Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
21 / 31
21 / 31

Ekihande 18 — Obuteya bwa Nyamuhanga omo mubiri w'erihulukya ebitabu

John Norton Loughborough

GSAM 281.1“Neryo tukamanyire, twakagenda embere n'erimanya Omukama; okutsuka kwage kuteirwe ng'ebwabukya.”1

GSAM 281.2Kwakabya kuhika omweri gwa Junyo, 1849, emibiri y'Omulisya White n'omugole wage, n'Omulisya Bates, yakabya yihakirwe omo bihugo bya New England. Omo ndambi eyo, Miss Clarissa Bonfoey, wa Middletown, Conn., akayiyunga n'abandu b'Omulisya White. Kasile kandu katanakabya, nyina akatsiluka, akamulekera byosi byamakani eby'okuteya enyumba n'obukwiro butoya. N'ekyo, Omulisya White akatoka kandi kutegeka enyumba; kandi akakikola omo kihande ky'enyumba ya Mr. Belden omo Rocky Hill, Conn.

GSAM 281Erimbere ly'Obukirimu bw'Omugulu Ono

GSAM 281.3Kwakabya kw'eri 24 Marichi, 1849, omuhindano mukuru gukabya omo Topsham, Maine. Kuri Sabato eyo, Omugole White akahabwa enzoli; ekintu kyabya ky'omugaso munene muno. Ntegerezi, okumanya enzoli eyo kukalula twabanza twamanya emibere y'aho ndambi eyo.

GSAM 281.4Omo kihande ky'erihulukirya Marichi, 1848, omo Hydesville, Wayne Co., N.Y., hakatsuka “amalenge ago atamanyikana,” kandi ebyabirire byayikula byaba “okukubakuba kw'ebirimu.” Eki kyabanza kuberera omo nyumba y'abandu b'eka ya Fox. Omo kihande ky'erihulukirya eky'omukera, eka eyo yakasuluka yakagenda Rochester, N.Y.; omo Corinthian Hall, bakakola ebiminyikalo embere y'abandu, kandi abakali balya bakatswerwa muno n'ebihandekere by'abakazi n'abalume abasolebwa omo bandu b'aboghe b'aho. Abandu bangi bakalolanga okukubakuba okwo ng'obulyalya n'obukokoli bw'engoki; naye ab'ekirikirirya muno bakabya batamenya n'akabya kakula kabe ekintu kinene.

GSAM 282Obuminyereri busana n'Obukirimu

GSAM 282.1Omo nzoli eyatulire haruguru, Omugole White akabona ng'okukubakuba okwatamanyikana omo Rochester n'ahandi kwali maani ga Setani, kandi ng'ebintu ebyo bikakula bikaba bya buli kiro; kandi ng'ibikazungirirwa omo byambalwa by'ediini, erisamaza abahendibwe baleke kwiyingirya muno, n'erihindulira amalengekania w'abandu ba Nyamuhanga oko bintu ebyo, ngamwika, n'eribatuma bakerebule ebikangirirya by'Ekirimu Ekibuyirire.

GSAM 282.2Abandu batoya muno, kandi kunda mosi, omo ndambi eyo bakabya batanyire nakatoya ng'Obukirimu bukatandukira omo nsi yosi ng'oku bwaminyebererwa, nari ng'obukaba bwiyita ediini, n'amakanisa n'abalisya abatondekerwe.

GSAM 282Obuminyereri obwaberera

GSAM 282.3Obwaberere bw'obuminyereri bukalanga kuboneka twalolere obungi bw'abayiyunga nabo, ababalwa kuba 10,000,000 omo United States yonyene. Busana n'ebyambalwa byabo eby'ediini by'iki gihe, tuha ebikakagha omo Erikubungula n'Omurangiriri, Washington, D.C., Novemba 12, 1903:—

GSAM 282.4“Kuri kongeresha y'Endeko Mukulu y'Abakirimu eyakolawa haleke, omo kibuga kino, bakatula endekateka y'ediini ehyaka. Bakategeka erihirwako ebyala kw'abalisya n'abakangirirya, kandi ekibinja ky'abikirirya Obukirimu kyabonekerwa ng'Ekanisa. Eki kikalebeka twasoma ekihande ekikakulikira omo ndekateka ehyaka:—

GSAM 282.5“'Omulisya nari omukangirirya takaterekwa erisalimira Ekanisa nari ekibinja ky'abandu, ataribanza kuhimbwa omo mulimo n'obukangirirya bw'erihirwako ebyala, oku bakamanyanga ahakatsukirako omo byafa kediini. Omundu wangʼana takaba mukandidati w'erihirwako ebyala atarahabwa okubirikwa kuba omulisya w'Ekanisa nari w'ekibinja, nari ataribanza kusolwa kuba mukwenda n'Endeko y'Abakirimu y'ekihugo, eyatondekerwe ng'omubiri w'ediini omo kihugo ekyo ekikayilamamo, nari n'Endeko Mukulu y'Abakirimu y'Ebihugo bya Amerika. Abandu bosibosi abakandidati b'obulisya nari b'omubiri w'eritulira abandi Engulu Yowene bakabya bamaze emyaka esatu yosi nari erengireho omo bwiyunge bw'Ekanisa nari ekibinja ky'Abakirimu, kandi bamaze emyaka ibiri nari erengireho bali bakangirirya abahabwe olukusa, abasolwa n'Endeko y'ekihugo nari Endeko Mukulu kuba bakangirirya bageragezibwa. Abalisya abaterekirwe omo mulimo, abatanamala omwaka mulala ogwosi gw'akalendari, sibakatoka erihirwako ebyala.'”

GSAM 283Omulisya White omo Oswego, N.Y.

GSAM 283.1Kuba omubiri w'erihulukya ebitabu gukabya gwayilamamo omo Oswego, N.Y., Omulisya White akahindula eriyilama lyage, akatsuka Connecticut agenda ahantu hanaha omo mukera gwa 1849; kandi omo mwaka ogwo, kw'eri 3 Novemba, hakabya omuhindano w'abikirirya. Busana n'emibiri yabo eyakulikira, Omugole White akaloma ati:—

GSAM 283.2“Neryo tukatula ng'obukakali bwetu bwali bw'erikola omubiri omo kihugo kya New York. Omugole wange akayiyumva obuleme bw'eritsuka erihandika n'erihulukya. Tukapanga enyumba omo Oswego, twasaba ebintu by'eriteya enyumba eri bagala betu, kandi twatsuka eriteya enyumba. Omo haho, omugole wange akahandika, akahulukya, kandi akaloma. Kyabya ky'obukakali akwate ebyambalwa by'obulwani buli kaanya, kuba kundu kenshi akabya alwana n'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakayilolanga ng'abali n'erikirirya, abakawatikya ebikangirirya by'amabehi, abakayihulikya endambi, kandi abakayisya abandu bangi bamwa erikirirya lyetu.”2

GSAM 283Erikubungula Eryasa lya Kabiri lya Kristo kwahulukibwa

GSAM 283.3Omo mukera gwa 1850, bakabona nga kyali ky'obukakali kukola ihinduka lindi; n'ekyo Omulisya White akasuluka Paris, Maine, kandi haho hakahulukibwa ekitabu ky'erimbere kya Erikubungula Eryasa lya Kabiri lya Kristo n'Omurangiriri w'eSabato, kabiri buli mweri, kyali n'emibale ikumi na isatu; buli mubale gukabya n'amapaji munani ag'amakolomoni abiri, ekipimo ky'apaji ekaba obugali bwa inchi 7 1/8 n'obutambi bwa inchi 10 1/4. Omubale gw'erimbere gukabya n'eri ly'omweri gwa Novemba ogwakulikiraho, kandi omubale gw'erihenderera gukahulukibwa kw'eri 9 Junyo, 1851.

GSAM 284.1Obugali obwakongezibawa bw'ekitabu okukira Okwenene okw'Omugulu Ono bwabya kabonero karungi muno k'obungi bw'okwandama kw'OkweNene, okukula kw'abakola omo mukukyo, n'okukula kw'abawatikya omubiri. Kuba ebibanja by'ekitabu byali bya busha, bakategeka ng'abaghindikani b'omukukyo bakawatikya erihulukibwa, kandi bakakikola. N'obwanga abikirirya bakabya bangi bandu b'ebiha bitoya, bakaha ng'Omukama yabasungirire, kandi bakakola ng'obusobozi bwabo bwali, erisindika embere emwato y'okwenene.

GSAM 284J. N. Andrews akatsuka erihulikya

GSAM 284.2Kundu omo ndambi eyo, J. N. Andrews, oyukayilama omo Paris, Maine, akatsuka emibiri yage y'embere y'abandu ng'omulisya w'Engulu Yowene n'omwandiki w'ebintu by'ediini. Omo Erikubungula ak'omweri gwa Mei, 1851, akahandika ekinywa kyakalenga amapaji atanu busana n'Amakwenda w'abalaika basatu. Momo, akakolera obuminyereri bw'ekinyama eky'amayembe abiri eky'Eribisulirwa 13 omo United States, akayihira, n'obuminyereri bwonyene, ng'okutegeka ekiro ky'erimbere ky'eyenga kuba Sabato kukaba kintu ekyo omo kihugo kino ekikanatuma Ekanisa n'ekihugo biyungane. Ebyaloma byage byakatsibira kusi obuminyereri, kuba omo ndambi eyo hakabya hatali mukukyo wangʼana ogwakayihira muno omo njira eyo; ekinywa kyamaani ekibonekire nga kyakawatikya, kyali kiloma kya Dr. Durbin, ekatsulwa omo Omwatsi w'Obukristo n'Ekitetere, ekyaloma kiti:—

GSAM 284.3“Omugulu Obukristo bukahinduka obulamu bw'ekihugo omo mibere n'omo kirimu, neryo ekihugo kikayihirwa, omo bakama bakyo, erikinga eribanduka omo bwenene Sabato entakatifu, kuba mulimo gw'okwikinga.”

GSAM 285Erigulya amataka eriwatikya omubiri

GSAM 285.1Kwakabya omo ndambi eyo Hiram Edson, wa New York, na Cyrenius Smith, wa Jackson, Mich., bakatsulwa erigulya amataka gabwe, buli limwe lyali lya $3,500, kandi bapanga amataka gandi g'erikolesya, kugira babone ebintu by'eribaha omo mibili etandukanye ekikalama omo kukolesya omubiri w'Obukwenda.

GSAM 285Erisuluka omubiri w'erihulukya ebitabu okugenda Saratoga

GSAM 285.2Omo 1851, Omulisya White akasuluka Paris, Maine, agenda Saratoga Springs, N.Y.; kandi haho kandi, n'ebintu by'eriteya enyumba eby'akayibweka, akateya enyumba, kandi akahulukya omubale gwa kabiri gwa Erikubungula Eryasa lya Kristo, omubale gw'erimbere gukaba n'eri lya 5 Agusto ly'omwaka ogwo. Omubale ogwo gukabya n'emibale ikumi na ine, kandi gukahulukibwa kabiri buli mweri. Omubale gw'erihenderera gukahulukibwa kw'eri 23 Marichi, 1852. Eri ly'ekitabu likahinduka katoya: eritsuka omo Erikubungula Eryasa lya Kabiri lya Kristo, ng'oku likabya omo Mubale 1, lyaba Erikubungula Eryasa lya Kristo n'Omurangiriri w'eSabato, eri ekitabu kikikolesya n'omo mubale gwakyo ogwa makumi munani na ibiri. Ekipimo ky'ekitabu kyakongezibwa kyaba n'amakolomoni asatu n'amapaji munani, apaji limwe likaba n'obugali bwa inchi 8 1/4 n'obutambi bwa inchi 11 3/4.

GSAM 285.3Kukalebeka omo bugali obwakongezibwa bw'ekitabu ekikabya kandi kikali kandi ekitabu ky'Ekanisa, ng'ihinduka lyosi lyabya busana n'oburungi, likalanga obusungi obukwene, kandi lyahe obumanyirirya obulayi ng'Obukwenda bwa malaika owakasatu “gwakahika eriyilama.”

GSAM 285Eriahulukya omo Rochester — Eriba n'ekipapulo ky'erikolesya n'obukono

GSAM 285.4Kw'eri 6 Mei, 1852, omubale gw'erimbere ogwa Mubale 3 ogwa Erikubungula Eryasa lya Kristo n'Omurangiriri w'eSabato gukahulukibwa omo Rochester, N.Y., kandi gukakoleshwa omo kipapulo n'ebinywa ebyali by'abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda. Hiram Edson akahulya ebintu by'erigula ekipapulo kya Washington eky'erikolesya n'obukono, n'ebinywa n'ebintu by'eritegeka enyumba y'omubiri. Akabya n'obuhangwa bw'erihabwa esente syage ng'ebiha by'abaghindikani b'okwenene byikahika. Ekipapulo ekyo ky'erikolesya n'obukono kyakatsibira kuteerwa omo nyumba ya Erikubungula n'Omurangiriri omo Battle Creek, Mich., kuhika kyayakiha omo muliro kw'eri 30 Desemba, 1902. Omo ndambi eyo, kyabya kibalirwe kuba kipapulo ky'erigerera ekirengire omo nyumba. Omo Mubale 12, Mubale 3, kw'eri 14 Okutoba, 1852, hakatangazwa ng'ebitafazi by'okutegeka enyumba n'ekipapulo n'ebintu byabya $652.93, kandi ebiha byakabya byahikire busana n'ekyo kuhika omo ri eyo $655.84. Omo mibale ikumi na ibiri eyo y'ekitabu, bakahulukya kandi basakula amakopi 2,000 ga buli mubale busha.

GSAM 286Omukangirirya w'Abanyeto akatsukwa

GSAM 286.1Omo Agusto, omo nyumba ya Erikubungula, bakatsuka erihulukya Omukangirirya w'Abanyeto, ekitabu ky'omweri. Kuno kikaba ky'ekitabu kya buli sabato, n'ebinywa by'erisoma bikaba bikarenga emirundi ine omo buli mubale okukira oku byabya omo ndambi eyo.

GSAM 286Uriah Smith ayiyunga n'enyumba

GSAM 286.2Omo 1853, Omulisya Uriah Smith akatsuka emibiri yage omo nyumba ya Erikubungula n'Omurangiriri, ahakabya n'omulimo gw'obusughu kumala emyaka makumi atanu. Omo mwaka ogwo (1853), omo Erikubungula n'Omurangiriri bakaloma erimbere ng'abandu abakayisanga bakatoka erigula ebitabu byetu, baha omutengo gwabyo gwonyene. Ku bandi bosibosi, ebitabu byahulukanga busha, kuba ekitafazi kyatambukanga n'ebiha by'abandu b'emitima y'obuha n'obukali. Omo 1854, bakatangaza ng'omutengo gwa Erikubungula wa kabiri buli mweri gwali $1.00 omo mwaka. Omo mwaka ogwo kandi, omo Omuhindano w'eriramya omo hema ogwakolawa omo Macomb County, Michigan, omo mweri gwa Julayi, hakageragezibwa erigulya ebitabu byetu. Omo muhindano ogwo, bakagula ebitabu bya $50. Omulisya White, omo kuloma busana n'obukakali obwo, akaloma omo Erikubungula ati, “Eki kikalanga ng'ebitabu byetu byangatoka kugulibwa.”

GSAM 286Okusaba ekitafazi ky'ebitabu kya $500

GSAM 286.3Omo Erikubungula ya kw'eri 12 Okutoba n'eri 24 Desemba, 1854, hakasabwa ekitafazi kya $500 ky'ebitabu bitoya, kugira enyumba ebone okuha abalisiya ebitabu bitoya by'erihanga busha omo mibili yabo, kandi hakasabwa kandi “ekitafazi ky'obuyambi kya $500 busana n'enyumba, kugira Erikubungula ehulukibwe buli sabato omo ndambi yayo, omo kifo ky'erihwamo sabato omo ndambi nguma-nguma busana n'obutali n'ebintu.”

GSAM 287J. P. Kellogg na Henry Lyon bagulya amataka gabwe

GSAM 287.1Kwakabya omo ndambi eyo J. P. Kellogg, wa Tyrone, na Henry Lyon, oyukayilama pembeni ya Plymouth, Mich., bakagulya amataka gabwe, buli limwe lyali lya $3,500, busana bwonyene n'eribona ebintu by'erikolesya omo kusindika embere omubiri; n'ekyo, bagala betu babiri abandi ab'eMichigan bakayihira embere omo kaanya akarungi, n'ebintu ebiteire n'emitima eyikayisanga, eriwatagha ahali obuyambi bukalengerera. Ow'erimbere akatsuka erikola ebikubya omo Jackson, Mich., kandi owakabiri akasuluka agenda Battle Creek, akakola omubiri gw'obubajali eriwatikya eka yage.

GSAM 287Ebitabu byetu byosi busana n'amadolari $3.00

GSAM 287.2Ahahenderera Mubale 6, omo Junyo, 1855, omundu akatoka kubona Erikubungula n'Omukangirirya omo mwaka mulala, kandi n'obusibo bwosi bw'ebitabu bitoya, ebitabu by'erihanga, n'ekitabu ky'ebinywa by'eriramya, ng'oku byakolesibawa omo ndambi eyo — ebitabu bitoya n'ebitabu by'erihanga makumi abiri na mutanda byosi hamwe — busana n'amadolari $3.00. Omutengo ogwaterekwa gw'Omukangirirya gwali sente makumi abiri na itanu busana n'emibale ikumi na ibiri.

GSAM 287Enyumba ya Erikubungula yasabawa okugenda Michigan

GSAM 287.3Omo mweri gwa Aprili, 1855, Omulisya White n'omugole wage bakagenderera Michigan kandi bakakola emihindano omo bibanza bingi. Kw'eri 28 n'eri 29 z'omweri ogwo, omuhindano gukayiyingirya omo Battle Creek; omo muhindano ogwo, bagala betu b'eBattle Creek bakatula eribirikwa Omulisya White asuluke n'enyumba ya Erikubungula ayihule Rochester ayihire Battle Creek. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, na Henry Lyon bakayihira buli mulala $300, atali n'amaholo, n'ekyo bakakola $1200, erigula ekibanza n'eriyubaka enyumba y'erihulukya. N'ekyo, bakagula ekibanza ahakatsokelera West Main omuhanda n'erya Washington omuhanda, omo lusika lw'eyikwa n'ematanga ryuba, kandi bakayubaka haho enyumba y'embaaho ya magorofa abiri, y'obugali bwa 20 ft x 30 ft omo kipimo, n'ebihunjo by'obutambi bwa 20 ft.

GSAM 288Enyumba y'eriramya y'erimbere omo Battle Creek

GSAM 288.1Omo mukera ogwo gwene, enyumba y'eriramya y'erimbere y'Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyukateya ekiro ky'akalinda omo Battle Creek yakayubakwa, y'obugali bwa 18 ft x 24 ft omo kipimo. Enyumba eyo etali n'obwiyu, eyabambirwe embaho omo nsi n'eriyira, kandi eyatambirwe n'ebihunjo, yakayimanga pembeni y'olusika lw'endata n'obulengya lya Van Buren omuhanda n'erya Cass omuhanda.

GSAM 288Omo nyumba yetu y'erihulukya erimbere

GSAM 288.2Omubale gw'erimbere gwa Erikubungula ogwahulukibwa omo Battle Creek omo nyumba eyali y'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda gukabya n'eri 4 Desemba, 1855. Omutengo gw'ekitabu gukategekwa omo $1.00 busana n'omubale ogwa mibale makumi abiri na mutanda; naye bakasaba ebiha, kugira batumikire ekitabu busha eri abakene ab'okuhebwa. Okutsuka omo ndambi eyo, Abalisya Waggoner na Cottrell bakabya bakaha ebinywa buli kaanya omo makolomoni ga Erikubungula Eryasa lya Kristo.

GSAM 288.3Omo Erikubungula ya kw'eri 18 Desemba, 1855, abakasi b'erihulukya bakatula ekinywa ekikangirirya abakola omo nyumba lero kikalebeka ng'ekyamahano. Kyakaloma kiti: “Titukabona ekituma abandu abakola omo nyumba batabone omutambwe ow'omu butunganene busana n'emibiri yabo. Omwandiki akabona embindi yonyene y'eki akatoka kubona ahandi.” Kikaba kirungi tumanye ng'omutambwe ogwa buli kiro omo ndambi eyo gukabya gutali embindi y'ogwa kino, kandi ng'omutambwe gw'embindi omo ndambi eyo gukabya gutali okukira ekihande kimu omo bihande bisatu nari ekihande kimu omo bihande bina ky'ogwa nyumba ekaha lero busana n'omubiri ogw'eriha. Abakola omo nyumba omo ndambi eyo bakaha busha embindi y'obugali bw'emibiri yabo, kugira Engulu Yowene y'Okwenene okw'Omugulu Ono ehulukibwe.

GSAM 288Okusaba ekipapulo ky'amaani n'ekyuma ky'erikolesya

GSAM 288.4Omo Erikubungula ya kw'eri 19 Marichi, 1857, hakabanza kusabwa ng'ekipapulo ky'amaani n'ekyuma byali bikakenerwa kandi bikateekwa kubonwa busana n'erihulukya ebitabu, ebitabu bitoya, n'ebitabu binene. Ng'oku bakatangaza kw'eri 2 Aprili, bakatula erigula ekipapulo kya Adams eky'amaani, kandi abalume irinda bakayitirira buli mulala $100 eriwatikya erigula. Omo mubale gwakulikiraho, bakaloma ng'ekipapulo n'ekyuma bikakenda $2,500, kandi ebitiritiri byabya byahulibwe kuhika $1,700.

GSAM 289.1Omo nyandiko y'Omulisya White omo Erikubungula ya kw'eri 13 Agusto, 1857, hakabya n'ekinywa ky'erisekerera kiti: “Enyumba yetu y'obuhulukya eri busha. Hakabya n'ekitafazi ky'ebitabu kya haguma kya $1,426, lero ekakolesebwa omo bitabu. Ekipapulo ehyaka eky'amaani kiri omo mubiri kandi kikola bulayi muno, kandi hari amaha malayi ng'omo ndambi nguhi kikendikola n'amaani g'omwotsi, kandi ng'ebyosi bikendibya byalihiwa. Emibiri yetu y'eriramya omo mahema lero yawatikirwe muno okukira kare.”

GSAM 289Eripota ly'erimbere ly'okugulya ebitabu

GSAM 289.229/10/1857, bakaripota omo Erikubungula n'Omurangiriri erigulya ly'ebitabu ly'emyaka ibiri eyabereire lyaba $1,287.91. Eri lyaba eripota ly'erimbere ly'omulimo ogo. Lyaba akaminyikalo k'eriendeleya omo mulimo, kandi lyahambalirya, kukw'lyalolesya ati okwenene kwagenda kwongera obukanga, “ng'ebiyira by'ekyakakala bikagenda bitimbya ekihugo kyonse.”

GSAM 289Ofisi ya Erikubungula n'Omurangiriri: esyombere y'eribikamo esente

GSAM 289.3Omo Erikubungula n'Omurangiriri lya 13 Okwamunaana, 1858, bakabitanga eriyanza ly'erihindula ofisi yaba kibanza ky'eribikamo esente zisigale. Abandu ababa n'esente sibakazikolesya mangu bakangabirya ofisi; bakatoka kuzihambula buli lwakaba balisire, kandi ofisi yakabirya akamaro k'okuzikolesya. Eribuga eri lyakahirirya, lyahira omulimo obukanga bw'esente obunene.

GSAM 289.4Kusangwa mbaka omo 1905, hataribaho mundu owalibire idolari n'emwe omo esente ezi bakahabire enyumba syetu sy'erihulukya ebitabu, kandi hataribaho owayanga eribisyasibwa esente syage omo kasita azisire. Abandu abakangania n'abatekerezi bakatandika okubonabona enyumba syetu sy'erihulukya ebitabu ng'ekibanza ekirinde n'okulibikamo esente zisigale, okukira amabanki agatswerera kwingi. Amabanki gaba n'eritundika ly'ekihugo, ariko enyumba syetu sy'erihulukya ebitabu siba n'obukanga bwa denomiine yona okubasindika.

GSAM 290Endeko y'erihulukya ebitabu y'Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyukateya ekiro ky'akalinda yatondekwa

GSAM 290.1Endeko y'erihulukya ebitabu y'Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyukateya ekiro ky'akalinda yatondekwa oko 3/5/1861. Bakatuma amapepa, basaba abantu erigula amasheya g'obukama bwa endeko, $10 oko esheya emwe. Omo sondo ibiri bakatangaza ati amasheya ga $4,080 gabirigulwa.

GSAM 290.2Erimbere n'eri 11/6 ly'omwaka ogwo, Erikubungula n'Omurangiriri lyahulukibawa na Endeko y'erihulukya ebitabu y'Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyukateya ekiro ky'akalinda. Inyumba y'erimbere endeko eyatongire yakaba oko mpembe y'ekusirya y'Balabala Main n'eya Washington, oko kibanza omo banyaga inyumba y'emiti eyakale bagiyira oko Balabala Kalamazoo. Inyumba eyo yakaba n'emipaka ibiri, yubatire n'amatafi makanga. Yakitwa omubumbe gwa musalaba gwa Kigiriki, kandi yalingirira ebula omo Balabala Main. Eripima lyagwo lyakaba ebigere 44 erihuluka ebusera n'obulengya, na ebigere 72 erikenda erihuluka ebula n'engolamwisi.

GSAM 290Ehulukyo sy'erimbere omo ndimi sy'ehandi

GSAM 290.3Obukwenda bwakendelela kade-kade, kandi buli mulimo gw'erisindika embere gwakahangirira n'okutebya omulimo. Omo ndambi eyo, enyumba yetu y'erihulukya ebitabu yakahulukya amapepire atano omo ndimi sy'ehandi: asatu omo lulimi lwa Oludanishi n'Olunoruve na abiri omo Lufaransa. Oko kwaba kutandika erihulukya ebitabu busana n'ebihugo by'ehandi.

GSAM 290.4N'erikwira ly'abandu omo kanisa lyagenda likula, n'esente syagenda syongera omutindo. Eki kirolesibwa n'eripota omo Erikubungula n'Omurangiriri lya 16/5/1863, omo omusekretere w'endeko akatanga eripota ly'esente syona syakahabire:—

GSAM 290
Esheya n'ebyahabwa endeko mbaka hati$10,374.13
Esente syakapokerwa erilua omo ofisi ya Rochester700.00
Esente syakahabire eby'okwongerera ebikolesibwa300.00
Esente syakahabire ekigega ky'ebitabu1,355.00
Esente syakahabire ekyuma ky'erihulukya eky'obukanga n'ekyuma kyayo2,500.00
Esona$15,229.13

GSAM 291.1Omusekretere w'endeko akongera eribugha ati:

GSAM 291.1“N'eripima ly'obwenge ly'ebintu bya endeko, omutengo wabyo wabonekerera okuba si wansi wa $20,000, ogwaba hafi $5,000 okukira esente ez'abakunzi b'omulimo bakahabire. Eki kiryangania obwesigwa n'obutayandula bwa Mugala wetu White n'abandi abakolire naye omo ofisi ya Erikubungula n'Omurangiriri. “E. S. Walker, Omusekretere.”

GSAM 291Eriahindula Erikubungula n'Omurangiriri eri Endeko

GSAM 291.2Omulimo gw'erihulukya ebitabu ogwabiriretsibwa oko bibere by'Omulisya White n'okuhira obwima bwage, amagoba agakahulukira omo omulimo ogo gakaba gaage; kukw'eriendeleya lyaba n'obwima bwage, obwenge bwage bw'erikola, n'endekateka wage ndirwe. Ariko, oko kwingirya amagoba ago oba ekihande kyago, akagahabira gona Ekanisa n'obusime. Kandi, endeko yamara okutondekwa, yakahinduka erimuha $6 buli sondo busana n'omulimo gwage, ariko mwene akayanza $4 buli sondo.

GSAM 291Ekipapuro ky'erihulukya oko lubanda lwa Pasifiki

GSAM 291.3Omo Erikubungula n'Omurangiriri lya 21/4/1874 mwaba eripapuro ly'Omulisya White. Omo libugha busana n'omulimo oko lubanda lwa Pasifiki, akabugha ati endambi si yira, bakalisaba eriyubaka papuro y'erihulukibwa buli sondo, eyahambalirya eby'Obukwenda oko lubanda olwo. Hasi y'endambi, engira yakinguka y'erigula obwoko butono bw'amaleta n'ebikolesibwa omo Oakland. Omo mukera gwa 6, bakatandika erihulukya papuro kabiri omo mwezi, eyabitwa Ebiminyikalo by'emigulu.

GSAM 291Eribungika esente

GSAM 291.4Omulisya White yamara erihulukya namba ndatu ya Ebiminyikalo, akagaluka ebusera, asaba Omuhindano w'amakanisa w'ekihugo kya California eriteya erihulukya papuro eyo. Oko Omuhindano Mukulu, 15/8/1874, bakahira embere ekisaba eri baluganda b'ebusera eribungika $6,000, syo bagula ekyuma ky'erihulukya, ekyuma n'amaleta busana n'ofisi ya Ebiminyikalo, baluganda oko lubanda lwa Pasifiki bamabungika $4,000 busana n'erigula ekibanza n'eriyubaka inyumba y'omulimo.

GSAM 292.1Omulisya George I. Butler, owaba omo ndambi eyo mulala wa komiti ya Omuhindano Mukulu, akayira Omuhindano w'eriramya n'erikala omo mahema omo Yountville, Cal., kandi akabugha ekisaba eri baluganda. Oko 11/10/1874 bakamwamukya, balaganisa esente sy'ekyuma syaba $19,414.

GSAM 292Pacific Press yatondekwa

GSAM 292.2Oko 2/2/1875, Omulisya James White n'omugole wage, bali n'Omulisya J. H. Waggoner n'abandi bakoli abakanga, bakahika omo Oakland. Oko 12 kw'omukeri ogwo, bakahamagha olukiiko lw'omwiharira lwa Omuhindano w'amakanisa w'ekihugo kya California, busana n'eritekera oko kibanza eky'eriyubakaho inyumba y'ofisi ya Ebiminyikalo by'emigulu. Bamara eritekereza bwinene, bakayanza erigula ebibanza oko lubanda lwa bugharika lwa Castro St., akati k'abalabala 11 na 12. Oko lusiku olwo, Omulisya White na John Morrison bakagula ebibanza ebi, batwala amapapa g'obwandiki omo manaya gabwe, bali n'eriyanza lya kwo, endeko yamara okutondekwa bakayihindulira ekihande ky'obutaka bwakabonekana ky'erikolesibwa na endeko.

GSAM 292.3Oko 1/4/1875, Endeko y'erihulukya ebitabu y'Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyukateya ekiro ky'akalinda y'ePasifiki yatondekwa omo Oakland; obukama bwaago bwakahirwa oko $28,000. Ekihande ky'akati k'ebibanza oko Castro St. bakakihindulira endeko, ng'oku bakaganira, kandi O. B. Jones wa Battle Creek, Mich., akayubaka inyumba mangu. Omubumbe n'obunene bwagwo byakaba ng'eby'ofisi eyayubakire omo Battle Creek, kwokubara ati ogwa Oakland gwabumbwa n'emiti, si matafi. Inyumba eyo yamara eriteyibwa, Ebiminyikalo by'emigulu bakabihindula omo kibanza kyabyo kisya oko Lw'itano, 27/8/1875.

GSAM 293Erimya Mountain View

GSAM 293.1Omo nyumba eyo, erihulukya amapapuro n'ebitabu lyagenda bwinene mbaka 1904, omo bakateya erihindula ebyuma by'erihulukya omo kihugo ky'ebyalo. Omukulu wa Pacific Press akatanga ensonga y'erihindula eyo n'ebinywa bi:

GSAM 293.1“Kumyaka mingi abasondoli ba Kampuni y'erihulukya ebitabu ya Pacific Press babonire bati obutaka obukolerwako enyumba yabwe y'erihulukya ebitabu bwaba bwa mutengo mukulu munene, kandi obusikire bwabwo bwaba butono, omo kati k'omuyi mukulu n'omo kihande ky'ebyumba, busana n'omulimo gw'erihulukya; kandi n'obwenge omo njira nyingi bwaba bw'erilonda kibanza ky'ebyalo, omo obutaka butaba bwa mutengo munene, omo abakozi bangatoka erigula amayumba omo butali bwa bulwere, bali n'obusikire bw'eribya ebirime, emiti y'ebibala, n'omwanya gw'erihumula; kandi omo ahang'aho engira sy'erituma ebintu syaba ndungi. Ekibanza ng'eki bakabana kandi bakagula omo kyalo kya Mountain View, Santa Clara County, mayira makumi asatu na mwenda engolamwisi ya San Francisco, ekibanza ekitambya amakutho maingi g'omuyi n'ebirungi by'eribya omo kihugo ekirimu amagara.”

GSAM 293Eribanda erihulukya omo bihugo by'ehandi

GSAM 293.2N'akaminya k'erikwira ly'owene, tubona ati akatandika omo 1875 mbaka 1878, omulimo gw'erihulukya wakatandika omo Basel, Switzerland, n'omo Christiana, Norway.

GSAM 293.3Omo mukera gw'omwihula gwa 1875, bakatanga omo Erikubungula n'Omurangiriri eripota ly'erigulya ebitabu omo ofisi ya Erikubungula n'Omurangiriri yonene, omo myaka 7, 1868 mbaka 1875, lyakahika $85,644.54. Eri lyakaba kwiyongera kwingi, hafi emirundi mukaga okukira myaka 7 eyabereire; n'erigulya ly'ofisi syona ina (Michigan, California, Switzerland, na Norway), omo myaka 3, 1875 mbaka 1878, lyakaba $98,163.73.

GSAM 293.4Bakabugha omo Erikubungula n'Omurangiriri lya 17/10/1878 bati ebitabu byona, amapepire n'ebitabu bitono ebyakahulukire ofisi ya Erikubungula n'Omurangiriri embere wa 1864 byakahika amapaji 50,058,000. Erimbere wa 1864 mbaka 1878, amapaji gakaba 158,130,951, oba sona amapaji 208,188,951.

GSAM 294Omukangirirya w'Abanyeto akahulukibwa buli sondo

GSAM 294.1Mbaka oko 1/1/1879, Omukangirirya w'Abanyeto lyakahulukibawa buli mukeri; ariko oko lusiku olwo, omo lyayingira omo mwaka walyo ogwa 27, lyakahulukibawa buli sondo; n'eri lyongera akamaro kalyo emirundi ena.

GSAM 294Ebi Omulisya White ahindulire Endeko

GSAM 294.2Omo Erikubungula n'Omurangiriri lya 23/1/1879 mwaba ebinywa by'Omulisya White busana n'erikangania lyage n'Obukwenda. Kikaba kirungi eribihira ahano, kukw'bihira omulenge ogundi oko bihabwa n'ebibere ebyakolerwa omo mulimo gw'erihulukya. Ebinwa byage byabugha bi:—

GSAM 294.3“Omo 1861, Endeko y'erihulukya ebitabu yamara okutondekwa omo Battle Creek, Mich., twakahabira endeko olukalala lw'abaguli betu n'obuhabu bwa erihulukya kandi ebitabu byetu byona (ebyabonekerera hati okuba bya mutengo gwa $10,000), twasigala n'obutungi bwa $1,000 yonene; kandi twakahanga omulimo gwetu ng'oyutegeka ebinywa by'epapuro, omusondoli w'ofisi, n'omubuli, oko $6 buli sondo.

GSAM 294.4“Omo 1866, twagaluka oko ofisi ya Erikubungula n'Omurangiriri, nyuma y'obulwere bw'obukanga, twabana abasondoli bahaha ekumi oko magana g'esente; obukama bwa endeko bwakahuluka mbaka $32,000;3 Ariko omo myaka ina, n'omukisa gwa Nyamuhanga, amabanja gakahabibwa, obukama bw'amasheya bwakahirwa oko $75,000, kandi itwe [endeko] twaba n'esente $5,000 omo mabanki.”

GSAM 294Obwimiri bw'Enyumba y'erihulukya ebitabu omo 1880

GSAM 294.5Omo Erikubungula n'Omurangiriri lya 15/1/1880, Omulisya Butler akabugha ati:—

GSAM 294.6“Enyumba yetu y'erihulukya ebitabu (Battle Creek) yabiriyongerera oko kuyubaka ekihande ky'akati akati k'inyumba ibiri sy'ebusera, n'eri lyongera obukanga n'obwangu bw'inyumba yona. Mwali ebikolesibwa by'erihindula ebinywa eby'ekyuma n'okubihira omo mizingo, n'erikola ebibohwa birungi munene. N'obwenene, abakaminya bakabugha bati ni enyumba y'erihulukya ebitabu eyahikire n'eyasimuka okukira syona omo kihugo kya Michigan.”

GSAM 295.1N'obwongere obwo, embere y'erihwa ly'omutungutano, kyabya ky'eriyubaka inyumba isya engolamwisi ya nyumba mukulu, busana n'ekyumba ky'ebiyuma by'erihulukya. Omo nyumba eyo bakahinduliramo ebiyuma by'erihulukya atano g'obukanga ga endeko. Emwe y'ebiyuma by'erihulukya ago yakaba n'obunene okukira ebiyuma by'erihulukya byona ezakolesibawa mbere omo ofisi. Emwe eyaba n'obunene n'omubumbe ogwo yakaba yabirihirwa omo ofisi ya Ebiminyikalo by'emigulu, Oakland, Cal.

GSAM 295.2Omo Erikubungula n'Omurangiriri lya 17/5/1881, omo kubugha busana n'eriendeleya ly'omulimo gw'erihulukya omo nyumba mukulu ya Battle Creek, Omulisya White akabugha ati:—

GSAM 295.3“Mutwale obungi bw'amabanja ga Endeko y'erihulukya ebitabu y'Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyukateya ekiro ky'akalinda, mukahihire oko bipimo by'obwenge by'obwiyanja; hagasigala obutungi bw'obutaka n'obw'omundu, si wansi wa $105,000. Omo obwo, abandu betu bona bahabire, omo masheya, ebyahabwa n'ebihangwa, esente $34,432.17; kandi baluganda baminya n'abali bakali, abakaha obulamu bwabwe omo mulimo, bongereire [si omo byahabwa, ariko n'obwima n'endekateka ndungi] $70,567.83.”

GSAM 295Omulimo gw'abagulya b'ebitabu watandika

GSAM 295.4Erimbere n'omwaka 1881, abandu betu bakakola ekigeragezo kisya, bangira omo mulimo gw'abagulya b'ebitabu, busana n'erigulya ebitabu byetu. Kukw'abagulya b'ebitabu sibakahanga eripota ly'obweneene ly'erigulya lyabwe mbaka 1884, eripota lyetu ly'eyo ndambi lyakabumbwa n'eripota ly'erigulya ly'enyumba ina sy'erihulukya ebitabu. Oko mibare yabwe, erigulya ly'emyaka itano lyakaba $221,248.69. N'eriendeleya ly'omulimo lyayanda erilua omo bamissioni betu omo kati k'Europa n'ebihugo bya Scandinavia, erisaba ebitabu omo ndimi sy'ehandi lyongera.

GSAM 296Erigulya ebitabu omo myaka ikumi

GSAM 296.1Erimbere wa 1884 mbaka 1894, omo myaka ikumi, ebitabu byetu binene ebibohire byakagulyibwa munene n'abagulya b'ebitabu. Erigulya lyabwe omo ndambi eyo lyakaba $4,031,391.26. Omo ndambi eyo, omulimo gwetu gwongera eriyanda n'eriyubaka enyumba sy'erihulukya ebitabu omo Australia; Tahiti, ebizinga bya Pasifiki; Helsingfors, Finland; Hamburg, Germany; n'ebibanza bindi. Erigulya ly'abagulya b'ebitabu omo 1895, n'obukali bw'endambi eyo, lyaripotiwa okuba $357,467.23, n'eri lyahira sona $4,816,773.73, omo kusangirya n'erigulya eryabughirwe mbere.

GSAM 296Erigulya omo myaka makumi atanu: $11,000,000

GSAM 296.2Busana n'erimenya esona y'erigulya lyona erimbere wa 1854 mbaka 1/1/1896, tukyali twongereireko omibare y'erigulya ebitabu by'obusuubuzi, amapepire, ebitabu bitono n'ebipande, ng'oku enyumba syona sy'erihulukya ebitabu syaripotire omo myaka ikumi eyo; esona yabyo yakaba $3,458,278.23. Eki kyahira esona y'erigulya ebitabu ly'ekanisa omo myaka makumi abiri na ibiri oko $8,275,051.96. Oko kubugha omo njira indi: erigulya ly'emyaka makumi asatu (1854 mbaka 1884) lyakaba $424,915.24, kandi omo myaka ikumi na ibiri eyakahondera, mbaka 1/1/1896, lyakaba $7,850,136.72. N'obwima bw'abagulya b'ebitabu bukahuluka omo myaka munaana eyahwereire, ni kipima kirungi eribugha ati erimbere wa 1854 mbaka hati (1905), ebitabu by'Omulindiriri w'eryasa lya Kristo oyukateya ekiro ky'akalinda byagulwa omutengo ogukirira $11,000,000.

GSAM 296Eribanda omo ndimi nga makumi ana

GSAM 296.3Eriendeleya ly'obukwenda omo bubiiko bw'ebitabu libonekerera twamanya ati batandikire omo ndimi nga makumi ana sy'erimbere, ng'Olwarabu, Oluarmeniya, Olubasuto, Olubohimiya, Olubulugariya, Olubengali-Indiya, Olushinwa, Oludanishi, Olungereza, Oluestoniya, Olufinlandi, Olufaransa, Olufiji, Olugiriki, Olugermany, Oludachi, Oluhungariya, Oluhawayi, Olutaliyani, Oluislandi, Oluyapani, Olukafir, Olulatishi, Olulavoniya, Olumaori, Olupolandi, Olupotugali, Olurumania, Olurusiya, Oluserbiya, Olusipaniya, Oluswedi, Olutahiti, Olutonga, Oluwalesi, n'ebindi. Omo bihugo n'amahanga aga gendi, mwaba abakoli bakanga abakendelesya amahambo g'Obukwenda bwa kasatu.

GSAM 297.1Obungi bw'ebitabu, amapepire n'ebitabu bitono ebyahulukire omo ndimi sy'erisusana bukakirira 1,187. Omo kanisa mwaba n'amapapuro 87.4 Erigula kopi emwe y'ekyona n'amapapuro ago omo ndimi sy'erisusana busana n'omwaka omulala kwakahambire hafi $340.

GSAM 297Ebibanza by'enyumba makumi abiri sy'erihulukya ebitabu

GSAM 297.2Enyumba makumi abiri sy'erihulukya ebitabu sy'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda syabire omo bibanza bi: Avondale, Australia; Battle Creek, Mich. (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, South Africa; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Ohandi n'enyumba eyo sy'erihulukya, abandu betu bahulukya amapapuro n'ebitabu bitono omo Hong Kong, China; Tokio, Japan; Cairo, Egypt; South America; n'omo Bizinga bya Fiji.

GSAM 297Eribanda epepire erimbere

GSAM 297.3Komo kasita katono, twalola enyuma oko bikolesibwa abakangirire bakaba n'abyo omo mulimo. Omo mwihula gwa 1853, omo kuteka hamwe ekitabu eky'erimbere ekyahulukire oko ekyuma ky'erihulukya kya Washington—“Ahabuyirire”—, hanyuma y'ekika ky'abali bakaba bahehula n'okubunga amapapuro, bateya eribohesya, omwandiki akayibamba n'ekyuma ky'erihamba; hanyuma y'erihira ebipfundikiro, Uriah Smith akayisya n'ekipande kirere n'ekyuma ky'erikata. Bakakola batyo kukw'habula ebyuma ebikwane oko kihande ekyo ky'omulimo.

GSAM 298.1Si kwingi enyuma okukira 1861, ebitabu byona bya kanisa byakahulukibawa oko ekyuma ky'erihulukya emwe ya Adams, eyasindikibwa n'ekyuma ky'obukanga bwa embalaasi ibiri. Hati, omo ofisi sy'erihulukya ebitabu sy'erisusana, mwaba ebiyuma by'erihulukya okukira makumi ana g'obukanga bw'ekyuka, gakola etengereye, gahulukya Okwenene okw'omugulu ono. Ofisi eyo syakolesya abandu okukira magana atano omo mulimo, kandi abagulya b'ebitabu bikumi bakaba omo bibanza, bagulya ebitabu omo bandu.

GSAM 298.2Omo mwaka 1862, ebitabu byona ebyahulukibawa n'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda byangatoka kugulwa sona oko $7.50; omo 1904, ng'oku kyabirilerwa, kwakahambire $340 erigula omusono gwabyo gwona. Mazima, ekintu ekikirira obwenge bw'abandu kyakakola omo kutondaka ebintu ebi.

GSAM 298.3Eribanda ly'omulimo gw'erihulukya ebitabu akati k'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda, ng'oku kwaragalaganywa omo 1848, lyabire n'obwenene ng'eriendeleya ly'izoba, “likayongera obushushu—likatuma emirenge yalyo”—“likagenda oko njira yalyo ng'izoba, ariko litakahanga rikaherera.”

GSAM 298Genda embere n'erikirirya—Obwimiri bwa Omulisya Stone

GSAM 298.4Obwima n'obwetegekerera bw'abagenda embere omo mulimo gw'Obukwenda bwa malaika owakasatu bwabughirwe bwinene omo Erikubungula n'Omurangiriri lya 5/2/1884 na Omulisya Albert Stone, omulala wa bakangirire b'Obukwenda, owabire mwene myaka makumi mwenda:—

GSAM 298.5“Ebyafaayo by'erimbere by'Obukwenda byaba by'ekintu kitono, kandi ebikolesibwa byakabonekana bitakahambire busana n'omulimo. Ariko abali n'abasaija b'erikirirya bakamenya erimbere ati okuboko okukanga kwa Mukama kwahire omo mulimo ogu. Bakamenya ati endambi eyahirwa busana n'erihabana Siyoni yabire yahika, kandi Mukama akaba ahire okuboko kwage eribunga abantu bage. Bakabona ati Mukama ari oko nkombo, kandi Eriato ly'Engulu Yowene, erihekire Ekanisa y'abasigala n'omutwaro wayo w'okwenene okwabirisubuliribwa, erikirirya lyageragezibwa n'olwanzo olwahikire, lyahika bulungi omo lubuko.”

Notes

  1. Hosea 6:3. ↩
  2. Obuswero bw'obulamu bwa Ellen G. White, p. 128. ↩
  3. bwakaba $3,000 wansi w'amasheya gahabire n'ebyahabwa. ↩
  4. Lolesya olukalala lw'amapapuro 87 omo Ekitabu ky'omwaka ky'Omuhindano Mukulu kya 1904. ↩

Note

Back