Глава 17 — Поширеня правды серед трудностей
GSAM 265.1«Як пастырь глядать своє стадо в день, коли є меджі своїма розсїяныма овцями, так і Я буду глядати Свої овцї і вызволю їх зо вшыткых місць, де были розсїяны в хмарный і темный день.»1
GSAM 265.2Ті, котры до того часу (1847) прияли звістку третього ангела, были худобны на маєток того світа, а зато могли дати лем мало грошей на поширеня звісткы. Пресвітер Уайт і його жена та пресвітер Бейтс видїли важность особной роботы меджі розсїяныма братами, а тыж потребу приготовити чітаня, котре бы могли дати людям до рук, жебы їм помогло прийти к познаню правды. Пресвітерови Бейтсови при выкладаню вопросу Суботы барз помагав його трактат о тій справі, котрый хосновав при навщівах розлічных місць і розсылав поштов. Він робив з найвекшов вытрвалостьов.
GSAM 265Жертва молодой сестры за правду
GSAM 265.3Раз, не маючи грошей на дорогу, він ся хотїв пустити пішкы з Массачусетсу до Нью-Гемпширу. Якраз тогды дістав лист од молодой сестры, котра ся найняла до домашнёй роботы за $1 на тыждень, жебы мала чім помогти дїлу. По єднім тыждни роботы єй так сильно прыйшла на думку потреба пресвітера Бейтса в грошах, же пішла ку свому роботодавцьови і взяла плату наперед, жебы му могла зараз послати $5. За тоты гроші заплатив дорогу до Нью-Гемпширу общественным повозом. На каждім місцї мав добры зібраня, і много душ прияло правду.
GSAM 266Домашнє господарство з пожыченыма меблями
GSAM 266.1Жебы указати духа жертвы, котрый вів першых піонірів той звісткы, подаєме далшый уривок з розповіди пані Уайт о їх положіню зимов 1847-48 року, коли занимали ізбы в просторім домі С. Гауленда в Топшемі, Мейн, де заложыли домашнє господарство з пожыченыма меблями: —
GSAM 266.2«Были єсьме худобны і пережывали тяжкы часы. Мій муж робив при вожіню каміня на желїзницї, од чого ся му шкіра на пальцях зодрала, і на многих місцях выступила кров. Постановили єсьме собі не быти залежны од другых, але самы ся утримовати і мати чім помогти другым. Але не вело ся нам. Мій муж барз тяжко робив, але не міг дістати того, што му належало за його роботу.
GSAM 266Пресвітер Уайт рубле паливове дерево
GSAM 266.3«Мій муж лишыв роботу на желїзницї і пішов зо сокыров до лїса рубати дерево на паливо. З непрестайнов больов у боцї робив од раннього рана аж до темна, жебы заробити коло пятдесять центів на день. Сильна боль му ночами не давала спати. Скоро єсьме дістали листы од братів з розлічных штатів, котры нас звали, жебы єсьме їх пришли навщівити; але кідь єсьме не мали грошей на дорогу за границї штату, одповіли єсьме, же перед нами путь іщі не є отворена.
GSAM 266.4«Дістали єсьме лист од брата Чемберлена з Коннектікту, котрый нас настійно просив прийти на конференцію в тім штатї. Рішыли єсьме іти, кідь зможеме здобыти гроші. Муж ся розраховав зо своїм роботодавцём і довідав ся, же му належыть десять доларів. За половину того єм купила барз потрібны части облечіня, а потім єм полатала мужів кабат, причім єм і сами латы надставляла, так же на рукавах было тяжко розознати первісне сукно. Зостало нам пять доларів на дорогу до Дорчестера в Массачусетсї. В нашій скринї было майже вшытко, што єсьме на світї мали. Але мали єсьме покой в душы і чісте сумлїня, а то єсьме цїнили понад земне выгідне жытя.
GSAM 267.1«Зашли єсьме до дому брата Ніколса, і перед нашым одходом сестра Ніколс дала мому мужови пять доларів, котрыма єсьме заплатили дорогу до Мідлтауну в Коннектіктї. В тім містї єсьме были чужы і не видїли єсьме іщі ани єдного з братів у тім штатї. Зостало нам лем пятдесять центів. Мій муж ся не одважыв їх выдати на найм повоза, і так положыв скриню на копу дощок, а мы єсьме пішли глядати дакого єднакёй віры. Скоро єсьме нашли брата Чемберлена, котрый нас взяв до свого дому».
GSAM 267Конференція в Рокі-Гіллї, Коннектікт
GSAM 267.2Тота конференція ся конала в Рокі-Гіллї, а за місце зібраня служыла велика, іщі недокінчена ізба в домі брата Белдена. Далшый уривок з листу, котрый пресвітер Уайт написав С. Гаулендови, подає даякы занимавы подробности о зібраню: —
GSAM 267.3«20 апріля [1848] брат Белден послав свій віз до Мідлтауну по нас і по братів, розсїяных по тім містї. Пришли єсьме к ньому [до Рокі-Гіллу] коло четвертой пополудни, а за пару мінут пришли браты Бейтс і Ґерні. Того вечера єсьме мали зібраня коло пятнадцятьох людей. В пятніцю рано приходили браты, аж нас было коло пятдесятьох. Не вшыткы были іщі вповнї утверджены в правдї. Наше зібраня того дня было барз занимаве. Брат Бейтс ясно выложыв заповіді, а їх важность глубоко вложыли до сердець сильны свідоцтва. Слово утвердило тых, котры уж были в правдї, і пробудило тых, котры ся іщі цїлком не рішыли».2
GSAM 267Позваня до округу Освіґо, Ню-Йорк
GSAM 267.4В наслїдку розшырёваня трактату пресвітера Бейтса меджі Адвентистами зачали люди в другых штатах святити Суботу. Гайрам Едсон з Порт-Ґібсону в Ню-Йорку написав пресвітерови і пані Уайт та другым, жебы пришли на конференцію суботарів до Волні в окрузї Освіґо в авґустї 1848 року. Писав, же браты суть переважно худобны, і він не може обіцяти, же много приспїють на покрытя выдатків. Пресвітер Уайт дістав $40 за роботу при сїнї. Частину з того выдали на куплїню барз потрібного облечіня, а зосталыма грошми заплатили дорогу до Волні і назад.
GSAM 268.1Тота конференція в западнім Ню-Йорку ся конала в повозовнї пана Арнолда. Было там коло тридцятьпятьох людей, вшыткы, котрых ся удало зобрати в тій части штату, але ледве двоє з них ся в чімсь згодовали. Каждый твердо боронив свої погляды і твердив, же суть подля Біблії. Вшыткы хотїли передкладати свої думкы і проповідати їх. Было їм повіджене, же пресвітер Уайт і його жена не пришли з такої далекой дорогы, жебы їх слухати, але жебы їх учіти правды. Пан Арнолд держав ся того, же тысяча років з 20 главы Одкровіня уж минула, а сто сорок чотыри тысячі, о котрых ся пише в Одкровіню, суть ті, котры воскресли при Христовім воскресіню.
GSAM 268Пан Арнолд ся противить обрядам
GSAM 268.2Коли перед тым зібранём лежали знакы нашого умираючого Господа і уж мали спомянути Його страданя, пан Арнолд встав і повів, же не вірить в то, што ся зберають робити, — же Вечеря Господня є продовжінём Пасхы і має ся святити лем раз на рік.
GSAM 268.3Тоты чудны роздїлы в поглядах тяжко залягли на пані Уайт. Вона добре знала, же пан Арнолд ся мылить, і великый жаль притискав єй духа, бо ся здавало, же Бога зневажують. Даякы ся бояли, же умирать; але пресвітеры Бейтс, Уайт, Чемберлен, Ґерні і Едсон ся за ню молили, і Господь милостиво выслухав молитвы Своїх слуг, а она ся ожывила. Небесне світло спочінуло на нїй, і скоро стратила свідомость земных річей. В тім станї їй были указаны даякы блуды присутных, а тыж правда супроти тых блудів. Было указане, же тоты незгодны погляды, о котрых твердили, же суть подля Біблії, суть лем подля їх власных думок о Біблії, а же мусять лишыти свої блуды і зъєднати ся на звістцї третього ангела. Зібраня ся скінчіло славно; правда звычажыла. Ті, котры ся держали тых чудных розлічных поглядів, вызнали свої блуды і зъєднали ся на сучасній правдї звісткы третього ангела, і Бог їх барз благословив.
GSAM 269Видіня з чудесным хоснованём Біблії
GSAM 269.1Далшу розповідь о тім зібраню подав 4 януара 1884 року пан Александер Росс, єден з тридцятьпятьох участників того малого зібраня. Він повів: —
GSAM 269.2«Сестра Уайт під час видіня встала на ногы і взяла родинну Біблію на лїву руку; была то книга звычайной великости. Держала єй отворену высоко, не позераючі на ню, і правов руков обертала од єдного тексту к другому, кладла палець на текст Писма і повторяла його. Я єм ся позерав на многы тексты, жебы єм видїв, ці повторять тот, на котрый указує. Вшыткы тексты переглянув або я, або дакто з присутных. В каждім припадї она повторяла тот текст, на котрый указовала, і робила то з очами оберненыма вгору і на противный бік од Біблії. Якраз тоты тексты Писма, котры повторяла, вывернули фалшывы ученя суботарів, зобраных у Волні в авґустї 1848 року, і привели нас к єднотї в правдї».
GSAM 269.3Направду, тот мусїв барз тяжко давати ся переконати, хто бы не одвергнув блудне ученя, котре было за такых обставин выправлене ясныма текстами з Біблії, і то такым незвычайным способом. Тота громада суботарів в окрузї Освіґо, коли їх блуды были так выправлены і они ся зъєднали в правдї, вышла з того зібраня, жебы нести світло другым. Наслїдкы справды свідчіли, же то было Боже дїло. Сатана є все готовый роздїлёвати, мятїжити і розганяти, якыма лем може способами. «Бо Бог не є творцём замішаня, але покоя, як і во вшыткых церквах святых.»3
GSAM 270Чудесны припады уздоровлїня
GSAM 270.1По уж спомянутій конференції ся конали зібраня в окрузї Медісон, в Порт-Ґібсонї, Порт-Байронї і в містї Ню-Йорк. По них было сполочне зібраня в Коннектіктї. На даякых з тых місць Господь быв барз близко Своїм слугам, і уздоровлююча сила Великого Лїкаря пришла на хворых в одповідь на щіры молитвы Його народу, коли ся держали правила, выложеного в Посланю Якова.4 І люди, о котрых лїкарї повіли, же уж не мають надїї, были уздоровлены зо своїх хворот. Такы припады ся часто ставали в розлічных часах од 1845 року.
GSAM 270Піонірі зносять трудности
GSAM 270.2Пресвітер Уайт в «Оглядї і віснику» з 5 фебруара 1880 року, споминаючі тоты першопочаточны днї, повів: —
GSAM 270.3«На початку нашой роботы єсьме терпїли голод, бо єсьме не мали належытой їдї, і зиму, бо єсьме не мали належытого облечіня. Одрікали єсьме собі і найпотрібнїшы річы до жытя, жебы єсьме зберегли гроші на Боже дїло. А при тім єсьме страшно вычерпавали свої силы, жебы єсьме зробили ту велику роботу, котру ся здало потрібным зробити в писаню, приготовлїню текстів до тиску, подорожованю і проповіданю од штату до штату».
GSAM 270.4Рік 1848 быв памятный як в історії адвенту, так і в політіцї. Правды звісткы третього ангела были барз ясно выложены, і в розлічных напрямах ся отворяла путь на поступ роботы. В тім часї подїї в моральнім і політічнім світї приберали таку подобу, котра могла знова притягнути увагу тых, што штудовали пророцтва. Меджі народами Старого світа было велике замішаня, а тыж в Гайдсвіллї в окрузї Вейн, Ню-Йорк, ся зачали проявы новодобого спірітізму, о котрых дослїдникы Біблії повідали, же то мусять быти «духы дїяволів, котры мають зобрати народы землї на битву в день Господень».
GSAM 271Замішаня меджі народами в 1848 роцї
GSAM 271.1Дня 21 фебруара 1848 року, коли ся довкола французького краля Луї-Філіпа зобрали його дворяне, він повів: «Ніколи єм не сидїв на тронї імперії так міцно, як днесь вечером». В сутїнках далшого вечера, облеченый в «короткый моряцькый кабат», перебраный за найомного фірмана, він утїкав за муры міста Паріжа і глядав сховок, жебы собі захранити жывот. Повідать ся, же причінов той великой і наглой зміны быв даякый його крок на підпору папского захоплїня власти, котрый уразив його підданых і вояків. Того дня докінчів в Паріжі великый військовый перегляд французькой армії; а коли вояци поскладали зброю, вернув ся до палацу. Тогды нараз малый хлопець выскочів на дїло, махав тройфаребнов заставов і кричав: «ГЕТЬ З ПАПОМ! ГЕТЬ З ПАПОМ!!» Вояци підхопили крик, і тот скоро йшов вздовж рядів у обидва бокы, ставаючі все сильнїшым, аж ся к ньому прилучів крик: «І ГЕТЬ З КРАЛЁМ!» За пару годин быв цїлый Паріж у диком замішаню. Вояци з пушками в руках і з товпов людей бігли ку кралёвому палацу. Коли ся краль довідав о непокою, поспішно ся перебрав і втїк.
GSAM 271Народы, котры были втягнуты до боротьбы
GSAM 271.2Непокої і неспокій Франції ся скоро розшырили до іншых країн. Прусію, Ганновер, Сардінію, Сіцілію, Неаполь, Венецію, Ломбардію, Тоскану і Рим охопив тот самый дух розбуреного натовпу. За три місяцї была цїла Европа в збуріню, а понад тридцять імперій і королївств было в найвекшім безпорядку. Троны палили на улицях, кралї і цїсарї втїкали і скрывали ся од страху, жебы не стратили жывот. Політіци передповідали, же настане загальна революція проти влад цїлого світа.
GSAM 272.1Многы служителї-Адвентисты, котры іщі не чули о звістцї третього ангела, видїли тот хаос і думали, же то мусить быти збиранє народів на «битву великого дня Бога Вседержытеля.»5
GSAM 272Одкрытя звістки о запечатаню
GSAM 272.2Праві в тім часї Адвентисты сьомого дня зо Святого Писма познавали, же Субота четвертой заповіди є знаком, або печатю, жывого Бога і же настав час голосити звістку о запечатаню з Одкровіня 7:1-4. Глядали способы і средства, як ту звістку передложыти людям. Покы ся люди сьомого дня готовили на тоту роботу, Адвентисты першого дня говорили: «Уж є пізно на вашу звістку о запечатаню, бо битва великого дня і саме пришестя Господа суть уж перед нами».
GSAM 272Заворушіня ся нараз утишыли
GSAM 272.3Приближно о три місяцї пізнїше ся збуріня меджі народами утишыло; не зато, же бы ся были усунули причіны їх невдоволїня, але способом, котрый ани самы новинарї не знали пояснити. О тых непокоях Горас Ґрілі в «Нюйорьскій трибунї» написав: «Про нас вшыткых было великым чудом, што так нараз выкликало тот хаос меджі народами; але іщі векшым чудом є, што го заставило».
GSAM 272Сенатор Чоут о положіню в Старім світї
GSAM 272.4Переходиме до року 1851 і видиме, же сенатор Чоут у своїй бісїдї перед Конґресом Споєных штатів споминать положіня в Старім світї і говорить:
GSAM 272.4«Вы цїлком розумієте, якый є тот стан і тот образ, на котрых немов лежать тїнї, хмары і тьма; як є вшытко непевне. Мнї ся видїло, же права корон, права людей і гнїв, назбераный за тысячу років, уж готовы вытягнути меч на такый бой, в котрім потече кров, як в апокаліптічнім видіню, аж по узды конїв; в котрім выгине цїле людьске поколїня; в котрім великый дзвін часу одобє далшу годину; в котрім саме людьске сполоченство буде выпрабоване огнём і сталёв, ці є од природы і од Бога природы, або нї».
GSAM 273«Свідоцтво» з 18. новембра 1848 року
GSAM 273.1Тоты, што твердили, же непокої меджі народами в роцї 1848 мають принести пришестя Господа, зажыли сумне розчарованя. Але як было з Адвентистами сьомого дня, котры твердили, же теперь настав час передложыти людям «печать жывого Бога»? Як одповідь наводиме слова з трактату, котрый пресвітер Джозеф Бейтс выдав у януарї 1849 року. О події, котра ся стала 18. новембра 1848 року, він говорить: —
GSAM 273.2«Мала громада братів і сестер ся зобрала на зібраню в Дорчестерї, недалеко Бостона, в Массачусетсї. Перед початком зібраня дакотры з нас розберали дакотры пункты звістки о запечатаню; погляды на правильне розуміня слова „выходячый“ і іншых ся троха розходили. А кедь єсьме недавно перед тым на конференції в Топшемі [Мейн] молили ся о выданю той звістки, а путь до єй выданя іщі не была достаточно ясна, рїшыли єсьме сполочнї передати вшытко Богу. По даякім часї, проведенім у щірій молитві за світло і науку, Бог дав сестрї Уайт у видіню то, што наслїдує».
GSAM 273.2Наводиме слова так, як їх она говорила, кедь была у видіню: —
GSAM 274Слова повіджены у видіню
GSAM 274.1«Де зажарило світло? Нехай Твій ангел нас научіть, де зажарило світло. Зачало ся з малого, кедь Ты давав єдно світло за другым. Свідоцтво і заповіді суть звязаны докупы, їх не мож роздїлити; найперше приходить десять заповідей, даных Богом. Він ся тїшыв, кедь Його закон зачав набывати силы і спустошены місця ся зачали обновлёвати. Зо слабого ся стало сильным через дослїджованя Його слова. Проба над ним тривала лем короткый час. То є печать! Она выходить! Она ся двигає, зачінаючі од выходу сонця. Як сонце, найперше холодне, стає теплїшым і посылать свої лучі. Кедь тота правда вышла, было в нїй лем мало світла, але світла ставало веце. О, сила тых лучів! Она набывать силы. Найвекша вага і світло спочівають на тій правдї, бо она триває навікы, і тогды, кедь Біблія уж не буде потрібна. Она вышла там на выходї; зачала з малого світла, але єй лучі приносять зцїлїня. О, яка могутня є тота правда; она є найвысша, коли войдуть до прекрасной землї, але буде рости, аж докы не стануть несмертелными. Она зачала од выходу сонця, продовжує свою путь як сонце, але николи не заходить.
GSAM 274.2«Ангелы тримають штири вітры. То Бог стримує силы. Ангелы їх іщі не пустили, бо іщі не вшыткы святы суть запечатаны. Кедь встане Михаїл, тота біда буде по цїлій землї. Та они уж готовы дути. Стримують їх, бо святы іщі не суть запечатаны. Гей, выдай то, што єсь видїла і чула, і Боже благословіня буде з тобов. Позерайте! Тот выход набывать силы і стає щораз яснїшым».6
GSAM 274.3Кедь ся скінчіло тото видіня, панї Уайт повіла свому мужови:
GSAM 274.3«Маю про тебе звістку. Мусиш зачати друковати малый часопис і розсылати го людям. Нехай буде спочатку малый; але як го люде будуть чітати, пошлють ті средства на друкованя, і од самого початку то буде мати успіх. Было мі показане, же з того малого початку выйдуть немов потічкы світла, котры обыйдуть цїлый світ».
GSAM 275Похыбне з людьского погляду
GSAM 275.1Тоты передповіди были даны в роцї 1848 о возникнутю і розшырїню правды о Суботї. Кедь бы єсьме ся на тогдышнє положіня позерали людьскыма очіма, розум бы повів: «Тота передповідь ся николи не може сповнити». Недовго по тій передповіди єден чоловік повів єдному з нашых робітників: «На то, што замышляте, вам буде треба 144 000 років». «Што?! — говорили бы. — Три проповідници — пресвітер Уайт із женов і пресвітер Бейтс, вшыткы без грошей, з менше як сто послїдовниками, котры так само не мають грошей, выходять із дакілько сотнями примірників осемдесятсторінкового трактату о Суботї, жебы дати перестерігаючу звістку цїлому світу! Яка безглузда думка!» Покы тоты, што так роздумовали, говорили: «Неможливе!», віра в звістку і свідоцтво о певнім успіху говорили: «В іменї Бога Ізраїля то буде зроблене! І, довіряючі Його силї, то мусить быти зроблене!»
GSAM 275Як быв выдрукованый першый часопис Адвентистів сьомого дня
GSAM 275.2Од часу, кедь было дане свідоцтво о видавничій роботї, тоты, што захововали сьомый день, много молили ся, жебы Господь одкрыв путь до друкованя «малого часопису». Найвекшым недостатком были грошы, нужны на выданя першого чісла. В юнї 1849 року пресвітер Уайт дістав можность скосити ручнов косов сорок акрів тимофіївкы за седемдесят пять центів за акер; так здобыв можность выдати перше чісло малого часопису. На тім місцї буде доречно вложыти вірну подобу першой стороны того малого выданя. Чітатель у першім стовпцї побачіть слова пресвітера Уайта, де говорить: «Аж дотеперь ся не одкрыла путь до початку той роботы». І можете тыж видїти, же то была його самопожертва, што «одкрыла путь».
GSAM 276Розповідь панї Уайт о першых часописах
GSAM 276.1Панї Уайт говорить о початку выдаваня: —
GSAM 276.2«Мій муж зачав выдавати малый часопис у Мідлтаунї, осем миль од Рокі-Гілла в Коннектікутї, і часто проходив тоту путь пішкы там і назад, хоць тогды быв хромый. Кедь принїс перше чісло з друкарнї, вшыткы єсьме коло нёго схылили колїна і з покорныма сердцями та многыма слезами просили Господа, жебы Його благословіня спочівало на слабых старанях Його слугы. Потім написав на часописах адресы вшыткых, о котрых думав, же їх будуть чітати, і однїс їх на пошту в ташцї з коберцёвой тканіны. Кажде чісло ся носило з Мідлтауна до Рокі-Гілла. Все перед тым, як їх приготовити на пошту, єсьме їх розложыли перед Господом і приносили Богу горячі молитвы, змішаны зо слезами, жебы Його благословіня супроводило тых мовчазных вісників. Скоро зачали приходити листы із средствами на выдаваня часопису і з добрыми звістками о многых душах, котры приняли правду».7
GSAM 276Передповідь о підпорї часопису ся сповнила
GSAM 276.3З чутями глубшыма, як є сам інтерес, передкладаєме ту першу сторону першого часопису, выданого Адвентистами сьомого дня. Цїлый том «Сучасной правды» складав ся з єденадцятьох чісел по осем сторін із двома стовпцями на каждій. Друкована часть стороны мала розмір штири і пять осмин на осем цалїв. Чісла 1 і 4 были выдрукованы в юлі, авґустї і септембрї в Мідлтаунї, Коннектікут. Чісла од 5 до 9 были выдрукованы в Освіґу, Ню-Йорк, і мають даты: децембер 1849 року, марец, апріль і май 1850 року. Чісло 11 має дату новембер 1850 року і было выдруковане в Парісї, Мейн. У чіслї 6 пресвітер Уайт повів: «Покы єсьме выдавали першы штири чісла, пришло веце грошей, як было треба на заплачиня часописів. Із них єсьме заплатили нашы выдаткы на зібраня, котры єсьме навщівили». В роцї 1849, під впливом тых часописів і першопроходницькой роботы пресвітера Бейтса, многы приняли звістку у Вермонтї, Мічиґанї і іншых штатах.
GSAM 278.1У порівнаню з малонадїйным станом роботы в роцї 1848 розгляньме дакілько фактів, якы суть у роцї 1905. Так зможеме лїпше судити о конечнім выслїдку той справы: ці правду мали тоты, што ся противили скромному початку звістки, або небесный Бог, котрый через свою служницю говорив о «зростаючій» силї роботы «запечатаня».
GSAM 278Поступ выдаваня
GSAM 278.2Тота правда ся теперь голосить і друкує приблизно в сорока головных языках світа. Намісто трёх служителїв їх є, рахуючі рукоположеных служителїв і тых, што мають дозволїня проповідати, понад 600, окрім сотень іншых, котры роблять як дохторї, біблійны робітници, учітелї і здравотны місіонерї. Література церкви є представлена веце як пятьдесятьма розлічныма часописами, котры ся друкують у майже двадцятьох видавничых домах, розміщеных в Европі, Азії, Африцї, Сїверній і Южній Америцї, на островах Тіхого океану і в Австралії. В тых видавничых домах ся друкує понад тисячу сто розлічных книг, брошур і трактатів. Жебы здобыти по єднім примірнику з каждого выданя разом із часописами за єден рік, было бы треба приблизно $340. Намісто лем ста послїдовників є їх близко 100 000, котры ся радують у тій правдї. Воістину тота звістка, як сонце, «выходить», і можеме повісти словами свідоцтва з року 1848: «О, сила тых лучів!»
GSAM 278Стан народів
GSAM 278.3Покы звістка так поступала, якый быв стан народів? Од того часу єсьме в новинах часто чітали выголошіня о загалній войнї, котра має скоро быти в Европі. Хоць ту быв спор, а там выбух непокоїв, загалный «выхор» є стримованый: «штырём вітрам» не є дозволене дути вшыткым нараз, «докы Божі слугы не будуть запечатаны». Кождый видить, же причіны спорів і войны суть там, але не выбухують, бо суть стримованы.
GSAM 279.1Генрі Ворд Бічер недовго перед своёв смертёв назвав утримованя такых великых войск в Европі «выпущанём жывотной крови наперед, із страху, жебы не была пролята». Положіня народів з їх крывдами і ворожством та їх грозивым ставлїням єден проти другого прирівнав до «застоя», выкликаного ґрупов чоловіків, котры намірили кинджалы на груди єден другого, а жаден ся не одважыть ударити, бо ся боїть, же буде сам удареный. «Але, — повів він, — скоро дакотрый з них увидить пригідну хвилю на удар, і тогды настане загална рубанина».
GSAM 279Порівнаня воєнных знарядь
GSAM 279.2Од року 1848 были выроблены такы воєнны знарядя, проти котрых бы ся найлїпшы з тогдышнїх теперь раховали лем за іграшкы. Америцьке «Товариство миру», кедь вызывало на богослужіня за мир у Недїлю миру — 15. децембра 1895 року, — повіло: «Теперь, хоць цівілізація з єдного боку явно поступує, з другого боку суть меджі народами векшы приготованя на войну, як были коли-небудь перед тым».
GSAM 279Ґенерал Майлз о приготованях на войну
GSAM 279.3Ґенерал Нелсон А. Майлз у бісїдї на великім зібраню у Вашінґтонї, в окрузі Колумбія, 12. януаря 1904 року повів: —
GSAM 279.4«У тім освіченім віцї поступу і розумной, ушляхтненої цівілізації єсьме бы рады вірили, же тягары і небезпеченства войны ся зменшыли. Але, хоць то може выдати ся чудне, в історії світа іщі николи не быв час, кедь бы ся тілько богатства марнотратило на приготованя до войны, ани кедь бы ся тілько міліонів выцвіченых, досвідченых і дисциплінованых чоловіків, озброєных найнищівнїшов зброёв, одберало од мирной роботы, як є то теперь».
GSAM 280.1Але выхор войны іщі не надходить, покы робота запечатаня продовжує ся.