Ekihande 24 — Obundi buminyereri obwabiribererera
GSAM 376.1“Hiramu omutima oyihwe n'eriwe, kutulira oko kiro kino n'embere, kutulira oko kiro ky'amakumi abiri n'ebhini ky'omukera w'omwenda, kandi kutulira oko kiro ekyo omusingi gw'ehekalu ya Mukama gwabikwabirwaho; hiramu omutima. Mbasi, embuto ikali omo kihimba? Eego, omuzabibu, omuti gw'amatiini, omukomamawanga n'omuti gw'emizeyituuni bikali sibyabuta mbuto. Kutulira oko kiro kino ngasyabaha omukisa.”1
GSAM 376.2Erikula ly'obukwenda bwa malaika owakasatu, eryabya lyesigika kandi lyahera oko kutandika kwagwo, lwangaterekibwa n'obuyambi obwabya haguma na Zerubabeli kutulira oko kiro ahambire omusingi gw'ehekalu.
GSAM 376Ekyaloloka ngiki ky'obulabe
GSAM 376.3Omughulu Abayuda bayitawa erihimba ehekalu ya Mukama bali batali n'efaranga omo mufuko n'ebihimba byabo by'engano bitali na kintu, oko meso w'abandu byaloloka ngiki ky'obulabe. Omughulu bahulikirira eriyitwa n'erikirirya, bakayiyitsa oko mulimo n'obwende, okuboko kwa Nyamuhanga okwabaha obuyambi kwabonikana. Omughulu tukalondola ebyabamabirire omo kukula kw'obukwenda obu bwakasatu, tukalola okuboko okukasondola okwabya haguma n'abandu abasombola enzira yiwe. N'obwihimo bwabya libula lyabo, obulinde bwa Nyamuhanga busana n'abantu biwe n'omulimo wiwe bukabonikana kera kera oko bandu abakirirya omo Nyamuhanga.
GSAM 376Obwimiri obwakanangiraya emibere
GSAM 376.4Oko 24 Novembri 1862, hakabya emihindano ibiri oko kasa kamwe omo nyumba ya William Wilson, w'eGreenville, Mich., busana n'eritondeka amakanisa mabiri busana n'abandu abakirirya okwenene okw'eSabato omo kihanda ekyo. Omuhindano gw'Ekanisa ya Greenville gwatsukulibwa n'Omulisya White n'omugole wiwe omo kibanda kighuma, aliwe Omulisya Byington n'ingye twabya tukalolera omuhindano omo kibanda kindi busana n'Ekanisa ya West Plains. Omughulu twabya tukakola omulimo gw'eritsukirako omo kibanda kighuma, twangahulika izwi ly'Omugole White omughulu abya akaha obwimiri wiwe omo kibanda kindi. Twabya tukakumana n'obuzibu bumwe omo mulimo wetu, neryo oko kasa akahikire Omugole White akingula oluyi, n'abugha ati: “Mugala wetu Loughborough, nakabona n'erilola ekihindano kino ngasi nti ndi n'obwimiri busana n'abandu bamwe abali hano. Omughulu mwabya mwiteghe, ngasyayingira n'eribugha.” Kusangwa ako kakabya kasa tukayihondera obuwatikya, mwayingira. Kandi kitali Omulisya Byington n'ingye, amanyire amaziina w'abandu basatu bonene omo kibanda. Abandi babya bageni, abo atabya yalolaho, kitali omughulu babonibwa omo nzoli.
GSAM 377Emibere y'obulamu bwa Mista Pratt yamanyisibwa
GSAM 377.1Omughulu ayimuka eribugha, n'abugha ati: “Mungasabhira erimbabarira omughulu ngasyalondolola emibiri yenyu, kusangwa sinyasi amaziina wanyu. Omughulu nkalola ameso wanyu, ebintu Mukama yangasomera busana nenyu bikabya embere yangye. Oyo mulume oli omo nguli, oyukali n'eriiso limwe [omundu mwabugha ati, ‘Ariina Pratt’], akahimba ebinywa binene by'obwiyambi n'eriramya, aliwe tali yabirihinduka mukirisitu. Mutamuyingirya omo Ekanisa omo mughende wiwe ogu, kundi si mukirisitu. Akatula endambi yiwe nyingyi omo maduka n'ebibanda, akabugha eby'eriyikirirya, aliwe omugole wiwe omo nyumba akahanda omusita, akalolekera engunda, n'ebindi. Akalaghana omo by'erigula, aliwe takaberererya ebyo akalaghana. Abalirana biwe batali n'erikirirya omo bwebwimiri wiwe. Kyabya kyamabya kinene busana n'obusana bw'eriramya, kandi busana naghe mwene, omo mughende wiwe ogu, eribya atabugha kintu busana nakyo.”
GSAM 378Mugala wetu Barr abihirwe omutima
GSAM 378.1Ayongerera n'eribugha ati: “Oyu mugala mukuru [omughulu amulengya, omundu mwabugha ati, ‘Mugala wetu Barr’] namabonesibwa omo busondoli buterekerere n'omulume oyundi. Emibere yiwe mikolere, akalolekera erikwata ebyahirira byage byosi, kandi akalolera ab'omuka yiwe eby'eriihya. Akabya atinya n'eribugha busana n'okwenene oko balirana biwe, atinya eribya angasira omulimo n'eriyita obubi. Takalola ngoki Mukama angamubabalira ebibi biwe, kandi akayilola atahikire n'eribya n'Ekanisa.” Neryo yamubwira iti: “Mugala wetu Barr, Mukama anabhire eribugha nenyu ati wabiribikula ebibi byosi wamangire, kandi abiribibabalira kera, wamanga kikirirye.” Erisoni omo meso w'omugala ryahwa mwaya. Alola kungulu n'eriseka, n'abugha omo bwimire wiwe ati: “Akabibabalira?” Omugole White yamusubirya ati: “Eego; kandi nabwirwa erikubwira nti, ‘Yinga haguma netu, oyitsuke n'Ekanisa; kandi omughulu wabona omughulu, bugha ekinywa kighuma busana n'okwenene; kikakola obuyambi, kundi abalirana bawe bali n'erikirirya n'iwe.’” Yasubirya ati: “Ngasyakola.”
GSAM 378.2Neryo yabugha iti: “Mista Pratt angatola omo kasa akahandire omughende ogwalinga n'ogwa Mugala wetu Barr, kikamukolera obuyambi.”
GSAM 378.3Ngoko, ekintu kighuma ekyabya kikatubera obuzibu omo ritondeka Ekanisa kyabihwaho. Embere y'obwimiri wiwe, tutangabya twangahira Mista Barr erikirirya eriyingira n'Ekanisa; oko luhande luyindi, twabya tukabona ng'abandu hakuhi bosi babya bakayanga eriyingirya Mista Pratt. Aliwe, hatabya n'omundu oyukayilola ayikire eribugha ekibera akayanga.
GSAM 378Obukwasi bw'omuka bwahwaho
GSAM 378.4Yabwira omundu oyukabya n'ekihanga ky'amalibwe, oyukabya akikalira oko luhande luyindi lw'ekibanda; neryo alengya omukali oyukabya oko luhande olwakabiri, oyukabya n'ekihanga kihinza, n'ababwira ng'omulume n'omukali. Yalondolola ebintu bimwe ebyabya byamabirire omo bulamu bwabo bwa kare, embere batarahira obwimiri busana n'okwenene. Yabugha ati ebintu ebyo Sataani yabihangirya omo bwenge bw'omukali, kuhika ayitsibwe omo bwirire. Omugole White yabugha ati: “Nkabona ng'omukali oyu akatula mwaka muguma omo nyumba y'abali omo bwirire; aliwe kutulira omughulu asubirya amenge wiwe, ayiherekererye eribya n'obukwasi obu bukamubabya omo bwenge, ekyaleta obulighe bwingi oko mulume wiwe, oyukakola byosi ebyangabya omo bukonzi wiwe erimubonesya omugole wiwe ati ali w'owene, kandi atali n'eribera erimukerera ngoki akakamubera.”
GSAM 379.1Omo kasa kaghuma, omukali yatsuka omo kibanda, n'akangama oko maghanga embere y'omulume wiwe, n'amusabha amubabalire. Abandu abo babya bageni kighuma omo kihugo ekyo, kandi ebyabamabirire omo bulamu bwabo bwa kare bitamanyikane. Aliwe, abandu abakabamanya bwinene babya bamanyire ng'obukerere bwabya bukali hagati yabo, aliwe batamanyire ekibubera.
GSAM 379Ng'okwabya kuri Elisha na Hazaeli
GSAM 379.2Omughulu Omugole White yamabirya okuha obwimiri wiwe, omulimo gw'eritondeka Ekanisa gwabirya mwaya. Mista Barr yayitsuka omo ritondeka n'omutima mwene, aliwe Mista Pratt yasigala ehihya. Omughulu omuhindano gwahwa, Mista Pratt yabugha n'obukali bwingi ati: “Nkabwira ngiki: hatali n'obuyambi bw'erigerera n'abandu abu n'erikola ng'omunamujima; mutangakola.”
GSAM 379.3Obwimiri obwakanangiraya emibere, ng'okwo omo kyabya kyalondolwa embere, butubukira omo mwatsi ogundi ogwakabya omo mughulu gw'omuminyereri Elisha:2 Benihadadi, omwami w'eSiria, atuma omukolesya wiwe Hazaeli oko Elisha eribya akamubulya nga angakirira omo bulwere wiwe kutse iyehe. Elisha akabya yamabonesibwa omo mwatsi gwa Hazaeli, kandi omundu omughulu ayingira embere yiwe n'alola ekihanga kiwe, byosi byamaboneka omo bwenge wiwe.
GSAM 379Omulisya White akwatwa n'obukwatwa bw'omubiri
GSAM 379.4Oko Wakolesi, 16 Agusto 1865, Omulisya White, busana n'omulimo munene n'eribula erilala, akwatwa n'obukwatwa bw'omubiri. Kusangwa ebibanza by'erilungula omubiri omo kati k'abandu betu bitarabikwabirwaho, bamuyitwala eDansville, N.Y., oko kibanza ky'erilungula ekyakabya kyabitwa “Enyumba yetu oko Luhande lw'Omulenge.” Omugole wiwe n'ingye twabya haguma naghe kutulira 14 Septembri kuhika 7 Decembri. Kusangwa ataloloka obuyambi bwingi omo bilungulya ebyamubahawa omo kibanza ekyo, twagenda omo nyumba ya Bradley Lamson oyukakokya abageni ndeke, eLake View, Rochester, N.Y., aho twatula ng'ebyumweru bisatu. Aho twabihwa n'erisanga Omulisya J. N. Andrews, oywabirisubira oko mughulu ogwo omo muyi ogwo, kutulira omughulu yamabirya emyezi mingi eMaine.
GSAM 380Ebilombelo busana n'Omulisya White
GSAM 380.1Amaka w'Omulisya Andrews n'aga Mista Orton gayitsukana netu ngasi mwirwe omo kasa k'erilomba haguma n'Omulisya White kandi busana naghe. Eki kyatsuka kuhika 25 Decembri. Omo kiro kya Krisimasi ekyo, omughulu kihugo ky'ekabali kyabya kyuzire obwende n'erirya, Ekanisa ya Rochester yahatira ekiro ekyo ng'ekiro ky'erilalira n'erilomba busana n'Omulisya White. Twabya n'emihindano oko kasa k'empeke n'oko kasa k'ekyanga, omo nyumba y'Omulisya Andrews, oko New Main St.; kandi obwire, abandu abakabya banalomba haguma n'Omulisya White bakahindana naye kandi omo nyumba ya Mista Lamson.
GSAM 380Enzoli eyahabawa obwire bwa Krisimasi
GSAM 380.2Omuhindano ogwabya obwire obwo gwabya gw'obukonzi bwingi. Omulisya White abihwa omukisa munene, kandi Omugole White ahabwa enzoli y'eriswekera, omo yalamibwa ebintu bingi. Omo kati k'ebindi, mwahabwa ebihano busana n'Omulisya White, ngoki angakola eriyitsukya erikirirya liwe omo Nyamuhanga, oywabya yamabirihira okuboko kwiwe oko mulimo wiwe erimukirira, kandi omo bwene-bwene akabya akalondera erimukwata erisubya amagara.
GSAM 380Obutemo bwa Sataani bwaminyererwa
GSAM 380.3Oko bandu abakabya banalomba busana n'Omulisya White, Omugole White yabugha ati:
GSAM 380.3“Sataani akabya akayihira eribulaya mulume wangye, n'erimutsibya omo kihamba. Ebilombelo ebi by'omutima byamabihya amaani wiwe. Nkabonesibwa ng'omutima gwa Sataani gwakolwa n'obukali busana n'ekihindano kino, ekinakolere erisaba n'omutima busana n'omukolesya oyu wa Nyamuhanga okw'emiyumweru isatu, kandi mwene akahira embere eribakomera n'obutemo obunene. Nabwirwa eribabwira nti: ‘Mutule hakuhi na Nyamuhanga, mube mwiteghe busana n'ebiyanga okubahikako.’”
GSAM 381Ebyo J. T. Orton yahulira omo mutima
GSAM 381.1Oko kiro ky'erimbere ky'omukera gwa Janwari 1866, Omulisya White n'amaka wiwe batandika n'eritambula n'ekitima eribanda eBattle Creek, Mich. Ingye nasigala eNew York w'ekyanga kuhika oko mwiso w'omughulu w'embeho. Kutulira obwire obwene enzoli yaberekanibwa, Mista J. T. Orton ahulira omo mutima ng'amagara wiwe gali omo bulabe, aliwe atamanyire bukendi buhuma obwo. Yabugha ebyo oko bandu bingi. Oko kiro ky'erimbere ky'eyenga obwire, 4 Marci, yasubira eRochester kutulira eParma, aho abya ayingire omo muhindano ogw'ebiro bibiri, haguma na Mista E. B. Sanders (oyo, omo 1905, akatula eSan Jose, Cal.). Yamusabha erikala oko luguudo olwali n'ekyakakala kinene kulenga esindi nguudo omughulu bakagenda omo muyi, “kundi,” yabugha, “ngahulira kera ng'omundu oyundi akayitsuka eringenya erimbulaya.” Aliwe, taloloka ng'akabya amanyire oyukayihira eribulaya amagara wiwe.
GSAM 381.2Nasubira eRochester kutulira eParma, 7 Marci, kandi nakala haguma na Mista Lamson, omukwe wa Mista Orton. Oko 8, iye n'Omugole Orton bakatuyingira, neryo twatondeka erigenda n'ekitima oko mwirwe ogwakabirire eLancaster, Erie Co., aho nabya ngasyakola obukwe bw'omwana wiwe oyukabya mwene. Twatula ekiro ekyo n'obwende bwingi, aliwe kyabya kiro ky'obuzito.
GSAM 381Eribulaya J. T. Orton
GSAM 381.3Bakahuluka oko nyumba ya Mista Lamson oko kasa 5 P.M., kandi oko kasa 7:30 P.M., omutumwa yayika, n'atubwira obutemo obubi obwaberekerera Mista Orton n'omundu oyutamanyikine, omo kihimba kiwe mwene, omughulu akabya akalolera amafarasi wiwe. Twatsuka erigenda eyo, twamusanga abirihondwa obubi oko mutwe n'ekiti ky'eriterekera ekibohire n'ekyuma, kandi atakakenge. Yafa oko kasa 12:35 obwire obwo. Kuhika kino kiro, hatamanyikine oyukakola ekikorwa ekyo ekibhi. Oko kwenene, kyabya kitakolawa busana n'efaranga, kundi esaha yiwe eyabya omo mufuko etakakwatwa, n'efaranga yiwe, eyabya n'amadolara 45, nayo etakakwatwa. Eki kyabya kisasi kinene oko Mugole Orton, neryo atakebuka kera. Amagara wiwe w'omubiri gabya gakayihwa mwaya, kandi atatula endambi ndala enyuma sy'erihola ly'omulume wiwe.
GSAM 382Obuminyereri obwabughirwa eri Krisimasi bwabiribererera
GSAM 382.1Omo mezi makeyi kutulira obwire obw'erikumbuka obwa Krisimasi obwo, abantu ndatu omo mwenda abakayitsuka omo myumweru isatu y'ebilombelo babya bali omo bihamba. Ngoko, obuminyereri obundi bwabiribererera omo buryo obw'amaani.
GSAM 382Obuwatikya busana n'ababunikire emitima
GSAM 382.2Oko mwaya w'erimbere gwa 12 Decembri 1866, Elias Stiles, w'eNorth Liberty, Ind., yayika oko nyumba yangye, n'asabha ngende naghe eyo erimuwatikya, neryo erihanga obuwatikya, omughulu kyangabya kyamabya, busana na James Harvey, oywabya abunikire omutima kandi akahulira ng'obuyambi bwosi bwamabula omo mwatsi wiwe. Kusangwa namanyire ng'Omugole White abya yaberekanibwa omo nzoli erihirire, kandi ng'abandu bingi bamabonesibwa omo nzoli, namubwira nti: “Kwangabya Mwali wetu White yabona ekintu busana n'omwatsi wiwe, kandi ng'akahandikayo, kikabya kyamaani erikwamana n'ebindi byosi ebyangabya nganasobola erimubwira.”
GSAM 382.3Twamuyingira mwaya, kandi tutakamubwira n'ekinywa kighuma busana n'emibere ya Mista Harvey, namubulya nti: “Mwali White, waberekanibwa omo nzoli yosi ekintu busana n'omwatsi gwa Mugala wetu James Harvey?” Yasubirya ati: “Eego, naberekanibwa, kandi kutulira ebiro bimwe ngahulira ng'ikyo kintu nakandikayo n'erimuyohereza.” Neryo atandika eritubwira ebyabonesibwa. Nabugha nti: “Ngagenda erimubona mwaya, kandi wabandikayo ebyabonesibwa, ngasyamutwalira ebyo.” Twamabirilaghana ngoko, twamuhuluka, kandi obwire twamuyingira kandi. Abya yamabirya erihandika, n'atuyisya omukisa gw'eritubulukirya n'izwi liwe.
GSAM 383Obwimiri busana na James Harvey owabya amahwa amaha
GSAM 383.1Obwimiri bwabuga ndeke buti Omwami Harvey angahika omo mibere y'obwolo bw'omubiri, kandi buti Satana angasonda erimuhindira omo rihwa amaha, n'erimulengekanisya ati sihali buganyiri busana naye, kandi sihali maha omo mwatsi wiwe; nikwa mwalangira ati mwabirikola byosi ebyabya akatoka erikola erihabula ebyo atakola ndeke omo ngebe yiwe eyalaba, kandi ati Nyamuhanga mwabirimuganyira. Kandi, omugulu angalengesibwa eriyita, mwakangibwa ati abalaika ba Nyamuhanga babya bakamulingirira n'erimusondola ati ahire amaha wiwe omo Nyamuhanga n'elubula. Omo bwimiri mwabya ebindi binywa bingi ng'ebyo eby'erikirania n'erihira abandu omutima.
GSAM 383.2Ngye inanyiwite ebyahandikwa ebyo, omo kasesa k'ekiro ekyakwamako motwagenda eNorth Liberty. Omo nzira, Omwami Stiles mwambwira ati Omwami Harvey abya akasonda erindangira, nikwa mwabuga ati sinendibya n'ekinywa ky'amaha busana naye; ati, omugulu twangasangana, ngangikirirya naye nti sihali maha omo mwatsi wiwe, ati ni mundu owatsikire; kandi neryo, nga Eli owa kera, owabwiribwa ati esanduuku ya Nyamuhanga yabiritwalwa, angawa bunyuma n'erihola.
GSAM 383.3Motwahika ewa Omwami Harvey hofi n'esaha 3 P.M. Nabere namusangana, monabuga nti, “Mugala wetu Harvey, uli uti?” Mwanyisubirya n'eriririralira linene ati, “Natsikire! Natsikire!! NATSIKIRE!!!” Monamubwira nti, “Iyihi! Siwatsikire. Hali amaha omo mwatsi wawe!” Abere alangira ati nyamamusubirya ngoko, mwabuga n'omulenge owahola ati, “Emiyenga isatu nyabirengekania nti sihali maha busana nangye, kandi nti natsikire; kandi lino, nabere ninemulua omo ndimo n'eriyingira omo muyi, n'ako ninemulaba oko kilalo ky'oko kitulhu ky'ekyuma ky'eriherya, hali ekindu ekyabya ng'ekikambwira kiti, ‘Watsikire! Sihali maha busana nawe! Uyiwale omo kitulhu ky'ekyuma ky'eriherya, uyihole omo magetse!’ Monalengekania nti erikola ekindu ng'ekyo kyangahira ensoni oko mubiri wa Kristo, neryo monakikiribwa eriyita.”
GSAM 384Erisabuka lyasa luba
GSAM 384.1Monabuga nti, “Mugala wetu Harvey, siwatsikire! Nyine hano obwimiri obwalua butseme elubula, obukabuga buti siwatsikire!” Mwanyisubirya ati, “Neryo ngandibuhulikira.” Neryo monamusomera obwimiri, nabere nabugire erimbere nti sihali kinwa kiguma ekyabya kyahiribwa omo byala byage. Nabere namalirisya erisoma, obusu buwe mobwakania n'akaseko, mwabuga ati, “Neryo hali amaha omo mwatsi wage. Nyikirirye omo Mukama.”
GSAM 384.2Erisoma lyabere lyahwa, motwabya n'omugulu w'erisaba, kandi mwalua omo misabe ni mundu owabirihinduka n'ow'amasemererwa. Mwabwiratu ati ebyahandikwa ebyo byabuga emibere y'amalengekania wiwe w'emiyenga isatu eyalaba ndeke kwilaba ngoko iye mwene angabirigatoka erigabuga. Ngoko eryanza lya Nyamuhanga molyalangibwa omo rihumbula mugala wetu oyo, omo nzira eyo, erimulusaya omo rihwa amaha.
GSAM 384Ebibanza by'erikola omubiri byakula
GSAM 384.3Eriahika omo mwaka 1868, ebibanza by'omubiri w'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakateya ekiro ky'akalinda byabya omo Bihugo Ebyayihungire bya Amerika byonyene, kandi n'omo kitseka kyabyo ekiri omo luuyi lw'enordi lw'olubibi lw'esudi lw'ekihugo kya Missouri, n'omo luuyi lw'eryasa ly'eruba olw'Olusi Missouri. Omo muhindano w'erilengkania oko bibanza n'oko rigaba abakozi, omo mugulu w'Omuhindano Mukulu owabya eBattle Creek, Michigan, oko 28 w'omukera wa 5, mobasala erituma abakozi babiri n'ehema ey'obule bw'ebisando 60 eCalifornia. Omulisya D. T. Bourdeau n'omuhandiki w'ebinywa bino motwahika eSan Francisco oko 18 w'omukera wa 7 w'omwaka oyo.
GSAM 384Enzuko y'omubiri w'eritulira abandi Engulu Yowene omo California
GSAM 384.4Hali ekindu kiguma ekyanyisonda eribuga busana n'enzuko y'omubiri w'eritulira abandi Engulu Yowene omo California, ekikalangya ndeke obuwatikya bw'Oluhabwa lw'eriminyerera omo mibiri. Paulo, akabuga busana n'esyoluhabwa sy'ekirimu, haguma n'Oluhabwa lw'eriminyerera, ati siri “busana n'eriluyirirania aboyirire, busana n'omubiri w'obulisya, busana n'erihimba omubiri wa Kristo.”3 Kwenene, enzira eyikawatikya kutsibu eriluyirirania aboyirire ni eribalangya ebyo batakakola ndeke, baleke babileke, n'erisukulibwa oko bibi byabo omo musai w'obuguli bunene w'Omukama wetu Yesu Kristo. Busana n'ekyo, obuwatikya obukalua omo Luhabwa lw'eriminyerera “omo mubiri w'obulisya” bwabirilangibwa eritsuka oko nzuko, omo mubiri w'Okwenene okw'omugulu ono, erilangya abagombe b'Omukama ebyo bibabuliwe omo mibere y'omubiri wabo, n'engoko, omo ndi mibere, bangatoka kutsibu erihindulira abandu oko Nyamuhanga.
GSAM 385Obwimiri bw'emibere y'erikola omubiri omo California
GSAM 385.1Hatabirilaba ebiro bingi twabere twahika eCalifornia, motwabana ebaruha eyalua ewa Omugole White. Omo yo mwatubwira enzoli eyahabwa ye eBattle Creek omo mugolo w'ekiro ky'omukaaga ky'eyenga, 12 w'omukera wa 6,—ekiro ekyo twabya eLancaster, N. Y., erimbere ly'eritsuka olugendo lw'eriya eCalifornia. Abya atayabya omo California, kandi abya atasi emitsyere y'abandu bayo omo ribalangira ye mwene. Kwenene, oko mugulu oyo abya atayagendire omo luuyi lw'obulengya olw'Olusi Missouri. Byosi ebyabya asi busana n'ebindu by'eyo, byalua omo ebyo Omukama anzire erimuminyisya.
GSAM 385.2Omo makangirirya w'ebaruha yiwe, mwabuga ndeke emibere y'abandu b'eCalifornia ey'eriha n'omutima mulayi, n'ekyo kyangabya omubiri angakolwa omo bo omo mibere y'obukuku n'"eriteya akasente kosi." Omo ritulira abandu b'eCalifornia Engulu Yowene, twabya tutolere eribayegera n'omutima mulayi ngoko nabo bakakola, nikwa tutapanza-panza ebindu.
GSAM 385Erigendeka eryabugibwa erimbere lyasa
GSAM 385.3Sesene nyamalola bunyuma oko myaka 37 eyabirilaba eritsuka omubiri awatsukirawa omo California, n'erilengkania oko mibere y'aho, oko mibere y'abandu, n'engoko twangabirikola omubiri wetu tutabirihabwa obwimiri obwo; kandi nyamalangira ebiguma by'erikwama amakangirirya awahabwa, nyangatoka eribuga nti omubiri wetu mwagenda embere omo mikera isatu kwilaba ngoko angabirigatoka omo mwaka muguma tutabiriwatikibwa “omo mubiri w'obulisya” n'amakangirirya awalua omo Luhabwa lw'eriminyerera. Eriahika omo mugulu w'eritsuka erimera w'omwaka 1871, omo biguma by'omubiri owakolwa omo kitseka kya Sonoma, mwabirihimbwa amakanisa atanu w'Abandu abakateya eSabato.
GSAM 386Omuhindano w'eriramya omo hema ow'erimbere eSan Francisco
GSAM 386.1Omo mukera wa 6 w'omwaka oyo, motwahamba ehema yetu engendo y'erimbere eSan Francisco. Kundi Omulisya Bourdeau abya abirisubula omo luuyi lw'eryasa ly'eruba, owundi mukozi owalua eMichigan mwatumwa erimusikira. Mwahika oko 17 w'omukera wa 6, kandi ahonyene mwayihungira nangye omo mubiri w'omo muyi. Twabere twakola omubiri omo hema emiyenga mike, motwasuba twakola emihindano yetu omo syonyumba sy'eriyihungira esyatwaherera, eriahika oko 1 w'omukera wa 12, 1871. Omo biguma by'omubiri oyo, abandu abalabire oko 50 mobikirirya Obukwenda eSan Francisco.
GSAM 386Ebirengebyo by'omo kati omo California
GSAM 386.2Eriahika oko kiro ekyo, ebirengebyo byetu omo California byabya bikalua kutsibu omo rihakanibwa n'abandu b'aheru; nikwa sesene mwasa ekirengebyo ky'erikirirya eky'eyindi mbere ekyo abandu betu batabya bakalindirira. Owundi mukozi owabya haguma nangye mwakina erikwama emibere iyo nabyasi ndeke nti yangahira ensoni oko ye mwene n'oko mubiri. Twabya n'esyonzigu sya kutsibu omo muyi, esyabya sikateya erigenda lyetu lyosi, kandi esyabya syayitegire erikolesya ekikolwa kyosi eky'obutasi erituteta. Neryo kyabya kitolere kutsibu erihulikira erihana ly'omukwenda ati “muyibere oko buli kindu ekikalangika ng'ekibi.”
GSAM 386Eriyitegekera eriri n'akabi
GSAM 386.3Sinabuga nti mugala wetu oyo abya abirikola ekibi kyenene omo mibere yiwe, nikwa monamulangya nti esyonzigu syetu syangakolesya ekyo iye abya akabuga ati sikiri kibi erituteta. Iye mwabuga ati abya n'obuhoti bw'“erikola ngoko anzire” omo mwatsi oyo, kutsibu-kutsibu kundi twabya twabirikirirya tuti sihali kibi omo ekyo abya akakola. Ngoko emyatsi moyakina eriahika oko 23 w'omukera wa 1, 1872, nabere nalua omo kitseka kya Sonoma eriya eSan Francisco erilola ekyo kyangakolwa eritsirisya emyatsi y'eyo.
GSAM 387.1Oko mugulu oyo esyonzigu syetu syabya sikakolesya emibere yiwe ngoko nabya nyubire, kandi iye abya akabuga ati ekyo “sikiri mwatsi wabo,” ati angabalangya ati ali n'amalengekania wiwe mwene, kandi ati angatoka erigenda omo syonzira sy'omuyi ngoko anzire n'oyo anzire erigenda naye, atabohirwe n'ebinywa byabo. Monalengesya, omo ribuga naye tuyiri babiri, erimulangya nti emibere ng'eyo siyangagendeka, kandi nti omutima ng'oyo ow'eriyitegekera angahika omo kibi. Abya n'abalikya buwe ababya bakayihira kutsibu oko luuyi luwe, kandi abandi omo bo mobatsuka eribuga ebinywa ebiyangahira oko ye obuhane obulabire. Ekitseka kinene ky'ekanisa mwalangira ekibi ky'erihakania kwiwe, kandi mobabya bayitegire eriwatikya omubiri oyo nabya nyakakola eriteya omubiri w'Omukama oko nsoni.
GSAM 387Omuhindano w'erikubungula omwatsi mwahirwaho
GSAM 387.2Ngoko ko emyatsi yabya omo Sabato, 27 w'omukera wa 1, abere twasala tuti tutolere erikubungula omwatsi, kandi ekanisa itole ekikolwa eky'amenge, eribateya oko nsoni esyo omutima oyo ow'erihakania angaleta. Omuhindano mwahirwaho eritsuka omo Kiro ky'erimbere ky'eyenga, 28 w'omukera wa 1, oko saha 9 y'omo kasesa, erilengkania oko mibere eyo n'oko kyo twatolere erikola nga ekanisa busana nayo. Omo ebyabya bikalangika, erigabana ly'ekanisa eyo lyabya litangatoka eriberebwa. Monamala omugabane munene w'ekiro ekyo omo risaba Nyamuhanga, ati akole busana netu.
GSAM 387Eribikula ebibi eryahandikwa
GSAM 387.3Omo kasesa k'ekiro kya 28, nabere natsuka eriya oko muhindano, monasangana oyo twabya tukakola haguma omubiri omo nzira y'abagenda n'ebisando, hofi n'enyumba iyo nabya nyikaramu, iniakanalira. Mwambwira ati, “Mugala wetu Loughborough, sinendiya oko muhindano lino.”
GSAM 387.4Monabuga nti, “Siwendiya oko muhindano? Omuhindano ni busana n'omwatsi wawe.”
GSAM 388.1Mwabuga ati, “Nyasi ekyo, nikwa ngye sinyiri omo kwenene nomu kake. Uli omo kwenene omo mibere iyo wabirihira busana nangye. Ebaruha eno nyabirihandikira ekanisa y'eribikula ebibi byage; uyitwale, uyibasomere. Kyasyabya kyowene busana nawe, kandi kyowene busana n'abo banganzire eriyihira oko luuyi lwage, ngye inanyitahali.”
GSAM 388.2Monamubulya nti, “Ni ki kyabirileta erihinduka linene lino omwisi wawe eritsuka nyamugoroba?”
GSAM 388Enzoli y'eriswekya yabyanwa
GSAM 388.3Mwanyisubirya ati, “Nyamugoroba, eSabato yabere yahwa, monaya oko nyumba y'eritumiramo esyobaruha, kandi monabana ebaruha eyalua ewa Mwali wetu White, eBattle Creek, Michigan. Ni bwimiri obwo abirihandika busana nangye.” Abere anyihayo, mwabuga ati, “Usome ekyo, kandi ukandilangira engoko Omukama akalangira omwatsi wage.”
GSAM 388.4Mwanyisaba eribwira ekanisa nti abiribana obwimiri obwalua ewa Mwali wetu White, obukamuhana busana n'emibere yiwe, kandi nti abirikiriryabo, kundi ni kwenene.
GSAM 388Emibere y'enzoli eyikiririsya abandu
GSAM 388.5Ekyo kyabya kitseka ky'enzoli eyahabwa Omugole White eBordoville, Vt., oko 10 w'omukera wa 12, 1871. Mwatsuka erihandika ekitseka ekyabya busana n'omwatsi wa mugala wetu oyo oko 27 w'omukera wa 12, 1871, nikwa busana n'ekindu kiguma erimalirisya ebyahandikwa molyakererwa eriahika oko 18 w'omukera wa 1, 1872, omugulu ebyahandikwa byamalirisyibwa n'eritumwa eriluira eBattle Creek. Oko mugulu oyo, esyobaruha syatola ebiro hofi mwenda erigenda oko butaka eritsuka eMichigan eriahika eCalifornia.
GSAM 388.6Omo nzoli akalangibwa ebindu bingi omo buminyereri. Ngoko ko kyabya n'omo mwatsi ono. Oko mugulu w'enzoli, habya akatsutsu konyene k'ekyo kyasa eriminyikana kwenene obwimiri bwabere bwahika eSan Francisco. Erihangania ebiro likalangya liti erihika ly'omwatsi oko bwikalire buwe eSan Francisco lyasa ebwihuma bw'obwimiri obwahandikwa eribirilua omo muyi uyo w'erimbere. Abagala betu b'eSan Francisco mobalangira ahonyene bati sihali mundu owangatoka erihandikira eBattle Creek n'eriminyisya Omugole White emyatsi eyo omo mugulu owangamuhire erihandika ebaruha eno, kundi emibere eyo yabya itayiriho.
GSAM 389.1Omwatsi ono mwabya n'obulito bunene oko bagala betu b'eyo, n'eribikiririsya ati omo nzoli eyo mwabya amaka wa Nyamuhanga. Ngye sinabirihandikira Omulisya White kutse omukali wiwe omulondo muguma busana n'emibere y'emyatsi y'eSan Francisco, kandi oyo twabya tukakola haguma omubiri mwabuga ati naye atabirihandika kindu; kandi abagala betu mobabuga bati, “Iye angabirihandika, atangabiribugire ebindu ebyalangibwa busana naye mwene.”
GSAM 389Engoko enzoli yahandikwa
GSAM 389.2Ebwihuma, twabere twaminya, eriluira omo mbaho indi y'enzira, emyatsi y'erihandika n'erituma obwimiri, kyasuba kyaminyikana kutsibu ati Omukama owahayo enzoli abya akateya omugulu w'erihandika n'erituma obwimiri ahatolere eriya, buke buhike yeyo omo mugulu wenene owatolere.
GSAM 389.3Omo kasesa kutsibu k'ekiro kya 18 w'omukera wa 1, 1872, Omugole White mwabukibwa n'obwimiri obwabugwa ahailukira bwahiribwa kutsibu omo malengekania wiwe. Ekyo kyaminyikana ndeke oko ye, nga iniabirihulikira omulenge iniwabuga uti, “Uhandike ahonyene obwimiri obwo busana n'eCalifornia, kandi ubuhire omo syobaruha esyikendiheruka erigenda; bukasondwa.” Ekyo kyabere kyasubibwa engendo eyakabiri, mwabuka, mwambala luba, n'erimalirisya erihandika. Hofi erimbere ly'erirya ly'omo kasesa, mwaha ebaruha oko mugala wiwe Willie, iniakabuga ati, “Utwaleyo ebaruha eno oko nyumba y'eritumiramo esyobaruha, nikwa usiyihira omo kibanza ky'erilekeramo esyobaruha. Uyihe oko mukulu w'esyobaruha, umubwire ayihire kwenene omo mufuko w'esyobaruha esyikagenda omo kasesa kano.” Ebwihuma mwabuga ati mwalengekania ati ebihano biwe byabya n'eyindi mbere kake, nikwa atabulyaho kibulyo, mwakola ngoko ahanawa, kandi “mwalangira ebaruha iniyayingira omo mufuko w'esyobaruha.”
GSAM 389Obwimiri bw'erisondolwa na Nyamuhanga
GSAM 389.4Mwamaminya emibere yetu y'eSan Francisco oko mugulu oyo, mukandilangira luba obugulu bw'erihira ebaruha eyo omo syobaruha syenene esyo. Omo biro ebyo twabya n'olugendo luguma lonyene lw'esyobaruha oko butaka omo kiro. Ebaruha ingabirihika omo butuku bw'Ekiro ky'erimbere ky'eyenga, 28, handu h'erihika omo butuku bw'eSabato, 27, kwenene angabiribya erigabana ly'obulighe omo kanisa. Ingabirihika emiyenga mingi erimbere, nohali ahonyene ebwihuma bw'erihabwa kw'enzoli, ekanisa siyangabirilangira luba ngoko amaka wayo.
GSAM 390.1Hano habya obwimiri obwabya n'ebiminyikalo ebyalangikire by'okuboko kw'Omukama, kundi sibwahika omo mugulu owatolere eriuwania ndeke ebyo byabya bitakolirwe ndeke byonyene, nikwa kandi, mugala wetu oyo abere abwikirirya n'eribukolera omo riyikehya, mobwaleta amaka manene w'eriha obuguma n'erikakama omo kanisa eyo eyabya ikine ngene.
GSAM 390Emibere y'erihandika esyonzoli
GSAM 390.2Omwatsi ono kandi akalangya ekinywa kiwe mwene busana n'emibere y'erihandika ebyo abirilangira. Busana n'ekyo akabuga ati: “Nyabiribukibwa eriluira omo tulo twage, n'eriminya kutsibu emyatsi eyabya yabirihirwa omo malengekania wage erimbere; kandi nyabirihandika, aho kati-kati k'ekiro, esyobaruha esyabiriyunga omugabane w'ekihugo, n'erihika oko mugulu w'obukalire, esyabiriteya omubiri oko kabi kanene.”4