Ndima ya 11 — Mulaedza wa Muruṅwa wa Vhuvhili
GSAM 171.1“Ha tevhela muṅwe muruṅwa, a tshi ri: Wo wa, wo wa, Babele, wonoyo muḓi muhulu, ngauri wo nwisa tshaka dzoṱhe waini ya mbiti dza vhupombwe hawo.”1
GSAM 171.2“Zwino muṋe wa nḓu a sinyuwa, a amba na mulanda wawe a ri: Ṱavhanya u ye zwiṱaraṱani na zwiḓilani zwa muḓi, u ḓise fhano vhashai, na vho holefhalaho, na vhahole, na mabofu.”2
GSAM 171.3Murena o vha o dzikusa shango nga vhafunzi vhawe nga mulaedza une wa ri: “Tshifhinga tsha khaṱhulo yawe tsho swika,”—mulaedza we vhathu vhoṱhe vha ḓivhidzaho vhawe vha vha vha tshi nga vha vho ṱangana khawo arali vha vho zwi funa. Uhu ho vha u vhidzwa ha u thoma ha u ya “zwiḽiwani” zwa mbingano. Ho vha ho ḓivhadzwa “kha vhe vha vha vho rambiwa.”3 Musi uhu u vhidzwa hu tshi landulwa nga zwiitisi zwo fhambanaho, ha vha na u vhidzwa ha vhuvhili, hu tshimbidzanaho na mulaedza wa muruṅwa wa vhuvhili.4 Nga uhu u vhidzwa Murena o fhambanya vhathu uri vha bvele phanḓa u swika vhufheloni ha zwifhinga, vha tshi tshimbila na tshedza tshi engedzeaho tsha ngoho yawe.
GSAM 171U Vhidzwa ha Vhuvhili ha u Ya Zwiḽiwani zwa Mbingano
GSAM 171.4Mulaedza wa vhuvhili—u tevhelaho mukosi wa tshifhinga tsha khaṱhulo—u ri: “Wo wa, wo wa, Babele, wonoyo muḓi muhulu, ngauri wo nwisa tshaka dzoṱhe waini ya mbiti dza vhupombwe hawo.” U vhidzwa ha vhuvhili ha u ya zwiḽiwani hu ri: “Ṱavhanyani ni ye zwiṱaraṱani na zwiḓilani zwa muḓi, ni ḓise fhano vhashai, na vho holefhalaho, na vhahole, na mabofu.” Kha luṅwe na luṅwe lwa aya maṅwalo, vhathu vha ḓivhidzaho vha Murena vha vhidzwa “muḓi.” Nga ṅwambo wa milayo yavho ya lutendo i hanedzanaho na yo vilinganyaho, vha vhidzwa “Babele.” Nga luṅwe luṅwalo lu ambaho nga zwifhinga zwa vhufhelo, ri vhona uri musi u ḓa ha Murena hu tsini vhukuma, vhathu vhawe vha vhidzwa uri vha bve “Babele:” “Wo wa, wo wa, Babele muhulwane, wo vha vhudzulo ha madimoni, na vhukhudo ha mimuya yoṱhe ya tshika, na tshitumba tsha zwiṋoni zwoṱhe zwa tshika na zwi nengisaho.... Ibvani khawo, vhathu vhanga, uri ni si vhe na mukovhe zwivhini zwawo, na uri ni si ṱanganedze ṱhamu dzawo.”5
GSAM 172“Humbula Nḓila Ye Wa Pfa Ngayo”
GSAM 172.1Kha mulaedza u yaho kha tshivhidzo tsha Saradisi ri vhala uri: “Humbula-ha nḓila ye wa ṱanganedza na u pfa ngayo, u zwi fare wo khwaṱha, u rembuluwe. Arali u sa dzuli wo fhaṱuwa, ndi ḓo ḓa kha iwe sa mbava, u nga si ḓivhe tshifhinga tshine nda ḓo ḓa ngatsho kha iwe.”6 Zwi vhonala uri tshivhidzo tsha Saradisi tsho bveledzwa nga Mvusuludzo ya Kereke, nga murahu ha tshifhinga tsha swiswi tsha mushumo wa “Isebele”—tshivhidzo tsho guneaho. Tshivhidzo tsha Saradisi tsho vhudzwa uri tsho vha tshi tshivhidzo tshi tshilaho; fhedzi musi tshi tshi pfa na u landula pfunzo ya u ḓa ha Murena, tsho ḓivhea kha vhuimo he tshenetsho tshiitea tsha vha tshi tshi nga tshi wana tshi songo ḓilugiselela, sa “mbava vhusiku.” Muapostola Paulo u amba kha 1 Vhathesalonika 5:1-5 uri vhuimo ha vhane vha huwelela vha ri: “Mulalo na u tsireledzea,” musi u ḓa ha Murena hu tsini, vhu ḓo vha nga u ralo. Vhane vha tevhela tshedza tsha ngoho vha vhidzwa “vhana vha masiari,” nahone Murena ha nga ḓi khavho sa mbava.
GSAM 172.2Kha iyi ṱhaluso ya vhuporofita ya zwivhidzo zwa sumbe, ri vhona uri u wa ha tshivhidzo tsha Saradisi hu tevhelwa nga u ṱavhanya nga tshivhidzo tsha Filadelefia, kana (sa zwine ipfi ḽa amba) tsha lufuno lwa vhurathu. Vhukuma, vhatendi vha 50,000 vhe nga mulaedza wa muruṅwa wa vhuvhili vha bviswa kha zwivhidzo zwoṱhe zwo fhambanaho, vha ṱangana nga mbofho nthihi ya lufuno lwa vhurathu kha ngoho khulwane ya mutheo ya u ḓa ha Kristo hu re tsini, vho vha vho ralo.
GSAM 173Mulaedza wa Vhuvhili wo Huwelelwa Hani
GSAM 173.1Mukosi wa Vhukati ha Vhusiku wa 12 Khubvumedzi, 1844, u na mafhungo o ṅwalwaho nga Muhulwane J. V. Himes nga ha mulaedza wa muruṅwa wa vhuvhili, na zwe zwa ita uri wonoyo mulaedza u huwelelwe. Vhurifhi hawe ho ṅwalwa McConnelsville, Ohio, nga 29 Ṱhangule, 1844, vhu ri:—
GSAM 173.2“Musi ri tshi thoma mushumo na Muraravho Miller nga 1840, o vha o no fhedza miṅwaha ya ṱahe a tshi funza. Nga tshenetsho tshifhinga o vha o ṱoḓou vha e eṱhe. Fhedzi o vha a tshi shuma a sa neti, nahone mishumo yawe yo vha i tshi vusulusa nga maanḓa vha ḓivhidzaho vhatendi uri vha ḓivhe fulufhelo ḽa ngoho ḽa vhathu vha Mudzimu, na u ḓilugiselela ho teaho u ḓa ha Murena; ya dovha ya vusulusa vhathu vha mifuda yoṱhe vha sa athu u rembuluwa uri vha ḓivhe uri vho xela, na uri ndi mushumo wavho u rembuluwa nga u ṱavhanya vha vhuyelela kha Mudzimu, vha tshi ḓilugiselela u ṱanganedza Mukwasha nga mulalo musi a tshi ḓa. Zwenezwo zwo vha zwi zwipikwa zwihulwane zwa mishumo yawe. Ho ngo lingedza u shandukisela vhathu kha tshigwada kana dzangano ḽa vhurereli.
GSAM 173.3“Musi ri tshi khwaṱhisedzwa nga ngoho ya uri u ḓa hu tsini, ra ṱanganedza iyo pfunzo khagala, ro vha ri na mihumbulo i fanaho, ra tevhela nḓila i fanaho kha zwigwada zwa vhurereli zwo fhambanaho, he nga vhulivhisi ha Mudzimu ra vhidzwa uri ri shume. Ro vhudza vhafunzi na zwivhidzo uri u zwi pwasha, kana u zwi fhandekanya na u zwi vilinganya, a si tshipiḓa tsha mushumo washu. Ro vha ri na tshipikwa tshithihi tshi pfalaho, tsha u ṱavha ‘mukosi,’ tsevho ya uri khaṱhulo i ‘muṋangoni,’ na u ṱuṱuwedza vharine uri vha ḓilugiselele tshenetsho tshiitea.... Vhafunzi na miraḓo vhe vha vhuyelwa nga mishumo yashu, fhedzi vha sa ṱanganedze iyo pfunzo nga mbilu dzavho dzoṱhe, vho vhona uri vha fanela u tevhela iyo pfunzo, vha i huwelela na u i tikedza, kana, kha yeneyo khakhathi ye ya vha yo no vha tsini navho, vha ḓo vha na vhuleme na vhatendi vho khwaṱhaho na vho ḓiimiselaho. Ngauralo vha dzhia tsheo ya u hanedza iyo pfunzo, vha ḓiimisela u fhumudza eneo mafhungo, vhaṅwe nga iṅwe nḓila, vhaṅwe nga iṅwe. Zwenezwi zwo vhea vhararavho na dzikhaladzi dzashu vhe vhukati havho kha vhuimo vhu lemelaho vhukuma. Vhunzhi havho vho vha vha tshi funa zwivhidzo zwavho, vha sa koni u humbula u zwi ṱutshela. Fhedzi musi vha tshi godiwa, vha tsikeledzwa, nahone nga nḓila dzo fhambanaho vha dzivhelwa pfanelo na dakalo zwe vha vha vhe nazwo kale, musi vha tshi dzimwa ‘zwiḽiwa nga tshifhinga tshazwo,’ na luimbo lu fhuraho lwa ‘mulalo na u tsireledzea’ lu tshi imbelwa nḓevheni dzavho Sabatha iṅwe na iṅwe, vho ṱavhanya u litsha u nambatela zwigwada zwavho. Vha takuwa nga maanḓa avho mahulu, vha bvisa dzhogo, vha ṱavha mukosi vha ri: ‘Ibvani khawo, vhathu vhanga.’
GSAM 174Kha Vhuimo Vhu Lemelaho
GSAM 174.1“Uhu u itea ha mafhungo ho ri vhea kha vhuimo vhu lemelaho, (1) Ngauri ro vha ro swika vhufheloni ha tshifhinga tshashu tsha vhuporofita, tshe khatsho ra lavhelela uri Murena u ḓo kuvhanganya vhathu vhawe vhoṱhe vha vha vhathihi; na (2) ro vha ro dzula ri tshi huwelela pfunzo yo fhambanaho; zwino samusi zwiimo zwo vha zwo shanduka, zwo vha zwi tshi ḓo dzhiiwa sa u sa fulufhedzea hashu arali ra ṱangana na mukosi wa u fhambana na u pwasha zwivhidzo zwe zwa vha zwo ri ṱanganedza na mulaedza washu. Ngauralo ro timatima, ra bvela phanḓa ri tshi ita u ya nga vhuimo hashu ha u thoma, u swika tshivhidzo na vhafunzi vha tshi isa mafhungo kule lwe zwa ri kombetshedza, nga u ofha Mudzimu, u ima ri tshi lwela ngoho na vhana vha Mudzimu vhe vha vha vha tshi khou tsikeledzwa.
GSAM 174Tsumbo ya Vhaapostola kha Nḓila Yashu
GSAM 174.2“‘A dzhena sinagogoni, a amba a sa ofhi lwa miṅwedzi miraru, a tshi haseledza na u khwaṱhisedza mafhungo a muvhuso wa Mudzimu. Fhedzi musi vhaṅwe vha tshi omisa dzimbilu, vha si tende, vha tshi sema iyo nḓila phanḓa ha gogo, a ṱutshela khavho, a fhambanya vhafunziwa navho, a tshi haseledza ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe tshikoloni tsha muṅwe a no pfi Tiranusi.’7 Vhararavho vhashu vho ṱuṱuwedzwa u bva na u fhambana na zwivhidzo musi ‘vhaṅwe vho omisa dzimbilu’ na u ‘sema iyo nḓila [u ḓa ha Murena] phanḓa ha gogo.’ A vho ngo kona u konḓelela honohu ‘u sema’ ha ‘vhalanda vhavhi,’ nahone zwivhidzo zwe zwa vha zwi tshi nga bvela phanḓa na u tsikeledza na ‘u sema’ vhe vha vha vha tshi lavhelela ‘fulufhelo ḽo fhaṱutshedzwaho,’ khavho zwo vha zwi si tshiṅwe tshithu nga nnḓa ha vhananyana vha Babele wa tshiphiri. Vho zwi ḓivhadza nga u ralo, vha dzhena mbofholowoni ya mafhungo maḓifha. Naho ri sa tendelani roṱhe nga ha zwine zwa vhumba Babele, ri a tendelana nga u fhambana zwino nahone tshoṱhe na vhoṱhe vhane vha hanedza pfunzo ya u ḓa na ya uri muvhuso wa Mudzimu u tsini. Ri tenda uri ndi mafhungo a vhutshilo na lufu. Ndi lufu u dzula ri tshi ṱangana na zwenezwo zwigwada zwi nyadzaho kana zwi hanedzaho u ḓa ha Murena. Ndi vhutshilo u bva kha mikhuvha yoṱhe ya vhathu, ra ima kha ipfi ḽa Mudzimu, ra lavhelela u vhonala ha Murena ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. Ngauralo zwino ri vhudza vhoṱhe vho vhofheaho nga nḓila iṅwe na iṅwe kha dzhogo ya vhupuli, ra ri: ‘Ibvani vhukati havho, ni fhambane navho, u ralo Murena, ni si kwame tshithu tsha tshika; ndi hone ndi tshi ḓo ni ṱanganedza, nda vha Khotsi aṋu, inwi na vha vharwa vhanga na vhananyana vhanga, u ralo Murena Ramaanḓaoṱhe.’”8
GSAM 175U Hanedzwa hu Sa Ṱalutshedzei
GSAM 175.1Wm. Miller u amba nga u rali nga ha khuḓano ye ya vha i hone nga tshenetsho tshifhinga vhukati ha zwivhidzo na Vha-Adventist:—
GSAM 175.2“A zwo ngo ḓowelea nahone a zwi ṱalutshedzei na luthihi uri zwivhidzo zwa Vhakriste zwi landule iyi pfunzo na u pandela miraḓo yazwo nga ṅwambo wa iḽi fulufhelo ḽo fhaṱutshedzwaho. Ndi a ḓivha uri zwiṅwe zwivhidzo zwa Vhabaptist zwi ri a zwi vha pandeli nga ṅwambo wa lutendo lwavho, fhedzi nga ṅwambo wa u ṱanganyela havho tshilaleloni na vhatendi vha u ḓa. Zwino arali hu si nga ṅwambo wa lutendo lwavho kha Mutshidzi a ḓaho, ndi ngani ndi tshi dzivhelwa kha zwiṱangami zwavho zwa u huwelela, ndi sa athu u ṱanganyela tshilaleloni na vhaṅwe nga nnḓa ha tshivhidzo tsha Vhabaptist? Ndi tshiitisi tsha mazwifhi. Fhedzi hetshi tshi nga si vhe tshiitisi tsha Vhamethodist na Vhapresbyterian; ngauri vha tenda kha u ṱanganyela tshilaleloni na vha zwiṅwe zwivhidzo. Vha vha pandela nga ṅwambo wa mini? Ndo pfa nga ha vhaṅwe vhe vha pandelwa ‘u imba’ nyimbo dza u ḓa ha vhuvhili; vhaṅwe vha pandelwa vhupengo, ngeno vhupengo hoṱhe he ha sumbedzwa nga havho ho vha hu uri vha khou lindela Kristo. Iwe Mudzimu, ‘vha hangwele, ngauri a vha ḓivhi zwine vha ita.’”
GSAM 176Storrs nga ha Vhuḓifari ha Zwivhidzo
GSAM 176.1George Storrs o amba nga ha vhuḓifari ha zwivhidzo kha Vha-Adventist nga u rali:—
GSAM 176.2“Ndi tshifhio khazwo, nga tshino tshifhinga, tshi sa ri: ‘Ndo dzula sa khosikadzi’? Nahone ndi tshifhio khazwo tshi sa ḓitakadzi nga muhumbulo wa uri ḽiṅwe ḓuvha tshi ḓo kunda shango, na uri shango ḽi ḓo vhewa fhasi ha lutendo lwatsho? Ndi tshifhio khazwo tshi ḓo tendela muthu uri a dzule vhukati hatsho nga mulalo, arali a tshi bula khagala a sa ofhi lutendo lwawe lwa uri u ḓa hu muṋangoni? Naa milayo ya u dzula vhukati hazwo u sa khakhisiwi a si ya uri u ‘litshe tshoṱhe’ u bula khagala lutendo lwa uri Murena u ḓo ḓa uno ṅwaha, naho u tshi tenda mini nga eneo mafhungo, nahone naho u tshi vhona zwi zwa ndeme hani u huwelela u ri: ‘Ofhani Mudzimu, ni mu ṋee vhugala, ngauri tshifhinga tsha khaṱhulo yawe tsho swika’?”
GSAM 176Vhuṱanzi ha Mansfield
GSAM 176.3L. D. Mansfield, a tshi ṅwala e Oneida, N.Y., nga 21 Ṱhafamuhwe, 1844, u ṱanziela nga u rali:—
GSAM 176.4“Mudzimu u khou shuma mihumbuloni ya vhana vhawe vha funwaho vha lindelaho Murena a tshi bva ṱaḓulu, a tshi vha livhisa uri vha si thetshelese fhedzi muruṅwa ‘a re na mafhungo maḓifha a lini na lini uri a huwelele, a tshi ri: Tshifhinga tsha khaṱhulo yawe tsho swika,’ fhedzi uri vha thetshelese na ndaela i tevhelaho, ine ya ri: ‘Ibvani khawo, vhathu vhanga!’ Zwino ndi tenda nga maanḓa u fhira kale uri madzangano a vhurereli a ano maḓuvha a vhumba tshipiḓa tshihulwane tsha Babele une wa ḓo poswa fhasi nga maanḓa, wa si tsha dovha wa wanala na luthihi.... Naho zwo ralo, kha nṋe zwi vhonala uri maṅwe a eneo madzangano a fana vhukuma na luṋanga luṱuku. Dziṅwe tsumbo dzi ḓo sumbedza enea mafhungo.
GSAM 176Muya wa Gogo ḽa Vhudzhavhelo wo Vhonala
GSAM 176.5“Muraravho we a shuma zwavhuḓi vhukuma kha shango iḽi, a tshi huwelela u ḓa ha Murena, o vhea tshifhinga tsha u funza kha iṅwe fhethu. Murena o dzudzanya uri nga tshenetsho tshifhinga a vhe e kule na henefho nga maele a fumirathi, fhedzi mufunzi wa _____ o vha e hone, a tshi ranga phanḓa gogo ḽa vhudzhavhelo, ḽi na sekontiri na mathenga, ḽi tshi ṱoḓa u zwi ḓodza kha uyo mulanda wa Mudzimu wa Ṱaḓulu-ṱaḓulu. Onoyo mufunzi o thoma muṱangano wa maḓuvha manzhi nga murahu ha tshifhinga tshiṱuku, fhedzi zwoṱhe zwo vha zwo rothola zwa tou xwatuwa sa mulambo wa maḓi o xwatuwaho wa Devhula—a hu na muthu we a vuswa kana u rembuluwa. Mafheleloni mufunzi a ri u vhona uri u ḓo ‘fanela u dzula tshiduloni tsha vha khou vhilaelaho.’
GSAM 177.1“Murangaphanḓa wa tshigwada kha uno muḓana o vhudza tshigwada tshawe, u bva tshee ra thoma u fara miṱangano fhano, uri arali muṅwe muthu a nga dzhena nḓuni yawe a ri u tenda uri Kristo u ḓo ḓa uno ṅwaha, u ḓo mu pandela nḓuni.”
GSAM 177Vhuḓifhinduleli kha Zwivhidzo
GSAM 177.2Hafha ri ḓo ṋea vhuṱanzi vhu bvaho kha mulaedza wo livhiswaho kha khonferentsi ya vhatendi vha u ḓa ha Murena vho kuvhanganaho ngei Boston, Massachusetts, wa ḽa 31 Shundunthule, 1844, wo sainiwaho nga Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, na J. V. Himes. Vha ri:—
GSAM 177.3“Ri nga dovha ra amba zwiṱuku nga ha vhuḓifhinduleli hashu kha zwivhidzo. Kha hezwi, sa kha zwiṅwe zwinzhi, ri vhona khombo i kha u fhireledza. Khombo ya u thoma ndi ya u tendela maanḓa a tshivhidzo tshine ra vha miraḓo yatsho a tshi ri kombetshedza u fhumula kha mafhungo a vhuḓifhinduleli ho raliho. A ri timatimi uri vha zwigidi vho ḓiḓisela u haṱulwa phanḓa ha Mudzimu nga u tenda zwine zwivhidzo zwavho zwa vha ṱoḓa kha enea mafhungo zwi sa tendelani na Maṅwalo. Arali vho vha vho ima vho khwaṱha, vha tshi fulufhedzea, zwino vho vha vha tshi ḓo vha vho tsireledzea vhukuma, vha tshi dovha vha thusa vhukuma, naho vho vha vha tshi nga fanela u tambula.
GSAM 177.4“Khombo ya vhuvhili ndi ya u tendela muya wa u lifhedza zwivhidzo nga ṅwambo wa u sa ri fara nga khaṱulokwayo, na u lwa na ndangulo dzoṱhe dzo raloho ri sa khethi. Malugana na vhuḓifhinduleli ha Vha-Adventist kha zwivhidzo zwine vha vha miraḓo yazwo, arali ra humbelwa u vha livhisa, ri nga si ṋee ndaela dzine dza nga shumiswa kha vhoṱhe. Vha fanela u ita vha tshi ofha Mudzimu, u ya nga zwine vhuimo havho ha ṱoḓa.
GSAM 178.1“Naho zwo ralo, ri fanela u khwaṱha kha u ita mushumo washu, ra ṱanziela ngoho kha zwifhinga zwoṱhe zwo teaho. Arali nga u ita zwenezwi ra khukhulisa zwivhidzo, zwa ri shushedza nga u ri pandela arali ra sa fhumula (naho arali ri tshi vhona zwo tea u fhelisa vhushaka hashu na tshivhidzo nga mulalo, yeneyo i nga vha nḓila ya khwine), kha ri ite mushumo washu; musi ri tshi pandelwa, ri konḓelele u tambudzwa ri si na mulandu, ri vhe ro ḓiimisela u ‘bvela nnḓa ha khoro, ri tshi hwala u nyadziwa hawe,’ na Muṋe washu.”
GSAM 178.2Kha hezwi zwo redzwaho malugana na zwe zwivhidzo zwa ita kha vhe vha vha vha tshi ḓivhadza mulaedza wa muruṅwa wa vhuvhili, zwi vhonala zwavhuḓi uri ndi ngani, sa mutshelo wa u thoma wa u ṋea iyi thambo ya vhuvhili ya u ḓa “zwiḽiwani zwa nga madekwana,” vhe vha kuvhanganyelwa kha sambi ḽithihi ḽa muya vha tshi vhidzwa “zwihole,” “vhaholefhali vha sa tshimbili zwavhuḓi,” na “mabofu.” Hezwi zwi sumbedza vhukuma u tambudzwa he vha ṱangana naho musi vha tshi “rwiwa” nga “vhalanda nga vhone,” vhe vha vha vho fhambana navho.
GSAM 178Vhathu vho Fhambanaho na Vhaṅwe vho Nangelwa u Ṱanganedza Ngoho Ntswa
GSAM 178.3Ndivho ya Murena i vhonala zwavhuḓi kha u bvisa vhathu vho fhambanaho na vhaṅwe musi hu tshi ḓivhadzwa mulaedza wa muruṅwa wa vhuvhili—thambo ya vhuvhili ya u ḓa “zwiḽiwani zwa nga madekwana”—na “mukosi wa vhukati ha vhusiku.” Ho vha hu tshi fanela u ṱoḓwa na u ḓivhadzwa ngoho dza ndeme dza maḓuvha a u fhedzisela. Wonoyu mushumo wo vha u sa koni u itwa zwivhidzoni zwo “vhofhiwaho nga milayo ya zwine zwa tenda,” samusi tshivhidzo tsha vhaapostola tsho vha tshi sa ḓo kona u ḓivhadza mafhungo maḓifha shangoni tsho dzula tshi na vhushaka na zwigwada zwa Vhayuda. Henefho Mudzimu o vhidza vhathu uri vha fhambane navho,9 O dovha a vhidza vhatendi vha u ḓa ha Murena uri vha fhambane na vhe vha vha vha tshi ḓo lingedza u vha vhofha nga milayo ya zwine vha tenda.
GSAM 179“Thero dza Rathi” dza Storrs
GSAM 179.1Hu sa athu u fhela tshifhinga tshilapfu vho bva, ri vhona uri tshedza tsho ḓela zwigwada zwa vhatendi vha u ḓa ha Murena malugana na ṱhamu ya tshifhingani tshi ḓaho, samusi zwo ṱalutshedzwa kha kubugu “Thero dza Rathi,” nga George Storrs. Kwo funza uri muthu nga mvelo ndi ane a fa; uri vhafu a vha ḓivhi tshithu vhukati ha lufu na mvuwo; uri ṱhamu ya u fhedzisela ya vhavhi i ḓo vha u fheliswa tshoṱhe; na uri u sa fa ndi tshifhiwa tsha Mudzimu, tshine tsha ṱanganedzwa nga lutendo fhedzi kha Murena washu Yesu Kristo.
GSAM 179.2Vha zwigidi vha Vha-Adventist vho ṱanganedza iyi pfunzo ya mvelo ya muthu, fhedzi a si vhoṱhe. U i landula ha vhaṅwe a zwo ngo ḓisa khakhathi vhukati havho, ngauri yo vha i tshi dzhiiwa i mafhungo a lutendo fhedzi, i si mulingo wa vhuḓifari ha muthu. Ngauralo mushumo wavho wa u sevha shango vho ṱangana uri u ḓa ha Kristo ho sendela a wo ngo thithiswa. Naho zwo ralo, yo ita uri zwivhidzo zwi vha sinyutshele vhukuma.
GSAM 179U Kundwa u Hanedza “Thero dza Rathi”
GSAM 179.3Mufunzi wa tshivhidzo tsha Methodist kha ḓorobo ye nda vha ndi tshi dzula khayo, we a vha o no ḓi ṱangana na vhaṅwe kha u huwelela pfunzo ya u ḓa ha Murena nga 1843, o ṱanganedza “Thero dza Rathi,” a dzi vhala, a tenda phanḓa ha miraḓo ya tshivhidzo tshawe uri ha koni u hanedza yeneyo pfunzo. Fhedzi musi a tshi wana uri miraḓo minzhi ya tshivhidzo tshawe i khou i ṱanganedza, o eletshedza vhaṅwe uri vha si vhale bugu, ngauri “vha ḓo tenda pfunzo arali vha i vhala.” Nga ṅwedzi wa Khubvumedzi, 1844, musi uyu mufunzi o no vhuya khonferentsini ya ṅwaha, o ima fhethu hawe ha u huwelela, a landula pfunzo ya u ḓa ha Murena phanḓa ha vhoṱhe, a humbela tshivhidzo nga u ḓiṱukufhadza uri tshi mu hangwele nge a vhuya a ramba vhane vha ṋea nyambo uri vha ambe nḓuni yatsho.
GSAM 179U Sengiselwa Pfunzo ya Vhukhakhi
GSAM 179.4Nga u ṱavhanya nga murahu ha hezwi zwe mufunzi a ita, ho vha na ndingedzo ya u sengisa vhatendi vha u ḓa ha Murena nga mulandu wa pfunzo ya vhukhakhi. Fhedzi samusi vho tendelwa u ḓiimelela nga Bivhili, tshivhidzo a tsho ngo kunda. Vhaṅwe vho bviswa kha tshenetshi tshivhidzo ngauri vhuḓifari havho ho vha vhu sa tendelani na milayo yatsho, nahone vhaṅwe vhanzhi vha ḓibvisa nga ṅwambo wa u pandelwa ha miraḓo ye lutendo lwayo lwa vha lu sa koni u sumbedzwa uri lu hanedzana na Maṅwalo. Nga yeneyo nḓila pfunzo ya u ḓa ha Murena yo valelwa nnḓa lwa tshoṱhe kha tshivhidzo tshe vha maḓana vha wana Mutshidzi khatsho, vha takadzwa nga Mudzimu.
GSAM 180.1Zwe zwa itwa kha ḓorobo ye nda bebwa khayo zwo dovha zwa itwa kha zwivhidzo zwa maḓana u mona na shango. Vhe vha farwa nga yeneyi nḓila nga vhahavho vha kale vha tshivhidzo vho wana khuthadzo khulwane kha maipfi a muporofita Yesaya: “Ipfani ipfi ḽa Murena, inwi vhane na tetemela ipfi ḽawe: Vhahanu vhe vha ni vhenga, vha ni pandela nga ṅwambo wa dzina ḽanga, vho ri: Murena kha a rendwe; fhedzi u ḓo ḓivhonadza uri ni takale, vhone vha shona.”10
GSAM 180Mbiti dza Vhavhi dzo Sumbedzwa
GSAM 180.2Musi ḓuvha ḽe Murena a vha o lavhelelwa ngaḽo ḽi tshi sendela, vhatendi vho vha vha tshi shuma nga u fhisea hu engedzeaho, vhavhi vha tshi sinyuwa na u goda nga maanḓa o engedzeaho, samusi zwi tshi ḓo vhonala kha mafhungo a tevhelaho a mudzudzanyi wa Mukosi wa Vhukati ha Vhusiku wa ḽa 31 Tshimedzi, 1844:—
GSAM 180.3“Zwe uyu mushumo wa u ḓa ha Murena wa ita kha vhavhi zwo dovha zwa khwaṱhisa vhukuma lutendo lwashu lwa uri Mudzimu o vha e khayo. Musi vhana vha Mudzimu vho kuvhangana uri vha gwadame na u ḓiṱukufhadza phanḓa hawe, vha ḓilugiselele u vhonala hawe, samusi zwo vha zwo tea uri tshigwada tsha vhaitazwivhi tshine tsha nga tshidzwa nga tshilidzi fhedzi tshi ite, vhavhi vho sumbedza vhuvhi vhuhulwane. Naho ro vha ri songo ḓivhadza miṱangano yashu nga iṅwe nḓila nga nnḓa ha bammbiri ḽashu fhedzi, nahone ri songo ramba vhathu vhoṱhe henefho, vhana vha Beliali vho ḓadza henefho vha vusa khakhathi nnzhi. Nga madekwana a Mugivhela, ḽa 12 ḽa uno ṅwedzi [12 Tshimedzi, 1844], a ro ngo fara muṱangano nḓuni ya vhurabeli, uri mulindi wayo [muṱhogomeli wa nḓu] a kone u i kunakisa a tshi lugiselela Sabatha [ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege]. Fhedzi gogo ḽo pwasha ḽa dzhena nḓuni, ḽa hana na u ṋea tshenetsho tshibuli. Naho zwo ralo, meya wa ḓorobo, a songo humbelwa, o dzhenelela nga u ṱavhanya, a vha pandela.
GSAM 181.1“Kha miṱangano yashu nga Sabatha yo tevhelaho, musi nḓu ya vhurabeli yo no ḓala, gogo ḽihulwane ḽo vha ḽo ḓala tshiṱaraṱani phanḓa ha tshifhaṱo. Vhanzhi vho vha vho sinyuwa ngauri hu na vhane vha tenda u ḓa ha Murena. Nga madekwana, nga ṅwambo wa u vuwa ha vhathu, a ho ngo farwa muṱangano; naho zwo ralo, gogo ḽo ḓadza tshiṱaraṱa hu tshee nga phanḓa ha tshifhinga. Fhedzi u dzhenelela nga u ṱavhanya ha meya wa ḓorobo na mapholisa awe a shumaho zwavhuḓi ho bvisa vhathu tshiṱaraṱani, vho no rumela vha si gathi nḓuni ya vhalindi. Ro vha ri tshi nga fanyisa vhuḓifari ha gogo na ha ḽiḽa ḽe ḽa tanga muṋango wa Loto, nga madekwana musi Sodoma hu tsini na u fheliswa.... U vuwa havho ho vha ha khathihi fhedzi, hu tshi khou itea nga tshifhinga tshithihi fhethu hunzhi, lune u vhonala hazwo nga ḓuvha ḽa u thoma ḽa ṅwedzi wa vhusumbe wa Vhayuda ha ri khwaṱhisa kha muhumbulo washu wa uri uyu u fanela u vha wone ṅwedzi.”
GSAM 181Vhagodi vha Ambara Nguvho dza u Gonya Ṱaḓulu
GSAM 181.2Nga ḽa 22 Tshimedzi, 1844, ḓuvha ḽe maḓuvha a 2300 a fhela ngaḽo, ngei Paris, Maine, musi vhatendi vho kuvhangana nḓuni ya vhurabeli, vha tshi rabela Mudzimu vha tshi dzhiela thabelo nṱha vhukuma, vho lavhelela uri Murena u ḓo ḓa nga ḽeneḽo ḓuvha, vhasei vha godaho vho kuvhangana u mona na nḓu, vha tshi imba nyimbo dza u goda. Vhavhili vha avha vhavusi vha khakhathi vho ambara nguvho tshena ndapfu, vha gonya nṱha ha ṱhanga ya nḓu, vha imba nyimbo na u goda vhe vha vha vhe nḓuni vha tshi rabela na u lindela Murena uri a ḓe.
GSAM 181.3Zwi nga vha uri kha hezwi ho bva mazwifhi e a phanḓaladzwa a uri Vha-Adventist vho ambara nguvho dza u gonya ṱaḓulu. Ngauri naho mabammbiri a u ḓa ha Murena o fulufhedzisa pfufho dzi swikaho kha $500 uri hu ṋewe tsumbo nthihi yo khwaṱhisedzwaho ya Mu-Adventist we a ambara nguvho ya u gonya ṱaḓulu nga 1844, a lindela Murena uri a ḓe o ralo, a hu athu u vhuya ha ṋewa na tsumbo nthihi.
GSAM 182Bono ḽa Hazen Foss, 1844
GSAM 182.1Nga hetshi tshifhinga ngei Poland, Maine, ho vha hu tshi dzula muṱhannga ane a pfi Hazen Foss, we a vha a tshi tenda o khwaṱha uri Murena u ḓo ḓa nga ḓuvha ḽa vhufumi ḽa ṅwedzi wa vhusumbe. O vha e munna wa mbonalo yavhuḓi, a tshi amba nga nḓila i takadzaho, nahone o funzea zwavhuḓi. Ho sala vhege dzi si gathi uri “mukosi wa vhukati ha vhusiku” u fhele, Murena o sendela khae, a mu ṋea bono, ḽe a sumbedzwa khaḽo lwendo lwa vhathu vha u ḓa ha Murena vha tshi ya muḓini wa Mudzimu, khathihi na khombo dzavho. O ṋewa milaedza ya tsevho ye a vha a tshi fanela u i ḓivhadza, a dovha a sumbedzwa milingo na u tovholwa zwe zwa vha zwi tshi ḓo tevhela arali a fulufhedzea kha u amba zwe a sumbedzwa. Ene, sa Vho Foy, o sumbedzwa maga mararu e vhathu vha Mudzimu vha vha vha tshi fanela u a dzhia uri vha swike tshoṱhe nḓilani ya u ya muḓini mukhethwa. Samusi o vha a tshi tenda o khwaṱha uri Murena u ḓo ḓa “hu tshee ho sala maḓuvha a si gathi” (samusi vho vha vha tshi imba nga tshenetsho tshifhinga), tshipiḓa tsha bono tshi ambaho nga maga mararu a u swika nḓilani o vha a sa koni u tshi ṱalutshedza. Ngauri nga mvelo o vha e na muya wa u ḓikukumusa, o ofha u hwala tshifhambano, a hana u amba bono. Bono ḽo dovha ḽa ḓa lwa vhuvhili, nahone a dovha a vhudzwa uri arali a bvela phanḓa na u hana u amba zwe a sumbedzwa, muhwalo u ḓo dzhiiwa khae wa ṋewa muṅwe wa vhana vha Murena vha si na maanḓa vhukuma, ane a ḓo amba nga u fulufhedzea zwine Mudzimu a ḓo dzumbulula. O dovha a hana. Ha kona u ṋewa bono ḽa vhuraru, a vhudzwa uri o vhofhololwa kha wonoyo mushumo, nahone muhwalo wo vhewa kha muṅwe wa vha si na maanḓa vhukuma, ane a ḓo ita zwine Murena a laedza.
GSAM 182Foss u Kundwa u Amba Bono ḽawe
GSAM 182.2Hezwi zwo tshuwisa muṱhannga, a phetha u amba zwe a sumbedzwa, a ḓivhadza tshifhinga tsha muṱangano wawe. Vhathu vho kuvhangana vho ḓala uri vha vhone na u pfa. O amba nga vhuronwane zwe zwa mu itea, nḓila ye a hana ngayo u amba zwe Murena a mu sumbedza, na zwe zwa vha zwi tshi ḓo bvelela nga ṅwambo wa u hana hawe. A ri: “Zwino ndi ḓo amba bono.” Fhedzi, khombo wee! Tshifhinga tsho vha tsho no fhira: o ima phanḓa ha vhathu o fhumula sa tshifanyiso tsho vhaḓwaho, mafheleloni a amba o ṱungufhala vhukuma a ri: “A thi koni u humbula na ipfi na ḽithihi ḽa bono.” O monisa zwanḓa nga vhuṱungu a ri: “Mudzimu o ḓadzisa ipfi ḽawe. O dzhia bono kha nṋe,” nahone e na ṱhungu khulwane mbiluni a ri: “Ndi munna o lovhaho.” U bva nga tshenetsho tshifhinga o xelelwa nga fulufhelo ḽawe kha Kristo, a wela kha u fulufhuwa. Ha ngo tsha vhuya a ya muṱanganoni wa Vha-Adventist, nahone o vha a si tsheena dzangalelo ḽa vhurabeli. Nga nḓila nnzhi vhuḓifari hawe, naho ra amba zwiṱuku fhedzi, ho vha ha muthu o ṱutshelwaho nga ṱhuṱhuwedzo ya vhulenda ya Muya wa Muṋe, muthu “o litshwaho a tshi tshimbila nga nḓila dzawe, uri a ḓale mishumo yawe.” O fa nga 1893 e kha honovhu vhuimo ha muhumbulo.
GSAM 183Bono ḽa Foss ḽi Ambiwa nga Muṅwe
GSAM 183.1Hu ṱoḓaho u vha miṅwedzi miraru u bva tshe a kundwa u humbula bono ḽawe, o pfa bono ḽi tshi ambiwa nga muṅwe e kamurani ya tsini. Muṱangano wo vha wo farelwa nḓuni ya u dzula ye a vha e khayo. O ṱuṱuwedzwa uri a dzhene muṱanganoni, fhedzi a hana. O ri bono ḽo vha ḽi tshi fana na ḽe a sumbedzwa nga nḓila ine vhathu vhavhili vha nga amba tshithu tshithihi ngayo. Nga yeneyo nḓila ha ḓivhiwa zwe a vhona, fhedzi a kundwa u zwi humbula musi a tshi lingedza u zwi amba. Musi nga murahu a tshi vhona onoyo muthu, o ri: “Uyu ndi ene tshishumiswa tshe Murena a vhea muhwalo khatsho.”
GSAM 183U Nyabwa hu Ṱungufhadzaho
GSAM 183.2Mafheleloni ḓuvha ḽa vhufumi ḽa ṅwedzi wa vhusumbe nga tshifhinga tsha Vhayuda (22 Tshimedzi, 1844) ḽo swika. Ḽo wana vha zwigidi na zwigidi vho lavhelela tshenetsho tshifhinga uri fulufhelo ḽavho ḽi ḓadziswe. Vho vha vha songo lugiselela tshithu tsha fhano shangoni tsha nga murahu ha ḽeneḽo ḓuvha. Vho vha vha songo vhuya vha tendela muhumbulo wa uri, “arali zwi sa ḓi,” fhedzi vho dzudzanya mafhungo avho a shango samusi vho vha vha tshi ḓo ita arali vho lavhelela uri ḽeneḽo ḓuvha ḽi fhedze matshilo avho a ṋama. Vho vha vho sevha na u ṱuṱuwedza vhavhi uri vha shavhe mbiti dzi ḓaho, nahone vhanzhi vha avha vho vha vha tshi ofha uri mulaedza u nga kha ḓi vha wa ngoho. Vho vha vho eletshedza na u rabela na mashaka avho, vha onesana na avho vhe vha vha vha songo ṋea Mudzimu dzimbilu dzavho. Nga maipfi maṱuku, vho vha vho onesana na zwithu zwoṱhe zwa shango vha tshi dzhiela nṱha vhukuma honovhu vhuimo sa muthu ane a ḓivhona a tsini na u ima o livhana na Muhaṱuli wa shango ḽoṱhe. Ngauralo, nga u lavhelela ho khwaṱhaho lwe vha ṱoḓa u balelwa na u fema, vho kuvhangana fhethu havho ha vhurabeli, vho lavhelela nga tshifhinga tshiṅwe na tshiṅwe u pfa “ipfi ḽa muruṅwa muhulu na phalaphala ya Mudzimu,” na u vhona maṱaḓulu a tshi vhonetshela nga vhugala ha Khosi yavho i ḓaho.
GSAM 184.1Awara dzo fhira nga u ongolowa, nahone mafheleloni musi ḓuvha ḽi tshi kovhela vhukovhela, ḓuvha ḽa vhufumi ḽa ṅwedzi wa vhusumbe wa Vhayuda ḽo vha ḽo fhela. Swiswi ḽa vhusiku ḽo dovha ḽa tiba shango nga tshiambaro tshaḽo tshi swiswifhadzaho; fhedzi na ḽeneḽo swiswi ho ḓa vhuṱungu ha u ṱungufhala dzimbiluni dza vhatendi vha u ḓa ha Murena. Ṱhungu ya hone i nga fanyiswa fhedzi na ya vhafunziwa vha Murena washu, musi vha tshi vhuyelela mahayani avho vho ṱungufhala nga vhusiku ha nga murahu ha u ombelwa tshifhambanoni na u vhulungwa ha we, hu sa athu u fhela tshifhinga tshilapfu, vha mu fhelekedza nga gundo a tshi dzhena Yerusalema sa Khosi yavho.