Ekihande 10 — Omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro
GSAM 160.1“Omo kati-kati k'ekiro, hakaba omulenge ogwakasibwa: ‘Mubone, Omukwe akayija; mwaya mumukanganane.’ Hanyuma, abakobwa abo bosyo bakayimuka, bakateya amatara gabo.”1
GSAM 160.2Twabirikererera endambi y'erimalayo eyalebekera omo lukani luno lw'abakobwa ikumi, kandi mbya twahayo obwiyongere kw'ekihande kyayo ekiri omo binywa ebiri embere, ekihande Abalindiriri b'eryasa lya Kristo bakayita ‘omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro.’ Omwandiki omukulu owahandikira kw'isinga yino, omo lupapuro olwabitwa Omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro, 3 Okitobere, 1844, akayandika ati:—
GSAM 160.3“Kyo twatsuka mutya omo k'ekiro ky'erimalayo? Busana twatsuka enzoli [enzoli y'ebiro 2300] omo kirimo ky'erilasa kw'ebimera, omwanya w'ekihuku, 457 B.C. Twabula okangama ahali hagendererwaki emyeri mukaga n'ebiro bikatoka. Kyo kyatuyingya omo k'ekiro ky'erimalayo, emyeri mukaga.”
GSAM 160.4Omwandiki wundi, S. S. Snow, omo Mulenge gw'ahi 22 Agosti, 1844, akayogera kw'ebiro 2300 ati:—
GSAM 160.5“Byatsuka omo kukasibwa kw'ekihano ky'okubuyira n'eriyubaka Yerusalemu. Ekihano kyabanzire kyahabwa na Kuro, kyayusibwa na Dariyo, kandi kyahulikirwa na Artazerikisi Longimanusi omo mwaka gwakalinda gw'obwami bwage. Kyahulukibwa kandi kyatandika okukola omo kihuku kya 457 B.C., Ezra amaze kangama Yerusalemu n'oku lukono olulamu lwa Mukama, akabuyira obwami bw'Abayuda, akateya abakulu b'emisango n'abasweri, kandi akatsuka eriyubaka olutuli.”2
GSAM 160.6Busana endambi y'enzoli ikaba emyaka 2300 yosi, kyayisibwa okuba na 457 yosi na 1843 yosi kugira bikole emyaka 2300; kandi, singa ekihano kitahulukire kusiha kwa kalinda kwa 457 B.C., kyakatebwa ebiro 2300 bitakahwa kuhika omukera gwa kalinda gwa 1844. Nkokulola ekiro ky'ikumi ky'omukera gwa kalinda kyabelere ekitiko kyatandika endambi, kityo kyayerekibwa n'obukakafu bwosi kw'eki-ro ky'ikumi ky'omukera gwa kalinda (omo ndambi y'Abayuda), 22 Okitobere, 1844, ebiro 2300 byakabirihwa, kandi endambi y'eritukwa Ahabuyirire yakangama. Obukakafu bwosi obwakatebwaki erihwa ly'endambi omo 1843 bwakakola n'obuyana bwosi omo kubara kwa 1844, kandi nabwo bwahaba obukakafu bw'okuba babirikererera ekisubyo ekyalebeka okuba eky'okumanyikana kw'eri-hwa-maha lyabo. Engeri Abalindiriri b'eryasa lya Kristo bakayisakire ‘omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro ogw'enenene,’ nkokwayitwaki endambi eyo, etangakabirekererwa okukira erikwama omo byahandikibwa n'abantu abakirire oku mukolo ogwo.
GSAM 161“Mwaya Mumukanganane”
GSAM 161.1Omo Mulenge gw'ahi 3 Okitobere, 1844, hakaba ekihandiko kyahandikibwa na George Storrs, kusi y'omutwe “Mwaya Mumukanganane,” mw'akayogera ati:—
GSAM 161.2“Nduhya ekalamo yange n'obwiyayi obutakabanza kubaho. Omo mutima wange, hakyali obw'obukakafu, ekiro ky'ikumi ky'omukera gwa kalinda kikabonesya okwiguka kwa Omukama wetu Yesu Kristo omo makubi g'elubula. Twali habi n'ebiro bikatoka kw'itiko eryo—omwanya ogw'erisya hali abatateyire, kandi ogw'obwika hali abateyire.
GSAM 161.3“‘Mubone, Omukwe akayija’ omo mwaka guno; ‘mwaya mumukanganane.’ Twahwene n'amakanisa agabitwa n'ababi bosyo, kusi kyo omulenge guno wangabatsangirako. Omulimo wetu hati n'okwimya ‘abakobwa abatwala amatara gabo kandi bakaya okukanganana Omukwe.’ Tuli hayi hati? ‘Singa enzoli y'erimalayo, muyitege.’ Ekyo si kyo kisubyo kyetu okwiha Machi nanga Aprili owakabire?—Eego. Kyabaho ki Omukwe arimalayo?—Abakobwa bosyo bakasinzirira kandi bakagona, si kyo? Ebinwa bya Kristo bitahwene; kandi ‘Ebyahandikirwe bitangakisibwa.’ Si busana twalebeka okuba tutasinziriri; twasinzirira, si kw'itiko lya Kristo erijayo, mwehi kw'endambi. Twayingira omo ndambi y'erimalayo; tutayamanyire ‘ha nanga’ yakarimalayo, kandi kw'ekyo twasinzirira. Abamwe omo kutambala bakayogera bati, ‘Mutahira endambi yindi!’ kityo twagona. Hati obuswaki n'okutwimya. Mukama, watuyatikya, busana obuyatikya bw'omundu busa. Yogera mwene, Mukama. O, singa ‘Taata’ hati ‘amanyisya’ endambi.”
GSAM 162Kati-kati k'ekiro ky'Obukwenda
GSAM 162.1“Endambi y'erimalayo yayingana?—Emyeri mukaga. Wakimanya mutya?—Busana Omukama wetu akayogera ati, ‘omo kati-kati k'ekiro,’ Omukwe akimalayo. Enzoli ikaba ya ‘emigoroba-n'amakya 2300,’ nanga biro. ‘Omugoroba,’ nanga ekiro, kikaba kihande kimo omo bihande bibiri ebiyingene by'ekiro kimo ky'obuminyereri, kityo kikaba myeri mukaga. Ekyo n'obulebwe bwosi bw'endambi y'erimalayo. Omulenge ogw'amaani ogw'endambi yino gwatsuka hakatikati k'omukerere gwa Mugoma, kandi gwayanda n'obwangu n'amaani amanene; gwayisibawa n'okubonesya Ekirimu omo mberi, okutatokere kubonaki omulenge gw’‘1843.’ Hati gali ‘mwaya mumukanganane’ omo bunene. Hakaba eritalika byosi ntakayiyire nakabirebwa. Omulenge guno gwayingira omo mutima, abalimi bakaleka emigunda yabo n'ebirime byayo. Hakaba omulenge ogw'amaani n'amalira, n'eriyisya byosi hali Nyamuhanga, ntakayiyire nakabirebwa. Okwikirirya omo kwenene kuno kukaba kw'amaani okutakabirebwa omo mulenge gw'embere, n'eriririra n'obwika omo kwenene kuno okwakirako obumanyi bwosi, kusi hali abakiiyire.”
GSAM 162.2“Kw'oku kwenene okw'omugulu ono, n'okuyatikibwa n'obuyambi, ngahirika okwehangana byosi, kandi ndebeka kw'eriingya amakenga kw'ikyo kyakaba n'erisya Nyamuhanga n'okwiyihirya ‘erihwa ly'obwangu.’ Ndukengerera kw'oyo wosi ‘oyukalonda erikiza obulamu bwage,’ ahali omulenge guno gwayisibwa n'obukakafu, n'erilondola ‘singa kitajira,’ nanga n'okutinya okwehangana kw'oku kwenene kuno, ‘akabula obulamu bwage.’ Kikayisya obwikirirya obwayisya Ibrahimu eriha Isaka, nanga Nowa eriyubaka eryato, nanga Loti erihuluka Sodoma, nanga abana ba Isiraheli erihagarara ekiro kyosi balindirira erihuluka Eritiputa, nanga Daniyeli okuyingira omo kihira ky'entale, nanga Abaheburayo bashatu omo kikono ky'omuliro. Twalebeka twakayinga omo bwami tutali n'okugeragebwa kw'obwikirirya nk'oku, kundu hati ndukengerera tutali. Okwenene kuno okw'ahulikirako kukaleta okugeragebwa okwo, kandi atali ow'engebe akayiyisya kw'oku kwo kusi oyo oyutatinya eribalwa omusiru, omulalu, nanga ekindi kyo Abasodoma b'embera y'omwuzure, ekanisa etali y'amaani, nanga abakobwa abasinziri bakayihira oku mutwe. Nkabiri nkakasibwa nti, ‘Kiza busana n'obulamu bwawu’; ‘Otalerera enyuma’; ‘Wibuke muka Loti.’”
GSAM 163Olutare lwetaba lya Storrs
GSAM 163.1Omo Mulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro gw'ahi 10 Okitobere, 1844, hakabonekera ebinywa bya George Storrs, kusi y'omutwe “Erihwa,” naye Abalindiriri b'eryasa lya Kristo bakabitwa “Olutare lwetaba lya Storrs”:—
GSAM 163.2“Tukayiteya mutya busana n'eki-ro ekyo?—Mwikirirye kwenene kwa Nyamuhanga, kandi mukwehangane kwako n'obwikirirya bw'amaani obuhaya Nyamuhanga ekitiibwa. Tukayisya emibere y'omutima eyakaba nayo singa twamanyire twakafa kw'eki-ro ekyo, eriyisya kwosi hali Nyamuhanga n'erihola kw'ihanga yino.
GSAM 163.3“Ntakangabonesa bwinene ekyo ngenderera kusi n'eriloleka olutare lunene olwetaba omo kati-kati k'eyanja. Amalagano gahabwa na mukama w'ekitiibwa n'amaani, k'oyo akatuma eryato erisoboka omo ndambi etekerebirwe, litwale abantu bosyo abasangibwa hayo n'obukakafu bw'okwikirirya bwinene ebinywa byage, libatwale omo kihugo ky'obwika. Abandu bangi bakwehangana bayenda oku lutare. Abamwe, bamaze kuba atewa oku lutare, bakasala olukoba, n'eryato lyabo eribaleta hayo likayenda hare, kandi batakalerera, mwehi bakalindirira eryato ery'amaani. Batali n'amakenga kw'enenene y'amalagano, kandi bakahira byosi kwago. Abandi abajira hayo balebeka kw'ikangane kuba oku lutare. Naye bakaba ‘abamanyirire’ kandi batayenda kuhira omwenda mukulu.”
GSAM 164.1“‘Nkokw'obwikirirya bwawu, kibe kityo hali mwimwe’ bwakabiriyisibwa embere y'endambi eryato lyakatebwa. Ekiro kyakangama. Abamanyirire, kwingana koba, bakenderera okusala amato gabo n'okubureka gayende, singa babona eryato likayija. Likaboneka; naye hati kyakaba ndangaliri kutsibu. Batangakangabureka amato gabo batabonekere; kandi n'obumanyirire bwobwo bwakabayisya hati kutabureka amato gabakome nanga bakabone batali n'obwiba kw'eryato lyayija. Hati likayija habi munene kweekyo batangakangasala batabonekere.”
GSAM 164.2“Eryato likahika oku lutare. ‘Obukakafu ki obwakaba n'obwikirirya bwosi kw'amalagano g'erihika ly'eryato?’—‘Amato getu gasalibwe, kandi gayende hare yetu, kityo tutangakangahika ku lukobero, kandi twakabire, singa eryato litahikire, busana luli lutare ahali eryato lyindi litangakahitaki.’ ‘Kikangane,’ mukulu w'eryato akayitakira; ‘mwingire omo lyato; obwikirirya nk'obwo butangakabula.’”
GSAM 164.3“Abantu abateyire amato gabo n'obukaka oku lutare hati bakayihindana n'erilonda okuyingira omo lyato. Omukulu akababya ati, ‘Amato ago ngaki ngendebera gasibwe oku matare gali harya, nanga olukoba lwago lwakasalibwa bukumanyere nakabona?’ Bakasubya bati, ‘Twalebeka tukayitira obumanyirire, kityo singa eryato litahika, twakaba n'eky'okutuhika ku lukobero.’ ‘Mwateya eby'omubiri, kityo,’ mukulu akayitakira, ‘si kyo, kandi mwakenga ebinywa byange? Nkokw'obwikirirya bwawu, kibe kityo hali mwimwe. Obukakafu buli mwiha yanyu. Mwateya okugaluka, hati mukayabana ekibala ky'obutayikirirya bwanyu.’ ‘Kityo batangakangayingira busana n'obutayikirirya.’ O, mubere ogw'erisya ogw'obutagaya!”
GSAM 164.4“Musale olukoba lwanyu hati, bagala betu; mubuleke amato ganyu gayende mutayakabonesya; eego, mwanguwe embere ‘ekiminyikalo ky'Omwana w'omundu kitarabonekere.’ Hanyuma kikandibya ndangaliri kutsibu. Mwehangane hati, kandi mwehangane byosi. O, omutima wange gwaya n'obuswaki busana nanyu; mutalindirira; musunikye eryato eryo, nanga mwabula, busana ‘oyo wosi oyukalonda erikiza obulamu bwage akabubula,’ kyo Yesu Kristo, Omukama kandi Omusweri wetu, akayogera. Mwanguwe, nankabiri ndayasaba, O mwanguwe! Mureka eryato lyosi ly'eri kalkulira erihuluka ku lukobero ‘singa kitajira.’ ‘Singa’ okwo kukabayonona. Kuno n'okugeragebwa n'okuteberwa okw'ahulikirako. Mukole nk'Omukama wetu akakola n'okuteberwa kw'ahulikirako kwa Setani—‘Enda harya, Setani,’ akayogera. Hanyuma Setani akamureka, kandi ‘mubone, abamalaika bakayija bakamukolera.’ Kityo kikaba hali mwimwe mwamala kunoga obusinga buno.”
GSAM 165Omulimo ogw'obwangu ogw'omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro
GSAM 165.1Kw'obwangu, amaani n'ebibala by'obukwenda bw'omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro, twabana obumanyi obw'enene omo binywa bya N. Southard, omuhulukya w'olupapuro olwatubiriyitamo—Omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro. Omo lupapuro lw'ahi 31 Okitobere, 1844, akayogera ati:—
GSAM 165.2“Omo ntandikwa endambi eyamanyikene yakananibwaki n'abandu bangi; naye hakalebeka amaani agatangakangakangwa akayihirikana n'eriyisibwa lyayo, gakayisya bosyo okubama embere yajo. Gakayandikira omo kihugo n'obwangu bw'ekikulukuto, kandi gakahika omo mitima y'abandu abali omo bibanza byahandire hafi n'obwangu bumwe, n'engeri etangakasobolwa kusi n'eriloleka Nyamuhanga akali omo kyo. Omo bibanza byosi gakabya eribungula ly'omutima n'eriyisya ery'obulamu embere y'Ekyanya ekihara. Gakaleta eriyihya ly'obwendo kw'ebyo by'ekihugo kino, erihwa ly'amalwa n'obuyigu, erisubya ebiswaki, eriyisya embere ya Nyamuhanga, n'erisaba n'omutima omw'iholire erisaba obuholere n'okwikirirwa. Gakaleta eriyihya ery'omundu n'eribama ery'obulamu, nk'ekyo tutakabirebwa. Nkokw'oku Nyamuhanga, oko Yoeli, akatebya, ekiro kinene kya Nyamuhanga kyali habi, gakaleta okwatula emitima, si ngoye, n'erigaluka hali Omukama n'okulya-talya, n'amalira n'obuswaki. Nkokw'oku Nyamuhanga akayogera oko Zekariya, ekirimu ky'obuyambi n'erisaba kyakasukwa oku bana bage; bakalolera oyo ow'bahemire, kandi hakaba obuswaki bunene omo kihugo, buli ikanda yosi yenyene, n'abagole babo yenyene; kandi abategerereye Omukama bakayisya emyoyo yabo embere yage.”
GSAM 166Abantu Abayisibwa n'Amaani g'Obwika
GSAM 166.1Nankabiri, kw'eriyisibwa kuno okw'amaani, akayogera ati:—
GSAM 166.2“Kyalebeka hali betu kuba kutali kw'amaani g'abandu kityo tutangakahira kusi tukabala koba n'eriheruka ly'omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro, hanyuma y'endambi Omukwe arimalayo, n'abakobwa kusingirira n'okugona, ahali bosyo bakatebwa kuyimuka n'okute-yera amatara gabo. Kandi omulimo ogw'ahulikirako gwayirekererwa; busana hakabereho ndambi etali embere ahali endeko z'eryasa lya Kristo zikaba n'endekateka enene kityo busana n'okwija kw'Omukama.”
GSAM 166Eby'Obutunzi bw'Ekihugo Byahululwa
GSAM 166.3Kusi y'eriyisibwa ly'obukwenda bw'eryasa lya Kristo, abantu bangi bakahulya eby'obutunzi bwabo bw'ekihugo, bakakolesya ebyabo okuwata abahuluki b'amaloboozi omo milimo yabo, nanga eriyanda amapapuro n'ebitabu, nanga erihayo ebyetaago by'abali n'obwete, kityo bakahaya ekihugo obukakafu obukirire bw'obwene n'obwiyayi bwabo; kundu abateyire n'amaani kw'eby'obutunzi bwabo bw'ekihugo, batakakola eteya y'enene busana n'omulimo, bakaminyikibwa n'omundu w'ekihugo okuba batakwikirirya kyo bakayogera. Busana n'eriloleka, ndaya ebinywa bibiri, ekimo kw'ekihande n'ekindi.
GSAM 166Omugunda gw'Ebitsungu
GSAM 166.4Eky'embere n'eky'omwikirirya oyukalanga New Ipswich, N.H., owayitwaki Hastings, owakaba n'omugunda mukulu ogw'ebitsungu ebisoboka, akagureka bitakabirirwe. Abaliranwa bage bakaswika busana nabyo, bakamujira n'okulondera okubirya n'okubite-ya omo kibika busa, singa abareka, ‘busana,’ bakayogera, ‘wangabibeta.’ ‘Aha!’ Mukulu Hastings akasubya, ‘ndareka omugunda ogwo gw'ebitsungu gumanyisye obwikirirya bwange kw'eryasa lya Mukama lyahabi.’”
GSAM 167.1Omo kihuku ekyo, nkokwayiyisibwa n'Erikondo lya Claremont (N.H.), Omusana w'Obwene w'eNew York, n'amalupapuro gandi g'abandu, omwero gw'ebitsungu gwabula hakuhi kwingana kwosi busana n'‘obulwale bw'ebitsungu.’ Nkokwayogerwa omo Musana, ‘Kisya mutya okuwulira omwero gwosi ogw'ekirime kino eky'omugaso kyononibwe n'obulwale. Omwandiki oyutuma emyatsi oko lupapuro lwa Philadelphia akayogera ati omwero gw'ebitsungu omo kihugo kyo gwononibwe. Ekihande kyonene ahali obuswaki bukatali bwinene n'ekya Maine, naye n'ahali mwero gwakyo gutahulukire obulwale.’”
GSAM 167.2Busana ekihuku kyakaba ky'omukorera, kandi ebitsungu bya Hastings byagerekwa omo itaka kuhika Novemba, atali n'ekimo kyabyo kyabirire. Kityo akabana ebitsungu ebyene busana naye n'abalanirwa bage abatali n'omugisa, abamwiyisya kwingana n'obwete busana n'obulamu bwage omo Okitobere owakabire, kandi omo kirimo ky'erilasa kw'ebimera bakayisibwa okugula embuto z'ebitsungu hali ye, kandi bakasima erihira omutengo omunene. Ekyo bakalebeka kuba kikaba ekisya hali Hastings, Nyamuhanga akakyusa kuba busana bw'omu ndambi, si hali ye yenyene, mwehi n'ahaliranwa bage.
GSAM 167Akayanga Obwikirirya bwage
GSAM 167.3Ekyakabiri kyabaho omo kibanza ky'erikala kyange. Kikaba ky'omundu w'ekanisa owakaba n'ebinywa bingi omo mihindano kw'eryasa lya Mukama omo kihuku kya 1844. Akaba mundu w'eby'obutunzi bwingi, kandi omo bindi, akabya n'esyongulube nyingi esyakaba siri omo myaka esoboka okutebererwa busana n'omwero gw'ekirimo ky'erilasa kw'ebimera. Nyokolume wange, oyutakayiyitanga mwikirirya, kandi omulimo wage gukaba ogw'erigula n'erigulya ebisolo, akaya hali Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyuyogerebwa okugula esyongulube syage, naye akamanya hali ye kw'atayenda kusitulya, busana akasiteberera kuhika ekirimo ky'erilasa kw'ebimera eky'omwaka ogukayija busana n'‘esyongulube sy'obutunzi.’ Nyokolume akagaluka hali sekulu wange, owakaba mwikirirya w'eryasa lya Kristo, akayogera ati, ‘Omundu oyo takwikirirya kyo akayogera.’ ‘Busana ki?’ sekulu akabya. ‘Busana,’ nyokolume akayogera, ‘akajoga Omukama akayija, kandi ekihugo kikahwa omo kihuku kino, naye ayenda kuteya esyongulube syage kuhika ekirimo ky'erilasa kw'ebimera ekikayija. Atayogera nange; takwikirirya ekinywa na kimo.’”
GSAM 168Ebyahabirwe Nyuma N'olukerera
GSAM 168.1Hakabaho abantu abateyire ebyabo, bakalwana endambi yosi n'obumanyi bw'okubikolesya okuwata omulimo, kuhika kwaba kyerere okubyirihamo. Abantu nk'abo bakajira hali abali omo mulimo gw'erihulukya obukwenda, babasaba n'amalira bakirye erihabawa ebyabo, naye bakasubya bati, ‘Mwahika kyerere! Twahira omutengo kw'ebihulukwa byosi ebyangatoke eriyandwa embere y'erihwa. Twahira amamashini mangi g'amaani gakole ekiro n'omusana; tutayenda nsimbi yindi.’ Omumoni w'ekitiko akambwira ati akabona abantu bahira enkumi z'amadolari oku meza embere y'omuhulukya w'Oloboozi lw'Obwene, bakamusaba n'obuswaki bw'omwoyo azitwale n'okozesya. Esubyo lyakaba, ‘Mwahika kyerere! Tutayenda nsimbi yanyu hati! Tutangazikolesya!’ Hanyuma bakabya bati, ‘Zitangakahabwa abali n'obwete?’ Esubyo lyakaba limwe, ‘Twateya ebyetaago by'abandu nk'abo bosyo betukangahika omo ndambi yino.’ Omo buswaki bw'omutima, abantu bakatwala ensimbi yabo, bakayogera bati obuswaki bwa Nyamuhanga buli oku mutwe wabo busana n'obutayikirirya bwabo, n'obululu obwabaleetera okutebera ebyabo erihuluka kusi y'omulimo gwa Nyamuhanga ahali byakabire n'erikolesibwa n'obwika.
GSAM 168Abalindi Batebwa
GSAM 168.2Emibere n'ebihano by'abandu abareka ebirime byabo bikahagarara bitakabirirwe n'amaduka gabo gakahola, bakayanda olupapuro olwahulukibwa nanga bakayogera n'erisaba n'abandu omo nyumba ku nyumba, byakaba bitali by'eribakana. Abantu batakahakania kw'abalume n'abagole abo bakayikirirya buli kinywa kyo bakayogera, kandi n'obwika, hakaba amaani agabawatanga kityo abali n'omutima ogw'obwene batangakangabaha nanga okuhakania ebinywa byabo. Abantu enkumi nyingi bakayisibwa n'engeri yino okwikirirya kwenene, bakalonda kandi bakabana obusasuliro bwa Nyamuhanga.
GSAM 169.1Naye omusikari w'ekisigo n'omuyikirirya w'ekihugo bakahira omusango kw'omulimo guno gw'eriyanda ebihulukwa by'eryasa lya Kristo gukasibwe. Abantu abo abatwala kihande kimo nanga kihugo kyosi, bakayenda nyumba ku nyumba n'obukwenda bw'eryasa lya Kristo, bakareka emilimo n'amaka gabo, bakaba balalu, bakayogera, kandi kityo bakayenda bateberwe abalindi. Obukakafu bw'erisinda ly'omutwe obwakabonesibwa n'Abalindiriri (bukaba omulimo gw'erikiza abaliranwa babo, batali n'obukakafu kw'amaka gabaswaki busana n'erileka omulimo), bwatakaba bwene busana n'erisinda; kityo abantu bakeyi bonene bakatebwa kusi y'abalindi. Omo kubala n'obwangu abahakani b'omugulu guno bakayogerako ikyo, omundu akalebeka koba hakabaho bibanza bingi; naye omo milimo yange yosi nk'omulisya w'eryasa lya Kristo, eyakwama emyaka 56 n'ehilabire, nahikire hali bibanza bibiri by'Abakwami ba Miller abatebwa kusi y'abalindi. Erihwekerera lyabyo lyangabya busana.
GSAM 169Omulindi Wage Mwene
GSAM 169.2Eky'embere kyabaho omo kihugo kya New York, oko bugali bw'emayiro sisihikire makumi asatu okwiha ahali nakayikala. Omundu akayikirirya obukwenda bw'eryasa lya Kristo, owakaba n'obutunzi bwa dolari 100,000. Akahayo kwingana ekihande kimo omo bihande bibiri ebiyingene by'ensimbi eyo hali mugole wage n'abana bage, abatali naye omo bwikirirya. Ekihande ekiasigala akakengerera kuba kyage okukolesya nk'oku akayenda; kandi busana ebimo byakyo byayingira omo mulimo gw'eryasa lya Kristo, abana bage bakahakania, bakabya n'omusweri, bakasaba hatebwe omulindi oku tata wabo. Omusweri amaze kubamanyisya emilimo n'amaani g'omulindi omo kulamya eby'obutunzi, akababya balonde omundu ou bayenda atebe. Bamaze kubyihindana akanya, bakahira omusango kw'batamanyire omundu ou bangakahirako eby'obutunzi n'obwikirirya, bakabwira omusweri kw'batobolire tata wabo kuba mulindi wage mwene. Omusweri akagalukira omundu oyo akayogera ati, ‘Mukulu _____, abana bawu bakutobola kuba mundu oyusoboka eriyunga eby'obutunzi bwawu. Ebyawu byakali nk'oku byakaba embere y'okubaletebwa omo rukiko.’3
GSAM 170Embere Ekalebeka Ey'eriseke
GSAM 170.1Ekibanza ekindi kyakaba kya Stockbridge Howland, w'eTopsham, Maine. Akaba mwimanyi w'ekirimo owakire omo kihande kyonene kyo kihugo kyonakyona, omukolesya mukulu w'eriyubaka amamashini n'amalalo. Omo mukukyo guno gw'omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro, Mukulu Howland akayenda oku sabayiri omo bihande bingi, akayanda ebihulukwa n'ebitabu nyumba ku nyumba, ekyo kyakabya buswaki hali abahakani n'abasikari, abakamusitula kw'omo mulimo gwage busana n'eriyanda ebitabu. Kityo bakangayikala batebya omulindi, owabana eby'okukola byayisire ebyakengererawa, busana Mukulu Howland akamutumira abakongoli b'amatagisi bosyo, kandi buli mundu owakayija n'amabala g'erihabawa; ‘busana,’ akayogera, ‘ntakengererwa kusoboka okukola omulimo gwosi.’ Hasi y'akanya, ekihugo kyayenda eriyubaka olutala oku Mwaro gwa Kennebec—olutala olwakayimanga ebikulukuto by'amayi n'obutale obw'erirera omo ndambi y'amayi g'ekirimo ky'erilasa kw'ebimera. Abakongoli b'ekihugo n'abatoboli b'ekitundu bakahira omusango kw'Mukulu Stockbridge Howland kuba mundu w'omulimo ogwo. Bamaze kwija n'ebipimo n'ekihano ky'eriyubaka olutala, akabasubya n'obuseke ati, ‘Balume, mukayenda hali omulindi wange. Mumanyire ntakengererwa kusoboka eriyunga omulimo gwange mwene, kandi mwija hali nange eriyubaka olutala!’ Ekibanza kyakaba ky'eriseke katoyi busana n'abandu b'omanyi, kandi obulindi bwahwa bwangu. Kihange kwogera koba akahulikirya, hanyuma abamwinyanzya bakamusaba eribaholera n'obuyikehyo bunene busana n'engeri y'obutali bw'obwene n'obutayilondolwa eyabakola.