Ekihande 25 — Ebibanza by'erikangirirya
GSAM 391.1“Ubane amenge, ubane eriminya; isiwabirirawa, kandi isiwaleka erikwama ebinywa by'omo kanwa kage. Isiwaleka amenge, nawo awasyakuteya; uyanze, nawo awasyakulinda. Amenge kyo kindu ky'oko mbere; busana n'ekyo, ubane amenge, kandi omo byosi ebyo ukabana, ubane n'eriminya.”1
GSAM 391Obwiyisya bw'Omukangirirya G. H. Bell
GSAM 391.2Omubiri w'erikangirirya w'ekanisa wabirikula kutsibu omo mugulu ono. Ng'ebindi bitsweka by'omubiri ebyo twabiribugako, enzuko yagwo yabya ndenke kutsibu. Omo 1868 Omukangirirya G. H. Bell mwakingula obwiyisya omo nyumba ya kera y'ebiro, oko ngunza ya kaskazini-mashariki y'esyonzira sya Kalamazoo na Washington, e Battle Creek. N'erilusa oko kino, omo kirimo ky'eritosya ky'omo 1871, oko muheruko w'Omuhindano Mukulu, mwakolwa amakangirirya w'abalisya oko mayenga 4, busana n'eriwatikya abo abakakola omubiri w'obulisya n'ow'ekanisa.
GSAM 391Erilomba obwiyisya bw'ekanisa
GSAM 391.3Omo Erikubungula n'Omurangiriri w'oko 16 w'omukera wa 4, 1872, mwahuluka omwatsi owahebawa omutwe ati, “Twasyabya n'obwiyisya bw'ekanisa?” Omwatsi oyo mwakangania ndeke ebyaleka obwiyisya bw'omulingo oyo ibwatolere. Omo Erikubungula n'Omurangiriri w'oko 16 w'omukera wa 7, mwamenyekanisibwa ngoko obwiyisya bwakingulwa n'abiga 12; enyuma sy'amayenga 2, mwabya abiga 25, kandi ekalasi y'eriyiga emigendere y'olulimi omo kagoroba, ey'abiga 50, mwabya yabiritsukibwa. Ekihande kyakabiri ky'omwaka w'obwiyisya mwatsuka oko 16 w'omukera wa 9, 1872, n'abiga 40. Oko 16 w'omukera wa 12, obwiyisya mwabya bwabirikula kutsibu, neryo mubabutwala omo nyumba y'emihindano. Eyo mwabohererwa amesa w'eriandika awakayikuna oko migongo y'ebitebe by'ekanisa. N'ekitsweka ky'abana abakatsuka eriyiga, abiga 63, mwabya kikakola omo kihande ky'oko ngulu ky'ekanisa.
GSAM 392Esyofuranga syabunganibwa busana n'obwiyisya bunene
GSAM 392.1Omuhindano Mukulu w'omo mukera wa 3, 1873, mwatwa omugulu munene omo rikengerya oba kyabya kitolere eribungania esyofuranga sy'erihimba esyonyumba esitolere busana n'obwiyisya bw'ekanisa, omwo abakoli bangateghekererwa eriya omo bibanza mbiriri-mbiriri by'omubiri. Omwatsi oyo mwikiriribwa, neryo akasunga mwahirwaho eribungania esyofuranga esyatolere. Omo kirimo ekyo, emyatsi minene kandi ey'amenge ey'Abalisya Butler, White, n'abandi, mwahuluka endambi n'endambi omo Erikubungula n'Omurangiriri oko mwatsi oyo. N'omo mihate y'Abalisya Butler na Haskell, omo Mihindano y'eriramya n'erikala omo mahema mbiriri-mbiriri, mwabunganibwa esyofuranga nyingi busana n'obwiyisya obwalengekanibawa.
GSAM 392.2Olundi luhindano lw'Omuhindano mwakolwa oko 16 w'omukera wa 11, 1873. Omwo mwamenyekanisibwa ngoko abandu babirilagana eriha $52,000 oko furanga sy'erikangirirya sy'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda, esyasyakolesibwa erigula ekitaka n'erihimba esyonyumba esitolere omo kirimo ekyasyakwamako. Omo luhindano olwo, omo risombola, mwahirwaho akasunga k'abandu 7 busana n'eritondeka endeko y'erikangirirya n'erironda ekibanza ky'esyonyumba.
GSAM 392.3Omo muhindano oyukabiribugwako, George I. Butler mwasombolwa okubya Omukulu w'Omuhindano Mukulu, na Sidney Brownsberger okubya omuhandiki. Abasombolwa n'Omuhindano Mukulu okubya omo kasunga babya George I. Butler, S. N. Haskell, na Harmon Lindsay. James White, Ira Abbey, J. N. Andrews, na Uriah Smith mubongerwa oko kasunga k'Omuhindano Mukulu, neryo mubabya Akasunga k'Abandu 7. Mubayihandikisya ng'endeko eyahebawa erina ati “Endeko y'Erikangirirya y'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda.” Erilwira oko mugulu oyo, Omukangirirya Brownsberger mwakola omo Bwiyisya Bunene bwa Battle Creek erihika aho mwahamagalibwa eritwala obwiyisya bunene obwalonda erikingulwa e Healdsburg, Cal.
GSAM 393Ekere 12 syagulwa busana n'obwiyisya bunene
GSAM 393.1Oko 31 w'omukera wa 12, 1873, akasunga ako mwagula ekere 12 sy'ekitaka oko kihande ky'erigwa ly'omwisi kya Battle Creek. Ekere 7 oko syo mwabya ekibanza ky'Obwiyisya Bunene bwa Battle Creek.
GSAM 393.2Obwiyisya bw'ekanisa bw'e Battle Creek mwakingula ekihande kyabwo ky'ekirimo ky'embeho oko 15 w'omukera wa 12, 1873, omo bisenge by'enyumba y'ebiro eyakasatu, n'abiga 110 abahandikisitibwe.
GSAM 393Obwiyisya bw'ekanisa butolere
GSAM 393.3Busana n'eriyitaga lyetu, ng'ekanisa, ly'ebibanza ebitolere by'erikangirirya, Omugole White mwandika omo 1873 ati:—
GSAM 393.4“Obutoki bwosi bw'obwenge butolere erikolesibwa n'erikulibwa, abalume n'abakali batoke eribya n'obwenge obulungene omo bitsweka byabwo byosi. Ekihugo kyuswire abalume n'abakali abakulire omo kihande kighuma ky'obwenge bwabo; babya batyo busana n'ekitsweka kighuma ky'obutoki bwabo erikulibwa, n'ebindi ibyaleka erikula busana n'eritakolesibwa. Erikangirirya ly'abanyeto bangi sirikatoka ekyo litolere erikola. Bakayiga kwilaba, bakanaleka eby'omubiri w'enyikirya y'ebiro byosi....
GSAM 393Erikangirirya ly'ebitsweka byosi ly'iritolere
GSAM 393.5“Eriyiga butsira eriluhuka, ngoko obwiyisya bukakolwa omo mugulu ono, kukaleka abanyeto isibatoka ndeke emibiri y'enyikirya. Obwenge bw'omundu bukalonda erikola. Bwamabya sibukakola omo nzira yowene, bukasyakola omo nzira mbi. Busana n'eriteya obwenge ibwalungana omo bitsweka byabwo byosi, omubiri n'eriyiga bitolere erihatikana omo bibanza by'obwiyisya.
GSAM 393.6“Omo miryango eyabirilabaho, kyatolere eritegheka erikangirirya oko kihimo kinene kwilaba. Haguma n'ebibanza by'obwiyisya, hwatolere eribya ebibanza by'erilima n'eby'erikola ebindu. Hwatolere eribya abakangirirya b'emibiri y'omo nyumba, kandi ekitsweka ky'omugulu wa buli kiro kyatolere erihebwa oko mubiri, obutoki bw'omubiri n'obw'obwenge butoke erikolesibwa ng'ekihimo kighuma. Ebibanza by'obwiyisya byamabya byahirwa oko mulingo oyo twabiribugako, sikwangabya lino obwenge bungi obutakulire ndeke omo bitsweka byabwo byosi.”2
GSAM 394Obwiyisya Bunene bwa Battle Creek
GSAM 394.1Omo kirimo ky'ekyanda n'eky'eritoga ly'ebibabi ky'omo 1874, enyumba y'Obwiyisya Bunene bwa Battle Creek mwahimbwa. Yabya y'esyombiriki, n'ebihande 3 eby'oko ngulu sy'ekihande eky'omo kitaka, ebisando 75 x 75, omo mulingo w'omusalaba w'Ebigiriki. Mwimalwa n'erihiriribwa Nyamuhanga n'emikolere eyatolere oko 4 w'omukera wa 1, 1875. Obwiyisya mwakingulwa omo nyumba eyo n'abiga abalenge 100 n'abakangirirya 7 abawite obutoki omo bitsweka mbiriri-mbiriri. Oko rikingulwa ly'obwiyisya bunene omo mwaka w'eriyiga w'omo 1877, mwamenyekanisibwa ngoko hwabya abiga 200. Omusako w'Endeko y'Erikangirirya owahebawa oko Muhindano Mukulu omo mukera wa 10, 1880, mwakangania ngoko abiga 1400 babirihandikisibwa omo Bwiyisya Bunene bwa Battle Creek erilwira omo 1873 erihika omo mukera wa 12, 1880.
GSAM 394Ebindi bibanza 2 by'obwiyisya byakingulwa
GSAM 394.2Oko Muhindano Mukulu w'omo mukera wa 12, 1882, mwamenyekanisibwa ngoko ebibanza 2 by'obwiyisya bw'ekanisa byakingulwa oko buteya bw'Omuhindano omo mwaka oyo. Ekighuma kyabya Obwiyisya Bunene bwa Healdsburg, e Healdsburg, Cal., obwakingulwa oko 11 w'omukera wa 4; ekindi kyabya Obwiyisya bwa South Lancaster, e South Lancaster, Mass., obwakingulwa oko 19 w'omukera wa 4.
GSAM 394Obwiyisya Bunene bwa Healdsburg
GSAM 394.3Omo Erikubungula n'Omurangiriri w'oko 15 w'omukera wa 1, 1884, mwahuluka omusako ono oyukatsomesa, busana n'obwiyisya bw'ekanisa obw'oko lubibi lw'Enyanza Pacific:—
GSAM 394.4“Omo mukera wa 9, 1881, Omuhindano w'amakanisa w'ekihugo kya California mwikirirania erikingula obwiyisya bw'ekanisa, n'erihiraho akasunga k'erikola omubiri oyo. Erihika omo mukera wa 4, 1882, ekitaka ekinene n'enyumba eyatolere ey'ebisenge 10 byabya byabirigulwa, abakangirirya 2 babya babirihabwa omubiri, kandi obwiyisya bw'abiga 33 bwabya bwabiritsukibwa. Omo mwaka w'obwiyisya bunene, owatsuka oko 29 w'omukera wa 7, 1882, obwiyisya mwahabwa obutoki bw'eribya obwiyisya bunene omo mulingo owatolere. Ekindi kitsweka ky'ekitaka ky'ekere 5 mwagulibawa, enyumba nene [y'erikala ly'abiga] mwahimbwa, abakangirirya 6 mubabonwa, n'abiga 152 mubahandikisibwa. Erilwira oko rikingulwa lyabwo, abandu balagana eriha hakuhi na $27,000 busana n'omubiri oyo, kandi ekihande kinene kyasyo kyabirihebwa n'abandu b'e California.”
GSAM 395Obwiyisya bwa South Lancaster
GSAM 395.1Abandu b'e New England mubatsuka obwiyisya bwabo omo nyumba y'eriramya y'e South Lancaster, Mass. Busana n'emihate etahwa y'Omulisya S. N. Haskell n'obuhere bw'abandu betu b'e New England, esyonyumba sy'obwiyisya syabya syabiriteghekwa erihiriribwa Nyamuhanga omo kirimo ky'eritoga ly'ebibabi ky'omo 1884. Oko mugulu oyo, esyonyumba sy'Endeko y'Obwiyisya bwa South Lancaster syabya 5, n'esyonyumba 2 oko syo syabya nyihya kutsibu. Enyumba y'obwiyisya yabya y'ebisando 60 x 65; n'eyindi nyumba eyabya yabirihimbwa, ey'erikala ly'abiga, yabya y'ebisando 36 x 88. Esyonyumba esyo syahiriribwa Nyamuhanga oko 19 w'omukera wa 10, 1884.
GSAM 395.2Enyuma sy'emyaka 21 y'omubiri ow'omugaso, ekibanza kino kikyakula ndeke. Kyabirituma abakoli abawite omuhate omo mubiri w'Omukama omo bitsweka mbiriri-mbiriri by'ekihugo kyosi. Omukulu w'obwiyisya lino ni Frederick Griggs, oyukakola n'omubiri w'omuhandiki w'Ekitsweka ky'Erikangirirya ky'Omuhindano Mukulu.
GSAM 395Obwiyisya bw'eritegheka abakoli bw'e London, England
GSAM 395.3Omubiri w'e London, England, ngoko mwagenda embere n'erikula omo butoki, omo kirimo ky'ekyanda ky'omo 1887, mubalangira ngoko kyatolere erikingula obwiyisya bw'eritegheka abakoli b'omubiri w'eBiblia, obwasyahatikanibawa n'omubiri w'eBiblia owakakolwa omo bandu. Abakoli babirilwira omo bwiyisya obwo n'eritumwa erikola omo bindi bitsweka by'Obwami Obwahatikene n'omo bihugo ebiri oko butoki bwabwo. Omo mugulu ono, obwiyisya obukakula ndeke bukakolerwa omo Duncombe Hall, e North London, butwalitwe n'Omukangirirya H. R. Salisbury, owayigira embere omo bwiyisya bunene obw'e Battle Creek, Mich.
GSAM 396Obunene bw'Obwiyisya Bunene bwa Battle Creek bwongeribawa
GSAM 396.1Eriyitaga ly'ebindi bisenge omo Bwiyisya Bunene bwa Battle Creek lyabya linene kutsibu. Neryo omo kirimo ky'ekyanda ky'omo 1886, kyabya kitolere eriyongera ekitsweka kinene oko nyumba y'obwiyisya bunene; n'omo mwaka owakwamako, 1887, kyatolere erihimba enyumba y'erilala ly'abiga abakali, eyamenyekana ng'Enyumba y'Erigwa ly'Omwisi. Enyumba eyo iwite ebisenge by'abiga 150, n'abandu 225 bangabana ekibanza omo kisenge ky'eririramo. Enyumba y'oko Kusini (South Hall), eyahimbwa omo 1884 oko kihande kya kusini ky'ekibanza ky'obwiyisya bunene, yakolesibwa ng'enyumba y'erilala ly'abiga abalume. Oko rikingulwa ly'obwiyisya bunene busana n'ekihande ky'ekirimo ky'embeho ky'omo 1886-87, hwabya abiga 568.
GSAM 396.2Omo 1885 Omukangirirya W. W. Prescott mwahirwaho eritwala Obwiyisya Bunene bwa Battle Creek. Enyuma sy'omugulu muke, mwahirwaho ng'Omuhandiki w'Erikangirirya w'ekanisa. Kyahekebwa ng'ekikorwa ky'amenge. Obwiyisya Bunene bwa Battle Creek mwabana omugaso, kandi, omo mibiri y'omuhandiki w'omulingo oyo n'omo luhabwa lwa Nyamuhanga, omubiri w'ebibanza byetu byosi by'obwiyisya bw'ekanisa mwabana obughuma bwilaba n'obutoki bunene bw'erikola.
GSAM 396Obwiyisya Bunene bw'Abatuliri b'Engulu Yowene bwa Emmanuel
GSAM 396.3Obwiyisya Bunene bwa Battle Creek mwakola omubiri ow'omugaso erihika omo mwaka 1901. Omo mwaka oyo, ekitaka n'esyonyumba syagulibawa oko Ndeko y'Obwiyisya Bunene bw'Abatuliri b'Engulu Yowene Abakalamya Abalwire b'omo Amerika, n'Endeko y'Erikangirirya mwahwaho. Aho n'aho, eyindi ndeko y'obwiyisya bunene mwatondekwa, n'erihebwa erina ati Obwiyisya Bunene bw'Abatuliri b'Engulu Yowene bwa Emmanuel. Eririma mwabonwa hakuhi na Berrien Springs, omo kihande kya kusini-magharibi kya Michigan. Eyo, abiga babirihimba esyonyumba, kandi obwiyisya bukagenda ndeke. Ekilengo ekitahinduka ky'obwiyisya obwo ni eriha “erikangirirya ly'ebitsweka byosi,” ngoko amakangirirya awabugibawa omo kitsweka ky'erimbere ky'ekihande kino akalagirirya. Erilonda linene lighuma n'ekilengo ky'abakangirirya b'Obwiyisya Bunene bw'Abatuliri b'Engulu Yowene bwa Emmanuel ni eritegheka abakoli abamalire ndeke eriteghekerwa omubiri omo buli kihande ky'ekihugo kyosi, aho Nyamuhanga angabasondola n'eribahamagalira erikola.
GSAM 397Obwiyisya bw'eBiblia obw'Ekati, e Chicago, Ill.
GSAM 397.1Omo Erikubungula n'Omurangiriri w'omo mukera wa 3, 1887, Omulisya George I. Butler mwaha erilengekania ly'erihimba enyumba y'omubiri w'eritula Engulu Yowene e Chicago, Ill. Enyumba eyo yatolere eribya obwiyisya bw'eBiblia obw'ekati, busana n'erikangirirya abakoli b'omubiri w'eBiblia. Omo mugulu oyo nyene, yangakolesibwa ng'enyumba y'eriramya n'enyumba y'omubiri w'eritula Engulu Yowene busana n'abandu betu b'omo muyi oyo. Omo kirimo ky'eritoga ly'ebibabi n'eky'embeho ky'omo 1888-89, enyumba mwahimbwa. Ebyagulwako byosi, ekitaka, enyumba, ebindu by'omo nyumba, n'ebindi, byabya hakuhi na $28,000. Mwakingulwa omo mulingo w'ekihalali oko 4 w'omukera wa 4, 1889, n'amakangirirya w'Abagulya b'ebitabu. Oko mugulu w'erihiriribwa Nyamuhanga, mwamenyekanisibwa ngoko abandu betu bamenyire abandu abatali bake okw'ekihumbi kighuma, ababirikirirya Okwenene okw'omugulu ono omo bitsweka mbiriri-mbiriri by'ekihugo, busana n'emihate y'abakoli b'omubiri w'eBiblia.
GSAM 397.2Obwiyisya buno mwatwalibwa ndeke n'Omulisya Geo. B. Starr erihika omo kirimo ky'eritosya ky'omo 1891. Enyuma, n'abakangirirya abasombolwa n'Akasunga k'Omuhindano Mukulu, mwagenda embere n'omubiri wabwo erihika omo mwaka 1893. Omwo mwalangirwa ngoko enyumba siyakyabya nini erihika oko riyitaga erikakula ly'amakangirirya w'eBiblia. Ngoko mwateghekibwa erihatikana obwiyisya bw'eBiblia n'Obwiyisya Bunene bwa Battle Creek, enyumba y'e Chicago mwagulibawa oko Ndeko y'Eritula Engulu Yowene omo Rilamya Abalwire n'Eriwatikya Abayitagi. Obunene bw'enyumba mwongeribawa, kandi enyumba mwateghekerwa ebindu by'eribya ekibanza kike ky'erilamya abalwire, kandi lino ikahulawa Ekitsweka ky'e Chicago ky'Ekibanza ky'Erilamya Abalwire ky'e Battle Creek.
GSAM 397Obwiyisya Bunene bw'Obughuma, e Nebraska
GSAM 397.3Omuhindano Mukulu w'omo 1889 mwakengerya erilengekania ly'erihimba obwiyisya bunene omo kibanza ekiri hakuhi n'Emihindano y'amakanisa y'ebihugo 9 bino: Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado, na Arkansas. Neryo Omuhindano mwahiraho akasunga akatolere erisombola ekibanza ekyowene ky'obwiyisya. Abandu b'omo bibanza nga Des Moines, Ia., Fremont na Lincoln, Neb., n'ebindi bibanza, aho mubaminya ekyo twalonda erikola, mubatsuka erirushanwa omo rilagana ebindu by'eriwatikya omubiri oyo. Abandu b'omo buli kibanza balonda kutsibu esyonyumba esyo isyahimbwa omo muyi wabo. Ngoko Lincoln, Neb., mwalagania obuwatikya bunene kwilaba, kandi mwalangirwa ng'ekibanza ekitolerene kwilaba, obwiyisya mwahirwa aho.
GSAM 398.1Enyumba y'oko mbere, ey'obwene y'Obwiyisya Bunene bw'Obughuma, iwite ebisando 141 x 84. Erilwira oko kitaka erihika oko mutwe w'ekisuswa kyayo eky'ekitutumbukire, ni bisando 100. Erilusa oko nyumba eyo, hane esyonyumba 2 sy'erilala, buli nguma y'ebisando 104 x 104, iwite ebihande 3 oko ngulu. Mubalingirira ngoko esyofuranga esyasyalwira omo kitaka ekyahabawa syangariha ekihande kighuma kyakabiri ky'ebyatolere erihebwa, kutse kwilaba, busana n'eritegheka obwiyisya bunene buno obw'ekati bw'ekanisa. Omwo, abakoli batolere erikangiriribawa omo bitsweka ebitali bighuma by'Ekingereza, eby'endimi sy'e Skandinavia, n'Ekijeremani, n'abakangirirya abakakolesya endimi syabo sy'enzuko.
GSAM 398.2Esyonyumba syahiriribwa Nyamuhanga oko 24 w'omukera wa 9, 1891, kandi obwiyisya mwakingulwa oko 30 w'omukera wa 9. Abahandikisitibwe omo mwaka w'erimbere babya 301. Omo 1892 obwiyisya mwakingulwa n'abiga 222, kandi abahandikisitibwe omo mwaka oyo babya 553. Oko bo, 71 babya omo kitsweka ky'Ekijeremani, na 85 omo ky'endimi sy'e Skandinavia.
GSAM 398.3Eririma rihatikanene n'obwiyisya bunene, rikahe abiga abalonda erikola emibiri y'erilima omubiri. Obwiyisya bunene buwite n'ekibanza ky'eribumba emikati, omwo bakakolera n'ebindi byokulya ebyowene busana n'omubiri. Omo mwaka 1903, endeko mwatondekwa busana n'erihulukya esyonzeti n'ebitabu omo Kijeremani, omo Kiswedi, n'omo Kidani-n'Ekinoorwe. Endeko eyo iwite enyumba yayo y'erikuba ebitabu n'omubiri wosi w'ekanisa w'erikuba ebitabu omo Amerika busana n'ebihugo ebyo. Omubiri akakolwa kutsibu n'abiga. Bakakanganibawa omubiri w'erikuba ebitabu, kandi hano bakabana obuminyereri omo rikola kundu omubiri w'eritula Engulu Yowene.
GSAM 398.4Omubiri w'erilamya abalwire naye akahatikanene n'obwiyisya bunene buno. Omo rikolesya ndeke ebibanza, mwalangirwa ngoko obwiyisya bwangatoka erileka enyumba nguma oko syonyumba syabwo nene sy'erilala. Neryo, n'esyofuranga nke, ekibanza ky'erilamya abalwire mwakingulwa, kandi kikakola omubiri owowene kutsibu.
GSAM 399Obwiyisya Bunene bwa Walla Walla
GSAM 399.1Obwiyisya buno buli hakuhi na Walla Walla, omo kihugo kya Washington, kandi mwahiriribwa Nyamuhanga oko 8 w'omukera wa 12, 1892. Obwiyisya mwakingulwa ekiro ekyabya embere n'abiga 101. Omubaro oyo mwakula erihika oko 185 omo mwaka oyo. Eririma rike n'eyindi mibiri y'erikola ebindu ihatikanene n'obwiyisya buno. Buli omo mibere eyowene, kandi bukakola omubiri owowene. Omukangirirya J. L. Kay ye lino omukulu w'abakangirirya.
GSAM 399Obwiyisya bw'e Australia
GSAM 399.2Oko 24 w'omukera wa 8, 1892, obwiyisya mwakingulwa e Melbourne, Australia, omo nyumba y'erikodesibwa, n'abakangirirya 5. L. J. Rousseau, owalwira omo Bwiyisya Bunene bw'e Battle Creek, Mich., ye wabya omukulu w'erimbere w'obwiyisya. Omo mwaka 1894, obwiyisya buno bwabya n'abiga 89 abahandikisitibwe.
GSAM 399Erihimukira e Avondale
GSAM 399.3Abatwalire obwiyisya balonda erihatikanya omubiri n'eriyiga, neryo mwalangirwa ngoko kyabya kitolere erihindula ekibanza. Busana n'ekyo, mwabya erihimuka erilwira omo muyi munene w'e Melbourne eriya e Avondale, Cooranbong, New South Wales, omo kihande ky'esyombali. Eyo, eririma mwabonwa, n'esyonyumba esitolere mwahimbwa. Omo mugulu ono, obwiyisya bukatwalibwa ndeke omo mulingo w'eriyiga n'erikola omubiri.
GSAM 399Ekyalaganiwawa oko Avondale kyahikibwa
GSAM 399.4Omo rihiraho n'eritwala obwiyisya, ekilengo ky'akasunga kyabya eritwala obwiyisya hakuhi kutsibu n'amakangirirya awahabwa oko bibanza by'obwiyisya obw'eriyiga n'erikola omubiri. Bwatolere eribya “obwiyisya bw'erileberyako.” Endambi n'endambi, mwalaganiawa ngoko, bwamatwalibwa ndeke, bwasyagenda ndeke ng'obwiyisya, kandi n'ekitaka ekyalangirwa ng'ekitawite omugaso kyasyabana ebiguma. Omugulu, n'oluhabwa lw'Omukama, wabirikangania okwenene kw'ebyo byalaganiwawa. N'obw'ekyanda kinene ky'emyaka mingi eyakwamana, ekyabirisya emibiri y'erilima n'erileka ebyalimwa ibitabinaga omo bibanza byosi ebyabirereketere, eririma ly'e Avondale mwabya n'ebimera ebibyatsi kandi mwabana ebiguma. Kino kyabya kindu ky'erisweka kutsibu, neryo abatwali b'ekihugo mubasa erisya oko milingo y'erilima eyakolesibwa eribana ebiguma bino eby'erisweka.
GSAM 400.1Omusako w'omubiri w'obwiyisya w'omo mwaka 1903 akakangania eriyongera ly'abiga ly'ebihande 50 oko 100. N'esyofuranga syabya omo mibere eyowene: ebyatolere erihebwa byosi byabya byabirihebwa, kandi $1,500 syasigala omo kibikiro ky'esyofuranga, busana n'erikolesibwa omo by'obwiyisya. Omukangirirya C. W. Irwin abiribya omutwali n'omukulu w'obwiyisya hakuhi n'emyaka 4.
GSAM 400Obwiyisya bwa Mt. Vernon
GSAM 400.2Omuhindano Mukulu w'omo 1893 mwatwara ekihano ekyikirirya erikingula obwiyisya e Mt. Vernon, Ohio. Obwiyisya buno buhatikanene n'emibiri milebe y'erikola ebindu, kandi bikabugwa ngoko bukakola omubiri owowene. Abahandikisitibwe omo 1894 babya 140. Omukangirirya J. W. Loughhead mwabya omukulu w'obwiyisya buno oko myaka mingi, erihika aho mwahamagalibwa e Washington, D.C. Ekibanza ky'eriwatirako obwiyisya ni Academia, Ohio.
GSAM 400Obwiyisya bw'eriyiga n'erikola omubiri bw'e Keene
GSAM 400.3Omuhindano Mukulu w'omo 1893 mwikirirya erikingula obwiyisya bw'eriyiga n'erikola omubiri e Keene, Texas. Eririma eryalenire ekere 130 mwabonwa, esyonyumba mwahimbwa, n'obwiyisya mwakingulwa oko butwali bw'Omukangirirya C. B. Hughes n'abawatikya biwe. Bukatwalibwa ngoko endekateka y'erihatikanya omubiri n'eriyiga ikalagirirya. Abahandikisitibwe omo 1894 babya abiga 160. Obwiyisya buno nabo bwabiritoka ndeke kutsibu.
GSAM 400Obwiyisya Bunene bw'Obughuma bwa Claremont
GSAM 400.4Obwiyisya buno buli e Kenilworth, hakuhi na Cape Town, South Africa. Abakangirirya babwo banene mwasombolwa omo Bwiyisya Bunene bwa Battle Creek. Mwakingulwa omo 1894, n'abiga 90 abahandikisitibwe. Oko muheruko w'omwaka w'erimbere w'obwiyisya, omubaro w'abiga mwabya wabirikula, neryo kyabya kitolere eribana ebindi bisenge omo riyongera obunene bw'enyumba y'obwiyisya. Omo mugulu ono, obwiyisya bunene buli oko buteya bw'Omukangirirya C. H. Hayton.
GSAM 401.1Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda nabo mubatwala obwiyisya bw'omo mbali, obw'abana abakatsuka eriyiga, e Claremont, n'abiga 70; n'obwiyisya bw'ekanisa e Beaconsfield, obwabya n'abiga 30 abahandikisitibwe omo 1894.
GSAM 401Eby'oko mutwe by'omubiri w'erikangirirya, 1895
GSAM 401.2Omusako ono mwahebawa n'omuhandiki w'erikangirirya oko Muhindano Mukulu omo mukera wa 2, 1895:—
GSAM 401.3“Ebibanza by'ekanisa by'erikangirirya byangatokebwa eribugwa omo binywa bike biti: Hane ebibanza 5 by'obwiyisya bunene omo bibanza bino: Battle Creek, Mich.; College View, Neb.; Healdsburg, Cal.; College Place, Wash.; na Kenilworth, South Africa. Hane ebibanza 4 by'obwiyisya, kutse ebibanza ebyikangiriraya ebilengo by'obwiyisya obwo omo kihugo kino, e South Lancaster, Mass.; Mt. Vernon, Ohio; Keene, Texas; na Graysville, Tenn.... Erilusa oko byo, hane Obwiyisya bw'eBiblia bw'e Australia; obwiyisya omo Mexico obuhatikanene n'omubiri w'eritula Engulu Yowene omo rilamya abalwire; obwiyisya bw'abana b'abandu b'enzuko y'Ekirwa Pitcairn; obwiyisya oko Raiatea, omo birwa by'e Society, omo kihande kya kusini ky'Enyanza Pacific; obwiyisya oko Bonacca, omo Birwa by'e Bay, omo Nyanza Caribbean; hakuhi n'ebibanza 15 by'obwiyisya bw'ekanisa omo kihugo kino n'omo bihugo by'ehandi; ebibanza 2 by'obwiyisya bw'eBiblia by'Omuhindano Mukulu; n'ebindi bibanza binene by'obwiyisya bw'Abagulya b'ebitabu n'eby'Emihindano y'amakanisa y'ebihugo, ebitatondekitibwe omo mulingo w'endekateka ey'ekihalali.”
GSAM 401.4Omo riha eby'oko mutwe by'omubaro w'abiga omo bibanza by'obwiyisya bunene n'ebindi bibanza by'obwiyisya bw'ekanisa ebitondekitibwe, omuhandiki akabuga ati: “Omo righanirya eritebeshitibwe, omo mugulu ono, abiga abalenge 3,000, b'emyaka yosi, bahandikisitibwe omo bibanza by'obwiyisya bw'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda.”
GSAM 402Eby'oko mutwe by'ebibanza by'erikangirirya, 1903
GSAM 402.1Omubiri n'ebibanza by'erikangirirya omo Balindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda byabirikula ng'ebindi bitsweka by'Obukwenda. Ngoko Ekitabu ky'Omwaka ky'Omuhindano Mukulu ky'omo 1904 kikakangania, omo mugulu ono hane ebibanza 9 by'obwiyisya bunene n'obundi bwiyisya omo Amerika, n'ebibanza 5 omo bindi bihugo. Ebiri omo bindi bihugo biri e Avondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, hakuhi na Cape Town, South Africa; Holloway, North London, England; Nyhyttan, Järnboås, Sweden; Friedensau, hakuhi na Magdeburg, Germany.
GSAM 402.2Omo Amerika hane ebibanza 14 by'obwiyisya bw'ekilengo ky'ekati; omo bindi bihugo hane 5. Ebya nyuma biri e Copenhagen, Denmark; Honolulu, omo kihugo kya Hawaii; Diamante, Entre Rios, omo Repiblika ya Argentina, South America; Curityba, Brazil, South America; na Brusque, Brazil, South America
GSAM 402.3Erilusa oko bibanza by'erikangirirya ebyo twabiribugako, hane ebibanza 357 by'obwiyisya bw'amakanisa w'omo bibanza, ebitwalitwe n'ekanisa. Oko byo, 317 biri omo Bihugo Ebyahatikene by'Amerika, n'ebibanza 40 biri omo bindi bihugo. Twamabya twawite emibaro ey'ekwenene erihika na lino, emibaro eno yangayongera kutsibu. Ebibanza binene by'obwiyisya byabirikingulwa erilwira oko muheruko wa 1902. Ng'erileberyako, Omuhindano w'amakanisa w'ekihugo kya Nebraska mwamenyekanisya ngoko awite ebibanza 10 by'obwiyisya bw'ekanisa. Oko 1 w'omukera wa 2, 1904, omusako wabo mwakangania “ebibanza 24 by'obwiyisya bw'ekanisa,” eriyongera ly'ebibanza 14 omo Muhindano mughuma.
GSAM 402.4Kwenene, okuboko kw'Omukama okukasondola kwabirisondola n'erikingulira omubiri w'erikangirirya enzira omo bandu bano omo mulingo w'erisweka. Ahe amenge abo abakahamagalibwa eritwala ekitsweka kino ky'omubiri wiwe, ebibanza mbiriri-mbiriri by'obwiyisya bitoke eritwalibwa ngoko endekateka eyi ahirireho ikalagirirya. Neryo hwasyabya abakoli bangi b'Omukama abawite obutoki, abakulire ndeke omo bitsweka byosi, sibali abalume n'abakali abakulire omo “kihande kighuma” ky'erikangirirya n'emibere. Omwimbi w'esyonyimbo akabuga ati, “Omukama mwaha ekinywa,” kandi “endeko [endeko y'abalwi, omo lubibi lw'olupapuro] y'abo abakyamenyekanisaya yabya nene.”