Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
14 / 31
14 / 31

Ekihande 11 — Obukwenda bwa malaika owakabiri

John Norton Loughborough

GSAM 171.1“OMalaika ondi akalondokana naye, akaloma ati: Babylon yabiriwa, yabiriwa, ekibuga ekyo kinene, busana n’uko kyanywesa amahanga gosi omwenge gw’obusungu bw’obuzambuke bwakyo.”1

GSAM 171.2“Omwami w’enyumba, angaali, akaloma omukozi we ati: Thoka mangu, ohingire omo mihanda n’omo mihanda mitoyi y’ekibuga, olete hano abakene, abalemire, abatambuka lubindi n’abaholovu.”2

GSAM 171.3Mukulu, abita mu balisya babe, akalengeka ensi n’obukwenda buno: “Endambi y’eritswera eshikire,”—obukwenda obwo, abandu babe bosi abakayihira izina bangakwatene hamwe singa bakayendire. Obu bwali bwo obwitwa bwa mbere okw’irya ly’erigolo-golo ly’obukwe. Kwali kwabwirwe “abandu abakabiritwa”.3 Abandu babere bagana obwitwa obu busana n’ebibaliro bingi, hakahabwa obwitwa bwa kabiri, obukwenderera n’Obukwenda bwa malaika owakabiri.4 N’obwitwa obu, Mukulu akatula abandu bamwe, baluherere okutuuka kuheruka kw’endambi, balandule omumuli ogw’erikula gw’okwenene kwe.

GSAM 171Obwitwa bwa kabiri okw’irya ly’erigolo-golo ly’obukwe

GSAM 171.4Obukwenda bwa kabiri—obukalandukire omulenge gw’endambi y’eritswera—bukaloma buti: “Babylon yabiriwa, yabiriwa, ekibuga ekyo kinene, busana n’uko kyanywesa amahanga gosi omwenge gw’obusungu bw’obuzambuke bwakyo.” N’obwitwa bwa kabiri okw’irya ly’erigolo-golo bukaloma buti: “Thokangayo mangu mu mihanda n’omo mihanda mitoyi y’ekibuga, mulete hano abakene, abalemire, abatambuka lubindi n’abaholovu.” Muli byombi ebyo byandikire, abandu ba Mukulu abakayihira izina bakabwirwa “ekibuga.” Busana n’engangirirya sy’erikirirya syabo esikalwana kandi esitabatanibwe, bakabwitwa “Babylon.” Okwandikwa kundi okukaloma oku ndambi y’erihuka, tukabona ngoku, kasi Mukulu ataratsuka, abandu babe bakabiritwa erithoka omo “Babylon”: “Babylon ekinene yabiriwa, yabiriwa, yabe omukalo gw’abadayimoni, n’ekihome ky’omwika gosi omubi, n’ekibanda ky’inyonyi yosi etali n’obuyere n’eyanga.... Thokangayo omo, bandu bange, mutaba bakwatania b’ebibi byakyo, kandi mutahe amabala gakyo.”5

GSAM 172“Wibuke ngahi wakayuvwa”

GSAM 172.1Omo bwimiri obwabwirwa ekanisa y’e Sardis, tusoma tuti: “Wibuke ngahi wakayakira n’okuyuvwa, okakolesa, kandi oyire; wamabya utalolire, ndija oko nk’omwivi, kandi totamanya s’endo ndija.”6 Ekanisa y’e Sardis ekalolekana nk’eyatulwa n’Erisubasubania ly’Ekanisa, hanyuma y’endambi y’omwirima y’omulimo gwa “Jezebel”—ekanisa eyabirireka erikirirya. Ekanisa y’e Sardis yabwirwa ngoku yakaba ekanisa endi n’obulamu; kasi yakayuvwa n’okwanga eriyigiriza ly’erihuka lya Mukulu, yakayihira omo mubere gw’okukwatwa n’ekitiko ekyo nk’omwivi ow’ekiro. Nikwo Paulo omutumua akaloma omo 1 Abatesalonike 5:1-5, ngoku kulaba oku bandu abakayita bati, “Obusinge n’obukingirwe,” kasi erihuka lya Mukulu likahiririre. Abandu abakalandula omumuli gw’okwenene bakabwitwa “abana b’eritungi,” kandi Mukulu tarabahirako nk’omwivi.

GSAM 172.2Omo bwimiri obu bwa malamu k’amakanisa kalinda, tukabona ngoku eribya ly’ekanisa y’e Sardis likalandulwa mangu n’ekanisa y’e Philadelphia, kandi izina eryo likaloma erikundana kwa bagala. Kandi n’obu nikwo bakaba bali 50,000 abakirirya, abakatuwa omo makanisa gona agali n’emibere itandukanye busana n’Obukwenda bwa malaika owakabiri; bakakwatana n’obukwate bumwe bw’erikundana kwa bagala oku kwenene kunene okw’erihuka lya Kristo erihiririre.

GSAM 173Ngahi Obukwenda bwa kabiri bwatulirirwa

GSAM 173.1Omulenge munene w’aho kati-kati k’ekiro ogwa Sept. 12, 1844, guli n’ebinywa ebilomwa na Omulisya J. V. Himes oku Obukwenda bwa malaika owakabiri n’emibere eyabya omusingi gw’eritulira obukwenda obu. Ebaruwa ye yandikwa, McConnelsville, Ohio, Aug. 29, 1844, kandi ekaloma eti:—

GSAM 173.2“Tukatsuka omulimo hamwe na Mugala wetu Miller omo 1840, akaba abiriyigiriza imyaka 9. Omo ndambi eyo akalolekana nk’ali wenene. Kasi emilimo ye yatalihwa kandi yakabukya abakayiyahula mo bakirirya batoke eriminya amaha w’okwenene w’abandu ba Nyamuhanga, n’eriyitegheka ngoko litolere erihuka lya Mukulu; kandi akatsuka abandu bosi abatali bakirirya babone mubere wabo ogw’erihwa, n’obukulu bw’eriyira mangu n’erihinduka eri Nyamuhanga, baliteye eribukana n’Omulere n’obusinge oku erihuka lye. Ebyo byali bintu binene by’emilimo ye. Taragerageza erihindula abandu babe b’ekibinja ekimwe n’ekindi omo by’erikirirya.

GSAM 173.3“Tukayikirirya ngoku eryasa likahiririre, kandi tukayakira obuyigirize obwo, tukalanda omukolo ogwo omo bibinja by’erikirirya bitandukanye, ahali Nyamuhanga akatuyita erikola. Tukabwira abalisya n’amakanisa ngoku atari mulimo wetu eribihula, kadi eribaganisa n’eribabuyangania: twali n’ekigendelerwa kimwe, n’eryo kwali eritulira ‘omulenge,’ eribwira abandu ngoku okutswera kuli ‘ku muryango,’ n’eribakangirirya baliteye oku kintu ekyo.... Abalisya n’abakwatani abakayakira emilimo yetu, kasi batasanire bakirirye obuyigirize, bakabona ngoku balengererwa erigendana n’obuyigirize, babutulire kandi babukingirire, nari, omo mubere w’obuzibu owabya abirihika kubo, bangabere n’amalige haguma n’abakirirya abahame kandi abamakirire obuyigirize. Kyo bakatwamo erigana obuyigirize, bamwe ku nkola emwe, abandi ku nkola endi, bakatwamo eribihisa ekintu ekyo. Eki kyahira bagala wetu n’abali wetu omo mubere ogw’obuzibu munene. Abingi muli bo bakayenda amakanisa gabo, kandi batangatoka n’erilengekania erisiga amakanisa ago. Kasi bakatiywa, bakalibulwa, kandi omo mikolo yingi bakabingwa omo bukwate bwabo n’obusime bwabo bw’akasi. Kandi ‘ebyokulya by’endambi eyabyo’ bikabihwa, n’eririmbo ly’omusereko lya ‘obusinge n’obukingirwe’ likayuvikanibwa mu matwi gabo okuva ku Sabato oku Sabato. Kyo bakayambuka omo kwingira kwabo kw’ekibinja, bakayimuka n’obunene bw’obuteke bwabo, bakahulukya ekikoligo, bakalenga omulenge bati, ‘Thokangayo omo, bandu bange.’

GSAM 174Omo mubere ogw’obuzibu

GSAM 174.1“Mubere ogu gwatuhira omo buzibu, (1) busana n’uko twali kuheruka kw’endambi y’obuminyereri, ahali tukalindirira ngoku Mukulu akakunga abandu babe bosi babe b’emwe; kandi (2) twali twabya tuloma obuyigirize obutali bumwe. Kasi emibere ekahinduka, kyakabalwa nk’obutali bw’amania singa tukakwatana n’omulenge gw’eribaganisa n’erihula amakanisa agakatuyakira hamwe n’obukwenda bwetu. Kyo tukayiyiha, tukagumirira oku mubere wetu gw’erimbere, erihika omugulu ekanisa n’abalisya bagahika n’ekintu ekyo okuheruka, twalengererwa, omo kutinya Nyamuhanga, eriyimika omubere gw’erikingirirya okwenene n’abana ba Nyamuhanga abakatiyirwe.

GSAM 174Ekyerererwe ky’abatumwa busana n’emibere yetu

GSAM 174.2“Akayingira omo sinagogi, akaloma n’obuteke okumala emyenshi isatu, akabagana n’abandu kandi akabakangirirya ebintu eby’obukama bwa Nyamuhanga. Kasi abamwe bakakomera emitima, batasanire bakirirye, bakaloma kubi oku njira eyo embere y’abandu, akabavamo, akabaganisa abayigirizwa, akabagana nabo buli kiro omo ishuli lya Tyrannus.”7 Bagala wetu batakatsuka erithoka n’eribaganisa n’amakanisa erihika omugulu “abamwe bakakomera emitima” kandi “bakaloma kubi oku njira eyo [eryasa lya Mukulu] embere y’abandu.” Batakakolera eriyuvwa “eriloma kubi” ly’abakola kubi, n’amakanisa agakakola ebibi n’eribingirirya abakalindirira “amaha w’omuyisa,” gabo gali bana ba Babylon ow’ekyama. Bakagalangirirya batyo, neryo bakayingira omo bwiranda bw’Engulu Yowene. N’obu tutahulikirirene itwe bosi oko mwatsi w’ekyo Babylon kiri, tukahulikirirana oko mwatsi w’eriyihigula mangu kandi butasubamo oko bandu bosi abakabinga obuyigirize bw’erihuka n’obukama bwa Nyamuhanga obuli ku muryango. Tukayikirirya ngoku ekyo kiri kintu ky’obulamu n’erihwa. Kiri kihwa okuguma omo bukwate n’ebibinja ebyakaloma busasi nari ebyakabinga erihuka lya Mukulu. Kiri bulamu erithoka omo migenzo yosi y’abandu, oyimane oku kigambo kya Nyamuhanga, kandi olindilire buli kiro erihuka lya Mukulu. Kyo kati tukaloma eri bandu bosi abakabya balimbe omo kikoligo ky’obutsana, tuti: “Thokangayo omo kati kabo, mubaganuke, nikwo Mukulu akaloma, kandi mutatule oko kindu ekitali kyeru; nane ndibakira. Nane ndiba Tata wanyu, kandi mwaba bana bange n’abali bange, nikwo Mukulu Ow’obusobozi bwosi akaloma.”8

GSAM 175Eribingirirya eritali n’ensonga

GSAM 175.1Wm. Miller akaloma oku lwango olukabya hagati y’amakanisa n’Abalindiriri b’eryasa lya Kristo omo ndambi eyo, ati:—

GSAM 175.2“Kiri kintu kitali kya kawaida kandi kitali n’ensonga ngoku amakanisa g’Abakristu gakahula obuyigirize obu n’abakwatani babo busana n’amaha w’omuyisa ano! Nkamanya ngoku amakanisa gamwe g’Ababaptisti galoma ngoku gatabihula busana n’erikirirya lyabo, kasi busana n’okukwatana kwabo n’abakirirya b’eryasa. Kasi singa si busana n’erikirirya lyabo mu Mulokozi oyukagenda erihuka, busana naki bakambinga omo bibanza byabo by’eriyigiriza, kandi nabirisangira n’ekanisa y’Ababaptisti musa? Kiri kibaliro ky’obutali bw’amania. Kasi ekyo kitali kibaliro ky’Abametodisti n’Abapresbiteriani; bo bakirirya okukwatana okw’abandu batandukanye. Busana naki bakabihula? Nayuvwa bamwe bakabihulwa busana n’eriyimba enyimbo z’Eryasa lya Kristo engendo eyakabiri; abandi busana n’obusiru, kandi obusiru bwosi obwabonekera kubingwa bwali ngoku bakalindirira Kristo. Ai Nyamuhanga, ‘obaswikire, busana n’uko batamanyire eki bakakola.’”

GSAM 176Storrs akaloma oku mubere w’amakanisa

GSAM 176.1George Storrs akaloma oku mubere w’amakanisa eri Balindiriri b’eryasa lya Kristo, ati:—

GSAM 176.2“Niwahi muli ago, omo luno lusi, gatakaloma gati: ‘Nkalalira nk’omwamikazi’? Niwahi gatakalamba n’ekitekerezo ngoku, oku lunaku lumo, gakakoma ensi yosi kandi ensi ekahirwe oku kirikirirya kyago? Niwahi gakayiyirya omwoyo ogumwe ogumane omo kati kago n’obusinge, akaloma embere y’abandu kandi n’obuteyi ngoku akirirya erihuka liri ku muryango? Bitali ngahi, ngoku ebigambo by’okuguma muli bo n’obutayiwa biri ngoku ‘okangire muno’ eribwira abandu ebya kirikirirya oku ihuka lya Mukulu omwaha onu, n’obu oyikiriire n’obukulu bwabyo n’obu wakabona omukulu gw’erilenga, oti: ‘Mutiye Nyamuhanga, mumuhaye ekitiibwa, busana n’uko endambi y’eritswera eshikire.’”

GSAM 176Obwimiri bwa Mansfield

GSAM 176.3L. D. Mansfield, akandika athi Oneida, N.Y., March 21, 1844, akaloma obwimiri obu:—

GSAM 176.4“Nyamuhanga akakola oku mitima y’abana babe abakayenda, abakayindirira Mukulu athoke omu igulu, kandi akabalolera eriyuvwa malaika ‘oyukali n’Engulu Yowene ey’ebiro n’ebiro eritulira, akaloma ati: Endambi y’eritswera eshikire,’ kandi bakole ekihano ekikalanduka, ‘Thokangayo omo, bandu bange!’ Nkabiriyikirirya muno okukira mbere, ngoku endeko z’erikirirya ez’omu biro byetu ziri kicweka kinene kya Babylon, eyikahulwa n’obukanga kandi etakabonekana kandi. Kandi nkalola ngoku endeko zimwe z’erikirirya zikalingana kutsibu n’akahembe katoyi. Ebyerolerwe bimwe bikaloleka ekintu ekyo.

GSAM 176Omwika w’ekihugo ky’abandu waroloka

GSAM 176.5“Mugala wetu omwe, owakakola omulimo munene muno omo kihugo eki, akatulira erihuka lya Mukulu, akahira endambi y’eriyigiriza omo kifo ekimanyikire n’omo lusa ly’erikola. Mukulu akategekera ngoku akaba ali emaili 16 okuva oku kifo ekyo, kasi omulisya w’ekibinja ekitali kimanyikire akaba ahali n’ekihugo ky’abandu, n’ebisabo n’ebikumba, baliteye okubihira oko mukozi wa Nyamuhanga ow’Obukuru bwosi. Omulisya oyo akatsuka omuhindano omw’ihinduka omo ndambi eyalanduka, kasi byosi byali bikire kandi bikakoma nk’omuzira ogw’eninga y’obukanga—taraba mwoyo n’omwe oyukatsuka nari oyukahinduka. Okuheruka, omulisya akaloma ngoku akabona ali n’obukulu bw’erikala omo ‘kitebe ky’abakasonda eritsira ebibi byabo.’”

GSAM 177.1“Omukulembe w’ekibinja omo kihugo eki akabwira ekibinja kye, oku tukaba tukakola emihindano hano, ngoku singa omundu ayingira omo nyumba ye akaloma ati akirirya Kristo aja erihuka omwaha onu, akamuthokya hanze.”

GSAM 177Obuhana busana n'amakanisa

GSAM 177.2Aha tukayisa obwimiri obwabwene omo by'obukwenda bw'abalikirirya abakahirire eBoston, Massachusetts, oko 31/5/1844, bwahandikwa na Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, na J. V. Himes. Bakayisya bati:

GSAM 177.3“Oko obuhana bwetu busana n'amakanisa, tukangatsuka n'ebinywa bimwe. Obulabe obuli aha, ng'oko bindi bingi, bukaboneka omo byakabiri eby'okukola kupita. Obulabe bw'erimbere buli omo kuyira obuyinza bw'Ekanisa eyi tukahirire, eritutegeka erihuna omo mwatsi ogwo gw'obuhana. Tutali n'okubuha amakenga kwo abantu bingi bakayihiramo ekitswerwa embere ya Nyamuhanga, olw'okuyira ebyasaba by'amakanisa gabo ebitali omo Masako omo mwatsi ogwo; singa bakabya bakatswerera kandi bakaba abeneene, hati bakabya omo buhonoke obunene, kandi bakabya n'omughaso, n'obwo bakabya bahamagirwe eribabala.”

GSAM 177.4“Obulabe bwakabiri buli omo kuyira omukubali w'erihola amakanisa olw'obutali bwene bwago oko twetu, n'erirwana n'amakanisa ago gooshi butsira erisoga. Oko obuhana bw'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo, busana n'amakanisa ago bakahirire, singa twahamagirwabyo, tutangahabana obulagirire obw'ahika oko booshi. Babukole omo bwoba bwa Nyamuhanga, ng'okulikirira kw'emibere y'omwatsi kukasaba.”

GSAM 178.1“N'obwo, litolere tugumye emitima yetu omo kukola obuhana bwetu, n'eribwira okwene omo mbuga zooshi ezihikire n'ezishemereire. Kandi singa, olw'erihondera engira eyo, tukahumya amakanisa, gakasaba eritusohola singa tutanyamala (n'obwo, singa tukabona obwene eriholola obuyisane bwetu n'Ekanisa omo mutula, ekyo kyangatoka kuba engira y'erishemereire), tukole obuhana bwetu; kandi singa twasoholebwa, tube n'obwihangirirya omo kubabala obutali bwene, kandi tukabe abahire, hamwe n'Omukama wetu, ‘erihuluka hanze y'olwigi, twatwaza esisoni siwe.’”

GSAM 178.2Omo by'eyihambire eby'obukole bw'amakanisa oko abo abakayisa obukwenda bwa malaika owakabiri, kaboneka kwangu ng'oku, ng'ekyabereire ky'erimbere eky'eriyisa obuhamagirire bwakabiri obw'erirya, abo abakayihindana omo kisando kimwe ky'ekirimu bakayitwa “ebirema,” “abalemire,” na “abatabona”; ekyo kikangirirya kutsibu obutali bwene bwabakolerwa olw'erikubangulwa na “balia bakolagana nabo,” abo bakasondolwamo.

GSAM 178Abandu abahandwawire eriyira okwene okwahyaka

GSAM 178.3Ekigendererwa kya Nyamuhanga kikaboneka ndeke omo kusohola abandu abatali ng'abandi, oko kutulira obukwenda bwa malaika owakabiri—obuhamagirire bwakabiri bw'erirya—hamwe n'Omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro. Okwenene okw'omugulu ogw'eriherukya kwashemereire eritsakwa n'eritulirwa—omubiri ogutangakolwa omo makanisa agahambiriwe n'ebikikirirya, ng'oku n'Engulu Yowene yitangakayanwa oko kihugo na Ekanisa y'abakwenda singa yakayihirire omo buyisane n'amatsinda g'Abayuda. Nyamuhanga kahamagira erisondola eyo,9 kandi kahamagira n'erisondola ly'abalikirirya b'eryasa lya Kristo oko abo abakatsuka eribahambira omo ndumbirirya y'ebikikirirya byabo.

GSAM 179“Ebyigiriza Bitandatu” bya Storrs

GSAM 179.1Enyuma hake w'erihuluka eryo, tukabona kwo ekyakakala kyakahika oko matsinda g'abalindiriri, oko mwatsi gw'ekitswerwa ky'omugulu ogwakayija, ng'oku kyahangirwe omo katabu “Ebyigiriza Bitandatu” ka George Storrs. Kakayira kwo omundu, omo mubere wuwe, ali oyukafa; kwo abaholi bataminire omo kati k'okufa n'eribuka; kwo ekitswerwa ky'eriherukya ky'abatali na Nyamuhanga kyakaba eriholoka lyabo lyoshi; kandi kwo obulamu obutahwa buli luhabwa lwa Nyamuhanga, lw'eriyirirwa kwonka n'erikirirya omo Mwami wetu Yesu Kristo.

GSAM 179.2Abalindiriri b'eryasa lya Kristo enkumi nyingi bakayira enyigiriza eyo y'omubere gw'omundu, kwonene batali booshi. Erisubirira enyigiriza eyo kutakahira eriyangania omo kati yabo, olw'okubona kwo kyabya mwatsi gw'erikirirya kwonka, kandi kutabya kisibo ky'obumere; neryo omubiri ogwahindana gw'erihabula ekihugo oko kwerihika kw'eryasa lya Kristo gukatsubirya. N'obwo, kyakola amakanisa gakahira obukali obunene oko bo.

GSAM 179Omulisya atakahikire erisubirira “Ebyigiriza Bitandatu”

GSAM 179.3Omulisya wa Methodist omo muyi omo nabya nyikalire, oyo owakahindana nabo omo kutulira obukwenda bw'eryasa lya Kristo omo 1843, kahabwa “Ebyigiriza Bitandatu,” kahabisoma, kandi kabwira abantu b'Ekanisa yuwe kwo atakahikire erisubirira enyigiriza eyo; kwonene, oko kubona kwo abantu bingi b'Ekanisa yuwe bakayiyira, kahabana abandi batabasoma akatabu, olw'okwo “bakayira enyigiriza eyo singa bakasoma.” Omo mwesi wa 9, 1844, omulisya oyo, ng'akabuka omo muhindano gw'omwaka, kanyanyuka omo kibanza ky'eritulira, kandi omo luhande lwa booshi kasubirira obukwenda bw'eryasa lya Kristo, kasaba Ekanisa erimubabalira olw'erihamagira abatuli b'obukwenda eribwira omo nyumba yaayo.

GSAM 179Bakatswerwa busana n'obuyobe

GSAM 179.4Obukole bw'omulisya bwakahonderwa bwangu n'okugeza eritswerera abalikirirya b'eryasa lya Kristo busana n'obuyobe; kwonene, olw'okwikirwa eribwira emilandu yabo omo Masako, Ekanisa yitakahika oko buhima. Abandu bakeyi bakasoholwa omo Ekanisa eyo, olw'okwo engira yabo yitakahwana n'endekateka yayo; n'abandi bingi bakayihuluka olw'eriyisohola ly'abandu abo, erikirirya lyabo litakahika erikangibwa kwo lyakahumana n'amasako. Neryo obukwenda bw'eryasa lya Kristo bwasoholwa kera na kera omo Ekanisa eyi abantu amagana bahabire Omukiza kandi bakakolwa abatwika omw'ihirwe lya Nyamuhanga.

GSAM 180.1Ekyakolwa omo muyi omo nabutirwa kyakolwa n'omo makanisa agandi amagana omo kihugo kyoshi. Abo abakakolwa batyo na bagala babo ba kera bakabona obuswekene obunene omo binywa by'omunabii Isaia: “Yulikirire ekinywa kya Nyamuhanga, imwe abakababa olw'ekinywa kyuwe: bagala binyu abakabakwa obusu, abakabasohola olw'erina lyange, bakabwira bati, Nyamuhanga atwikirwe ekitiibwa; kwonene asyayonekana busana n'obutseme bwenyu, kandi basyakwa esisoni.”10

GSAM 180Obukali bw'ababi bukalangibwa

GSAM 180.2Ng'oku ekiro kyakahira aho Omukama bakalindirira kyakahika, abalikirirya bakatsubirya obwiyeme bwabo omo mibiri, kandi ababi bakahira erikabana n'eriseka n'obukali obunene, ng'oku kyakaboneka omo mwatsi ogwahandikwa n'omuhandiki mukuru w'egazeti Omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro oko 31/10/1844:

GSAM 180.3“Ekyakolwa n'omukukyo ogwo oko b'abi kyatuyamba kutsibu n'eritsindika erikirirya lyetu kwo Nyamuhanga abya ali omo mwatsi ogwo. Abana ba Nyamuhanga bakahindana eriyitsibya n'eriyitsyeka embere yuwe, n'eritegheka eriyonekana lyuwe, ng'oku kyashemereire ekihanda ky'abandu abakakola ebibi erikola, abangatoka erikizwa kwonka n'obwema; ababi bakalangya obukali obunene. Omo kati twakahaya twebya kwo twahindana, tutahamagira abandi kwonka omo gazeti yetu, kandi tutahamaga abantu b'ekihugo, abana ba Belial bakayijamo bangi, bakahanga obuhuma bungi. Omo mugoroba gw'ePoso, oko 12 w'omwesi ogu [12/10/1844], tutakahindana omo nyumba y'eriramya, kugira omurindiri w'enyumba abone endambi y'erisukula enyumba busana n'eSabato [Ekiro ky'erimbere ky'eyenga]. Kwonene, ekiyinga ky'abantu kyakahira omo nyumba, kyanga n'okutwikirira n'endambi eyo. Omukuru w'ekibuga, atakahamagirwe, kahangirira bwangu, kabasohola.”

GSAM 181.1“Omo mihindano yetu oko Sabato eyakahondera, ng'enyumba y'eriramya yakayijwamo, ekiyinga ky'abantu kyakatsamya engira embere y'enyumba, abingi omo kati yabo bakahira obukali olw'okwo omundu akayira eryasa lya Kristo. Omo mugoroba, olw'obuhuma bw'abandu, tutakahindana; kwonene engira yakayijwamo n'ekiyinga omo ndambi y'erimbere; kwonene erihiririrwa kw'omukuru w'ekibuga n'abalindi baye abakakola ndeke kwakatsuka engira, ng'akahamba abandu bakeyi eribahira omo nyumba y'eririndira. Twangatoka kwinganania obukole bw'ekiyinga kwonka n'abo abakatsamya olwigi lwa Loti, omo mugoroba ogwaherukire eriholoka lya Sodoma.... Omukukyo ogwo gwabo gwakahika bukwangu, abantu booshi bakakola kyonene, kandi gwakahulika omo lwiika lya mbere lw'omukera wakalinda w'Abayuda; ekyo kyatsindika erikirirya lyetu kwo omukera ogwo gwashemereire kuba ogwo.”

GSAM 181Abaseki bakayambala emyambalo y'erilulika

GSAM 181.2Oko 22/10/1844, ekiro ekyaherukya Ebiro 2300, eParis, Maine, abalikirirya bakahindana omo nyumba y'eriramya, bakasaba Nyamuhanga n'obwoba n'erilindirira kwo Omukama akayija ekiro ekyo; abaseki bakahindana oko nyumba, bakaririmba ebirimbo by'eriseka. Babiri omo kati k'abandu abo bakayambala emyambalo mirefu emihyufu, bakaluka oko lutwe lw'enyumba, bakaririmba ebirimbo, kandi bakaseka abo abakabya omo nyumba, abakabasaba kandi bakalindirira Omukama eriyija.

GSAM 181.3Kyangabya kwo obuyobe obwahulukibwa busana n'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo eriyambala emyambalo y'erilulika bwahuluka omo mwatsi ogwo; olw'okwo, n'obwo esyogazeti sy'abalindiriri syakahaya emisara erihika oko $500 busana n'omundu omwene owangakangania kwo Omulindiriri w'eryasa lya Kristo kayambala omwambalo gw'erilulika omo 1844, neryo kalindirira Omukama eriyija, takahulukire n'omundu n'omwe ow'omwatsi ogwo.

GSAM 182Enzoli ya Hazen Foss, 1844

GSAM 182.1Omo ndambi eyo, omo Poland, Maine, kwabayamo omusore oyayitwa Hazen Foss, oyo owakatsindana kwo Omukama akayija oko kiro kya kumi ky'omukera wakalinda. Kabya mundu w'obukanga bw'amalenge, w'ebinywa byishemereire, kandi w'amasomo amangi. Amaviki makeyi embere y'okuheruka kw'Omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro, Omukama kamuhikako kandi kamuhawa Enzoli, omo kati yamukangirya engenda y'abalindiriri b'eryasa lya Kristo erija oko kibuga kya Nyamuhanga, hamwe n'obulabe bwabo. Kahabwa obukwenda bw'erihabula obumwe, obwashemereire eritulirwa; kandi kabona n'ebikakalire n'eritesa ebyakabya bikahondera singa kabya mweneene omo kutuliraya ebyakamukangibwa. Ng'oyo Foy, kakyabereibwa amatsambwe asatu ag'abalikyirirya ba Nyamuhanga bakashemereire erihikako omo ngira y'ekibuga ekitakatifu. Olw'okuba kabya mweneene omo kwikirirya kwo Omukama akayija “omo biro bikeyi ebindi,” ng'oku bakaririmba omo ndambi eyo, ekihande ky'Enzoli ekyakahamba amatsambwe asatu ag'eriya omo ngira kyabya kitakahikire erisobola oko mwatsi wuwe; kandi, olw'obwerere obwabya omo mubere wuwe, kasaga omusalaba kandi kanga eritulira. Enzoli yakabirwamo engendo ya kabiri, kandi kabwirwa kwo, singa akayanga kandi eritulira ebyakamukangibwa, omutwaro gwakamwihwako, gwahabwa omwe omo bana ba Nyamuhanga abolo erihima abandi booshi; oyo akatuliraya n'obwene ebyo Nyamuhanga akamuhulya. Kandi kanga kandi. Neryo Enzoli yakasatu yahabwa, kandi kabwirwa kwo asoholebwe, kandi omutwaro gwahikirwe oko omwe omo bolo erihima abolo booshi, oyo akakola ng'okuhana kw'Omukama.

GSAM 182Foss atakahika eritulira Enzoli yuwe

GSAM 182.2Ekyakatsukya omusore oyo, neryo kahitamo eritulira ebyakamukangibwa, kandi kahaya endambi y'eriyisa. Abandu bakahindana bangi eribona n'eriyulira. Kakahuliraya ndeke obwimiri bwuwe, ng'oku kanga eritulira ebyo Omukama kamukangibwa, n'ekyakahika olw'okuyanga. Kati, kakyabwira, “Ndyatulira Enzoli.” Kwonene, hawe! endambi yakayitirire: kabya embere y'abandu ng'omusosoli, kandi oko kuheruka kanyinyika omo buhabali obunene, “Ntakikumbuka n'ebinywa na kimwe eby'Enzoli.” Kahambirira amaboko omo buhabali, kakyabwira, “Nyamuhanga akahikirirya ekinywa kyuwe. Anihire Enzoli.” Kandi omo buhabali bw'omwoyo kakyabwira, “Ndi mundu waherire.” Kutsuka oko ndambi eyo kaholya obulindiriri bwuwe omo Kristo, kanyamalamo omo bwikanyirire. Takahindana kandi n'omuhindano gw'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo, kandi takabya n'omwatsi gw'omwene omo by'eriyira. Emibere yuwe omo byingi, erihika n'eribwira kwonka, yabya ng'ey'omundu owaholibwe obuhindane bw'ekirimu eky'omwema ky'Omukama, ow’“ayihwe erihondera engira yuwe, eriyitsukya n'emikolo yuwe.” Omo mubere ogwo kahola omo 1893.

GSAM 183Omundu owindi katusulira Enzoli ya Foss

GSAM 183.1Emyezi ng'isatu enyuma w'endambi eyi atakahika erikumbuka Enzoli yuwe, kayulira, ali omo kyumba ekyahirire, Enzoli eyatulirwa n'omundu owindi. Omuhindano gukakolwa omo nyumba eyi kabya. Bakamuhamagira eriyija omo muhindano, kwonene kayanga. Kabwira kwo Enzoli eyo yalingana kutsibu n'eyi kamubone, ng'abandu babiri bakangatulira mwatsi gumwe. Neryo kyamanyikanga ekyakabona kwonene kyitakahika erikumbuka omo kati k'eritulira. Omo kubona omundu oyo hanyuma, kabwira, “Oyo ni kighaso eyi Omukama kahirako omutwaro.”

GSAM 183Bakabya n'eriwa-maha ly'obuhali

GSAM 183.2Ekiro kya kumi ky'omukera wakalinda, omo ndambi y'Abayuda (22/10/1844), kyakahika oko kuheruka. Kyabona enkumi n'enkumi z'abandu abakatsamya aho, balindirira erihikibwa ly'ebitsibwe byabo. Batakategheka n'ekintu kyoshi eky'ekihugo ekya nyuma y'ekiro ekyo. Batakahiramo n'erikenge “singa kitakahika,” kwonene bakategheka emyatsi yabo y'ekihugo ng'abakalindirira ekiro ekyo erimalya endambi y'obulamu bwabo bw'omubiri. Bakahabula kandi bakasaba n'ababi eriyiruka obukali obukayija, kandi abingi omo kati yabo bakabya n'obwoba kwo obukwenda bwangabya bw'ene. Bakahabana kandi bakasaba n'abalyango babo, kandi bakabagana abo abatakahirire emitima yabo oko Nyamuhanga. Omo binywa bikeyi, bakabagana n'ebintu by'ekihugo byoshi, n'obwoba bwoshi bw'omundu oyubona kwo ali hafi eriyonekana mumaso kwa mumaso n'Omutsweri w'ekihugo kyoshi. Neryo, omo bwoba obw'erimalya omumune, bakahindana omo bibanza byabo by'eriramya, balindirira, buli kanya, eriyulira “ezuwa ly'omukuru w'abamalaika n'engubi ya Nyamuhanga,” n'eribona igulu likayaka n'ekitiibwa ky'Omwami wabo oyakahika.

GSAM 184.1Amasha gakayita mpola, kandi izuba lya kahika eriyingira hasi y'obwima bw'ebugha, ekiro kya kumi ky'omukera wakalinda w'Abayuda kyaheruka. Omukungu gw'ekiro gwatsubirya erisambalala omo kihugo, kwonene hamwe n'obwirima obwo obuhali bwakahika omo mitima y'abalikirirya b'eryasa lya Kristo, obuhali obutangabona obwinganania kwonka n'obw'akayisa abigiriza ba Mwami wetu, ng'oku bakayenda n'obwoba erihika omo nyumba yabo omo kiro ekyakahondera erikongomerwa oko musalaba n'eritabwa lya Oyo bakaherekeraya n'obuhima omo Yerusalemu ng'Omwami wabo embere hake.

Notes

  1. Ekiholokire 14:8. ↩
  2. Luka 14:21. ↩
  3. Luka 14:17. ↩
  4. Luka 14:21; Ekiholokire 14:8. ↩
  5. Ekiholokire 18:2-4. ↩
  6. Ekiholokire 3:3. Eribana erisoborera lyosi ly’amakanisa kalinda, bona Amateekerezo oku Daniel n’Ekiholokire. ↩
  7. Ebikorwa by’abatumwa 19:8, 9. ↩
  8. 2 Abakorinto 6:17, 18. ↩
  9. Emibiri y'abakwenda 13:46; ↩
  10. Isaia 66:5. ↩

Note

Back