Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
16 / 31
16 / 31

Ekihande 13 — Ebiminyikalo by'erisondolwa na Nyamuhanga

John Norton Loughborough

GSAM 198.1Nyamuhanga akagerageza okagenda n'eritoola ihanga omo kati k'ihanga lindi, n'ebigeragezo, n'ebiminyikalo, n'ebitiko-tiko, n'olutalo, n'okuboko okukalire n'okuboko okukalambire, n'ebintu binene by'eriubahya, kusangwa byosi Mukama Nyamuhanga wanyu yabalulira omo Misiri embere y'ameso? Wakaminyeribwa, kugira oyisibe ngoku Mukama ari Nyamuhanga; kandi sihali owundi utali ye.1

GSAM 198.2Nukwo Mukama yakolera, okutoola abantu omo kati k'ihanga ly'abapagani, kugira abalole ahantu angakabaha ebihano byage, kandi angabihandikira omo bipande by'amabuye. Ebyo bitiko-tiko bitakolerwaki okusamya emilebererya yabo; bikalirwa kugira bamanye bwinene ngoku oyo owakolera ebikulu omo Misiri, owakolera ebintu by'ekitalo omo kihugo kya Hamu, n'ebintu by'eritsibya omu Ngetsi y'erangi y'engwendese,2 kandi owayogera nabo omo kati k'omuliro n'omwotsi ogw'ekisumo kya Sinayi, akaba si wundi atali Nyamuhanga oyukabaho kandi w'okuhemesa byosi.

GSAM 198Okubirikwa kwa Moses omo kihaka ekikakengelela

GSAM 198.3Moses mwene atakangire okushongola Abaisiraheli baleke Misiri n'ebinywa by'obwene, ati: “Nkabiribira embati omo irungu, n'amaganiryo g'obuganyiri busana nanyu omo bulanda bwanyu bw'okubohwa gakaba omo mutima gwange, kandi hano nasuhuka okuabalola omo Misiri, kusangwa nakagerageza okukola ntyo omo ndambi nakabula Omumisiri embere y'okwiruka n'eriya omo kihugo kya Midiyani.”

GSAM 199.1Kyakayira kihaka ekikakengelela kitalirwe, n'eriho ly'omulenge lyakabiriramo omo kati k'ebirimi, kugira likasegeshe n'omwene Moses ngoku ni ye owakatekwa “agenda n'erishongola abantu omo Misiri.” Omo buryo obwa kitalo nukwo yahabwa obukwenda bwage, okubirikwa kwage okwa kikalire kandi okw'obuyira; eriminyerera lyakyo lyakangire eriletera abaganda bage erihulikira omo kanya kamwe, libategeke emitima y'abaganda bage busana n'ebyo ebyasyahondera, kandi libashongole okwikirirya Moses, omo butegetsi bwa Nyamuhanga, akaba omulongozya wabo.

GSAM 199.2Kandi singa hakaba ndambi yindi eritsuka oko risuba lya Mukiza omo bafu, abalondoli bage abakaba n'obulanda kandi babirirwe bakakenerera erikangalibwa n'obwime bwage n'ebinywa byage eby'erikangirira, hakaba ndambi eyo, omo ndambi abakiririzi bamwe abakaba n'obulanda kandi bakayigirirwa bakateya erikirirya ly'erikalira enyuma ly'Omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro ow'omwaka 1844; kandi singa Nyamuhanga omo bwirire bwage akaba akayogera mwene n'emyoyo y'abali n'obulanda, kyakangayire kwingana ngoku akaba akakolera ntyo omo ndambi n'omo bantu ngabo.

GSAM 199Obwime bwa Mukama obwalaganisibawa

GSAM 199.3Oyo utali n'ekikomo omo njira n'oburyo bw'erikola, kandi owateka ebihabwa by'Ekirimu omo kanisa yage “omo ndambi yakwerera igulu,”3 owalagania okuba n'abalondoli bage omo kutulira Engulu Yowene, “okuhisa oko mpera y'ekihugo.”

GSAM 199.4Omo njira yosi Mukama akaba ayitekanisize okwerekya amani gage n'ebihabwa byage n'abamukakubirya n'omutima gwosi. Atakabere ati omo kubaha obukwenda bw'Engulu Yowene, “Ebiminyikalo ebyo bikalondola abakirirya: omo izina lyange bakahulukya abadayimoni; bakayira n'endimi nsya; bakatoola emboka; kandi singa banywa ekintu ky'obululu, kitakabahira; bakahira emikono oko barwa, bakakira.”?4

GSAM 199Ebihabwa by'Ekirimu omo ndambi y'erilungulula Ekanisa

GSAM 199.5Hakaba n'erikwakwa ly'amani ga Mukama n'eryerekya ly'ekihabwa ky'eriminyerera eby'erikangaya omo ndambi y'erilungulula Ekanisa omo kihande ky'emyaka 100 eky'16, kandi n'omo ndambi eyakatsukiraho. D'Aubigné akayogera busana n'obuminyereri bwa John Huss. Charles Buck, omo kitabu kyage Eby'erikangaya by'eriramya, akayogera busana n'eriminyerera lya George Wishart omo 1546. John Wesley, omo bitabu byage, akayogera busana n'obuminyereri bwa Jonathan Pyrah n'erikwera lyabwo. Omulisya J. B. Finley, omo byage eby'eriyandika obulamu, akayogera busana n'enzoli y'erikangaya n'erikika omo mubiri gwage omo mutungutano w'omwaka 1842. Omurangiriri w'Obukirirya (Abametodisti) akahulukya omugambo ow'erikangaya busana n'enzoli y'erikangaya n'ebikayihangiramo, nk'okwabihabwa Omuganga Bond w'ekanisa eyo, omo bubulisya bwage. Ebyo bikaba biminyikalo oko balonderi ba Mukama abakayibolokera, ngoku atakahindukire, kandi ngoku akaba akayogera n'abantu bage omo kihabwa ky'eriminyerera.

GSAM 200Ekanisa y'Abasigala ekaba n'Ekirimu ky'eriminyerera

GSAM 200.1Muli Masako hali ebinywa ebyoroshire eriyowa kandi ebikayogera n'obwene ebiyerekya ngoku Mukama akayerekya ebihabwa by'Ekirimu kyage n'obwene, kandi munene ekihabwa ky'eriminyerera, omo bantu abakayitsanga balindirire eryasa lyage. Ekinywa ky'erimbere ekyo tukasaba muloleko kiri omo mukanda ogw'Abakorinto, kandi kiti: “Ngaha Nyamuhanga wange ewasingya endambi yosi busana nanyu, busana n'obwema bwa Nyamuhanga obwabaha n'eriambulira Yesu Kristo; ngoku omo byosi mukabya n'obugula muli ye, omo kuyogera kwosi n'omo bumanye bwosi; ngoku obwimiri bwa Kristo bukatsibire omo kati kenyu: kugira mutakaherukire omo kihabwa n'ekimwe; mukalindirira eryasa lya Mukama wetu Yesu Kristo; oyo akabatsibirya kuhisa oko mpera, kugira mutabya n'ebitafu omo kiro kya Mukama wetu Yesu Kristo.”5

GSAM 200.2Omo Okuminyerera tusoma busana n'“Abasigala”—Ekanisa y'Engulu Yowene ey'erihulukira: “Ekisoka kyabihirwa n'omukazi [ekanisa], kyagenda okukola olutalo n'Abasigala b'ekizalo kyage, abakateya ebihano bya Nyamuhanga kandi abakaba n'obwimiri bwa Yesu Kristo.”6 Tukabulyaho tuti, “obwimiri bwa Yesu” niki, obwo Ekanisa ey'erihulukira ekayibya nabwo, kandi erikangania ngoku obwimiri obwo ni bwenene likategekera njira y'eriyerekya ebihabwa byosi by'Ekirimu? Oko kibulyo kino tukabona eky'erisubiramo omo bwimiri bw'omalaika owakabirikira John oko kizinga kya Patimo: “Nakagwa oko magulu gage n'eriramya. Kandi anabwira ati, ‘Otalikola ntyo: ndi mulikyibere wawe, ndi wa baganda bawe abakaba n'obwimiri bwa Yesu: iramya Nyamuhanga; kusangwa obwimiri bwa Yesu ni kirimu ky'eriminyerera.’”7

GSAM 201.1Erisoborera eri eryahabwa n'omalaika likayerekya ngoku “Ekirimu ky'eriminyerera” ekikayerekwa omo kanisa ekalindirira Kristo nikyo kikategekera njira y'ebihabwa byosi, kandi ngoku balwana n'Ekanisa y'Abasigala busana n'okubya n'ekihabwa ekyo omo kati kabwe.

GSAM 201Obwimiri bwa Paulo busana n'ebihabwa

GSAM 201.2Mukanda gwa Paulo oko Batesalonike gukayerekya ngoku ekiro kya Mukama—ekiro ky'eritswera ery'erihangirya erya mpera—kikayija oko bantu bangi “nk'omwibi omo kiro;” kasi kitakahangirye abalyana ba Mukama abali n'obwikirirya, kusangwa bali “balyana b'omulere n'abalyana b'ekiromu.” Omo bihano byage oko bantu abo abakayirindirira akayogera ati: “Mutakaherula Kirimu. Mutakaswaza obuminyereri. Musesere byosi; mukateya kikalire ekyo ekikalungire.”8

GSAM 201.3Busana n'ekinywa ky'Ogreki propheteias, hano bakahulukya bati obuminyereri, Greenfield, omo Ekitabu ky'ebinywa by'Ogreki yage, akayogera ati, “Erikola kw'ekihabwa ky'eriminyerera, omo nsoborera eyo, 1 Abatesalonike 5:20.” N'ebitabu by'ebinywa bya Parkhurst, Robinson, na Liddell and Scott bikayikirana n'ekyo. Ntyo, obwimiri obworoshire eriyowa bukayerekya ngoku ekihabwa kyenene ky'eriminyerera kikaba n'Ekanisa ekalindirira Eryasa lya Kristo engendo eyakabiri. Ekihano kitari ky'eriswaza ekihabwa, kasi ky'erikisesa; kandi bamanyire ekirungire, bakateya kikalire ekyo.9

GSAM 201Erikwera ly'erilaganisibwa

GSAM 201.4Twayerekya kare ngoku Mukama akatsuka okwerekya ekihabwa ky'eriminyerera omo kutulira Obukwenda bwa malaika ow'erimbere n'Obukwenda bwa malaika owakabiri. Ekihabwa kino kyakula munene nyuma y'erihwa ly'ebiro 2300. Mukama akatoorayo ekikole kyage mwene busana n'ekyo, n'eritoorayo omukolesi owatakabirihire byosi busana nage kwonka, kasi n'obulamu bwage bukaba bwali omo mukenge, “omunali w'abanali.”10 Omo kati k'emyezi ibiri nyuma y'erihwa ly'endambi, Mwali Ellen G. Harmon, w'ePortland, Maine, akaba akali n'emyaka nka 17, akatsuka okuhabwa eriminyerera erya Mukama.

GSAM 202.1Kusangwa nakabona omukisa gw'eriyogera n'abakaba bakaliho omo Portland omo ndambi y'enzoli y'erimbere, kandi nakaba namanyire Omugole Haines, omo nyumba ye Mwali Harmon yahabwa enzoli yage y'erimbere, nkayogera ebyabaho nk'oku abantu abo bankabibwira.

GSAM 202.2Omo ndambi eyo Mwali Harmon akaba ali omo mubere w'obulamu ow'akatsibu munene. Omo wiiki nyingi akaba akatsibu n'eriyogera n'eriha akalenge k'okwiyirira. Omuganga muguma akatswerera ngoku obulwere bwage bwali bw'ekikuba kinene n'erikula kw'amayi. Akayogera ngoku ibamba lyage ly'erulyo lyali lyasambuka, n'erilya lya bumoso lyali lirwaye munene, kandi omutima gwage gwali guhabirwe. Akayogera ngoku atakabalire singa angabaho akanya kanene, kandi ngoku angagwa ndambi yosi. Akakakirwa munene n'erihumula omo ndambi akabya alambire. Oko butuku akabona obwiyirire bwonka n'eritekerwa n'ebitanda kuhisa akabya nk'oyukateya obwime bw'okwiyikala. Amakupu g'okukohola n'erihuluka kw'amaraso omo mabamba bikabindula munene amani g'omubiri gwage.

GSAM 202Enzoli y'erimbere ya Mwali Harmon

GSAM 202.3Omo ndambi yahabwamo enzoli yage y'erimbere, akaba akayikala omo nyumba y'Omugole Haines. Hakaba hali omwihya, kandi bakaba bakolere eriramya ly'ab'omuka. Hakaba hali abantu batano, bosibosi bali bakali, baganda omo bwikirirya. Abandi bakabirya, kandi Mwali Harmon akaba akabirya n'akalenge, aho amani ga Nyamuhanga gakayika omo buryo obw'erikangaya, gakakolera oko buli muntu owakaba ahali omo buryo obukawoneka; omo kanya kamwe atakahabona byosi ebyakabaga omo kati kage—akabya omo nzoli.

GSAM 202.4Omo mihindano eyakahondera akabwira abakirirya omo Portland ebyo ebyamwerekibwa. Bakaba n'obwikirirya bwosi ngoku byali byabulirwe n'Omukama. Omo ndambi eyo omo Portland hakaba hali nka bantu 60 abakabyikirirya ngoku bikaba bikolwa bya Mukama. Hakaba hali amani gakalandire enzoli, kandi n'eriyogera lyabyo, agakakangire okuhuluka kwonka omo bya Nyamuhanga. Erimanya n'obuyira obukulu bw'ebintu bya kera na kera lyali likamubya oko mutima buli kiro, kandi akawoneka akabiribwe n'okwoba okwatangabirirwa, ngoku omukana mukwabu kandi omunali nka ye angatoorwa akaba mukolesi owali omo kati mwene Mukama angalolera omulere oko bantu bage. Akayogera ngoku omo nzoli akaba akayihabirirwa n'abalaika abakayakera, omo bibuga by'igulu eby'obwomi, ahali byosi birimo obusime n'obuholo; kandi ngoku hakaba hali erihinduka ly'obulanda eribuka omo by'obutali bw'erihika omo bulamu obw'ekihugo kino.

GSAM 203Omugambi muguma w'enzoli y'erimbere

GSAM 203.1Omugambi muguma ogw'obupi bwa enzoli yage y'erimbere, nk'oku yamubwira abakirirya omo Portland, gukatuyerekya hake emibere yazo zosi:

GSAM 203.2“Omo ndambi nakabirya, amani ga Nyamuhanga gakanyikako nk'oku ntakahabirire kare. Nakabya nzungulukirwe n'omulere, kandi nakwerera oko kihugo mughulu n'omughulu. Nakahinduka n'erilola abalindiriri b'eryasa lya Kristo omo kihugo, kasi ntangababona, aho eriho lyambwira liti, ‘Lola kandi, lolera mughulu mukeya.’ Oko nakwererako ameso, nabona njira y'obutali n'obupi, eyahululwa mughulu munene oko kihugo. Oko njira eyo Abalindiriri b'eryasa lya Kristo bakagenda omo kibuga, ekikaba oko mpera y'enjira. Bakaba batekere omulere omwenge enyuma yabo oko mutwe gw'enjira, omulere ogwambirwa n'omalaika ngoku ni “Omulenge munene w'aho kati-kati k'ekiro.” Gukayaka omo njira yosi, gukaha amagulu gabo omulere kugira batakahwabirire. Kandi singa bakateya ameso gabo kikalire oko Yesu, owakaba embere yabo n'eribalongoza omo kibuga, bakaba bali omutekano. Kasi omo kanya katali kanene bamwe bakaluha; bakayogera ngoku ekibuga kikaba kitali haihi kandi bakaba balindire erikihikamo kare. Yesu akabakangirira n'erihanga okuboko kwage okw'obwibwenge okwa buryo, kandi omo kuboko kwage mwakabamo omulere omwenge ogwakayunguluka oko Balindiriri b'eryasa lya Kristo, nabo bakalengeka bati, Hallelujah! Abandi bakahakana n'obwangu omulere ogwakaba enyuma yabo, bakayogera ngoku si Nyamuhanga owabalolera kuhisa ahantu ho. Omulere ogwakaba enyuma yabo gukazima, gwasiga amagulu gabo omo kizaama kyosi, nabo bakahwabirire n'eritoola ameso gabo oko kiminyikalo, bakaloba eribona Yesu, kandi bakagwa oko njira n'eriyika omo kihugo eky'ekizaama kandi ekibi ekikaba hansi. Omo kanya katali kanene tukayunga eriho lya Nyamuhanga nk'amayi mingi, eriatubwira ekiro n'esa Yesu akayija. Ababuyirire abakabaho bakamanya kandi bakayisiba eriho, kasi ababi bakayibona nk'ekyoma n'eritsibuka ly'ekihugo. Omo ndambi Nyamuhanga yayogera endambi, akatuyira Ekirimu Ekitakatifu, kandi obuso bwetu bukatsuka okwaka n'erikubha n'obwibwenge bwa Nyamuhanga, nk'oku bwa Moses omo ndambi yakasuhuka oko musozi gwa Sinayi.”11

GSAM 204Erisoborera emibere ya Omugole White omo nzoli

GSAM 204.1Embere y'erilondola embere omugambo ow'erikangaya obwa eri yerekyo ly'Ekirimu kya Nyamuhanga, nkayogera ebintu bimwe busana n'enzoli. Erimbere erimbere nakabona Omugole Ellen G. White (owakaba Mwali Harmon) lyali omo Kwekumi, 1852. Oko kiro nakamubona omo nzoli eyakahika oko esa emwe n'erikira. Nenyu n'obwo nakamubona omo nzoli nka emirundi makumi atano. Nakaba ahali abaganga bakamusesa omo mubere ogwo, kandi nkatwara kuba kisime eriyima obwimiri oko ebyo ebyanakabona kandi namanya. Nkayitira ngoku omugambo gw'ebintu ebyali omo mubere ogwo gutakabihulwe n'obwangu busana n'ebitekerezo by'abantu abatakamubonire omo mubere ogwo.

GSAM 204.2Omo ndambi akayingira omo nzoli, akaha amalenge makasatu g'obusime agati, “Obwibwenge!” agakabuka n'erisubiramo; erya kabiri, kandi munene erya kasatu, likaba likeya amani kasi likabya likangaya okwilabya erya mbere, eriho likasosa nk'erya muntu oyuli hali munene n'eriho likahwa. Omo sikonda nka ina kutse itano akawoneka nk'oyugwa hansi nk'omundu oyugwire, oba oyutawite maka; aho akawoneka omo kanya kamwe nga yahabwamo amani agalengire ag'omundu, endambi emwe akayimirira oko magulu gage n'erigendagenda omo nyumba. Amakono n'ebikono byage bikagenda endambi nyingi, akayerekya oko buryo oba bumoso nk'oku omutwe gwage gukahinduka. Ebyo byosi bikakolwa omo buryo obw'obwibwenge munene. Omo mubere gwosi oko okuboko oba ekikono kyage ekikatekerwa, hatali muntu n'omwe oyungatoka okukiyunga. Ameso gage gakaba gakingulire endambi yosi, kasi atakahuunya; omutwe gwage gukahululwa, kandi akalola mughulu, atali n'erilola ly'omundu oyutali n'obwime, kasi n'obuso bw'obusime, bukahwana n'obwa bulijose kwonka ngoku akawoneka akalola kikalire oko kintu ekili hali munene. Atakahumula, kasi omutima gwage gukaloka omo mulondo. Obuso bwage bukaba bw'obusime, n'erangi y'obuso bwage ekaba n'obutuku nk'omo mubere gwage gwa bulijose.

GSAM 205Erisosania n'ebyahika oko Danieli

GSAM 205.1Emibere yiwe busana n'erihumula, erihwa amaka, n'erisuba erihabwa amaka omugulu malaika wa Nyamuhanga akamukolako, yosi ikasosana ndeke n'ebyo omuminyereri Danieli atula busana n'ebyahika okwiye omo Enzoli, omugulu akabuga ati: ‘Neryo monasigala ingyowene, monalangira Enzoli nene eno; n'amaka siwasigala omwingye, kusangwa obubuya bwage mobwahinduka omo bubole, kandi sinasigala n'amaka.’ ‘Kusangwa omugombe w'omwami wage ono angatoka erikania n'omwami wage ono yo tuti? Busana n'ingye, aho n'aho amaka mowahwa omwingye, kandi sihasigala omuka omwingye. Neryo oyuwite ekisosanio ky'omundu mwasubasa, mwanakola okwingye, mwanampa amaka; mwanabuga ati, Uwe mundu mwanze kutsibu, siwubahe; obuholo bubye nawe; ubye n'amaka, ehe, ubye n'amaka. N'omugulu akanibirye n'ingye, monahabwa amaka, monabuga nyiti, Omwami wage abuge, kusangwa wabirimpa amaka.’12

GSAM 205OBWIMIRI BW'ABALANGIRA N'AMESO WABO

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D

GSAM 205.2Busana n'emibere y'Omugole White omugulu abya omo Enzoli, ni kirungi erihayo ebinywa bike by'abandu abalangira n'ameso wabo. Obwimiri bw'erimbere buli bwa M. G. Kellogg, M.D., oyukanirye oko Enzoli y'erimbere eyahabwa omo Michigan, oko 29/5/1853, omo muhindano owabya omo Tyrone, omo kitweka kya Livingston. Akabuga ati:—

GSAM 206.1‘Mwali wetu White mwabya omo Enzoli busana n'eminota makumi abiri kutse makumi asatu. Omughulu angira omo Enzoli, obuli mundu owabya aho mwabya ng'oyukowa amaka n'eribyaho lya Nyamuhanga, kandi abandi omwitwe motwowa kwenene Omulimu wa Nyamuhanga iniamatukalako n'amaka manene. Twabya tunemusaba n'erihindana haguma engyakya y'eSabato, hakuhi n'esaha mwenda y'engyakya. Mugala wetu White, tata wage, na Mwali wetu White babirisaaba, n'ingye nabya ninemusaba oko mugulu oyo. Sihabya erisasayira kutse ebikolwa by'eryakangya. Aliwe motwasaba Nyamuhanga n'omutima wosi ati atsumule omuhindano n'eribyaho liwe, kandi atsumule omubiri omo Michigan. Omughulu Mwali wetu White atula omulenge w'obuhima ati, “Obusike! o-b-u-s-i-k-e! o-b-u-s-i-k-e!” ngoko mwabirimuwako ngendo nyingi omugulu akangira omo Enzoli, Mugala wetu White mwimuka, mwanabwira abahindene ati omukali wiwe abya omo Enzoli. Amahera eribuga ngoko esyonzoli siwe sikabya, n'ati syakahumula omugulu ali omo Enzoli, mwalalika obuli oyuwanzire asa embere erimulondya. Omunganga Drummond, oywabya kandi mutulira w'Engulu Yowene, Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyukateya Ekiro ky'erimbere ky'eyenga, oyubya abiribuga, isyalangiramulola omo Enzoli, ati esyonzoli siwe syalua omo buhamba bw'omutima bw'omundu, n'ati naye angamuhayo Enzoli, mwasa embere. Amahera erimulondya ndeke kutsibu, obusu buwe mobwahiha kutsibu, mwanabuga ati, “Syakahumula!”’

GSAM 206.2‘Nasi kwenene nti syahumula oko mugulu oyo abya omo Enzoli, kandi syahumula n'omo sindi syonzoli nyingi esi ahabwa ingye niri aho. Erilua liwe omo Enzoli mwalangirikawa ndeke ng'erigingiramo liwe. Ekiminyikalo ky'erimbere ekikatuminikisaya kiti Enzoli yabirihera, kyabya erisuba liwe eritsuka erihumula. Mwatsomola omuka w'erimbere mungi, busana n'endambi ndambi, mwanusulaya ebihaha biwe, mu nzira eyikakangania yiti ebihaha biwe byabya bibirihwa omuyaga wosi. Amahera eritsomola omuka w'erimbere, eminota mingi moyalaba isyalitsomola owakabiri, owusulaya ebihaha ng'ow'erimbere; neryo mwalindirako eminota ibiri, mwanatsomola omuka owakasatu; eritsuka aho, erihumula liwe molyasuba ng'elya buli kiro.’ Abirisinyako ati, ‘M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Michigan, 28/12/1890.’

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Tukahayo obwimiri obukwama, obw'omundu owalangira Omugole White iniakalondibwa n'omunganga abya omo Enzoli omo Stowe, Vermont, omo kirimo ky'obututu ky'omwaka wa 1853. Akabuga ati:—

GSAM 207.2‘Omunganga abya aho, mwanamulondya ngoko amenge wiwe n'ebyayiga byamulagiriraya, erisonda ekyaleta emibere eyo. Mubateya etala y'ebishashara eyikaka hakuhi n'ameso wiwe, awabya wakingukire ndeke; n'omutsi n'omuguma w'eriso siwatengana. Neryo mwalondya erideguma ly'omutima wiwe n'erihumula liwe, aliwe sihabya erihumula. Oko nduli mwaminya ati emibere eyo siyangasobanulibwa omo mighambo y'ebihangikire kutse y'obwenge bw'abandu.’ Abirisinyako ati, ‘F. C. Castle.’

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Obwimiri obukwama bukakania oko rilondya eryakolwa Omugole White abya omo Enzoli, omo muhindano owabya omo nyumba y'Omulisya James White, oko nzira ya Monroe, Rochester, New York, oko 26/6/1854:—

GSAM 207.4‘Oko mugulu oyo nabya ninemiwite emyaka ikumi n'ikalinda. Ngowa ng'oyukinatoka eryowa emilenge eryo eyikalengekania omutima ey'obusike, eyi atula ati, “O-b-u-s-i-k-e!” Neryo mwayibombeka eyikwa, oko kitaka; syagwa, aliwe mwayibombeka buholo, mwanateyibawa omo byala by'omundu owabya hakuhi naye. Abanganga babiri mobangira, omuguma abya musyakulu n'ogundi musore. Mugala wetu White mwanzire kutsibu ati balondye Mwali wetu White ndeke, kandi mokwo bakola. Mubareta ekitsatsamiro, n'omuguma okubo mwateyakyo embere y'omunwa wiwe omugulu abya akabuga; aliwe aho n'aho mubaleka erikola batya, mubabuga bati, “Syakahumula.” Neryo mubalondya ndeke esyombavu siwe omugulu abya akabuga, erisonda ekiminyikalo ky'erihumula linene, aliwe simwakibana. Omughulu bahekyaya ekitsweka ekyo ky'erilondya, mwimuka oko magulu wiwe, iniaakiri omo Enzoli, inyateyere eBiblia endata kutsibu, iniasyabindula esyokaratasi erilua oko masako haya eriya oko handi, iniakatula ebinywa byayo butsira kosa, kandi ameso wiwe wabya wakaleba endata, isiwakaleba omo kitabu.

GSAM 208.1‘Mwalangira amahano kalinda w'eriherukya. Neryo mwalangira obuhima bw'ababuyirire, kandi lino ngowa ng'oyukinatoka eryowa emilenge yiwe y'obuhima. Ngahayo obwimiri bw'ebyo n'omutima wage wosi.’ Abirisinyako ati, ‘Omulisya D. H. Lamson, Hillsdale, Michigan, 8/2/1893.’

GSAM 208Omugole Drusilla Lamson

GSAM 208.2Obundi bwimiri busana n'erilondya eryo ly'abanganga bukahabwa n'Omugole Drusilla Lamson, omuhumbakazi w'omutunga w'Omulisya Lamson, kandi omukali oyukasondola eriteya abalwere omo nyumba y'erilamya ya Clifton Springs, New York. Akakania oko muhindano w'oko 26/6/1854 ati:—

GSAM 208.3‘Ngakinibuka omuhindano owakolerwamo erilengekania eryo, eriminyerera ebyo Mugala wetu White abya akabuga ngendo nyingi ati Mwali wetu White syakahumula omugulu ali omo Enzoli, aliwe singakinibuka erina ly'omunganga owabya aho.... Nanganabya Omunganga Fleming, kusangwa iye wabya munganga owayahulawa indi migulu erihayo amenge wiwe. Aliwe lino abirihola. Ekyangatoka eribuga ni kino: erilengekania molyakolwa, kandi sihali kiminyikalo ky'omuka ekyalangirikawa oko kitsatsamiro.’ Abirisinyako ati, ‘Drusilla Lamson, Clifton Springs, New York, 9/3/1893.’

GSAM 208.4Obundi bwimiri kandi bw'omundu owabya aho oko mugulu owakanibweko endata:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5‘Ngasika nti nabirisoma obwimiri obuli endata bwa David Lamson n'Omugole Drusilla Lamson, busana n'ebinywa by'omunganga omugulu alondyaya Omugole E. G. White abya omo Enzoli, oko 26/6/1854. Nabya omo muhindano oyo, monalangira erilondya eryo. Ngikirirania n'ebyo Mugala wetu na Mwali wetu Lamson bakabuga, kandi ngatomekako nti Omunganga Fleming n'ogundi munganga musore kubya ye balondyaya. Omugole White amahera erimuka oko magulu wiwe, ngoko babiribuga, iniakatula amasako w'omo Biblia, Omunganga Fleming mwasaba etala y'ebishashara eyikaka. Mwateya etala eyo hakuhi kutsibu n'eminywa yiwe, aliwe isiyikamuhisya, oko hantu omuka wiwe wangagirire erihika iniakahumula. Ekyaka kyayo sikyatengana hake n'akatiti. Neryo omunganga mwabuga n'amaka ati, “Oyo mwatsi wabirihwa kera na kera; sihali muka omo mubiri wiwe.”’ Abirisinyako ati, ‘David Seeley, Fayette, Iowa, 20/8/1897.’

GSAM 209Omwami n'Omugole A. F. Fowler

GSAM 209.1Ebinywa ebikakwama bikakania oko rilondya eryakolwa Omugole White abya omo Enzoli omo nyumba y'emihindano ya Waldron, Hillsdale, Michigan, omo mukera wa 2, 1857. Omunganga Lord, omunganga w'omo Hillsdale owabya abirikola obunganga emyaka makumi atanu, mwamulondya n'eritegerera linene kutsibu. Busana n'erilondya eryo ngahayo obwimiri obukwama:—

GSAM 209.2‘Twabya aho omugulu Mwali wetu E. G. White ahabwa Enzoli omo nyumba y'emihindano ya Waldron, Hillsdale, omo mukera wa 2, 1857. Omunganga Lord mwamulondya, mwanabuga ati, “Omutima wiwe akadeguma, aliwe sihali muka. Engebe iriho, aliwe ebihaha sibikakola; singatoka erisobanula emibere eno.”’ Babirisinyako bati, ‘A. F. Fowler, Omugole A. F. Fowler, Hillsdale, Michigan, 1/1/1891.’

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Obundi bwimiri busana n'Enzoli eyo ngobu:—

GSAM 209.4‘Nabya aho omugulu Mwali wetu White ahabwa Enzoli eyo yabirikanibwako omo nyumba y'emihindano ya Waldron, Hillsdale. Erisumbako ebinywa ebiri endata, monowa omunganga iniakabuga ati emibere ya Mwali wetu White omo Enzoli “yalenga amenge wiwe.” Kandi mwabuga ati, “Hali ekindu ekikalenga amaka w'ebihangikire omo mwatsi oyo.”’ Abirisinyako ati, ‘C. S. Glover, Battle Creek, Michigan, 19/1/1891.’

GSAM 209Omwami n'Omugole Carpenter

GSAM 209.5Obwimiri bw'akasatu busana n'omwatsi oyo ngobu:—

GSAM 209.6‘Tukasika tuti twabya omo nyumba y'emihindano ya Waldron, Hillsdale, Michigan, omo mukera wa 2, 1857, omugulu Omugole E. G. White ahabwa Enzoli. Abya akinayite emibere eyo, Omunganga Lord mwamulondya, kandi motwowa ebinywa abuga embere y'abandu busana n'omwatsi oyo, ngoko byabiribugwa endata na Mugala wetu na Mwali wetu Fowler.’ Babirisinyako bati, ‘W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Indiana, 30/8/1891.’

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Lino muyitegerere erilengekania eryakolwa Omugole White abya omo Enzoli omo Buck’s Bridge, omo kitweka kya St. Lawrence, New York:—

GSAM 210.2‘Oko 28/6/1857, monalangira Mwali wetu Ellen G. White omo Enzoli busana n'engendo y'erimbere. Sinabya ngikirirye esyonzoli; aliwe omwatsi muguma omo yindi eyi ngangabuga mwaminikisaya ati esyonzoli siwe syalua oko Nyamuhanga. Eriminyerera omo mutima wage kiti akahumula kutse syakahumula, erimbere monahira okuboko kwage oko kikuba kiwe busana n'endambi ndambi, eriminya nti ebihaha biwe sibyabya bikagenda, ng'oko byangabya bya mulambo. Neryo monalusyaho okuboko kwage, monahira kwo oko munwa wiwe, ninemukwatireko esyonzwatu omo kati w'ekikumo n'omunwe owukakwamako, eriho atanguluhukaye kutse eritsomola omuyaga, n'omo anganzire erikola atya. Monamukwatira n'okuboko kwage ntyo busana n'eminota ikumi hakuhi, endambi eyangabya yusire erimukasa n'eribula omuka, iniabya omo mibere y'abandu ya buli kiro. Erilengekania eryo siryamubabya hake n'akatiti. Erilua oko mugulu nalangira eky'erilolako eryo, singalibiriyowa omutima wage iwakasonda eribangania oko nzuko y'esyonzoli siwe erilua oko Nyamuhanga.’ Abirisinyako ati, ‘D. T. Bourdeau, Battle Creek, Michigan, 4/2/1891.’

GSAM 210Omunganga oyukakania n'ebirimu akalengekania Enzoli

GSAM 210.3Nganditula obundi bulondya bw'omunganga obo nalangira omo Parkville, omo kitweka kya St. Joseph, Michigan, oko 12/1/1861.

GSAM 210.4Omugole White amahera erihanura ekihanda kinene ky'abandu abahindana omo nyumba y'eriramya y'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo, omughisa wa Nyamuhanga mwamukalako mu mulingo w'erilolako kutsibu; mwanahabwa Enzoli abya anemwikere omo kitebe kiwe. Omunganga Brown abya aho, omulume ow'omubiri mulamu n'amaka manene, oywakania n'ebirimu. Abya abiribuga ati esyonzoli siwe syabya ng'erikania n'ebirimu, kandi ati angahabwa Enzoli iye ali aho, angamulusyamo omo munota muguma. Mwalalika obuli oyuwanzire asa embere, amulondye, aminye emibere yiwe omugulu ali omo Enzoli. Omunganga mwasa embere, aliwe isyalhera n'ekitsweka ky'erilondya liwe, obusu buwe mobwahiha ng'obw'omuholi, mwanatitima ng'ekihafwa ky'omuti ow'ebihafwa ebikatitima. Omulisya White mwabuga ati, “Omunganga angatubwira emibere yiwe?” Mwasyasubirya ati, “Syakahumula,” mwanabanguha eriya oko luyi. Ababya oko luyi, abasi eriyipipa liwe, mubabuga bati, “Usubeyo, ukole ngoko wabuga wangakola; ulusaye omukali oyo omo Enzoli.” Omo buba bunene mwakwata omukwatiriro w'oluyi, aliwe simwamuleka erikingulalo, isyali batamubulya n'ababya hakuhi n'oluyi bati, “Omunganga, kino ni kindu ki?” Mwasyasubirya ati, “Nyamuhanga yowene anasi; munuleke nduaye omo nyumba eno”; mwanahuluka.

GSAM 211.1Kyabya kikalangirika ndeke kiti ekirimu ekyamukolesaya ng'omundu oyukakania n'ebirimu sikyabya n'obuholo embere y'amaka awabya wakasondola Omugole White omo Enzoli, ngoko n'ababya bahambirwe n'ebirimu bibi omo biro by'Omulami batabya n'obuholo, omugulu babulaya bati, ‘Wasa hano eritubabya endambi isyahika?’13

GSAM 211.2Omwatsi ono akasosana n'owasakawa busana n'ebyahika oko muminyereri Danieli. Omughulu angira omo Enzoli busana n'Omulimu w'Omwami, Abakaldayo ababya aho—abandu b'amahanga abatasire Omulimu oyo—mobakwatwa n'obuba bunene, ‘mubalibita eriyibisa.’14

GSAM 211Omusika Harmon akahanwa eritula esyonzoli siwe

GSAM 211.3Eyenga nguma hakuhi erikwana n'Enzoli yiwe y'erimbere, omo muhindano owabya omo nyumba ya tata wiwe, Omusika Harmon mwahabwa Enzoli y'akabiri. Omo yo mwahanwa eriminikisaya abandi ebyo abyuliwe. Mwatabanika kutsibu omo mutima, iniasyasi ngoko angatoka erikola ebihanirwe n'Omwami. Obulamu bw'omubiri wiwe bwabya bubi kutsibu, iniabya akababwa kwenene omo mubiri, kandi omo meso w'abandu kyabya ng'ekyasigala hake erihola. Abya n'emyaka ikumi n'ikalinda yowene, muke n'oyutawite amaka, isyabehere eribyanga n'abandu, kandi eritsuka erilubutwa liwe abya n'esoni n'eriyiteya ihakandi kutsibu, erilola abageni likamubabya. Mwasaba n'omutima wosi busana n'ebiro bingi, n'erihika e kati-kati k'ekiro, ati omusiko oyo amusibweko, ahabwe ogundi mundu owangamukubiramo. Aliwe ekyakakala ky'omubiri owabya akahabwa sikyahinduka, n'ebinywa bya malaika mobyatsengera erihulikikana biti, “Uminikisaye abandi ebyo nabirikubyulira.”

GSAM 212.1Omusika Harmon abya akinayite eritabanika eryo ly'omutima, mwagenda oko gundi muhindano owabya omo nyumba ya tata wiwe. Omo muhindano oyo abahindene bosine mubahindana haguma erimusabira n'omutima wosi. Naye mwasuba eriyihayo oko Mwami, mwanowa omutima wiwe iwawanzire erikolesibawa busana n'obusike buwe. Abya anemusaba, omwirimya munene owamukumbire mwahwa; kandi ngoko abuga enyuma, ekyakakala kinene, ng'ekibumbu ky'omuliro, mokyasa okwiye, n'omugulu kyamuhikako, amaka wiwe mowalusyawa, mwanowa ng'oyuli embere ya Yesu n'abalaika. Kandi mobamusubiriraya bati, “Uminikisaye abandi ebyo nabirikubyulira.” Mwabuga ati mwasaba kutsibu ati, angabya akahanirwe erigenda eritula ebyo Omwami amukangirirye, ateyibwe eriyipipa. Neryo malaika mwamubwira ati erisaba liwe lyabirisubiribwako, kandi ati angabya omo bubihire bw'eriyipipa, asyababibawa n'obulwere. Malaika mwamubwira ati, “Wamatula Obukwenda n'eriteregula, kandi wamayikanya erihika oko nduli, ukasyalya oko biguma by'omuti w'engebe, kandi ukasyasoma oko lusi lw'amagetsi w'engebe.”

GSAM 212Olugendo lw'Omusika Harmon eriya omo Poland, Maine

GSAM 212.2Omusika Harmon abya abirikangiriribwa ati aseme erigenda omo Poland, Maine, eritula Enzoli yiwe. Oko kiro ekyakwamirako Enzoli eno y'akasatu, obuli mundu isyalindire ekyo, iba wa mwali wabo mwahika n'ekitumbula oko luyi lw'enyumba ya tata wiwe, mwanabuga ati angamutwala omo Poland. Abya iyo, mwakola omuhindano omwatula Enzoli. Hazen Foss,15 abya abirihwa amaha, simwatoka erimukanirania ase oko muhindano; aliwe abya eyihya, iniayahira okutu hakuhi n'oluyi, mwowa iniakatula Enzoli yiwe, mwanabuga ati, “Enzoli eyi atula ikasosana n'ebyo nakangiriribawa ndeke, ngoko abandu babiri bangatula omwatsi muguma.” Engyakya eyikakwamako mwalola Omusika Harmon isyalindire, mwanamubwira ati abye “oyuteregula omw'iheka omusiko n'omw'itula Obwimiri obo Omwami angamuha, kandi Nyamuhanga syalimuleka.” Mwabwira abandi ati, “Oyo ye mundu oyukakolesibawa n'Omwami, oyo ahirako omusiko oyo.” Kwenene abya akasemere eriminya, kusangwa abya abirilangira omundu oyo omo Enzoli eyo yabwirirwamo ati omusiko “wabilusibawa” okwiye.

GSAM 213.1Eritsuka oko mugulu oyo, omubiri w'Omusika Harmon mwabya erigenda erilua omo hantu haguma eriya omo handi omo bihugo bya New England, iniakatula ebyo akangiriribawa. Indi migulu omo Enzoli mwabwiribawa ahangagenda, n'ebikalakalire ebya angalwanako. Amakwenda wiwe mwabya ihakandi ebinywa by'erihana abandu ababya bakanemwingira omo makangirirya w'eryasa lya Kristo omo mulimu; kandi mwakomehyaya bosine bati bakwatirire oko byabihikako kare.

GSAM 213.2Akabuga busana n'ebyahika okwiye ati: ‘Abandi mubaleka erikola omubiri ndeke-ndeke, mubalusyaya omo buhamati bwabo bosine abatangikirirye endengekania yabo oko mwatsi oyo.... Nyamuhanga mwambyulira amakosa awo omo Enzoli, mwanantuma oko bana biwe ababya ibabiribunga, eribabwira busana nawo; aliwe bangi omubo mubalema Obukwenda ndeke-ndeke, mbanambirako nti ngakwama emibere y'ekihugo. Oko lundi luhande, Abalindiriri b'eryasa lya Kristo b'erina lyowene mubambirako obukalakali bw'erikirirya obutawite amenge. Mubantula eby'obuwehi, kandi abandi n'obubi bw'omutima, bati ingye ndi musondoli w'obukalakali obwo kwenene nabya ngakola omubiri erihwaho.’16 Tukasyayiga omwatsi ono ndeke kutsibu omo kihande ekikakwama.

Notes

  1. Ekyango kya kabiri 4:34, 35. ↩
  2. Zaburi 106:21, 22, ↩
  3. Abefeso 4:8-15. ↩
  4. Mariko 16:17, 18. ↩
  5. 1 Abakorinto 1:4-8. ↩
  6. Okuminyerera 12:17. ↩
  7. Okuminyerera 19:10. ↩
  8. 1 Abatesalonike 5:5, 19-21. ↩
  9. Busana n'erisoborera lyosi ly'obwimiri bwa Masako oko kikalire ky'ebihabwa by'Ekirimu, mulole omo Ekihabwa ky'eriminyerera omo Kanisa y'Engulu Yowene, ekitabu ky'amapape 120, ekikaboneka omo nyumba yosi y'erihulukya ebitabu yetu. ↩
  10. Nk'oku byerekibawa Hazen Foss. Muloole Ekihande 11. ↩
  11. Eriyandika ly'erimbere, amapape 14, 15. ↩
  12. Danieli 10:8, 17-19. ↩
  13. Matayo 8:29. ↩
  14. Danieli 10:7. ↩
  15. Ulebaye Ekihande 11, ↩
  16. Amasako w'erimbere, olupapuro 22. ↩

Note

Back