Ekihande 15 — Erikanyirira ly'ekyakakala n'ebitiko-tiko binene kwilaba
GSAM 235.1“Ibuka ebiro by'erimbere, aho, olwahabirire okubukya, mwakanyirira eribambirirwa kw'amaswero; handi handi mwakahinduka ekisusano busana n'ebitutsi n'amaswero, kandi handi mwakahinduka abahwana nabo bakatwa batyo.”1
GSAM 235.2Endambi eyahuluka aha Erihwa-maha lya 1844 kuhisa oko kwakakala okwaheene okuhimbuka aha Ahabuyirire n'Obukwenda bwa malaika owakasatu byahulukibwa, akaba endambi y'eriswera ey'enjawulo. Abalindiriri b'eryasa lya Kristo abakakahambirira ngoku bakaba bahambire omo mukukyo gw'erimbere bakaba nene ekisusano eri bo abakatesya ngoku obukwenda bwahina kwenene-kwenene; kandi busana n'ekyo bakasweya n'ebitutsi binene. Bakanganire erikanyirira eriswera rino omo butseme, omughulu bakahambirira Omukama omo bwikirirya kandi bakabana obughuma n'Ekirimu kyaye ekibuyirire.
GSAM 235Ebibanza bibiri eby'eribambirako eby'enjawulo
GSAM 235.3Omusitaani akaba n'ebibanza bibiri eby'enjawulo eby'erikomerera Abalindiriri b'eryasa lya Kristo. Eky'erimbere akaba n'erihira omo mutima w'abo abakabiririza ngoku endambi y'obuminyereri yamalire, erikirirya ngoku eryasa lya Kristo engendo eyakabiri lyali eryasa lya mwoyo, kandi ngoku, omo njira emwe, Kristo akaba ahikire eryasa lino aha mpera y'Ebiro 2300. Ekyakabiri akaba n'erihira omo mutima w'abo abakaba batakanyire busana n'ebyo bahisire, eribirekera byoshi. Neryo, aho okw'enenene okuhambi n'Ahabuyirire n'Obukwenda bwa malaika owakasatu kwakahulukibwa mpola mpola omo Byahandikibwa, obukwenda bw'Ekirimu kya Nyamuhanga, omo luhabwa lw'eriminyerera, bwakahamya omukukyo gw'erimbere, bwagwita “ekyakakala ekirangirirya” Nyamuhanga akahira aha mutwe gw'engira, erikyakakalira engira yosikyo kuhisa omo kibuga, kandi bwakahangirirya aha buhamya bw'Ebyahandikibwa ngoku eryasa lya Kristo engendo eyakabiri lyaba lya mubiri kandi lya muntu, neryo silyangatoka eribya ekitiko ekyahika aha mpera y'“ebiro”.
GSAM 236Ebiminyikalo by'ekitangale
GSAM 236.1Omukama angabwira abantu bayere omo nzoli omo biro bino by'eriheruka, titwanganire eriyemereza ngoku omo biminyikalo byene byali mwo obuminyikalo bwa Nyamuhanga? Ebyo biminyikalo bikalolekana omo nzoli za Omugole E. G. White. Ekisusano ky'enzoli zenyene, nk'oku kyahangirirwa omo Kihande 13, kiri ky'eritangaza lyenyene; kwonene hali ebintu binene eby'eritangaza ebihambire n'enzoli zaye z'erimbere, by'ikabihweza omo kuloma omulimo guno embere; kandi titwanganire ngoku kyali kibe kindi omo luhabwa lw'engeri eno, orwahabawa na Nyamuhanga erikomerera abantu n'eribaleetera eribugha nka Musa, “Nganza nditule, ndole ekitiko kino kinene.” Ekinwa kyenyene ky'omwali mwinusu, muluha kandi oyutawite endekwa, owalolekana ng'ali hambi n'oluholo, ngoku Omukama amuhabire enzoli, tikyali kyanganire okukomerera abantu. Ebiminyikalo binene ebyahambire n'enzoli bikahanga obukomerere, kandi bakamutumira omwali oyo erigenda omo bibanza by'enjawulo eribwira abandi ebyo Omukama amuragirire eribimanyisa.
GSAM 236Ebiminyikalo by'eritsumbuka omo nzoli ya kasatu
GSAM 236.2Hano ngenda eribwira ebintu bimwe ebihambire n'enzoli yaye ya kasatu, eyo yahabwa omo nyumba ya ise, eyahangwa omo Kihande 13, olupapuro 212, nk'oku nasyobolwa na ise na nyina ba Omugole White, na mwali wabo, Omugole Sarah Belden, n'abandi.
GSAM 236.3Omo kisika aho enzoli yahabwawa, hakaba hali aha kabati Biblia y'omuryango enene munene. Yali emwe y'ekitabu ekihulukibwa omo Boston na Joseph Teale omo mwaka gwa 1822. Ekitabu kyali kirebire obwika 18 n'obwika 11, obutambi bwako bwali bwika 4, kandi kyali kizito n'obuzito obwahika aha bipondo 18 n'akandi. Aho akaba ali omo nzoli, nayimuka, akwata Biblia eno enzito n'okuboko kw'erimoso, ekitabu kyakinguka, akakikwata oko kuboko kw'erimoso okwabya kunanukire, oko nkondo ya digiri makumi mwenda n'omubiri wiwe; hanyuma, okumala ahanda y'ekisa ky'ekyanya, n'okuboko kw'erulyo, akahinduka ahanda n'ahanda kandi akahangirirya ebinywa by'Ebyahandikibwa eby'enjawulo, ebyo akabiririramo n'amaso wiwe gahangaire mw'igulu kandi gahangire ahanda y'ekitabu. Mwali wabo Sarah (owahikire akaba mugole wa Stephen Belden), nari aha bindi bibere, omundu wundi owaba ali aho, akareba buli kinywa aho olubimbi lwage lwayolekera, kandi akabona bwinene ngoku buli hantu akaba agarukiramo Ekyahandikibwa aho olubimbi lwage lwali luhikire. Nyina Harmon akabugha ngoku omwana wabo Ellen, aho ali omo mubere gwage gwa bulijoba, “atakaba n'obusyo bw'eritsindika Biblia eno enzito eriyihya aha kabati; kwonene omo nzoli akaba agikwata n'obwangu, nk'aho yali Testamenta ntino y'omo mufuko.”
GSAM 237.1Hano hakaba hali ekitiko-tiko kyene! Omwali mwinusu, akaba azito bipondo 70 byonka, akakwata Biblia enzito okumala ahanda y'ekisa ky'ekyanya omo mubere ogw'omundu w'amani atangatsindika okumala iminota ibiri; kandi akahinduka ahanda n'ahanda aha binywa by'Ebyahandikibwa, ebyakabonya buli hantu ngoku byali byo binywa ebyo akabiririramo, amasoge gakabereye mw'igulu kandi gahangire ahanda y'ekitabu; kandi aha mpera, iraka lyakahuluka omo muntu owatakaba n'erihinduka ly'amahaha nari omwuka omo mubiri, lyagarukiramo bwinene ebinywa by'Ebyahandikibwa ebyaherirwe — ekyo kyene tikyanganire kutekwa aha bikorwa by'abantu nari eriboneka nk'ekihuluka ky'obulwazi. Abo abakabona bakakilolere omo kiminyikalo kyene ky'Ekirimu kya Oyo owabugha omo kisaka ekyakahyaka. Ebiminyikalo nk'ebyo omo nzoli ya kasatu ya Mwali Harmon, aho byayikanibwa, bikahabwa obuhamya obukomerera ngoku omo nzoli mwali muli obutoki obulengire obw'ebihangikwa.
GSAM 237Enzoli ya Topsham
GSAM 237.2Omo katambi kake nyuma y'ekitiko kino, abakukyo b'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo omo Topsham, ahanda y'amamaira makumi asatu ebuhuma-kasuka bwa Portland, Maine, olwahulira ebyo Omukama akakora na Mwali Ellen G. Harmon, bakamutumira omo kibanza kyo. Akayihirira eritumwa, neryo akakora engendo yaye y'erimbere omo Topsham. Omuhindano gw'Abalindiriri b'eryasa lya Kristo omo ndambi eyo gukahindanikana omo nyumba ya Mukulu Curtiss. Omugole Frances Lunt (owaba ali Mwali Frances Howland), ow'eOakland, Cal., akampa ebigambo binywe, ebihandikirwe aha 19 y'omukera gwa mbere, 1890:
GSAM 238.1“Ine, n'ab'omuryango wa tata wage, twakahikire omo mihindano ya Mwali wetu Harmon omo Topsham omo 1845, kandi omo mihindano eyo akaba n'enzoli. Yali endambi y'erimbere eritulolela iye omo nzoli. Emwe y'ezyo Biblia za kare [Biblia y'Omuryango ya Teale, eyali nzito bipondo 18] yakaba ya Mugala wetu Curtiss. Biblia eno enene yakayihwa aha kabati na Mwali wetu Harmon aho akaba ali omo nzoli, kandi akayolekera ebinywa by'Ebyahandikibwa nk'oku akahinduka olubaju n'olubaju, amasoge gakahangaira mw'igulu kandi gakaba ahanda y'ekitabu. Ebyo binywa ebyakabiririramo bikaba binywa by'erikangirirya, by'eritsugumisya nari by'erihandukirya. Ekindu kindi ky'eritangaza ky'ekiminyikalo omo ndambi eyo kyali mubere gw'ekitabu. Akakikwata aha kuboko kwage okukinguka aha nkondo ya digiri makumi ane na itano, kandi hataba n'omundu wundi owanganire okukwata ekitabu aha nkondo nk'eyo hatali eritsereka omo maboko ahakuba kyanganire eriyikamo; kwonene Mwali wetu Harmon akakwata Biblia eno aha nkondo eyo okumala iminota mingi, ng'oku yakaba ekabohirwe aha kuboko kwage, kandi omo ndambi eyo akagenda ahanda y'omundu n'omundu omo kisika.”
GSAM 238Obwimiri bwa Omugole Truesdail
GSAM 238.2Ekinwa kindi ekihambire n'enzoli eno yenyene kyahuluka kwa Omugole M. C. Truesdail, ow'eTrenton, Mo., kyahandikirwe aha 27 y'omukera gwa mbere, 1891. Akabugha ati:
GSAM 238.3“Nkaba ndi n'emyaka ikumi na itano omo 1845, kandi nkaba ndi aho omo ndambi y'engendo y'erimbere ya Mwali wetu Harmon omo Topsham, aho akaba n'enzoli omo nyumba ya Mugala wetu Curtiss, aho akayihiriramo Biblia y'omuryango enene kandi akayihangirira omo mubere ogw'omundu nanga owundi akaba angatoka okukwata ekitabu aha maboko hatali eritsereka ahakuba kyanganire eriyikamo ahoaho.
GSAM 238.4“Mwali wetu Harmon akaba ali omo nzoli okumala amasaha abiri n'okuhita. Kyali ekiminyikalo ky'obutoki bwa Nyamuhanga eky'eritangaza kulenga ebyosi ebyo nabiribona, kandi namurebire omo nzoli emirundi erihita ikumi n'ebiri. Ebyo byosi bikaba bibere by'eriyemerera n'eriyisya omutima, kwonene kino kyakahambire byosi. Ewe! twakahulukire eritetemera aho Obukulu bw'igulu bwakatukangirirya erilabira omundu oyutawite endekwa oyo bwakakolesaya; aho akatulekera ebihande ebyatubirihirya kandi byahika aha mubere wetu ogw'eriswera, nka Abaheburaniya 2:2, 3; Yakobo 5:7, 8; Abaheburaniya 10:35, 39; 1 Petero 1:7; Luka 12:32-37, n'ebindi bingi, akakwata Biblia y'omuryango enene aha bugulumali munene, kuhika n'erintumwa eriyimanga aha ntebe erisoma aho olubimbi lwage lwakahangirirya. Sindilengekania ngoku Mwali wetu Harmon akaba andengire obuli kuhita obwika bubiri.”
GSAM 239.1Ebiminyikalo nk'ebyo bikahamikiriza abandu abali n'emitima mihene ngoku obutoki obulengire obw'abandu bwakaba bukasondola omundu oyo ow'obuyikehyo, oyo bwakakolesaya, kandi obutumire bwakahuluka omo bihande by'enjawulo bya New England ngoku iye agende erihanga obwimiri bwage.
GSAM 239Omulimo w'amaboko ni kibi
GSAM 239.2Omo katambi kake nyuma y'ekyo, Mwali Harmon akakangirirwa omo nzoli erigenda omo Paris, Maine, aho hakaba hali abantu abakabiririza ngoku omulimo w'amaboko yali kibi. Omulisya Stephens, ow'eWoodstock, Maine, akaba ali mukulu w'ekyobubi kino, kandi akaba n'obuhashe bunene aha bandi. Erimbere akaba ali mukangirirya w'Abametodisti, kandi akalolekana nk'omukristo mubuha kandi mwesigwa. Akaba ahire eribiririza ly'abangi n'omuhwa wiwe busana n'owenenene, n'emibere yage eyalolekana nk'eribuyirire, eyahire bamwe eribuga ngoku akaba akangirirwe na Nyamuhanga. Omukama akahera Mwali Harmon omuhandukirya busana naye. Akabugha ngoku akaba agenda ahakania n'ekinywa kya Nyamuhanga n'eriyanga omulimo, n'erikomerera abandi n'ebyobubi byage, n'eritangirirya bo bonene abatabiyaki. Akayanga obuhamya bwosi Omukama akamuhire erimwikirirya obubi bwage, kandi akanga eriyiyitirira amakosa wiwe. Akahondera ebiyumirirwe byenyene, kandi akagenda engendo z'erihuka, n'erigenda amaguru ahanda y'ebibanza binene, aho akaba ayaki ebitutsi byonka, kandi akalola ngoku omo byosi ebyo akaba naswera busana na Kristo. Obwenge bwage n'amalule wiwe bikahirwa ahanda.
GSAM 239.3Hambi n'obwimiri bwa Mwali Harmon n'ebyahuluka omo musango guno, ngenda erihamya omo mukanda ogwahambire kwa Omugole M. C. Truesdail, owaba akakanga omo Paris, Maine. Olwahire ebintu bimwe ebihambire n'ebyo byagambirwako aha igulu, akabugha ati:
GSAM 240.1“Eribugha amakosa kwakahuluka kwa bonene kwonka Omukulu wabo Jesse Stephens. Mwali wetu Harmon akamukomerera ngoku, atangayisya omutima n'eribugha amakosa wiwe, akaheruka engira yage ahangirwe. Bonene bakayimanira ekyo nk'obuminyereri ngoku omo njira emwe akangakola eriyiyita.”
GSAM 240.2Eki kyakahika nyuma omo musango gwage:
GSAM 240.3“Enyuma sy'ekihanda kiwe kitono ky'abakwamiri erimuleka, akatsuka eritingitana, kandi omo katambi kake nyuma akaloba obwenge, akanga erirya ekintu kyosi ekitekerebwa n'ababi. Akaba atakahulira ngoku nagaruka kuruga Massachusetts omughulu namuhiriramo eby'erirya. Akabundiriza, aho akahulumulya okuboko kwage okwabya ng'amagala masa omo kisika kitono ky'ekirenge ky'edirisa, ati, ‘Nyamuhanga akakutuma n'ekyo, Mwali wetu Marion?’ Aho akabona ngoku nkayirira eriyitaba, akanga erikitekerera. Okwikala kwage kw'obusweya, okakingirwe omo kisika kitono omo nyumba ya mugala wabo (owaba atabiririza), kwakahana omutima gwange aha kiki ekikomerero kyaba kimutumirwe n'obuyira kuruga mw'igulu, kandi iye akakiyanga n'obukalipwe. Akatwalwa omo muryango gwage nyuma y'ebiro bibiri kuruga aha kutambura kuno kw'obusweya, aho omo katambi kake nyuma akaherukya obulamu bwage n'eriyiyita, akakola olukoba n'ebihagaliro by'ekitanda kyage.”2
GSAM 240Obuminyereri bwahikire
GSAM 240.4Omo kyanda kya 1845, busana n'obutumire bwa Otis Nichols, Mwali Harmon akagenda Massachusetts, mwali wabo Sarah akamuherekeza. Bakakanga omo muryango gwa Mukulu Nichols. Iye n'omugole wage bakagenda n'emputu yage, bakabatwala omo bibanza by'enjawulo erihanga mihindano, aho Mwali Harmon akahanga obwimiri bwage. Neryo akatoka erihika Boston, Roxbury, na Carver. Omo ndambi y'engendo yabo ya kabiri omo Boston, Mass., ekintu ekikomerera kyakahika.
GSAM 240.5Omo Boston n'ahandi hambi hakaba hali abakukyo b'abantu abakahambirira eby'erikirirya byabo n'obukali obulengire ekirengo abakabiririza n'abo ngoku omulimo gwali kibi, kandi obukwenda bwabo bukulu bukaba buli, “Mutunde ebyo mwine kandi muhe abakene.” Bakabugha ngoku bakaba bali omo jubili, ngoku ekihugo kyaswerera, kandi abakene bakaba batekwa bakwatirwe hatali omulimo. Sargent, Robbins, n'abandi bamwe bakaba bakulu. Bakatuka enzoli, bagibuga ngoku yakaba y'erisita, ahakuba amakosa wabo gakaba galolekerwe. Bakaba bakalipire aha bo bonene abatabiririza nabo.
GSAM 241.1Aho Mwali Harmon n'omwali wabo bakaba batambwire omo nyumba ya Mukulu Nichols, Sargent na Robbins bakahuluka Boston erihwa obuyambi kwa iye, kandi bakabugha ngoku bakahika erimutamburira n'erikala naye obwire. Mukulu Nichols akayitaba ngoku akasima eribabona, ahakuba Abwali Sarah na Ellen Harmon bakaba bali omo nyumba, kandi akayenda babane. Bakahindula ebiyumirirwe byabo ahoaho, kandi batangahangirirwe eringira omo nyumba. Mukulu Nichols akabuuya ngati Ellen angabugha obukwenda bwage omo Boston, kandi ngati bangabuhulira, hanyuma babungule. Bakayitaba bati, “Yeego, yisa Boston Sabato y'erihika [bakaba bashuhya Ekiro ky'erimbere ky'eyenga, ahakuba bakaba batakahabhire Sabato]; twangasima eribana akanya k'erimuhulira.”
GSAM 241.2Mukulu Nichols akampanulira ekyo omo nyumba yage omo Dorchester omo 1858. Akabugha ngoku akahambiriha amalinga wiwe ag'okugenda Boston aha makere ga Sabato n'emputu yage eritwa Mwali Harmon aha muhindano ogwategekere. Obwire obwo, omo misabe y'omuryango, akatwalwa omo nzoli. Olwahuluka omo nzoli, akabugha ati, “Mugala wetu Nichols, tindagende Boston nyakandwa; Omukama andolekere ngoku nteekwa kugenda Randolph. Ali n'omulimo oyo nteekwa erikola aho.” Mukulu Nichols akahanga ekitibwa kinene aha kigambo kyage. Akaba ahire erimutwala Boston nyakandwa, kandi akabuuya n'obwoba ati, “Ngakola ki n'ekigambo kyange ahali Sargent na Robbins?” “Tihali kintu,” Mwali Harmon akayitaba, “Omukama andagirire ngende engira endi.” “Kwonene,” Mukulu Nichols akabugha, “tinakibona.” “Omukama andolekere ngoku tukakibona aho tukahikire,” Mwali Harmon akabugha. “Kwonene,” Mukulu Nichols akabugha, “tihali njira y'okuhikayo hatali twagenda tukutwale, kwonene tinamanya ngaki nasobolobereza abali b'eBoston.”
GSAM 241.2Mukulu Nichols akongera akambwira ngoku “Mwali wetu Harmon akabone omo nzoli obwiyengi bwabo, ngoku hataba n'omuhindano Boston aha Sabato, kandi ngoku Sargent, Robbins, n'abandi abamuhakania bakahindana n'ekihanda kinene omo Randolph (amamaira ikumi na isatu kuruga Boston) aha Sabato; kandi ngoku twatekwa erihindana n'abahakania omo Randolph, aha muhindano gwabo gwa Sabato, kandi aho akahabwa obukwenda busana nabo, obukwenda obukangakomerera abahene, abatali n'obwiyengi, ngati enzoli zage zakaruga kwa Omukama nari kwa Sitaani.” Omo mwanya gw'erigenda Boston hanyuma Randolph, endambi y'amamaira makumi abiri n'ebiri, bakagenda buteere omo Randolph, bahika aha ndambi y'omuhindano. Aho bakabona abo benyene abakaba bahire erihindana nabo Boston. Neryo Mukulu Nichols akabugha ati, “Nabibona hati.”
GSAM 242.1Omulimo guno gwa Sargent na Robbins gw'eriyihya aha bwimiri bwa Mwali Harmon, n'engeri Omukama akamuragiriramo eribahika, bikahanga amani manene aha myoyo y'abamwe abakaba bali aho. Hambi n'omuhindano gwene, ngenda erihamya ekigambo nk'oku kyahandikirwe na Mukulu Nichols:
GSAM 242Ebiminyikalo by'eriswekya
GSAM 242.2“Mwali wetu Ellen abirihabwa enzoli haguma n'ebiminyikalo by'eriswekya, kandi abirisigala akabuga omo nzoli n'omulenge ow'ekyakakala, oyo abosi ababya aho bangowa ndeke, erihika hakuhi n'erilenga ly'eruba. Sargent, Robbins na French babiritsukala kutsibu n'erihangayika eriwa Mwali wetu Ellen akabuga omo nzoli, iyo babugaga bati yalwa oko sitani; babirikolesya obutoki bwabo bwosi n'amaka w'emibiri yabo erihwerekya ebyo enzoli yakolaga omo bandu. Babirimba haguma n'omulenge munene kutsibu, neryo babirikolesana eribuga n'erisoma omo Biblia n'omulenge munene, Ellen atoke eribula erioweka. Babirikola batya erihika amaka wabo ihwa, n'ebyala byabo ibyatetema erihika sibakitoka erisoma omo Biblia; nikwa omo kutulungana okwo kwosi n'emirenge minene, abosi ababya aho babiriowa ndeke omulenge wa Ellen ow'ekyakakala kandi owahulukaga hekulu, omugulu abya akabuga omo nzoli. Abalume abo babirisigala bakarwanya erihika ibakibya bangatoka eribuga n'erimba, n'obundi abandi omo bira babo babirihanabo n'erisababo bati bahweko. Nikwa Robbins abiribuga ati, ‘Mwamainamira ekisisani: imukaramya ekinyana ky'ezahabu.’
GSAM 243.1“Omwami Thayer, mwene nyumba, siabya akikirirye kwenene kw'enzoli yiwe yalwa oko sitani, ngoko Robbins abugaga. Abya anzire iyo nzoli ilengwe omo nzira ndebe. Abya amowa kw'esyonzoli esikalwa oko maka wa Sitani sikahwa omundu amabisula eBiblia n'erihirayo oko mundu oyuri omo nzoli; abiribulya Sargent amangalengayo omo nzira eyo, nikwa ye abirilema. Neryo Omwami Thayer abiritwala eBiblia y'ekyanda ey'ab'eka, eyabya nene kandi nzito, y'ekipimo ky'olupapuro olwahulwa omo bihande bine, eyabya oko ndandalire kandi eyatasomwaga kangi. Abiribisulayo n'erihirayo ibikulire oko kikuba kya Ellen oyubya omo nzoli, kusangwa omo mugulu oyo abya ayegemire enyuma oko kisika omo mbighe y'ekyumba. EBiblia yihirwa oko kikuba kiwe, abiriyimuka oko magulu wiwe, iniagenda omo kati-kati k'ekyumba awite eBiblia ebikulire omo kuboko kuguma, ayitsumbire hekulu ngoko angatoka erihikya. Amaso wiwe abya akalola hekulu omugulu wosi, neryo abiribuga n'omulenge w'obuti ati, ‘Obwimiri obwahumekwa na Nyamuhanga,’ kutse ebinywa by'omusindo oyo. Neryo, akiwite eBiblia etsumbirwe omo kuboko kuguma, n'amaso wiwe akalola hekulu, butsira oko Biblia, abirisigala omugulu mule akahindula esyombapuro n'okundi kuboko, akahira omunwe wiwe oko mahika ndebe n'eribuga ndeke ebinywa byawo n'omulenge w'obuti. Abandu bangi ababya aho babirilola oko mahika omunwe wiwe wabya akakanganaya, eriminya amakala akabuga ebinywa byawo ndeke, kusangwa omo mugulu oyo amaso wiwe abya akalola hekulu. Amahika ndebe abya akabugako esyombanza esy'abalya b'ebibi n'abakatsumula Nyamuhanga; n'andi abya n'ebihano n'erikangirirya erikwamene n'emibere yetu y'omugulu oyo.
GSAM 243Enzoli yiwe eyabirimalayo kwilaba esyindi, erilaba esaha ndatu
GSAM 243.2“Abirisigala atya omugulu wosi w'enyuma w'omututu erihika hakuhi n'erilenga ly'eruba, neryo enzoli yiwe iyahwa. Omugulu Ellen abiriyimuka oko magulu wiwe omo nzoli, awite eBiblia enzito ebikulire omo kuboko kwiwe, iniagenda omo kyumba akabuga amahika w'Amasako, Sargent, Robbins na French babiribya bukutu. Omo mugulu owabisigala, babirisigala bahangayikire haguma n'abandi bangi; nikwa babirihumba amaso wabo n'eriyikangania ng'abatatihire, butsira erikangania ebyo babya bakowa omo mitima yabo.”3
GSAM 244Oluhikyo lw'Omwisiki Harmon
GSAM 244.1Oko kiro kya 30 ky'omukera Mututa, 1846, Omwisiki E. G. Harmon n'Omulisya James White babirilhunga, neryo babirikola haguma erigendya Obukwenda embere. Omo mwaka 1847 emibiri yabo yabya kwilaba yosi omo Maine n'omo Massachusetts.
GSAM 244.2Oko Sabato y'erimbere y'omukera Butende, Omugole White abirihabwa enzoli y'eriswekya kutsibu omo nyumba ya Stockbridge Howland, e Topsham, aho emihindano yabya ikakolerwa omo mugulu oyo. Eno ni yo nzoli eyabugwako omo kitabu Ebisako by'Embere, iyo abirimowamo Ahabuyirire n'ebindu byaho, endambi y'obuhanya, ababuyirire bakahunga emiyi minene, abalya b'ebibi bakagotabo, erisungulwa lyabo oko mulenge wa Nyamuhanga, omwaka wa Yubile, eryasa ly'Omukama omo kigali ky'ebitu, n'eyindi myatsi. Ni kwene eritusalirako oko bikolwa biwe bindi omo nzoli eno.
GSAM 244EsyoBiblia nyingi esyakolesibawa omo nzoli
GSAM 244.3Omugole Frances Lunt, mwali wa S. Howland, abirimbwira oko kiro kya 19 ky'omukera Kihembulo, 1890, ati:
GSAM 244.3“Oko mbale y'ekyumba aho emihindano yakolerwaga habya endandalire eyabya n'ebitabu by'emibere mingi, omo byo imwabya esyoBiblia ndebe esy'obunene obwamenyerwa. Omugole White abya omo nzoli, abiriyimuka oko magulu wiwe, iniagenda oko ndandalire, iniatwala eBiblia butsira erikola oko kindi kitabu. Abiriyikwata ibikulire hekulu w'omutwe wiwe n'okuboko kwiwe kw'ebumoso, kandi n'omunwe w'erikangania w'okuboko kwiwe kw'eburyo abirikangania ehika y'Amasako iyo abya akabuga, ayimanire embere w'omundu oywabugirwaga ebyo. Neryo abirihira ekitabu ekibikulire oko kikuba ky'omundu oywabya embere wiwe, oyo abya akabwira ehika y'Amasako. Abirisubira oko ndandalire, iniatwala eyindi Biblia, n'omo nzira eyo yene iniabuga eyindi hika y'Amasako n'erihira eBiblia ebikulire oko kikuba ky'omundu oywabya akabwirwa. Abirikola atya oko bandu nga ndatu; enyuma y'aho, abirikala omo kitumbi n'obulungi, amaso wiwe akiwite erilola hekulu omugulu wosi, hali n'ekitabu.”
GSAM 245.1Oko mwatsi ono Omugole Truesdail akabuga ati:
GSAM 245.1“Nabya aho [Butende, 1847] omugulu Mwali wetu White abiriagenda oko ndandalire, iniatwala eBiblia nguma enyuma y'eyindi omo bitabu ebyabya oko ndandalire, akahira eBiblia oko kikuba ky'omundu oyo abya awitireko ehika y'Amasako. Akakola atya amaso wiwe atsumbirwe oko lubula. Omo mugulu oyo abirikwata eBiblia hekulu w'omutwe wiwe akambugisaya; neryo abirihirayo oko kikuba kyage. Ehika y'Amasako eyahabawa ingye ni 2 AbanyaKorinto 6:17.”4
GSAM 245.2Omo baruwa y'Omugole Frances Lunt, akaha amena w'abandu basatu ababya aho omo mugulu oyo, n'oko bo esyoBiblia syabirihirwako omugulu Omugole White abya akabugisya oburi muguma oko hika yiwe y'Amasako; n'omo mena awo mwabya erina ly'Omugole Truesdail.
GSAM 245Omubiri w'erimbere wabya omo bakikirirye eryasa lya Kristo
GSAM 245.3Omubiri w'Omwisiki Harmon, oko busondoli bw'oluhabwa lw'eriminyerera, eritsuka Kihembulo, 1845, erihika omo mugulu w'erimera ly'ebimera omo 1846, hakuhi n'emikera ikumi n'omunana, wabya omo ‘bakikirirye’ eryasa lya Kristo eryahambire, abo abya amakalire nabo embere. Enyuma y'erihwa ly'ebiro 2300 (22 Kikaho, 1844), hatasyabya haminyikanire ekyaleterabo Erihwa-maha lyabo n'omubere w'omwatsi owabirikoleka omo mugulu oyo, habya oluhyo lw'abikirirye erihulukira omo maganiryo w'obubehi, kutse erileka kwosi ebirengo byabo by'embere. Obukwenda bwiwe oko bandu abo bwabya buti: ‘Omukukyo w'embere walwa oko Nyamuhanga. Mukwate ndeke erikirirya lyenyu. OMukama akiwite omubiri busana n'abandu biwe. Mwiige eBiblia. Musonde omo Kinywa, neryo mwasyabana ekyakakala.’
GSAM 245.4Erikangirirya lino likayihambanaya n'endekateka y'Omukama. Ekyanzire kiwe omugulu wosi kyabya kiti: amakwenda wiwe w'embaghane oko bandu biwe ahulukibwe omo Kinywa kiwe omo migulu yawo, neryo oluhabwa lw'eriminyerera ilwasa ‘omo mwanya w'akabiri,’ erisikya n'erihimba abikirirye.
GSAM 246.1Eky'erileberako eky'eriswekya ky'omwatsi ono kikabanika omo mwatsi wa Kornelio ngoko asakirwe omo Bikolwa by'Abakwenda. Malaika wa Nyamuhanga abirimubonekera n'erimuha enzoli omo nyumba yiwe yene. Malaika oyo abya asi ndeke okwenene kw'Engulu Yowene, kandi angatoka erikangiriryako Kornelio; nikwa abiritumwa erisukurira oyo owabya mwimwa w'erilama, erimuha Kornelio enzoli. Abirimusikya kw'amasaba wiwe n'eriyihayo kwiwe byabirikiriribwa n'Omukama. Siamutulira Engulu Yowene, nikwa abirimubwira asa ati ahamagale Petero, oywabya akakerera eka wa Simoni omukoli w'esyongoba, e Yopa. Petero abiriitsa, n'omo Masako abiritulira Kornelio Engulu Yowene ya Kristo.
GSAM 246Omwanya w'oluhabwa lw'eriminyerera
GSAM 246.2Aha ni kwene eritusalirako oko mulondo w'erikula ly'ebihabwa, ngoko Omukama abirihirawo omo Kinywa kiwe. Polo akabugako omo baruwa yiwe oko BanyaKorinto, aho akabuga ati: ‘Nyamuhanga abirihira abandu ndebe omo kanisa, ab'erimbere abakwenda, ab'akabiri abaminyereri.’5
GSAM 246.3Omugulu tukalola oko binywa by'omukwenda busana n'eriyihambanaya ly'ebihabwa bino omo mubiri w'Engulu Yowene, tukaminya omugulu oyo wene ekyaleka omulondo ono ikwamibwa. Polo akagererania ebihabwa bino, akabuga ati: ‘Neryo eribuga omo yindi mibuge ni kiminyikalo, butsira busana n'abikirirye nikwa busana n'abatikirirye; nikwa eriminyerera sikikasukurira abatikirirye, nikwa abikirirye.’6 Omulondo w'Omukama ni w'amakwenda wiwe w'embaghane oko kihugo erihulukibwa omo Kinywa kiwe; neryo akasondola abalume erisonda omo Masako n'erigenda ng'abakwenda, bawite obuhangayike bw'amakwenda w'Omukama, bakarangirirawo omo Biblia, eyabirihima ebirengo by'emigulu mingi. Abikirirye bamayirwaho, oluhabwa lw'eriminyerera lukasa ‘omo mwanya w'akabiri,’ lukakola ekitsweka kyalwo ‘busana n'erihikya ababuyirire oko buhikirire, busana n'omubiri w'erisukurira, busana n'erihimba omubiri wa Kristo.’7