Глава 23 — Здоровны установы
GSAM 358.1«Любезный, надовшытко ті жычу, жебы ся ті добре вело і жебы єсь быв здоровый, як ся добре веде твоїй душі.»1
GSAM 358.2В Суботу, 6. юна 1863 року, пресвітер Уайт і його жена были на наметовім зібраню, котре вели пресвітеры Корнелл і Лоренс в Отсеґу, Мічиґан. Там пані Уайт дістала видіня, в котрім ся перед нёв одкрыла справа реформы здоровля. Од того часу ся в «Огляді і віснику» друковали статї о здоровлю і здравім жывотї, а она зачала писати то, што їй было обявлене о здоровлю. Дашто з того вышло в «Свідоцтві» ч. 11 і в дїлї під назвов «Як жыти».
GSAM 358.3На справу здравого жывота і його належного звязку з тїлесным, розумовым і духовным розвитком была звернута особитна увага людей. В «Огляді і віснику» з 25. октобра 1864 року пресвітер Дж. Н. Ендрюс подав о тім такі важны рады: —
GSAM 358Дж. Н. Ендрюс о здравім жывотї
GSAM 358.4«Зречі ся вшыткой шкодливой пожывы і вести стриманый жывот під впливом доброго поучіня і сумлїня перед Богом — то належыть меджі найпотребнїшы рїчі про добре здоровля. Нашы тїла суть храмами Святого Духа. Жебы єсьме Го направду славили в нашых тїлах, так як і в нашых духах, як дуже нам треба мати в повній силї вшыткы здатности нашого тїлесного єства! Дякуйме Богу, же ся теперь на тоту справу особитно звертать увага нашого народу. Здоровля і сила належать меджі найцїннїшы рїчі про нас і мають найбільшу вагу про тых, котры будуть свідками великых подїй часу скорби».
GSAM 359.1Біблійску ґіґієну і хрістіаньску стриманость проповідовали не лем на сторінках «Огляду і вісника», але і нашы служителї.
GSAM 359.2На Генеральній конференції 20. мая 1866 року через панї Уайт было дане таке поучіня (то саме ся находить у «Свідоцтві» ч. 11): —
GSAM 359Треба засновати здоровну установу
GSAM 359.3«Было мі показане, же маме приготовити дом про недужых і про тых, котры ся хотять навчіти, як ся старати о своє тїло, жебы запобігти хворотї....
GSAM 359.4«Кедь невіруючі будуть приходити до установы, котра служыть успішному лїчіню хворот і котру ведуть лїкарї-соботарї, дістануть ся прямо під вплив правды. Кедь спознають наш народ і нашу дїйсну віру, їх упереджіня буде переможене і дістануть о нас добре мінїня. Так, будучи під впливом правды, декотры не лем найдуть полегчіня од тїлесных недугів, але і лїчівый балзам про свої душі, хворы од гріха.
GSAM 359Предповідь о наслїдках
GSAM 359.5«Кедь ся здоровля недужых при розумнім лїчіню злїпшать і зачінають ся тїшыти з жывота, мають довіру до тых, котры їм помогли выздравіти. Їх серця суть повны вдячности, і добре насїня правды там тым скорше найде місце; в декотрых припадах буде жывлене, взійде і принесе плоды на Божу славу. Єдна така спасена драгоцїнна душа буде мати векшу цїну як вшыткы средства потребны на заснованя такой установы....
GSAM 359.6«Декотры, што одойдут выздравлены або з великым полегчінём, поможуть занести нашу віру на новы місця і здвигнути заставу правды там, де бы ся не дало дістати, кебы ся упереджіня перш не одстранило з людьскых мыслей побытом меджі нашыма людьми з цїлёв здобыти здоровля».
GSAM 360.1Нашы зыйдены люде єдномыселным голосованём вырїшыли, же ся має, як лем то буде можне, одкрыти здоровна установа в Батл-Кріку або близко нього і же єй лїкарьске ведїня буде звірене докторови Г. С. Лею. Тот окрем свого скоршого лїкарьского образованя перебыв понад рік у водолїчебнім заведеню на выходї, жебы ся научів водолїчебны способы лїчіня хворот.
GSAM 360Куплене місце про санаторій
GSAM 360.2Заснованя такой установы ся в тім часї видїло як велике дїло; і кебы не было того підбодрюючого свідоцтва о наслїдках, зачінало бы ся з роботов з дакотрым одкладанём. Але місто одкладаня пройшло по скінчіню конференції лем пару днїв і быв купленый просторный обывальный дом судцї Ґрейвза з вісьмома акрами землї, што творили його красне обыстя в западнім Батл-Кріку. Гнедь коло той будовы поставили двоподлажну прибудову про купелї. В тых будовах быв одкрытый Інштитут реформы здоровля.
GSAM 360.3В «Огляді і віснику» з 19. юна 1866 року вышла перша загальна вызва до уписованя акцій установы. В тім самім чіслї часопису ся ознамовало, же церкви в Батл-Кріку, Мічиґан, і в Олкоттї, Ню-Йорк, уж уписали акції на суму $2,625, то є 105 акцій по $25. Кедьже в штатї Мічиґан не было закона, на основі котрого бы ся дало засновати товариство про управованя здоровныма установами, маєток быв начас звіреный до опекы, покы ся не дало товариство правно установити.
GSAM 360Зачало ся выдаваня часопису о здоровлю
GSAM 360.4Першого авґуста управителї зачали так само выдавати місячный часопис о здоровлю в часописній подобі, з шістнадцятьма сторінками і обкладков. Называв ся «Реформатор здоровля». Тот часопис выходить доднесь під назвов «Добре здоровля» і теперь є ведучім часописом о здоровлю на світї. Не лем розоберав засады здоровля і стриманости, але служыв і на ознамованя о здоровній установі, котра была урочісто одкрыта про пацієнтів і гостїв на побыт з утримованём 5. септембра 1866 року. Так ту была установа — куплена, выладжена і в дїлности — за менше як штири місяцї од часу, кедь ся о тій справі першыраз повіло нашым людям; а на акції была уписана сума $11,000, з котрой велика часть уж была заплачена.
GSAM 361Засноване лїчебне товариство
GSAM 361.1В зимі 1866-67 року законодавный збор Мічиґану прияв закон, на основі котрого ся дало засновати товариство про управованя здоровнов установов. Тот крок быв зробленый 17. мая 1867 року; прияли становы, а нерухомый і іншый маєток быв переданый належно зволеным довірникам. Цїла сума акцій уписаных до того дня была $26,100, з котрых было заплачено $18,264.87. Установа мала здатный збор лїкарїв і помічників, а будовы были майже повны пацієнтів; декотры з них уж прияли нашу віру, кедь по приходї до установы спознали нас як народ і спознали правду.
GSAM 361Одеж, што служыть здоровлю
GSAM 361.2Во вшыткых віках і во вшыткых країнах є природне серце приступне впливу світа з його пыхов жывота, дурнощами і модами. І в нашій країнї рік 1863, кедь была панї Уайт показана справа здоровля і одежы, не быв вынятком. Видно то з засліплїня панї, котры слїдовали пануючій модї носїня обручів під сукнями; їх розміры давали многым з них выгляд, як кебы ходили в перевернутім балонї. Приблизно в тім самім часї ся зъявили іщі дві крайности в одежы, котры вызвали много розправ. Коротка згадка о них, може, приготовить чітателя лїпше порозуміти свідоцтво, дане панёв Уайт о одежы, котре ся находить у «Свідоцтві для церкви» ч. 10.
GSAM 362Крайности в одежы осуджены
GSAM 362.1Перша крайность была в носїню суконь з хвостом, чі шлейфом, довгым од десятьох палцїв до пів ярда або і веце, подля забаганкы той, котра їх носила. Тоты хвосты ся часто тягли по земли, а панове їх называли «метлами улиць». Друга крайность была якраз противна: одеж ся своїм стільом якнайвеце подобала тій, котру носили мужы. Тоту моду прияли послїдовничкы панны Блумер, і зато ся называла «одеж Блумер». Наконець назву змінили на «Америцькый строй». Прихылникы того строю робили зъїзды на розлічных місцях, і многы нашы сестры хотїли його прияти. Декотры го і носили.
GSAM 362Свідоцтво о справі одежы
GSAM 362.2О тім, што было панї Уайт показане о одежы, наведу пару одставцїв із «Свідоцтва» ч. 11: —
GSAM 362.3«Богу вірный народ є світлом світа і солёв землї, і мав бы все памятати, же його вплив має цїну. Кебы замінили надмірно довгу одеж на надмірно коротку, значнов мїров бы зничіли свій вплив. Невіруючі, котрым мають чинити добро і старати ся привести їх до Агнця Божого, были бы одпуджены. Про здоровля ся дасть много злїпшыти в одежы жен без так великой зміны, жебы одпуджала тых, котры ся на ню позерають.
GSAM 362Реформована одеж
GSAM 362.4«Тїло не сміє быти анї найменше стїснене корсетами і костїцями з китового вуса. Одеж має быти цїлком вольна, жебы плїца і серце могли здраво дїяти. Сукня має сягати дашто нижше верху чіжмы, але має быти досить коротка, жебы ся недотыкала нечістоты на хіднику і улици, і то без підниманя руков. Іщі коротша одеж была бы про жены належна, выгодна і здрава при домашнїй роботї, а особитно про тоты, котры мусять робити менше або веце і вонку.
GSAM 363Тїло має быти рівномірно одїте
GSAM 363.1«Якбы довга была їх сукня, їх ногы мають быти так само добре одїты як ногы мужів. То ся дасть зробити носїнём нагавіць з підшывков, стягнутых до пасика і запятых коло глївка, або шырокых нагорї і звуженых долов; і тоты мають быти досить довгы, жебы сягали аж до топанкы. Так одїты ногы і глївкы суть хоронены перед прудом воздуха. Кедь ся ступаї і ногы утримують в теплї выгоднов теплов одежов, обіг крови ся вырівнать, а кров остане чіста і здрава, бо не є охолоджована анї їй не є перешкоджене в природнім проходї тїлом».
GSAM 363.2Довжка той сукнї была представлена як похвалы годна середня путь меджі сукнёв з хвостом і америцькым строём. Не было повіджене, же єй мусить хтось носити, але же не сміють дїяти так, жебы стратили свій вплив і одпуджовали тых, котрым мають помагати. Не было повіджене, же мусять одївати свої глївкы ту описаным способом, але же ся то може так робити. Кедь ся та сама цїль досягне іншым способом, наприклад довгов спіднёв одежов і плетеныма гамашами, буде то в повній згодї з тым свідоцтвом.
GSAM 363Пять засад потребных про здраву одеж
GSAM 363.3Можеме видїти, же в порученім способі одїваня є пять засад потребных про здраву одеж, а то: —
GSAM 363.41. Одложыти корсеты і вшытко стїснёваня паса.
GSAM 363.52. Зречі ся вшыткых пасиків на руках або ногах, котры бы перешкоджали вольному обігу крови.
GSAM 364.13. Одївати вшыткы части тїла рівномірно, особитно ступаї і глївкы.
GSAM 364.24. Завішовати сукнї од плечей і в жаднім припадї не дозволити, жебы висїли на бедрах на пасиках.
GSAM 364.35. Довжка сукнї.
GSAM 364.4Першы штири засады теперь підтримує каждый розумный лїкарь, а што ся дотыкать пятой, теперь суть одложены і сукнї з хвостом, і надмірно короткы сукнї.
GSAM 364Пані Дженнесс-Міллер о одежы
GSAM 364.5В роцї 1890 пані Дженнесс-Міллер з Ню-Йорку в найнауковішім часописї свого часу о здравій одежы радила женам помалы скорочовати свої сукнї, жебы не зробити надто наглу зміну, покы не будуть сягати приблизно до верху женской чіжмы, — якраз до такой довжкы, яку поручало «Свідоцтво» ч. 11.
GSAM 364Підтверджіня доктора Тролла
GSAM 364.6В роцї 1868 было договорене, же доктор Р. Т. Тролл з ґіґієнотерапевтичного коледжу у Флоренс-Гайтсї, Ню-Джерзі, буде концём мая мати тыжднёвый курс переднашок про нашых служителїв в Батл-Кріку, Мічиґан. За часу курсу быв доктор гостём у пресвітера Уайта. Пані Уайт на переднашкы не ходила, але кедьже доктор каждый день выходив на прогульку в кочі з пресвітером Уайтом, його женов і пресвітером Дж. Н. Ендрюсом, было договорене, же выслухать єй думкы о ґіґієнї, хворотї і єй причінах, о дїяню лїків і так далше. Она просто бесїдовала о тім, што їй было показане у видіню, але не повіла, одкы мала свої знаня. Доктор повів, же лїкарьска наука є в згодї з думками, котры она высловила. Пресвітер Ендрюс мі повів, же при скінчіню розговору другого дня ся доктор спросив панї Уайт, де скінчіла штудії лїкарьской наукы. Задивив ся, кедь ся дізнав, же николи тоты рїчі не штудовала, але му подавать то, што їй было показане в Отсеґу, Мічиґан, 6. юна 1863 року. Запевнив ю, же вшыткы єй думкы суть в найтїснїшій згодї з фізіолоґіёв і ґіґієнов і же в многых справах проникла глубше, як він даколи проник. По приблизно пятьох днях такых прогульок і розговорів хотїв доктор од пресвітера Уайта знати, про што його позвали одойти з коледжу і переднашати служителям в Батл-Кріку. Повів: «Пані Уайт є так само добре приготовлена дати їм потребне поучіня з ґіґієны, як я».
GSAM 365Лїкарьска наука потверджує
GSAM 365.1Єй многы писаня о розлічных одраслях практічной ґіґієны суть уж рокы приступны публїцї, а много з них є теперь зобране в книзї під назвов «Хрістіаньска стриманость і біблійска ґіґієна». Декотры з найлїпше образованых лїкарїв по стараннім перескуманю тых писань проголосили, же лїкарьска наука є з нима в повній згодї. У нёй то не є наслїдок штудія, але просто записованя того, што їй Господь обявив у видіню.
GSAM 365Свідоцтво доктора Келлоґа
GSAM 365.2Як свідоцтво о тім, як ся выскум лїкарьской наукы згоджує з тым, што ся одкрило перед панёв Уайт у видіню в роцї 1863, наведу з предговору до «Хрістіаньской стриманости» слова, котры написав Дж. Г. Келлоґ, доктор медіціны, што стоїть на челї світознамого санаторія в Батл-Кріку, Мічиґан. Він говорить: —
GSAM 365.3«1. В часї, кедь спомянуты писаня першыраз вышли, справу здоровля майже цїлком занедбовали не лем люде, котрым были адресованы, але і світ взагалї.
GSAM 365.4«2. Тоты немногы, котры голосили потребу реформы тїлесных звычок, попри проповідованю правых реформных засад шырили найочівиднїшы, а в дакотрых припадах і одпорны блуды.
GSAM 366.1«3. Никде і никым не быв представленый упорядкованый і згодный цїлок ґіґієнічных правд, вольный од очівидных блудів і згодный з Бібліёв і засадами хрістіаньской віры.
GSAM 366.2«За такых обставин зъявили ся спомянуты писаня. Засады, котры учили, не были підпорены науковов авторітов, але были поданы простым, прямым способом особов, котра не выдає ся за знавця наукы, але говорить, же пише з помочов і авторітов Божого освітлїня.
GSAM 366Засады выдужали пробу
GSAM 366.3«Як выдужали пробу часу і досвіду засады, поданы за такых особитных обставин і з такыма незвычайныма тверджінями? Таке пытаня мож цїлком справедливо положыти. Одповідь на ню треба глядати в фактах, котры мож штонайдокладнїше перевірити.... Засады, котры перед чвертьстолїтём або цїлком занедбовали, або з них робили посміх, собі потихы здобыли довіру і пошану людей, аж світ цїлком забыв, же не все были так прияты. Новы одкрытя в науцї і новы толкованя старых фактів все додавали потверджуючі доказы, аж теперь кажда із засад, котры ся проповідовали перед веце як чвертьстолїтём, є найсильнїшым можным способом підпорена науковыма доказами.
GSAM 366Доказ Божого походжіня видінь
GSAM 366.4«Справды треба вважати за незвычайну рїч, котра дає несхыбный доказ Божого розуміня і проводу, же посеред заплїтаных і протирїчівых наук, котры ся одкликовали на авторіту наукы і досвіду, але были скривлены крайніма поглядами і великым примішанём блудів позбавлены силы робити добро, — треба признати за штось надзвычайне, же особа, котра собі не приписовала науковых знань ани вчености, могла із заплїтаной і блудом зараженой масы думок, высказаных дакотрыма писателями і мыслителями о здоровлю, зложыти такый згодный, такый послїдовный і такый правдивый цїлок засад гіґієны, же розправы, дослїджіня, открытя і досвід чверти столїтя не зрушыли ани єдной засады, але лем потвердили подаваны наукы». Датоване: «Батл-Крік, Мічиґан, 1890».
GSAM 367Розшырїня здоровной установы
GSAM 367.1Під веджінём Дж. Г. Келлоґа, доктора медіціны, котрый в 1876 роцї зачав в установі служыти як головный лїкарь, ся указало, же потреба лїчіня є така велика, же на ярь 1877 року треба было приправити веце місця. В 1876 роцї было мено установы змінене з Інштітуту реформы здоровля на Лїкарьскый і хірурґічный санаторій, а в 1878 роцї была поставлена нова головна будова.
GSAM 367.2Тота будова мала розміры 136 × 46 стоп і штири поверхы над підвалом. Цїла была огрївана паров і освітлёвана ґазом. Коротко по отворїню была майже заповнена хворыма і гостями.
GSAM 367.3До того часу ся надзвычайно выразно сповнило вшытко, што о установі было предсказане в 1866 роцї у свідоцтві пані Уайт. Десятки тых, котрых увагу на тот народ найперше привернув приход до установы за здоровлём, уж прияли світло сучасной правды.
GSAM 367Сїльскый здоровный притулок
GSAM 367.4В часописї «Знаки часів» з 22. новембра 1877 року М. Ґ. Келлоґ, доктор медіціны, брат Дж. Г. Келлоґа по єднім із родичів, ознамив, же здобыв землю на збочі горы Гавелл, дві і пів милї на сїверный выход од Сент-Гелены в окрузї Напа, Каліфорнія, і же ся хыстав поставить коло Крістал-Спрінґс будову з меном «Сїльскый здоровный притулок». Протягом зимы 1877–78 року будову поставили і на зачатку 1878 року отворили на лїчіня хворых. Тот здоровный притулок, подобно як материньска установа, санаторій в Батл-Кріку, не лем рїс розміром, але быв і місцём, де барз многы пришли до познаня і приятя звісткы.
GSAM 368Тіхоокеаньскый часопис здоровля
GSAM 368.1Лїто 1885 року было періодом богатым на подїї в поступі дїла звісткы третього ангела. Першого мая лїкарьске веджіня Сїльского здоровного притулку в Сент-Геленї было звірене лїкарёви, котрый належыто скончів свої штудії. В юнї зачав раз за два місяцї выходити «Тіхоокеаньскый часопис здоровля і оборонця тверезости», часопис з 24 сторінками під редакчным доглядом пресвітера Дж. Г. Ваґгонера. Тоты средства принесли до здоровной установы новый жывот, і намісто страт, як у попереднїх роках, она зачала рік за роком выказовати чыстый зыск од $2,000 до $4,000 річно, аж у роцї, котрый ся скончів в апрілї 1891 року, выказала чыстый зыск понад $12,000.
GSAM 368.2На зібраню Товариства Сїльского здоровного притулку в Сент-Геленї в 1887 роцї было подане таке повідомлїня о фінанціях установы: 1. мая 1885 року чыста вартість установы была лем $5,322.76, то є о $2,547.24 менше, як вартість вшыткых акцій выданых до того дня. Інакше повіджене, установа стровила вшыткы свої заробкы і $2,547.24 свого акційного капіталу. Дня 1. апріля 1887 року вартість установы по одрахованю вшыткых довгів была $21,372.64, то є приросток за двадцять три місяцї $16,049.88. З той сумы были акції куплены за $5,280, а дары установі становили $2,497.60; так чыстый зыск з дїяльности установы быв $8,272.28. Приближно в тім часї зачав «Тіхоокеаньскый часопис здоровля» выходити як місячник з 32 сторінками і обкладков, і ся указало, же іщі веце служыть розвою інтересів і засад установы.
GSAM 369Доброчинна робота
GSAM 369.1В «Лїкарьскім місіонарёви» за януар 1891 року доктор Дж. Г. Келлоґ, бісїдуючі о санаторію в Батл-Кріку, повів: —
GSAM 369.2«Безплатне лїчіня, подаване протягом чверти столїтя істнованя установы, має вартість значно веце як $100,000, што є в дакілько разів веце як спочатку вложеный акційный капітал.
GSAM 369.3«Окрем спомянутой доброчинной роботы установа высылала преднашателїв, доглядачів хворых, учітелїв до школ варїня і іншых людей, котры были выучены про розлічны оддїлы місіонарьской роботы».
GSAM 369Просьба за сирот
GSAM 369.4На Генеральній конференції 8. марца 1891 року доктор Келлоґ барз горливо просив за сирот. Повів: «Быв єм менованый „делеґатом без вызначеного обводу“ і буду заступовати тых, котрых ник не заступує, — сироты, о котры ся нїхто не старать».
GSAM 369Дар пані Гаскелл у сумі $30,000
GSAM 369.5В «Домашнїм місіонарёви» за януар 1892 року была опублікована налїгава просьба о средства на забезпічіня дому про дїти-сироты. В тім часописї были мена тых, котры обещали на дом вєдно $17,716, — як ся здавало заснователям дїла, примало про таке велике подуятя, і зато ся бояли одкладжіня роботы. Але Тот, котрый видить конець од зачатку і котрому належыть «худоба на тысячі горбів», так упорядковав подїї, же богата панї іншой віры, панї Кароліна Е. Гаскелл із Чікаґа, вдова по пану Фредерікови Гаскеллови, кедь зачула о тім замышлянім доброчиннім дїлї, такой дала до розпоряджіня будовного комітету суму $30,000. Мала лем просту умову, жебы цїла сума была хоснована на поставлїня сиротинця подля перед тым окресленых планів, жебы быв веденый в духу шырокосердности і щедрости і жебы установа на память їй небіжчыка мужа носила мено Памятный дом Гаскелла.
GSAM 370.1Так здобыты средства уможнили Лїкарьскому місіонарьскому і доброчинному товариству протягом року поставити і отворити будову як дом про сироты. Тота будова была посвячена 25. януара 1894 року. Од того дня мала родина, зложена із сирот, помічників і учітелїв, по векшыну часу в середнїм сто осіб.
GSAM 370Памятный дом Джеймса Уайта
GSAM 370.2Окрем опікы і утримованя тых сирот тото товариство веде і другу доброчинну установу, звану Памятный дом Джеймса Уайта, де ся старають о веце як двадцять старых і бездомных людей і забезпічують їм выгідный жывот.
GSAM 370Лїкарьскі місіонарї
GSAM 370.3В тім оддїлї роботы быв зробленый далшый рїшучій крок, кедь ся зачало выучованя лїкарьскых місіонарїв. Пані Уайт, хвалячі тоту снагу на поздвигнутя людьства, в листї з Престона в Австралії, з 16. септембра 1892 року написала: —
GSAM 370.4«Желала бым собі, жебы ся выучовало сто там, де ся теперь выучує єден. Так бы то мало быти. І чоловікы, і жены можуть быти веце хосенныма як лїкарьскі місіонарї, нїж як місіонарї без лїкарьской освіты».
GSAM 370.5Од часу, коли были написаны тоты слова, ся значно збільшыло чісло тых, котры проходять выучованём, жебы ся приправити на цїложывотну службу такого роду.
GSAM 370Розвой роботы про здоровля
GSAM 370.6В «Лїкарьскім місіонарёви» за януар 1894 року є коротке повідомлїня із занимавыма фактами о розвою роботы про здоровля. Чітаме в нїм:
GSAM 371.1«Інштітут реформы здоровля быв заснованый в 1866 роцї... Купили скромный деревяный каркасный дом, приватный обыстный дом на приємнім і здоровім місцї на вышше положеній части Батл-Кріка, єдного з ростучіх міст Мічиґану. Двоми лїкарї, двоми служытелї при купелях, єден доглядач хворых (невыученый), трёми або штирёми помічници, єден хворый, безконечны невыгоды і велика віра в будучность установы і засад, на котрых была основана, — то быв зачаток теперїшнёго дїла. Было знане як Інштітут реформы здоровля.
GSAM 371.2«На місцї первісного домика теперь стоїть будова довга 312 стоп, глубока 100 стоп, высока шість поверхів, котра містить тристо гостей і є выспоряжена вшыткыма приладами, якы може сучасна наука дати на догляд і оздоровлїня хворых. Десять лїкарїв, з котрых векшына суть знавцї у своїх одборах, творять лїкарьскый збор. Доглядачі хворых і іншы помічници творять родину з веце як триста осіб, а хворы і гостї установы приходять із каждого штату Союзу і многы гостї з іншых земель. Їй дверї суть все отворены про місіонаря, домашнёго або заграничного, якой бы конфесії не быв, і родина є рїдко без єдного або дакількох такых гостей.
GSAM 371Лїкарня санаторія
GSAM 371.3«Лїкарня была поставлена в 1888 роцї; є то будова з розмірами 100 × 60 стоп, высока пять поверхів. Три з верхнїх поверхів будовы служать про хірурґічный оддїл санаторія, ізбы хворых і лїкарняны палаты. Ту ся находять і канцеларії про доброчинну роботу установы. Коло нёй є двадцять домиків, з котрых дакотры суть огрїваны паров і освітлёваны, подобно як головна будова, електриков; суть заповнены хворыма або штудентами. Школа на выучованя місіонарьскых доглядачів хворых была заснована 1. юла 1884 року. За першых шість місяцїв ся записало тридцять пять штудентів».
GSAM 372Предповідь о выходї робітників
GSAM 372.1Пані Уайт, бісїдуючі о здоровній установі в Сент-Геленї, Каліфорнія, в повідомлїню написанім в Трамеланї, Швайцарія, 6. фебруара 1887 року, повідать: —
GSAM 372.2«Бог повів, же кедь люде звязаны з тов установов будуть ходити покорно і послушно, выповнюючі Божу волю, она буде жыти і процвітати; і з нёй будуть высыланы місіонарї, жебы благословити іншых світлом, котре їм Бог дав. Тоты в духу Ісуса збурять модлы на высокых місцях; одкриють повіря і засадять правду, чыстоту і святість там, де ся теперь пестує лем блуд, догоджованя собі, нездержанливість і беззаконя».
GSAM 372.3Цітуєме тоты слова, бо з ровнаков силов ся односять і на іншы подобны установы.
GSAM 372Обіцяный успіх у роботї про здоровля
GSAM 372.4В особитнім свідоцтві данім церкві в 1891 роцї чітаме: «Боже благословіня буде спочівати на каждїй сназї пробудити інтерес о реформу здоровля, бо є потрібна вшадь. В тій справі мусить настати ожывлїня, бо Бог має намір тым средством много зробити».
GSAM 372Американьска лїкарьска місіонарьска колеґія
GSAM 372.5Крок за кроком прибудовало світла о розумнім способі лїчіня хворот, аж в юнї 1895 року настала потреба засновати лїкарьску освітню установу. На сповнїня той потребы была заснована Американьска лїкарьска місіонарьска колеґія з особитным цїлём выучовати лїкарїв на роботу під веджінём Лїкарьского місіонарьского і доброчинного товариства Адвентистів сьомого дня на домашнїх і заграничных місійных полях. Урочістости одкрытя ся одбыли в Батл-Кріку 30. септембра 1895 року, а колеґія зачала роботу на другый день, 1. октобра, з класов сорока штудентів.
GSAM 372.6В оголошіню колеґії чітаме:
GSAM 372.6«Колеґія є правно зареґістрована в Чікаґу подля законів штату Ілліной. Курс штудій буде такый ґрунтовный, як в найліпшых лїкарьскых школах Споєных Штатів. Выучованя буде проходити части в Чікаґу, а части в Батл-Кріку, Мічиґан».
GSAM 373.1О тых, котры ся приправлюють на лїкарьску місіонарьску роботу, чітаме в «Лїкарьскім місіонарёви» за авґуст 1895 року наслїдуюче:
GSAM 373.1«Класа доглядачів хворых, котра ся теперь выучує в школї про доглядачів хворых при санаторію в Батл-Кріку, чіслить понад 250 осіб; каждый з них, котрый уж є способный робити лїкарьску місіонарьску роботу, має вызначене місце. Доглядачі хворых суть потрібны на островах Южного моря, в Індії, у Вест-Індії, в Южній Амеріцї, двадцять пять або тридцять про южны штаты Споєных Штатів і про нашы великы міста».
GSAM 373Розвой лїкарьской місіонарьской роботы
GSAM 373.2На урочістім закінчіню штудій класы місіонарьскых доглядачів хворых при санаторію, котре ся одбыло в Табернаклї 5. новембра 1895 року, доктор Келлоґ повів: —
GSAM 373.3«Перед дванадцятьма роками на такій урочістости скончіли штудії двоми доглядачі хворых. Теперь маємо збор із трёх аж штирёх сотень доглядачів хворых. В санаторію є девятнадцять лїкарїв, а двадцять два в подобных установах, котры суть веце або менше звязаны із санаторіём і суть під доглядом Лїкарьского місіонарьского і доброчинного товариства. Пятдесят три нашых доглядачів хворых суть в розлічных чужых країнах — у Швеції, Старім Мексіку, на Золотім березї Африкы, в Австралії, Южній Африцї, Данії, Індії, Новій Зеландії, на Самоа і в Брітаньскій Ґвіанї. Теперь ся выучує шістдесят три штудентів медіціны. Сорок єден з них є ту, двадцять два на Мічиґаньскій універзітї і в іншых школах. Днесь вечур ту кінчать штудії двадцять два доглядачів хворых, котры суть вповнї приправлены піти до службы як освідчены доглядачі хворых».
GSAM 373.4Слїдуючі розвой нашых здоровных установ до 1902 року, видиме, же санаторій в Батл-Кріку із своёв лїкарьсков колеґіёв і школов про доглядачів хворых є найвекшов установов того роду на світї, котра належыть Адвентистам сьомого дня.
GSAM 374Головны будовы згорїли
GSAM 374.1В ночі 18. фебруара 1902 року огень знищів велику головну будову з їй добрым выспоряжінём і просторну лїкарню. В будовах в тім часї было штиристо недужых і гостей, але завдякы геройскій сназї лїкарїв, доглядачів хворых і помічників та особитній охоронї Господа были вшыткы выведены з будов без тяжкого поранїня.
GSAM 374Новый санаторій
GSAM 374.2На місцї старых будов была поставлена інша будова, векша і міцнїша як попередня. Уголный камінь теперїшнёї будовы быв положеный 12. мая 1902 року, а будова была посвячена 31. мая 1903 року. Справцї установы повідають о новій будові, же «є така міцна і трвала, яку лем мож поставити із желїза, каменя, цеглы і цементу.
GSAM 374.3«Выспоряжіня установы є в каждім оглядї найновше, найповнїше, найздоровше, найвыгіднїше і найміцнїше, яке ся лем дасть здобыти; і є переконаня, же санаторій в Батл-Кріку в своїм теперїшнїм, докінченім станї подає недужым средства і выгоды, котры певно ник не перевершує.
GSAM 374.4«Цїлём справцїв установы было зобрати на єднім місцї і за спріятливыма обставинами вшыткы новы способы і прилады на лїчіня хворых, признаны розумным лїкарьством, і хосновати тоты способы сумлїнно і розумно».
GSAM 374Має быти заснованых много санаторіїв
GSAM 374.5Світло дане тому народови указує, же Господь хоче мати много санаторіїв мірной великости розміщеных по світї, намісто дакількох великаньскых установ. З радостёв видиме, же ся уж зачало отворяти малы санаторії в розлічных частях світа, особитно за остатнї десять років. В «Рочнику Генеральной конференції» на 1904 рік є список веце як пятдесять такых менших установ.
GSAM 375Список санаторіїв
GSAM 375.1Гоц бы было занимаве розповісти о обставинах, котры вели до їх заснованя, про недостаток місця ся мусиме успокоїти списком країн, де ся находять, і їх чіслом в каждій країнї. Находиме в Споєных Штатах 35; у Великій Брітанії 3; в Нїмецьку 1; у Швайцарії 1; в Данії 1; в Норвеґії 1; у Швеції 1; в Южній Африцї 1; в Австралії 2; в Новій Зеландії 1; на острові Самоа 1; в Старім Мексіку 1; в Індії 1; в Японії 1.
GSAM 375Список лїчебных ізб
GSAM 375.2Окрем тых санаторіїв є двадцять дві лїчебны ізбы, з котрых сїмнадцять є в Споєных Штатах; єдна в Яффі, єдна в Єрусалимі в Палестінї; єдна в Ґвадалахарї в Старім Мексіку; єдна в Кімберлї в Южній Африцї; і єдна в Рокгемптонї в Австралії. Окрем них є двадцять шість веґетаріаньскых рештаврацій, де люде можуть дістати чысту, здорову їду і тыж прияти веце або менше поучіня о належытім способі жывота.
GSAM 375.3Тоты чіселны даны о поступі засад реформы здоровля указують, як Господь може «тым средством доконати велике дїло», як то было од Бога предсказане в 1866 роцї; і тыж указують, як «засады реформы здоровля», подля предповіди з 1863 року, можуть мати свою участь у «приправлїню народу на взятя до неба при приходї Господа». Нех ся зато тоты здоровны установы розмножать стократно і скоро сповнять то, на што были призначены і задуманы.
Notes
- 3 Іоанна 2. ↩