Глава 10 — Північный крик
GSAM 160.1«О півночи розляг ся крик: Ось, женіх іде; выйдіть му навстріч. Тогды вшыткы тоты дівы встали і приправили свої лампы.»1
GSAM 160.2Уж сме говорили о часі ожидованя, указанім у тій притчі о «десятьох дівах», а теперь звернеме особитну увагу на ту єй часть, котра є уведена в горі наведенім тексті і котру Адвентисты назвали «північный крик». Вызначный писатель о тій справі в часописі «Північный крик» з 3. октобра 1844 року говорить: —
GSAM 160.3«Але як сме ся достали до той ночі ожидованя? Прото, же сме початок видіня [видіня о 2300 днях] положыли на ярь, а не на осінь 457 року перед Хрістом. До призначеного пристава нам хыбовало шість місяців і ще пару днів. То нас увело до ночі ожидованя на шість місяців».
GSAM 160.4Іншый писатель, С. С. Сноу, в «Крику» з 22. авґуста 1844 року, говорячи о 2300 днях, повів: —
GSAM 160.5«Они ся зачали од выданя наказу обновити і збудовати Єрусалим. Наказ выдав наперед Кір, обновив го Дарій, а доповнив го Артаксеркс Довгорукій в сьомім році свого кралёваня. Был оголошеный і вступив у силу на осінь 457 року перед Хрістом, коли Ездра, прибувшы до Єрусалима добротливов руков Господа, обновив жыдівску громаду, поставив урядників і судців і зачав будованя мура».2
GSAM 160.6Кедьже час видіня обнімав дві тисячі тристо повных років, было треба цілого 457 року і цілого 1843 року, жебы ся назберало дві тисячі тристо; а кедь наказ не вышов скорше як в сьомім місяци 457 року перед Хрістом, учіло ся, же тота доба не скінчіть ся скорше як в сьомім місяци 1844 року. Кедьже ся здало, же святкованя десятого дня сьомого місяця было подіёв, котра означіла початок той добы, было пресвідчіво указане, же десятого дня сьомого місяця (подля жыдівского рахованя часу), 22. октобра 1844 року, скінчіть ся 2300 днів і настане час очистити святилище. Вшыткы доказы, ужывані про скінченя той добы в 1843 році, мали рівнаку силу і при рахованю про 1844 рік; з тым пришло і запевненя, же нашли то, што ся їм виділо певным пояснінём причіны їх розчарованя. Як Адвентисты голосили «правдивый північный крик», як го тогды называли, не мож ілустровати ліпше як цитованём списів тых, котры в тім часі брали вызначну участь в роботі.
GSAM 161«Выйдіть му навстріч»
GSAM 161.1В «Крику» з 3. октобра 1844 року быв членок Джорджа Сторрса під назвов «Выйдіть му навстріч», в котрім повів: —
GSAM 161.2«Беру перо з такыма чутями, якы єм николи перед тым не зажыв. В моїй мысли ніт ниякой хыбы, же десятого дня сьомого місяця ся явить наш Господь Ісус Хрістос в небесных хмарах. Од той події нас ділить лем пару днів — страшна хвиля про неприправленых, але славна про тых, котры суть готові.
GSAM 161.3«„Ось, Женіх іде“ в тім році; „выйдіть му навстріч“. З церквами, котры суть церквами лем подля мена, і зо вшыткыма безбожныма уж не маме діла, окрім того, як на них може вплинути тот крик. Наша робота теперь є збудити „дівы, котры взяли свої лампы і вышли навстріч женіхови“. Де сме теперь? „Кедь видіня мішкать, чекай на нёго“. Ці то не є наша одповідь од минулого марця або апріля? — Є. Што ся стало, покы Женіх мішкав? — Дівы вшыткы задрімали і заснули, ці не так? Хрістовы слова не зостали несповнены; а „Писмо не може быти порушене“. Не поможе нам притворяти ся, же сме бділи; дрімали сме, не што до самого Хрістового приходу, але што до часу. Вступили сме до часу ожидованя; не знали сме, „як довго“ буде мішкати, і в тій справі сме дрімали. Декотры з нас у сні говорили: „Не встановлюйте іншый час!“ І так сме спали. Теперь є тяжко нас збудити. Господи, помож, бо марна є поміч чоловіка. Сам проговорь, Господи. О, жебы теперь „Отець“ „ознаймив“ час.
GSAM 162Північ звісткы
GSAM 162.1«Як довго трвать час ожидованя? — Пів року. Откы то знаєте? — Бо наш Господь говорить „о півночи“, покы Женіх мішкав. Видіня было на „дві тисячі тристо вечорів-ран“, або днів. „Вечір“, або ніч, є половина єдного з тых пророчых днів, а значіть, шість місяців. То є ціла довжка часу ожидованя. Нынішній силный крик о часі зачав ся коло середины юла і розшырив ся з великов швидкостёв і силов, а спроводжать го прояв Духа, якый єм николи не видів, коли крик быв „1843“. Теперь дословно платіть: „Выйдіть му навстріч“. Люде зоставлюють вшытко такым способом, о котрім єм і не снив, же го мож увідити. Коли тот крик захопить сердце, ґаздове зоставлюють свої ґаздівства і врожай на них. Є ту силный плач зо слызами і посвячіня вшыткого Богови, якого єм николи не видів. Є ту така довіра в тоту правду, яка в такій мірі николи не была чути при попереднім крику, і в ній є слава, котра выкликує слызы і розтоплює сердце, котра перевышує всяке порозуміня, окрім тых, котры єй сами почули.
GSAM 162.2«На тоту сучасну правду ся з благодаті одважую положыти вшытко і чую, же давати місце хыбованю о ній значіло бы образити Бога і приволати на себе „скорый загын“. Єм пресвідченый, же теперь „хто бы хотів спасти свій жывот,“ там, де тот крик быв ясно оголошеный, і припущав бы „кедь то не прийде“ або бояв бы ся цілком сполігнути на тоту правду, „стратить свій жывот“. То выжадує ту саму віру, котра вела Авраама принести в жертву Ісаака, або Ноя збудовати ковчег, або Лота зоставити Содому, або сынів Ізраїля стояти цілу ніч і чекати на свій выход з Єгипта, або Даніїла войти до левовой ямы, або трьох Євреїв до огненной печі. Мысліли сме собі, же войдеме до кралёвства без такой пробы віры, але єм пресвідченый, же не войдеме. Тота послідня правда приносить таку пробу, і нихто ся на ню не сполігне, окрім тых, котры ся одважать быти покладані за дурных, шалёных або за вшытко інше, чім їх схочуть назвати предпотопні содомляне, літепла церква або сплячі дівы. Іщі раз бы єм закричав: „Утікай, жебы-сь спас свій жывот“; „Не обертай ся назад“; „Памятайте на Лотову жену“».
GSAM 163Сторрсова плоска скала
GSAM 163.1В «Північнім крику» з 10. октобра 1844 року ся з-під пера Джорджа Сторрса появило наступне під назвов «Завершіня», але Адвентисты то называли «Сторрсова плоска скала»: —
GSAM 163.2«Як будеме готові на тот день? — Вірте Божій правді і одважте ся на ню цілком сполігнути з міцнов віров, котра дає славу Богови. Мусиме мати такый самый стан мыслі, якый бы сме мали, кебы сме знали, же в тот день маме умерти, таке саме цілковите посвячіня Богови і умертвліня про світ.
GSAM 163.3«Не можу ліпше обяснити, што мам на мысли, як кедь сі представиме велику плоску скалу серед океана. Славный і могутный князь дав обіцянку, же в установленім часі пошле прекрасный пароплав, жебы одвезти до славной країны вшыткых людей, котрых там найде з доказом, же цілком повірили його слову. Многы ся одважать выйти на скалу. Декотры, кедь уж суть безпечно на скалі, переріжуть линву, і їх човен, на котрім там пришли, од них одплавле, а они за ним веце не позерають, але выжыдають приход пароплава. Нияк не хыбують о правдивости обіцянкы і сполігнуть ся на ню зо вшыткым, што мають. Іншы, котры там прийдуть, мыслять, же досить того, же суть на скалі. Але хотять быти „мудры“ і не піддавати ся привеликому ризику.
GSAM 164.1«„Подля твоёй віры нехай ті буде“ зазвучало іщі перед часом, коли ся чекав пароплав. День настав. Осторожны, може, мають намір одрізати свої човны і пустити їх одплавати, кедь увідять, же пароплав приходить. Уж го видно; але теперь є уж пізно пустити свої човны так, жебы їх при тім не збачіли; а окрім того, тота сама осторожность бы теперь радила не пущати човны, покы не будуть певны, же ся не мылять о лоди, котра ся приближује. Теперь ся уж приближує так, же нияк не можуть одрізати човны, жебы їх при тім не збачіли.
GSAM 164.2«Пароплав приходить ку скалі. „Якый є доказ, же сьте мали цілковиту довіру в обіцянку о приході пароплава?“ — „Нашы човны суть одрізаны і одплавали од нас, так же бы сме ся нияк не могли достати на сушу і мусили бы сме загынути, кебы пароплав не пришов, бо то є скала, коло котрой нияка інша лодь николи не проходить“. „То досить“, кричіть капітан пароплава; „выйдіть на палубу; така довіра не буде розчарована“.
GSAM 164.3«Тоты, котры зоставили свої човны привязаны ку скалі, ся теперь тиснуть навколо і пробують достати ся на пароплав. Капітан ся пытать: „Што значать тоты човны, котры там виджу привязаны ку скалам, або котрым линвы перерізали аж одтогды, як єм ся появив на виднокругу?“ Они одповідають: „Мысліли сме, же будеме осторожны, жебы сме, кедь пароплав не прийде, мали на чім вернути ся на сушу“. „Значіть, сьте ся постарали о тіло“, кричіть капітан, „так сьте зробили і так сьте хыбовали о моїх словах? Подля твоёй віры нехай ті буде. Доказ свідчіть проти вам. Приправили сьте собі можность вернути ся, і теперь мусите жати овочы своёй невіры“. „Так не могли войти про невіру“. О, страшный стан розпукы!
GSAM 164.4«Переріжте теперь свої линвы, братя; пустіть свої човны, нехай зникнуть з очей; гей, поспіште, скорше як ся „появить знаменя Сына чоловіка“. Тогды буде уж пізно. Одважте ся теперь і одважте ся зо вшыткым. О, моє сердце болить про вас; не мішкайте; одштовхніть тот човен, або сьте загынули; бо „хто бы хотів спасти свій жывот, стратить го,“ так говорить Ісус Хрістос, наш Господь і Судця. Поспіште, значіть, іщі раз вас прошу, о, поспіште! Пустіть каждый човен, на котрім ся теперь надієте достати на сушу, „кедь то не прийде“. Тото „кедь“ вас загубить. То є теперь послідня проба і покушіня. Зробте так, як наш Господь зробив при посліднім дябловім покушіню: „Одойди, сатано“, повів. Тогды го дябел зоставив, і „ось, ангелы приступили і служыли му.“ Так буде і з вами, кедь досягнете того вітазства».
GSAM 165Скора робота північного крику
GSAM 165.1О швидкости, силі і діланю звісткы «північного крику» здобываме правдиву представу зо слів Н. Саутарда, редактора часопису, з котрого сме уж цитовали, — «Північного крику». В чіслі з 31. октобра 1844 року говорить: —
GSAM 165.2«Спочатку ся встановленому часу загально противили; але здало ся, же його оголошованя спроводжує непереможна сила, котра вшыткых перед собов повалила. Пронесло ся країнов зо швидкостёв вихра і досягло сердець в розлічных і далекых місцях майже нараз і такым способом, котрый мож обяснити лем тым, же в тім быв Бог. Всюды то выкликало найглубше спытованя сердца і покоріня душі перед Всевышнім Небом. Одвернуло любов од речей того світа, загоїло споры і неприятельства, вело ку вызнаню кривд, ку скрушіню перед Богом і ку каючім просбам зо скрушеным сердцём о Його одпущіня і приятя. Выкликало то таке упокоріня і паданя душі, якого сме перед тым николи не виділи. Як Бог через Йоіла приказав, коли ся приближовать буде великый день Божый, так то привело ку роздираню сердець, а не шат, і ку навертаню ся ку Господови з постом, плачом і жалём. Як Бог повів через Захарію, на Його діти быв вылятый дух благодаті і моліня; позерали на Того, Котрого прободли, і в країні быв великый плач, кажда родина особитно і їх жены особитно; і тоты, котры чекали на Господа, скрушовали свої душі перед Ним».
GSAM 166Люд зворушеный надприроднов силов
GSAM 166.1О тім зворушуючім оголошованю дале говорить: —
GSAM 166.2«Виділо ся нам, же то было так незалежне од людьского діланя, же сме то не могли покладати за інше, як за сповніня „північного крику“ по мішканю Женіха і дріманю та спаню дів, коли вшыткы мали встати і приправити свої лампы. І здать ся, же послідня робота была докінчена; бо николи перед тым не быв час, коли бы окремі громады очекуючіх пришестя были в такім добрім стані приготовленя на Господній приход».
GSAM 166Позбытя ся земного маєтку
GSAM 166.3Під впливом зворушуючого голосіня наукы о пришестю многы ся позбыли свого земного маєтку, ужываючи свої средства на підтримованя проповідників в їх роботі, на роздаваня друкованых часописів і трактатів або на заспокоіня потреб нужденных; так давали світови найліпшый доказ своёй щірости і усердности. Зато тых, котры ся тримали свого земного маєтку і не приносили жадной особитной жертвы про роботу, світскый чоловік означовав за такых, котры насправды не вірять тому, што вызнавають. Про ілустрацію наведу два припады, по єднім з обох боків той справы.
GSAM 166Крумплёве поле
GSAM 166.4Першый припад ся тыкать віруючого на мено Гейстінґс, котрый жыв в Ню-Іпсвічі, Ню-Гемпшир. Мав велике поле прекрасных крумпель, котры зоставив невыкопаны. Його сусіде ся о них турбовали і пришли ку нёму з понуков, же му їх дармо выкоплють і зложать до пивниці, кедь їм то дозволить, «бо», повіли, «можуть вам быти потрібны». «Ні! — повів пан Гейстінґс. — Нехам тото крумплёве поле проповідати мою віру в скоре явліня Господа».
GSAM 167.1Той осени, як ся мож дознати з клермонтского (Ню-Гемпшир) «Орла», ню-йоркского «Правдивого сонця» і розлічных іншых публічных часописів, врожай крумпель быв майже цілком знищеный «крумплёвов гнилобов». Як то выразило «Сонце»: «Як болісно є довідати ся, же цілі врожаї той цінной їстивной ростлины были знищены гнилобов. Дописователь філадельфійского часопису говорить, же врожай крумпель в тім штаті є знищеный. Єдиный край, одкы чути мало жалоб, є Мейн, але і там врожай не уникнув хвороты».
GSAM 167.2Кедьже осінь была мірна, а крумплі пана Гейстінґса зостали в земли аж до новембра, жадны з них не згнили. Прото мав обілный запас про себе і про своїх нещастливых сусідів, котры ся в попереднім октобрі так старали о його благо і котры на ярь мусили од нёго куповати садивны крумплі і радо за них платили добру ціну. То, о чім мысліли, же буде такым нещастём про пана Гейстінґса, Бог обернув на дочасне благословіня, і то не лем про нёго, але і про його сусідів.
GSAM 167Заперечів свою віру
GSAM 167.3Другый припад ся став в самім місці мого бываня. Быв то єден член церкви, котрый на зібранях много говорив о Господнім приході на осінь 1844 року. Быв то чоловік зо значным маєтком і, окрім іншого, мав гурт свиней якраз у відповіднім віці, жебы їх перетримати до ярного торгу. Мій стрыйко, котрый ся не выдавав за побожного чоловіка і котрого роботов было купованя і продаваня худобы, пішов ку тому чоловікови, котрый ся вызнавав за Адвентиста, жебы купити його свині. Але довідав ся од нёго, же їх не хоче продати, бо їх хоче перетримати до будучой яри як «свині на далше дохованя». Стрыйко пришов ку мому дідови, котрый быв віруючім Адвентистом, і повів: «Тот чоловік не вірить тому, што вызнавать». «Чом?» — спытав ся дідо. «Бо, — повів стрыйко, — говорить, же Господь приходить і світ ся скінчіть той осени, але свої свині хоче тримати аж до будучой яри. Мні о тім не мусить говорити; не вірить з того ани єдному слову».
GSAM 168Средства понукнуты запізно
GSAM 168.1Были люде, котры ся тримали своїх средств і притім все бороли ся з пресвідчінём, же бы їх мали ужыти на поступ роботы, аж было запізно їх вложыти. Такы приходили ку тым, котры друковали звістку, і зо слызами їх просили прияти їх грошы, але одповідь была: «Прийшли сьте запізно! Уж сме заплатили за вшыток друкованый матеріал, котрый можеме до кінця розшырити. Найняли сме кілько машиновых друкарьскых пресів, жебы робили вдень і вночи; веце грошей нам не треба». Єден очевидець мі засвідчів, же видів людей класти тисячі доларів на стіл перед выдавателём «Голосу правды» і в душевній муці го просити, жебы їх взяв і ужыв. Одповідь была: «Прийшли сьте запізно! Теперь вашы грошы не потребуєме! Не можеме їх ужыти!» Тогды ся спытали: «Ці ся не можуть дати бідным?» Одповідь была рівнака: «Уж сме ся постарали о безпосередні потребы вшыткых такых, ку котрым можеме дійти». В душевній тривозі тоты люде однесли свої грошы, говорячи, же Бог ся на них гнівать про їх недостаток віры і про лакомство, котре їх вело задержати средства од Божой справы тогды, коли были потрібны і были бы радо ужыты.
GSAM 168Назначіня опікунів
GSAM 168.2Характер і засады тых, котры зоставили свій врожай на полях незобраный і свої ремеселницькы ділні пусты, жебы роздавати друковане слово або говорити і молити ся з людьми од дому до дому, были бездоганны. Люде не хыбовали, же такы мужы і жены вірять каждому слову, котре говорять, і притім їх спроводжала така сила, же люде щірого сердца не могли заперечіти ани оперти ся їх словам. Тым способом были тисячі приведены до віры в правду і глядали та нашли Боже милосердя.
GSAM 169.1Але насмішный грішник і чоловік, котрый вызнавав віру, а жыв світскы, ся рішыли, же тота робота роздаваня списів о пришестю мусить быти заставлена. Тоты люде, котры собі взяли на старость єдну громаду або цілый округ і ходили од дому до дому з тов науков о пришестю, занедбуючи свою роботу і свої родины, мусять быти без розуму, говорили, а прото мусять над ними быти поставлены опікуны. Наводжаны доказы нездравой мыслі, котру мали віруючі проявляти (а то была лем робота про спасіня своїх ближніх, без свідоцтва, же бы родины терпіли прото, же зоставили свою роботу), не были достаточным доказом шалёнства; наслідком того лем над малым чіслом людей была установлена опіка. Подля легкости, з котров о тім днесь противникы говорять, міг бы чоловік думати, же такых припадів было много; але за вшытку мою роботу як Адвентистского служителя, котра обнімать веце як пятдесят шість років, стрітнув єм лем два припады «міллеритів», над котрыма были поставлены опікуны. Коротка згадка о них може быти на місці.
GSAM 169Своїм властным опікуном
GSAM 169.2Першый припад ся став у штаті Ню-Йорк, менше як тридцять миль од місця, де єм жыв. Єден чоловік, котрый мав маєток коло 100 000 доларів, прияв науку о пришестю. Коло половины той сумы дав своїй жені і дітём, котры з ним не ділили віру. Остаток покладав за свій, жебы го ужыти, як сам узнать за добре; а кедь часть з нёго ішла на справу пришестя, його діти зачали противити ся і радили ся з єдным судцём, просячи, жебы над їх отцём быв назначеный опікун. Коли їм судця пояснив повинности і правомоці опікуна при справованю маєтку, попросив їх назвати того, кого хочуть, жебы назначів. По сполочній пораді ся рішыли, же не знають жадного чоловіка, котрому бы ся одважыли довірити маєток, і ознаймили судцёви, же выбрали свого отця за його властного опікуна. Судця ся обернув ку чоловікови і повів: «Пане _____, вашы діти выбрали вас за відповідного чоловіка на справованя вашого властного маєтку. Вашы справы стоять цілком так само, як перед тым, як вас привели перед суд».3
GSAM 170Смішне положіня
GSAM 170.1Другый припад быв о Стокбріджови Гавлендови з Топшема, Мейн. Быв єдным з найліпшых ремеселників у цілім тім краю, майстер у будованю млинів і мостів. В тім руху «північного крику» пан Гавленд переходив на кони кілько громад і роздавав часописы і трактаты о пришестю од дому до дому, на велике незадоволіня противників і насмішників, котры ся жаловали, же при тім роздаваню трактатів занедбує свою роботу. Прото зараз добили ся назначіня опікуна, котрый нашов веце роботы, як чекав, бо пан Гавленд ку нёму посылав вшыткых выбирателів даней і насправды каждого, хто пришов з рахунками на заплачіня; «бо, — говорив, — мене не покладають за способного вести жадны справы». Незадовго потім округ хотів збудовати міст через ріку Кеннебек — міст, котрый бы выстояв проти бурхливым водам і плывучому леду в часі ярных повеней. Окружны комісарі і выбраны представителі міста ся рішыли, же Стокбрідж Гавленд є відповідный чоловік на тоту роботу. Коли ку нёму пришли з описом роботы і договором на будованя моста, іронічно повів: «Панове, будете мусити іти ку мому опікунови. Знаєте, же мене не покладають за способного старати ся о свої властны справы, а вы ку мні приходите, жебы єм збудовав міст!» Тото положіня было про розумных людей аж барз смішне, і опіка ся нагло скінчіла. Досить повісти, же його переслідователі ся потім якнайпокорніше признали ку несправедливому і неоправданому поступованю, котре были проти нёму выбрали.