Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
18 / 31
18 / 31

Ndima ya 15 — Tshedza tshi Engedzeaho na Maḓembe a Fhiraho

John Norton Loughborough

GSAM 235.1“Humbulani maḓuvha a kale, e na konḓelela nndwa khulwane ya maṱungu ngao musi no no vhonetshelwa; tshiṅwe tshifhinga no itwa tshithu tsha u ṱalelwa nga u semiwa na u tambudzwa, tshiṅwe tshifhinga na vha khonani dza vhe vha itwa zwenezwo.”1

GSAM 235.2Tshifhinga u bva kha u nyabwa ha 1844 u swika hu tshi bviselwa khagala tshedza tshi pfalaho nga ha fhethu hukhethwa na mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru, tsho vha tshi tshifhinga tsha milingo yo khetheaho. Vha-Adventist vhe vha bvela phanḓa vha tshi khwaṱhisa uri vho vha vho luga kha ndingedzo yo fhiraho, ngangoho vho vha ‘tshithu tsha u ṱalelwa’ kha vhe vha humbula uri mulaedza wo kundelwa tshoṱhe; nahone nga nṱhani ha zwenezwo vho semiwa zwihulu. Hezwi vho kona u zwi konḓelela vho takala musi vha tshi khou farelela Murena nga lutendo, vhe na Muya Mukhethwa wawe vhukati havho.

GSAM 235Nḓila Mbili dzo Khetheaho dza u Ṱhasela

GSAM 235.3Sathane o vha e na nḓila mbili dzo khetheaho dza u linga vhathu vha Vha-Adventist. Ya u thoma yo vha i ya u ita uri vhe vha vha vho khwaṱha kha lutendo lwa uri tshifhinga tsha vhuporofita tsho fhela, vha tende uri u ḓa ha vhuvhili ha Kristo ho vha u ḓa ha muya, na uri nga iṅwe nḓila o ḓa nga u ralo mafheloni a maḓuvha a 2300. Ya vhuvhili yo vha i ya u ṱuṱuwedza vhe vha vha vha tshi khou timatima nga ha zwe vha ṱangana nazwo tshifhingani tsho fhiraho uri vha zwi laṱe zwoṱhe. Ngauralo, musi ngoho nga ha fhethu hukhethwa na mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru i tshi khou dzumbululwa nga zwiṱuku nga zwiṱuku Maṅwaloni, milaedza ya Muya wa Mudzimu, nga tshifhiwa tsha vhuporofita, yo khwaṱhisa ndingedzo yo fhiraho, ya i vhidza ‘tshedza tshi penyaho’ tshe Mudzimu a tshi vhea mathomoni a nḓila uri tshi vhonetshele nḓila yoṱhe u swika muḓini. Yo dovha ya sumba vhuṱanzi ha Maṅwalo ha uri u ḓa ha vhuvhili ha Kristo hu ḓo vha ha vhukuma, ene muṋe a tshi ḓa, nahone nga zwenezwo a zwi koni u vha zwi tshiitea zwe zwa itea mafheloni a ‘maḓuvha.’

GSAM 236Zwiga zwa Maḓembe

GSAM 236.1Arali Murena a amba na vhathu vhawe nga mabono kha ano maḓuvha a vhufhelo, naa a ri nga lavheleli uri musi eneo mabono a tshi vhonala hu vhe na zwiga zwi re khagala zwa uri a bva ha Mudzimu? Zwenezwi zwiga zwi a vhonala kha mabono a Mma E. G. White. Zwine zwa itea kha mabono eneo nga oṱhe, sa zwe zwa sumbedzwa kha Ndima ya 13, ndi maḓembe; fhedzi hu na zwithu zwinzhi zwi mangadzaho zwi tshimbidzanaho na mabono awe a u thoma, zwine na ḓo zwi vhona musi ni tshi bvela phanḓa na u vhala heyi bugu. Nahone naa ro vha ri tshi nga lavhelela zwiṅwe kha tshifhiwa tsho raloho, tshe Mudzimu a tshi dzudzanya uri tshi kokodze ṱhogomelo ya vhathu, tshi vha ite uri vha ambe sa Mushe vha ri: ‘Ndi ḓo pambutshela henengei, ndi vhone hetshi tshiga tshihulwane.’? U sokou amba ha musidzana wa mushai, a lwalaho, a si na nungo, ane a vhonala e tsini na vhiḓa, uri Murena o mu ṋea bono, zwo vha zwi sa ḓo lingana u ita zwenezwi. Zwiga zwa maḓembe zwe zwa tshimbidzana na mabono zwo ita uri vhathu vha vhe na dzangalelo khao, nahone ha humbelwa uri musidzana a tshimbile a ye fhethu ho fhambanaho a anetshele vhaṅwe zwe Murena a mu laya uri a vha ḓivhadze zwone.

GSAM 236Zwiga zwi Mangadzaho kha Bono ḽa Vhuraru

GSAM 236.2Ndi ḓo amba hafha maṅwe mafhungo nga ha bono ḽawe ḽa vhuraru, ḽe a ḽi ṋewa nḓuni ya khotsi awe, ḽo bulwaho kha Ndima ya 13, siaṱari ḽa 212, sa zwe nda anetshelwa nga khotsi na mme a Mma White, nga khaladzi avho Mma Sarah Belden, na nga vhaṅwe.

GSAM 236.3Lufherani he bono ḽa ṋewa hone, ho vha hu na Bivhili khulwane vhukuma ya muṱa yo vhewa nṱha ha khabodo ya dzidrowara. Yo vha i iṅwe ya khanḓiso yo gandiswaho ngei Boston nga Joseph Teale nga ṅwaha wa 1822. Bugu iyi yo lapfa intshi dza fumi na malo, yo ṱanḓavhuwa intshi dza fumi na nthihi, yo tsitsikana intshi nṋa, nahone i lemela phaundu dzi fhiraho fumi na malo zwiṱuku. Musi e kha bono, o takuwa a dzhia iyi Bivhili i lemelaho nga tshanḓa tsha monde, bugu yo vulea, a i fara o ṱharamudza tshanḓa tshawe nga thungo tshi tshi ita khona ya tswititi na muvhili wawe. Zwino, lwa tshifhinga tshi fhiraho hafu ya awara, nga tshanḓa tshawe tsha u ḽa a pfula bugu fhethu ho fhambanaho, a sumba ndimana dzo fhambanaho dza Maṅwalo, a dzi bula ngeno maṱo awe o sedza nṱha, o lavhelesa kule na bugu. Khaladzi awe Sarah (we nga murahu a vha musadzi wa Stephen Belden), kana nga zwiṅwe zwifhinga muṅwe we a vha e hone, o ṱola ndimana iṅwe na iṅwe ye munwe wawe wa i sumba, a vhona zwavhuḓi uri kha zwiṅwe na zwiṅwe zwe a ita o vha a tshi khou bula maṅwalo e munwe wawe wa vha wo a kwama. Mme Harmon vho ri ṅwananyana wavho Ellen musi e kha vhuimo hawe ha misi yoṱhe ‘o vha a sa koni, nga u shaya nungo, u takula iyo Bivhili i lemelaho kha khabodo ya dzidrowara; fhedzi kha bono o i fara nga hu leluwaho, zwi tshi vhonala sa musi i Thestamennde ṱhukhu fhedzi ya u fara tshikwamani.’

GSAM 237.1Ngangoho hezwi zwo vha zwi maḓembe!—Musidzana a si na nungo, a lemelaho phaundu dza fusumbe fhedzi, a tshi fara Bivhili i lemelaho lwa tshifhinga tshi fhiraho hafu ya awara nga nḓila ye munna a re na nungo a vha a sa ḓo kona u i fara ngayo lwa mimunithi mivhili; a dovha a pfula fhethu ho fhambanaho kha ndimana dza Maṅwalo, dze tshifhinga tshoṱhe dza wanala dzi dzone dze a dzi bula, ngeno maṱo awe o sedza nṱha, o lavhelesa kule na bugu; tsha u fhedza, ipfi ḽi tshi bva kha muthu ane mafhafhu awe a sa khou tshimbila nahone hu si na u fema muvhilini, a tshi bula nga nḓila yo lugaho ndimana dza Maṅwalo dzo sumbiwaho,—ngangoho hezwi a zwi nga ambiwi uri zwo itwa nga maanḓa a muthu kana uri zwo vhangwa nga vhulwadze. Vhe vha zwi vhona vho zwi dzhia zwi tshi sumbedza zwavhuḓi vhukuma Muya wa Uyo we a amba e tshiṱakani tshi dugaho. He zwiga zwo raloho zwa bono ḽa vhuraru ḽa Kharebe Harmon zwa ḓivhiwa hone, zwo ḓisa vhuṱanzi vhu tendiseaho ha uri kha mabono ho vha hu na maanḓa a fhiraho a vhathu.

GSAM 237Bono ḽa Topsham

GSAM 237.2Nga u ṱavhanya nga murahu ha hetshi tshiitea, tshigwada tsha Vha-Adventist ngei Topsham, hu ṱoḓaho u vha mayela a furaru devhula-vhubvaḓuvha ha Portland, Maine, tsho pfa nga ha zwe Murena a ita kha Kharebe Ellen G. Harmon, tsha mu ramba henefho. O ṱanganedza thambo, a dalela Topsham lwa u thoma nga u ralo. Miṱangano ya Vha-Adventist nga tshenetsho tshifhinga yo vha i tshi farelwa nḓuni ya Vho-Curtiss. Mma Frances Lunt (vhe kale vha vha Kharebe Frances Howland), vha Oakland, California, vho nṋea mafhungo a tevhelaho, o ṅwalwaho nga ḽa 19 Phando, 1890:—

GSAM 238.1“Nṋe na vha muṱa wa khotsi anga ro ya miṱanganoni ya Khaladzi Harmon ngei Topsham nga 1845, nahone vhukati ha yeneyo miṱangano o vha na bono. Ho vha hu lwa u thoma ri tshi mu vhona e kha bono. Muraravho Curtiss vho vha vhe na iṅwe ya Bivhili dza kale dzo raloho [Bivhili ya muṱa ya Teale, i lemelaho phaundu dza fumi na malo]. Iyi Bivhili khulwane yo dzhiiwa kha khabodo ya dzidrowara nga Khaladzi Harmon musi e kha bono, nahone a sumba ndimana dza Maṅwalo musi a tshi khou pfula siaṱari ḽiṅwe nga murahu ha ḽiṅwe, ngeno maṱo awe o sedza nṱha, kule na bugu. Ndimana dze a dzi bula dzo vha dzi maipfi a u funza, u ṱuṱuwedza, kana u kaidza. Tshiṅwe tshithu tsho khetheaho kha zwe zwa vhonala nga tshenetsho tshifhinga yo vha nḓila ye bugu ya vha yo farwa ngayo. Yo farwa nga tshanḓa tshawe tsho vuleaho yo sendama nga digirii dza fuiṋa-ṱhanu, nahone ho vha hu si na muṅwe ane a kona u fara bugu iṅwe na iṅwe nga u sendama ho raloho i sa suvhi zwenezwo-zwo zwanḓani. Fhedzi Khaladzi Harmon o fara iyi Bivhili yo sendama nga u ralo lwa mimunithi yo vhalaho, yo khwaṱha sa yo nambatedzwaho tshanḓani tshawe, ngeno a tshi khou bva kha muṅwe muthu a ya kha muṅwe lufherani.”

GSAM 238Vhuṱanzi ha Mma Truesdail

GSAM 238.2Maṅwe mafhungo nga ha heḽi bono ḽithihi a bva kha Mma M. C. Truesdail, vha Trenton, Missouri, o ṅwalwaho nga ḽa 27 Phando, 1891. Vha ri:—

GSAM 238.3“Ndo vha ndi na miṅwaha ya fumi na miṱanu nga 1845, nahone ndo vha ndi hone musi Khaladzi Harmon a tshi dalela Topsham lwa u thoma, musi a tshi vha na bono nḓuni ya Muraravho Curtiss, he a dzhia Bivhili khulwane ya muṱa a i imisela nṱha nga nḓila ye ha vha hu si na muṅwe ane a kona u fara bugu nga zwanḓa i sa suvhi zwenezwo-zwo.

GSAM 238.4“Khaladzi Harmon o vha e kha bono lwa tshifhinga tshi fhiraho awara mbili. Ho vha hu u sumbedzwa hu mangadzaho vhukuma ha maanḓa a Mudzimu u fhira zwe nda vhuya nda zwi vhona, nahone ndo no mu vhona e kha bono lwa zwifhinga zwi fhiraho fumi na zwivhili. Zwifhinga zwenezwi zwoṱhe zwo vha zwi zwa ṱhonifho khulwane na u ḓiṱola, fhedzi itshi tsho zwi fhira zwoṱhe. Oo! Ro tetemesa hani musi Vhurena ha ṱaḓulu vhu tshi ri funza nga tshishumiswa tshaho tshi si na nungo; musi a tshi ri vhalela ndimana dzi khuthadzaho, dzo fanelaho vhuimo hashu ha milingo; dzi ngaho Vhaheberu 2:2, 3; Yakobo 5:7, 8; Vhaheberu 10:35, 39; 1 Petro 1:7; Luka 12:32-37, nga nnḓa ha dziṅwe nnzhi. O vha o imisela Bivhili khulwane ya muṱa nṱha lwe nda tea u ima kha tshidulo uri ndi vhale he a vha a tshi khou sumba hone. A thi humbuli uri Khaladzi Harmon o vha o nlapfa nga intshi dzi fhiraho mbili.”

GSAM 239.1Zwiga zwo raloho zwo tendisa vha re na mbiludzavhukuma uri maṅwe maanḓa a fhiraho a vhathu o vha a tshi khou langa tshishumiswa tshi ḓiṱukufhadzaho, nahone thambo dza ḓa dzi tshi bva zwipidani zwo fhambanaho zwa New England uri a ḓe a ṋee vhuṱanzi hawe.

GSAM 239U Shuma nga Zwanḓa ndi Tshivhi

GSAM 239.2Nga u ṱavhanya nga murahu ha hezwi, Kharebe Harmon o laiwa kha bono uri a dalele Paris, Maine, he ha vha hu na vhathu vhe vha tenda uri ndi tshivhi u shuma nga zwanḓa. Muhulwane Stephens, wa Woodstock, Maine, o vha e murangaphanḓa kha hovhu vhukhakhi, nahone o vha e na ṱhuṱhuwedzo khulwane kha vhaṅwe. O vha o no vha muhuweleli wa tshivhidzo tsha Methodist, nahone a tshi dzhiiwa e Mukriste a ḓiṱukufhadzaho, a fulufhedzeaho. O vha o ita uri vhanzhi vha mu fulufhele nga u fhisegela hawe ngoho, na nga matshilele awe e a vhonala e makhethwa, zwe zwa ita uri vhaṅwe vha tende uri o vha a tshi livhiswa nga nḓila yo khetheaho nga Mudzimu. Murena o ṋea Kharebe Harmon mulaedza wa u mu kaidza. O amba uri o vha a tshi khou lwisana na ipfi ḽa Mudzimu nga u litsha u shuma, nga u kombetshedza vhaṅwe uri vha ṱanganedze vhukhakhi hawe, na nga u sasaladza vhoṱhe vhe vha si vhu ṱanganedze. O landula vhuṱanzi hoṱhe he Murena a mu ṋea uri a mu tendise nga ha vhukhakhi hawe, a hana u tenda zwe a khakha. O tevhela zwe zwa ḓa muhumbuloni wawe, a fara nyendo dzi netisaho, a tshimbila zwikhala zwilapfu, he a vha a tshi ḓo wana u semiwa fhedzi, a humbula uri kha hezwi zwoṱhe o vha a tshi khou tambudzwa nga nṱhani ha Kristo. O vha o litshela u humbula na u haṱula nga vhuṱali.

GSAM 239.3Malugana na vhuṱanzi ha Kharebe Harmon na zwe zwa bvelela kha eneo mafhungo, ndi ḓo redza zwi bvaho kha vhurifhi he nda vhu ṱanganedza vhu tshi bva kha Mma M. C. Truesdail, vhe nga tshenetsho tshifhinga vha vha vha tshi dzula Paris, Maine. Nga murahu ha u ṋea maṅwe mafhungo a tendelanaho na a re afho nṱha, vha ri:—

GSAM 240.1“Vhoṱhe vho bula vhukhakhi havho nga nnḓa ha murangaphanḓa wavho, Jesse Stephens. Khaladzi Harmon o mu sevha uri arali a sa ḓiṱukufhadzi nga u bula vhukhakhi hawe, o vha a tshi ḓo ṱavhanya a swika magumoni a vhutshilo hawe. Vhoṱhe vho pfesesa hezwi sa vhuporofita ha uri nga iṅwe nḓila o vha a tshi ḓo ḓivhulaha.”

GSAM 240.2Zwi tevhelaho ndi zwe zwa bvelela khae nga murahu:—

GSAM 240.3“Nga murahu ha musi sambi ḽawe ḽiṱuku ḽo mu ṱutshela, o vha na ṱungu ḽihulu, nahone nga u ṱavhanya nga murahu a xelelwa nga muhumbulo wawe, a hana u ḽa zwiṅwe na zwiṅwe zwo bikwa nga vhavhi. O vha a sa athu u pfa uri ndo vhuya Massachusetts musi ndi tshi mu isela zwiḽiwa zwa masiari. O vhudzisa, a tshi khou ṱharamudza tshanḓa tshawe tsho ondaho sa marambo nga buli ḽiṱuku ḽa fasitere, a ri: ‘Naa Mudzimu o ni ruma na hezwi, Khaladzi Marion?’ Musi a tshi vhona ndi tshi timatima kha phindulo yanga, o hana u zwi thetshela. Vhuimo hawe vhu ṱungufhadzaho, o valelwa lufherani luṱuku ha mukomana wawe (a sa tendiho), ho nkhumbudza tsivhudzo ye a rumelwa nga vhulenda vhuhulu i tshi bva ṱaḓulu, ye a i hana nga swili khulwane. O iswa kha vha muṱa wawe nga murahu ha maḓuvha mavhili ndi tshi mu dalela nga nḓila iyi i ṱungufhadzaho. Henefho, nga u ṱavhanya o fhelisa vhutshilo hawe nga u ḓivhulaha, a tshi ita thambo nga malabi a mmbete wawe.”2

GSAM 240Vhuporofita ho Ḓadzeaho

GSAM 240.4Nga tshilimo tsha 1845, Kharebe Harmon o dalela Massachusetts o rambiwa nga Otis Nichols, a tshi tshimbila na khaladzi awe Sarah. Vho dzula na muṱa wa Vho-Nichols. Ene na mufumakadzi wawe vho vha vha tshi dzhia gariki yavho vha vha isa fhethu ho fhambanaho uri vha fare miṱangano, he Kharebe Harmon a ṋea vhuṱanzi hawe. Nga u ralo o kona u dalela Boston, Roxbury, na Carver. Musi vha tshi dalela Boston, Massachusetts, lwa vhuvhili, ho itea tshiitea tshi takadzaho vhukuma.

GSAM 240.5Ngei Boston na henefho tsini ho vha hu na tshigwada tsha vhathu vha fhisegelaho vhurereli nga nḓila i songo teaho, vhe na vhone vha tenda uri u shuma ndi tshivhi, mulaedza wavho muhulwane u wa uri: ‘Rengisani zwine na vha nazwo, ni ṋee vhashai.’ Vho ri vho vha vhe kha ṅwaha wa mbofholowo, uri shango ḽi tea u awela, na uri vhashai vha tea u ṱhogomelwa vha sa shumi. Sargent, Robbins, na vhaṅwe vho vha vhe vharangaphanḓa. Vho sasaladza mabono vha ri a bva kha Diabolo, ngauri vhukhakhi havho vhuṋe ho vha ho dzumbululwa. Vho vha vha tshi fara nga vhuhali vhoṱhe vhe vha si tende sa vhone.

GSAM 241.1Musi Kharebe Harmon na khaladzi awe vho dalela nḓuni ya Vho-Nichols, Sargent na Robbins vho ḓa vha tshi bva Boston uri vha humbele thuso khae, vha amba uri vho ḓa u mu dalela, na u lala hawe. Vho-Nichols vho fhindula uri vho takala uri vho ḓa, ngauri Kharebe Sarah na Kharebe Ellen Harmon vho vha vhe nḓuni, nahone vho vha vha tshi ṱoḓa uri vha ḓivhane navho. Vho shandula mihumbulo yavho zwenezwo-zwo, nahone a vho ngo tenda u kwengweledzwa uri vha dzhene nḓuni. Vho-Nichols vho vhudzisa arali Ellen a tshi nga ṋea mulaedza wawe ngei Boston, na arali vho vha vha tshi ḓo thetshelesa, vha kona u haṱula. Vha ri: ‘Ee, iḓani Boston nga Sabatha i ḓaho [vha tshi amba ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege, ngauri vho vha vha sa athu u ṱanganedza Sabatha]; ri nga takalela tshibuli tsha u mu thetshelesa.’

GSAM 241.2Vho-Nichols vho nganetshela hezwi nḓuni yavho ngei Dorchester, nga 1858. Vho ri vho vha vho ita ndugiselelo dzavho dzoṱhe dza u ya Boston nga matsheloni a Sabatha na gariki yavho uri vha ise Kharebe Harmon muṱanganoni wo dzudzanywaho. Nga eneo madekwana, vhukati ha thabelo dza muṱa, o dzhena kha bono. Musi o no bva khaḽo, o ri: ‘Muraravho Nichols, a thi khou ya Boston matshelo; Murena o ntsumbedza uri ndi tea u ya Randolph. U na mushumo une nda tea u u ita henengei.’ Vho-Nichols vho vha vha tshi dzhiela nṱha vhukuma ipfi ḽavho. Vho vha vho fulufhedzisa u mu isa Boston nga ḓuvha ḽi tevhelaho, nahone vho vhudzisa vho vhilaela vha ri: ‘Ndi ḓo ita mini nga ipfi ḽe nda ḽi ṋea Sargent na Robbins?’ Kharebe Harmon a ri: ‘Ni songo vhilaela nga zwenezwo; Murena o nlaya uri ndi ye nga iṅwe nḓila.’ Vho-Nichols vha ri: ‘Zwino, a thi zwi pfesesi.’ Kharebe Harmon a ri: ‘Murena o ntsumbedza uri ri ḓo zwi pfesesa musi ri tshi swika henengei.’ Vho-Nichols vha ri: ‘Zwino, a hu na nḓila ine na nga swika ngayo henengei arali ri sa yi ra ni isa, fhedzi a thi ḓivhi uri ndi ḓo ṱalutshedza hani vharathu vha Boston eneo mafhungo.’

GSAM 241.2Vho-Nichols vho dovha vha mmbudza uri ‘Khaladzi Harmon o vhona muhoyo wavho kha bono, uri ho vha hu sa ḓo vha na muṱangano ngei Boston nga Sabatha, uri Sargent, Robbins, na vhaṅwe vhapikisi vho vha vha tshi ḓo ṱangana na tshigwada tshihulwane ngei Randolph (mayela a fumi na mararu u bva Boston) nga Sabatha; na uri ro vha ri tshi tea u ṱangana na vhapikisi ngei Randolph, muṱanganoni wavho nga Sabatha. Henengei o vha a tshi ḓo ṋewa mulaedza wavho, we wa vha u tshi ḓo tendisa vha re na mbiludzavhukuma, vha si na tshiṱalula, uri mabono awe a bva kha Murena kana kha Sathane.’ Vho litsha u thoma vha ya Boston vha kona u ya Randolph, zwe zwa vha zwi tshi ḓo vha lwendo lwa mayela a fumbili na mavhili, vha tou ya Randolph thwii, vha swika nga tshifhinga tsha muṱangano. Henefho vha wana vhone vhe vha tenda u ṱangana navho ngei Boston. Vho-Nichols vha kona u ri: ‘Zwino ndi a zwi pfesesa.’

GSAM 242.1Vhuḓidini hovhu ha Sargent na Robbins ha u tinya vhuṱanzi ha Kharebe Harmon, na nḓila ye a livhiswa ngayo uri a ṱangane navho, zwo kwama zwihulu mihumbulo ya vhaṅwe vhe vha vha vhe hone. Nga ha muṱangano wone muṋe, ndi ḓo redza mafhungo sa zwe a ṋewa nga Vho-Nichols:—

GSAM 242Zwiga zwi Akhamadzaho

GSAM 242.2“Khaladzi Ellen o dzhena kha bono hu na zwiga zwi sa ḓowelei, a bvela phanḓa a tshi amba e kha bono nga ipfi ḽi pfalaho zwavhuḓi, ḽe vhoṱhe vhe vha vha vhe hone vha kona u ḽi pfesesa, u swika ḓuvha ḽi tsini na u kovhela. Sargent, Robbins na French vho sinyuwa zwihulu, vha nyanyuwa musi vha tshi pfa Khaladzi Ellen a tshi amba e kha bono, ḽe vha ri ḽi bva kha Diabolo; vha shumisa maanḓa avho oṱhe a u ṱuṱuwedza vhaṅwe na nungo dzoṱhe dza mivhili yavho u itela u fhelisa zwe bono ḽa vha ḽi tshi khou zwi ita. Vho vha vha tshi imba vhoṱhe nga maipfi a nṱha vhukuma, vha konou sielisana u amba na u vhala Bivhili nga ipfi ḽa nṱha, uri Ellen a si pfale, u swika nungo dzavho dzi tshi fhela, zwanḓa zwavho zwa tetemela lwe vha si tsha kona u vhala Bivhili. Fhedzi vhukati ha yeneyi khakhathi na phosho yoṱhe, ipfi ḽa Ellen ḽi pfalaho zwavhuḓi, ḽa nṱha, ḽo pfala zwavhuḓi kha vhoṱhe vhe vha vha vhe hone musi a tshi amba e kha bono. Avha vhanna vho bvela phanḓa na u pikisa musi vha tshee vha tshi kona u amba na u imba, naho vhaṅwe vha khonani dzavho vho vha kaidza vha vha humbela uri vha litshe. Fhedzi Robbins a ri, ‘No gwadamela tshifanyiso: ni khou rabela ṋamana ya musuku.’

GSAM 243.1“Vho Thayer, muṋe wa nḓu, vho vha vha sa athu u tendiswa tshoṱhe uri bono ḽawe ḽi bva kha Diabolo, sa zwe Robbins a amba. Vho vha vha tshi ṱoḓa uri ḽi lingwe nga iṅwe nḓila. Vho vha vho pfa uri mabono a maanḓa a Sathane a a imiswa nga u vula Bivhili wa i vhea kha muthu a re kha bono; vha vhudzisa Sargent arali a tshi nga ḽi linga nga yeneyo nḓila, fhedzi ene a hana. Vho Thayer vha mbo ḓi dzhia Bivhili khulwane ya muṱa, i lemelaho, ya bammbiri ḽo petwaho ḽa vha zwipiḓa zwiṋa, ye ya vha yo vhewa nṱha ha ṱafula nahone i sa anzeli u shumiswa, vha i vula vha i vhea yo vulea kha khana ya Ellen e kha bono, ngauri nga tshenetsho tshifhinga o vha o sendamela murahu kha luvhondo khuḓani ya kamara. Bivhili i tshi tou vhewa khae, a mbo ḓi takuwa a ima nga milenzhe yawe, a tshimbila a ya vhukati ha kamara, o fara Bivhili yo vuleaho nga tshanḓa tshithihi, o i imisela nṱha nga hune a nga kona ngaho, maṱo awe o dzula o sedza nṱha, a amba nga tshirunzi a ri, ‘Vhuṱanzi ho hevhedzwaho nga Mudzimu,’ kana maipfi a re na yeneyo ṱhalutshedzo. Nga murahu, o ṱanzulula tshanḓa tshithihi o fara Bivhili, maṱo awe o sedza nṱha, a songo sedza Bivhili, a fhedza tshifhinga tshilapfu a tshi petulula masiaṱari nga tshiṅwe tshanḓa, a tshi vhea munwe kha dziṅwe ndimana, a tshi amba maipfi adzo nga nḓila yo teaho nga ipfi ḽi re na tshirunzi. Vhanzhi vhe vha vha vhe hone vho sedza ndimana dze munwe wawe wa vha wo dzi sumba, uri vha vhone arali a tshi amba maipfi adzo nga nḓila yo teaho, ngauri maṱo awe o vha o sedza nṱha nga tshenetsho tshifhinga. Dziṅwe ndimana dzo vha dzi dza khaṱhulo kha vhavhi na vhaseṱuli; dziṅwe dzo vha dzi tshi kaidza na u funza malugana na vhuimo hashu ha zwino.

GSAM 243Bono Ḽawe ḽo Fhedzaho Tshifhinga Tshilapfusesa, u Fhira Awara dza 6

GSAM 243.2“O dzula e kha honovhu vhuimo masiari oṱhe u swika ḓuvha ḽi tsini na u kovhela, a kona u bva kha bono. Musi Ellen a tshi takuwa a ima nga milenzhe yawe e kha bono, o fara Bivhili i lemelaho, yo vuleaho, nga tshanḓa, a tshimbila kamarani a tshi amba ndimana dza Maṅwalo, Sargent, Robbins na French vha fhumula. Tshifhinga tsho salaho vho vha vho khakhisea, khathihi na vhaṅwe vhanzhi; fhedzi vha fumba maṱo avho, vha khwaṱhisa dzimbilu, vha si vhuye vha bula zwe vha vha vha tshi zwi pfa.”3

GSAM 244Mbingano ya Musidzana Harmon

GSAM 244.1Nga ḽa 30 Ṱhangule 1846, Musidzana E. G. Harmon na Muhulwane James White vho ṱanganywa nga mbingano, nahone vha shuma vhoṱhe u bveledza mulaedza. Nga ṅwaha wa 1847 mushumo wavho wo vha u tshi itwa zwihuluhulu Maine na Massachusetts.

GSAM 244.2Nga Sabatha ya u thoma ya Lambamai, Mma White vho ṋewa bono ḽi takadzaho vhukuma muḓini wa Stockbridge Howland, Topsham, he miṱangano ya vha i tshi anzela u farelwa hone nga tshenetsho tshifhinga. Iḽi ndi bono ḽo bulwaho kha Maṅwalwa a u Thoma, he vha vhona fhethu hukhethwa na thundu dzaho, tshifhinga tsha maṱungu, vhakhethwa vha tshi shavha vha tshi bva dziḓoroboni, vhavhi vho vha tanga, u vhofhololwa havho nga ipfi ḽa Mudzimu, yubili, u ḓa ha Murena e kha goloi ya makole, na zwiṅwe. Zwi nga vha zwavhuḓi u ṱhogomela miṅwe mishukumo yavho musi vhe kha iḽi bono.

GSAM 244Bivhili Nnzhi dzo Shumiswa kha Bono

GSAM 244.3Nga ḽa 19 Phando 1890, Mma Frances Lunt (ṅwananyana wa S. Howland) vho amba na nṋe vha ri:

GSAM 244.3“Nga thungo ha kamara ye miṱangano ya vha i tshi farelwa khayo ho vha hu na ṱafula ḽe nṱha haḽo ha vha hu na bugu dza mifuda yo fhambanaho, vhukati hadzo hu na Bivhili dzo vhalaho dza muelo wo ḓoweleaho. Mma White vho takuwa vha ima nga milenzhe yavho vhe kha bono, vha ya ṱafulani, vha dzhia Bivhili vha sa kwami iṅwe bugu, vha i fara yo vulea nṱha ha ṱhoho yavho nga tshanḓa tsha monde, munwe wa u sumba wa tshanḓa tsha u ḽa wo sumba ndimana ya Maṅwalo ye vha vha vha tshi khou i amba, vho ima phanḓa ha muthu we ya vha yo livhiswa khae; vha konou vhea yeneyo bugu yo vuleaho kha khana ya muthu we vha vha vha tshi khou mu vhudza lwonolwo Luṅwalo. Vha vhuyelela ṱafulani vha dzhia iṅwe Bivhili, vha dovha vha amba iṅwe ndimana ya Maṅwalo nga yeneyo nḓila, vha vhea Bivhili yo vuleaho kha khana ya muthu we vha vha vha tshi khou amba nae. Vho ita zwenezwi kha vhathu vha ṱoḓaho u vha 6; nga murahu vha dzula tshidzuloni nga vhulenda, maṱo avho o sedza nṱha tshifhinga tshoṱhe, a songo sedza bugu.”

GSAM 245.1Malugana na zwenezwi, Mma Truesdail vha ri:

GSAM 245.1“Ndo vha ndi hone [Lambamai, 1847] musi Khaladzi White vha tshi ya ṱafulani vha dzhia Bivhili iṅwe nga murahu ha iṅwe kha bugu dze dza vha dzi nṱha ha ṱafula, vha tshi vhea Bivhili kha khana ya muthu we vha vha vhe na ndimana ya Maṅwalo yo livhiswaho khae. Zwenezwi zwo itwa maṱo avho o sedza ṱaḓulu. Nga tshenetshi tshifhinga vho fara Bivhili nṱha ha ṱhoho yavho musi vha tshi amba na nṋe; vha konou i vhea kha khana yanga. Ndimana ye nda ṋewa yone yo vha i ya 2 Vhakorinta 6:17.”4

GSAM 245.2Kha vhurifhi ha Mma Frances Lunt, vha bula madzina a vhathu vhararu vhe vha vha vhe hone nga tshenetshi tshifhinga, vhe Bivhili dza vhewa khavho musi Mma White vha tshi amba navho nga ndimana ya muṅwe na muṅwe, nahone vhukati ha eneo madzina ho vha hu na ḽa Mma Truesdail.

GSAM 245Mushumo wa u Thoma wo vha Vhukati ha Vhatendi vha U ḓa

GSAM 245.3Mushumo wa Musidzana Harmon, nga fhasi ha vhulivhisi ha tshifhiwa tsha vhuporofita, u bva nga Phando 1845 u swika tshifhinga tsha u thoma u mela ha zwimela tsha 1846, miṅwedzi i ṱoḓaho u vha 18, wo vha u vhukati ha ‘vhatendi’ vha u ḓa ha Kristo hu re tsini, vhe a vha o vhuya a konana navho. Nga murahu ha u fhela ha maḓuvha a 2300 (22 Tshimedzi 1844), u swika hu tshi pfeseswa tshivhangi tsha u nyabwa havho na mufuda wa tshiitea tshe tsha bvelela nga tshenetsho tshifhinga, ho vha hu na khombo ya uri vhatendi vha nga pambutshela kha mihumbulo yo khakheaho, kana vha laṱa tshoṱhe zwe vha tshenzhela zwone tshifhingani tsho fhiraho. Mulaedza wawe wo vha wo livhiswa kha vhenevho, wa ri: ‘Dzangano ḽo fhiraho ḽo vha ḽi ḽa Mudzimu. Farani lutendo lwaṋu no khwaṱha. Murena u kha ḓi vha na mushumo wa vhathu vhawe. Gudani Bivhili. Ṱoḓisisani ipfi, ni ḓo wana tshedza.’

GSAM 245.4Iyi pfunzo i tendelana na nzudzanyo ya Murena. Ndivho yawe yo dzula i ya uri milaedza yawe yo khetheaho ya vhathu vhawe i bviswe kha ipfi ḽawe nga tshifhinga tshayo, tshifhiwa tsha vhuporofita tsha kona u tevhela ‘tsha vhuvhili,’ u khwaṱhisa na u fhaṱa vhatendi.

GSAM 246.1Tsumbo i vhonalaho zwavhuḓi ya zwenezwi i wanala kha mafhungo a Kornelio, sa zwe a ṅwalwa kha Mishumo ya Vhaapostola. Muruṅwa wa Mudzimu o ḓivhonadza khae, a mu ṋea bono e nḓuni yawe. Onoyo muruṅwa o vha a tshi ḓivha zwavhuḓi ngoho dza mafhungo maḓifha, nahone o vha a tshi nga funza Kornelio, fhedzi o rumelwa u shumela muthu we a vha e muḽaifa wa u tshidzwa, nga u ṋea Kornelio bono. O mu khwaṱhisedza uri u rabela hawe na u ḓikumedzela hawe zwo ṱanganedzwa nga Murena. Ho ngo mu huwelela mafhungo maḓifha, fhedzi o mu vhudza uri a vhidze Petro, we a vha o dzula na Simoni musuki wa mikumba, ngei Yopa. Petro a ḓa, a shumisa Maṅwalo a huwelela mafhungo maḓifha a Kristo kha Kornelio.

GSAM 246Vhuimo ha Tshifhiwa tsha Vhuporofita

GSAM 246.2Hafha zwi nga vha zwavhuḓi u ṱhogomela mutevhe wa u bvelela ha zwifhiwa, sa zwe Murena a u vhea kha ipfi ḽawe. Paulo u amba nga zwenezwi kha vhurifhi hawe ha Vhakorinta, hune a ri: ‘Mudzimu o vhea vhaṅwe tshivhidzoni, vha u thoma vha vha vhaapostola, vha vhuvhili vha vha vhaporofita.’5

GSAM 246.3Musi ri tshi sedza maipfi a muapostola malugana na vhushaka ha zwenezwi zwifhiwa mushumoni wa mafhungo maḓifha, ri mbo ḓi vhona uri ndi ngani hu tshi tevhedzwa wonoyu mutevhe. Musi a tshi vhambedza zwenezwi zwifhiwa, Paulo u ri: ‘Ngauralo ndimi ndi tshiga, tshi si tsha vhatendi, fhedzi tsha vha sa tendi; fhedzi u porofita a si ha vha sa tendi, ndi ha vhatendi.’6 Nzudzanyo ya Murena ndi ya uri milaedza yawe yo khetheaho ya shango i bviswe kha ipfi ḽawe; ngauralo u ṱuṱuwedza vhathu uri vha ṱoḓisise Maṅwalo, vha bve vha ye sa vhaapostola, vho hwala vhuḓifhinduleli ha milaedza ya Murena, vha i huwelele i tshi bva Bivhilini, yo imaho yo khwaṱha miṅwahani minzhi. Musi hu tshi vha na vhatendi, tshifhiwa tsha vhuporofita tshi a tevhela ‘tsha vhuvhili,’ tshi tshi ita tshipiḓa tshatsho ‘u itela u khunyeledza vhakhethwa, u itela mushumo wa u shumela, u itela u fhaṱa muvhili wa Kristo.’7

Notes

  1. Vhaheberu 10:32, 33. ↩
  2. Zwi bva kha vhurifhi ha Mma M. C. Truesdail, 27 Phando, 1891. ↩
  3. Zwifhiwa zwa Muya, Volumu ya 2, siaṱari ḽa 79 ↩
  4. Vhurifhi ha Mma M. C. Truesdail, ḽa 27 Phando 1891. ↩
  5. 1 Vhakorinta 12:28. ↩
  6. 1 Vhakorinta 14:22. ↩
  7. Vhaefesa 4:12. ↩

Note

Back