Ndima ya 24 — Vhuporofita Vhuṅwe ho Ḓadzwaho
GSAM 376.1“Zwino elekanyani u bva ṋamusi u ya phanḓa, u bva nga ḓuvha ḽa fumbili na vhuṋa ḽa ṅwedzi wa vhuṱahe, ḽone ḓuvha ḽe mutheo wa thembele ya Yehova wa vhewa ngaḽo; elekanyani zwenezwo. Naa mbeu i kha ḓi vha ḓuluni? Ee, na zwino muṱokola, na muhuyu, na mugaranada, na muṱwari a zwi athu u aṋwa mitshelo; u bva ṋamusi ndi ḓo ni fhaṱutshedza.”1
GSAM 376.2U bvela phanḓa ho khwaṱhaho hu sa imi ha mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru u bva mathomoni awo hu nga vhambedzwa zwavhuḓi na u bvelela he Serubabele a vha naho u bva ḓuvha ḽe a vhea tombo ḽa mutheo wa thembele.
GSAM 376Zwine zwa Vhonala Zwi sa Fulufhedzisi
GSAM 376.3Musi Vhayuda vha tshi vhidzwa u fhaṱa thembele ya Yehova, vhe si na tshelede na maḓulu avho a si na zwiḽiwa, nga kuhumbulele kwa vhathu zwo vha zwi tshi vhonala zwi sa fulufhedzisi. Musi vha tshi thetshelesa mbidzo nga lutendo, vha dzhena mushumoni nga u funa, tshanḓa tsha Mudzimu tshi vha bveledzaho tsho vhonala khavho. Musi ri tshi tevhelela zwe zwa bvelela mathomoni a mulaedza uyu wa vhuraru, ri vhona tshanḓa tshi livhisaho vhane vha nanga nḓila yawe. Naho vha tshi ṱangana na maṱungu, ndondolo ya Mudzimu kha vhathu vhawe na mushumo wawe i dzulela u vhonala khagala kha vhane vha mu fulufhela.
GSAM 376Vhuṱanzi Vhu Ṱalutshedzaho Vhuvha ha Muthu
GSAM 376.4Nga ḽa 24 Lara 1862, ho farwa miṱangano mivhili nga tshifhinga tshithihi muḓini wa William Wilson wa Greenville, Mich., hu u itela u dzudzanya zwivhidzo zwivhili zwa vhe vha ṱanganedza ngoho ya Sabatha henefho tsini. Muṱangano wa tshivhidzo tsha Greenville wo rangwa phanḓa nga Muhulwane White na musadzi wawe kha iṅwe kamara, ngeno Muhulwane Byington na nṋe ro vha ri tshi khou ranga phanḓa muṱangano wa tshivhidzo tsha West Plains kha iṅwe kamara. Musi ri kha mushumo wa u lugiselela kha iṅwe kamara, ro vha ri tshi kona u pfa ipfi ḽa Mma White musi vha tshi ṋea vhuṱanzi havho kha iṅwe kamara. Ro vha ri tshi khou ṱangana na zwiṅwe zwi konḓaho mushumoni washu, musi nga tshifhinga tsho teaho Mma White vha tshi vula muṋango vha ri: “Muraravho Loughborough, musi ndi tshi lavhelesa tshigwada itshi ndi vhona uri ndi na vhuṱanzi ha vhaṅwe vha vhathu vha re fhano. Musi no no luga, ndi ḓo dzhena nda amba.” Samusi tsho vha tshi tshifhinga tshe ra vha ri tshi ṱoḓa thuso, vha mbo ḓi dzhena. Nga nnḓa ha Muhulwane Byington na nṋe, vho vha vha tshi ḓivha madzina a vhathu vhararu fhedzi vhe vha vha vhe kamarani. Vhaṅwe vho vha vhe vhathu vhane vha si vha ḓivhe, vha songo vhuya vha vha vhona nga nnḓa ha musi vha tshi sumbedzwa vhone bononi.
GSAM 377Vhutshilo ha Vho Pratt ho Ṱaluswa
GSAM 377.1Musi vha tshi takuwa uri vha ambe, vho ri: “Ni ḓo tea u mpfarela arali, musi ndi tshi ṱalutshedza zwine nda tea u amba, nda ni ṱalusa nga mbonalo yaṋu, ngauri a thi ḓivhi madzina aṋu. Musi ndi tshi vhona zwifhaṱuwo zwaṋu, ndi humbula zwe Murena a takalela u ntsumbedza nga ha inwi. Uḽa munna a re khuḓani, a re na iṱo ḽithihi [muṅwe a ri: ‘Dzina ḽawe ndi Pratt’], u amba nga maipfi mahulwane uri u na lutendo, a ḓiita muthu wa vhurereli vhukuma, fhedzi ha athu u rembuluwa. Ni songo mu ṱanganedza tshivhidzoni a kha ḓi vha kha vhuimo uvhu, ngauri a si Mukriste. U fhedza tshifhinga tshinzhi a tshi mona mavhengeleni a sa shumi, a tshi hanedzana nga pfunzo ya ngoho, ngeno musadzi wawe hayani a tshi tea u rema khuni, u ṱhogomela tsimu, na zwiṅwe. U ita mafulufhedziso kha zwine a tendelana na vhathu khazwo musi a tshi renga na u rengisa, ane a si a ḓadzise. Vhahura vhawe a vha fulufheli zwine a amba nga vhurereli hawe. Zwo vha zwi tshi ḓo thusa mushumo wa vhurereli arali, kha vhuimo vhune a vha khaho zwino, a sa amba tshithu nga haho.”
GSAM 378Muraravho Barr Vha Takadzwa
GSAM 378.1Vha bvela phanḓa vha ri: “Ava muraravho vha mulala [musi vha tshi vha sumba, muṅwe a ri: ‘Muraravho Barr’] ndo vha sumbedzwa vha tshi fhambana tshoṱhe na uḽa muṅwe munna. Vhutshilo havho ndi tsumbo yavhuḓi vhukuma, vha ṱhogomela u ḓadzisa mafulufhedziso avho oṱhe, nahone vha ṱhogomela muṱa wavho zwavhuḓi. Vha tou ṱoḓou sa amba nga ha ngoho kha vhahura vhavho, vha tshi ofha uri vha ḓo tshinya mushumo na u vhangela vhaṅwe khombo. A vha vhoni uri Murena a nga vha na khathutshelo khulu lune a vha hangwela zwivhi zwavho, nahone vha ḓivhona vha sa fanelei na u vha muraḓo wa tshivhidzo.” Vha mbo ḓi amba navho vha ri: “Muraravho Barr, Murena o nndaela u ni vhudza uri no ḓiambulula zwivhi zwoṱhe zwe na vha ni tshi zwi ḓivha, na uri o no hangwela zwivhi zwaṋu kale; ngavhe ni tshi tenda zwenezwo.” Vhuṱungu he ha vha vhu tshi vhonala kha tshifhaṱuwo tsha muraravho ha ṱavhanya u ṱuwa. Vha imisela maṱo nṱha vha tshi ṅwethuwa, vha amba nga u sa timatima vha ri: “O zwi ita?” Mma White vha fhindula vha ri: “Ee, nahone ndo vhudzwa uri ndi ri kha inwi: ‘Iḓani ni vhe muraḓo wa tshivhidzo; nahone musi ni tshi wana tshibuli, ambani fhungo ḽi tikedzaho ngoho; ḽi ḓo thusa, ngauri vhahura vhaṋu vha a ni fulufhela.’” Vha fhindula vha ri: “Ndi ḓo zwi ita.”
GSAM 378.2Vha mbo ḓi ri: “Arali Vho Pratt vha nga dzhia, lwa tshifhinganyana, vhuimo vhu fanaho na he Muraravho Barr vha vha vhe khaho, zwi ḓo vha thusa.”
GSAM 378.3Nga yeneyo nḓila ha bviswa tshiṅwe tshiitisi tsha vhuleme he ra vha naho kha u dzudzanya tshivhidzo. Musi vhuṱanzi havho vhu sa athu u ṋewa, ro vha ri sa koni u ita uri Vho Barr vha tende u vha muraḓo wa tshivhidzo; nga huṅwe, ro wana uri hu ṱoḓou vha muṅwe na muṅwe we a vha a sa tendelani na u ṱanganedza Vho Pratt; naho zwo ralo, ho vha hu si na we a ḓipfa o vhofholowa u amba tshiitisi tsha u hanedza hawe.
GSAM 378Vivho Muṱani ḽo Fheliswa
GSAM 378.4Nga murahu vha amba na munna we a vha e na lukanda lwa muvhala wa muṱavha, o dzula kha luṅwe lurumbu lwa kamara; vha mbo ḓi sumba musadzi a re na tshifhaṱuwo tshisekene, we a vha e kha luṅwe lurumbu kule naye, vha amba navho sa munna na musadzi wawe. Vha ṱalutshedza zwiṅwe zwe zwa itea vhutshiloni havho ha kale, musi hu sa athu u vha na na muthihi wavho we a amba uri o ṱanganedza ngoho. Vha ri Sathane o hudza zwithu izwi muhumbuloni wa musadzi u swika a tshi lwala muhumbulo. Mma White vha ri: “Ndo vhona uri musadzi uyu o fhedza ṅwaha muthihi tshiimiswani tsha vhane vha lwala muhumbulo; fhedzi u bva musi a tshi dovha a vha na muhumbulo wo dzulaho zwavhuḓi, o tendela vivho ḽiḽa ḽithihi ḽi tshi dovha ḽa mu dina muhumbuloni, zwa ṱungufhadza munna wawe zwihulu, we a ita zwoṱhe zwine a nga kona u sumbedza musadzi wawe uri u a fulufhedzea khae, na uri ha na tshiitisi tsha u ḓibvisa khae nga nḓila ine a ita ngayo.”
GSAM 379.1Nga u ṱavhanya musadzi a gidima a pfuka kamara, a gwadama a humbela munna wawe uri a mu hangwele. Vhathu avha vho vha vha sa tou ḓivhiwa henefho shangoni, nahone mafhungo a vhutshilo havho ha kale o vha a sa ḓivhiwi. Naho zwo ralo, vhe vha vha ḓivha khwine vho vha vha tshi ḓivha uri a vha tsha anḓana, fhedzi vha sa ḓivhi tshiitisi.
GSAM 379Zwi Fanaho na zwa Elisha na Hasaele
GSAM 379.2Musi Mma White vho no ṋea vhuṱanzi havho, mushumo wa u dzudzanya tshivhidzo wo ṱavhanya u fhela. Vho Barr vho dzhena tshivhidzoni nga mbilu yoṱhe, ngeno Vho Pratt vha songo ṱanganedzwa. Nga tshifhinga tshee muṱangano wa fhela ngatsho, Vho Pratt vha amba nga maanḓa vha ri: “Ndi a ni vhudza, a zwi thusi u lingedza u tshimbila na vhathu avha ni tshi ḓiita zwine ni si vhe zwone; ni nga si zwi kone.”
GSAM 379.3U ṱalutshedzwa ha vhuvha ha muthu, sa kha mafhungo a re afho nṱha, hu ri humbudza nga maanḓa mafhungo a fanaho e a ṅwalwa a maḓuvhani a muporofita Elisha:2 Benihadada, khosi ya Siria, o vha o ruma mushumeli wawe Hasaele kha Elisha uri a vhudzise arali a tshi ḓo fhola kha vhulwadze hawe. Elisha o vha o sumbedzwa bono nga ha Hasaele; musi munna uyo a tshi ḓa phanḓa hawe, a lavhelesa tshifhaṱuwo tshawe, zwoṱhe zwa vhuya zwa vhonala khagala muhumbuloni wawe.
GSAM 379Muhulwane White Vho Oma Lurumbu
GSAM 379.4Nga Ḽavhuraru, ḽa 16 Ṱhangule 1865, Muhulwane White vho mbo ḓi oma lurumbu nga ṅwambo wa u shuma lwo kalulaho na u sa eḓela lwo eḓanaho. Samusi zwiimiswa zwa mutakalo vhukati ha vhathu vhashu zwo vha zwi sa athu u thomiwa, vho iswa Dansville, N.Y., kha tshiimiswa tsha mutakalo tshi vhidzwaho “Hayani Hashu Luramoni lwa Thavha.” Musadzi wavho na muṅwali wa mafhungo aya ro vha ri navho henefho u bva nga ḽa 14 Khubvumedzi u swika nga ḽa 7 Nyendavhusiku. Samusi ngalafho ye vha i wana henefho tshiimiswani yo vha yo vha thusa zwiṱuku fhedzi, ro ya muḓini wa Bradley Lamson, Lake View, Rochester, New York, he ra ṱanganedzwa nga vhulenda, ra dzula vhege dzi ṱoḓaho u vha tharu. Henefho ro takalela u ṱangana na Muhulwane J. N. Andrews, vhe vha vha vha tshi kha ḓi tou bva u vhuya kha wonoyo muḓi, vho no fhedza miṅwedzi yo vhalaho ngei Maine.
GSAM 380U Rabelela Muhulwane White
GSAM 380.1Miṱa ya Muhulwane Andrews na ya Vho Orton yo vha i tshi ṱangana na riṋe masiari maṅwe na maṅwe nga tshifhinga tsha thabelo, ri tshi rabela na Muhulwane White na u vha rabelela. Izwi zwo bvela phanḓa u swika nga ḽa 25 Nyendavhusiku. Ngeno vhathu vha shango vha tshi ḓiphina na u ita vhuṱambo nga ḓuvha iḽo ḽa Khushumusi, tshivhidzo tsha Rochester tsho ḽi ita ḓuvha ḽa u ḓidzima zwiḽiwa na u rabelela Muhulwane White. Ro vha na miṱangano nga matsheloni na nga masiari, muḓini wa Muhulwane Andrews, tshiṱaraṱani tsha New Main; nga madekwana vhe vha vha vho rabela na Muhulwane White nga phanḓa vha dovha vha ṱangana navho muḓini wa Vho Lamson.
GSAM 380Bono ḽo Ṋewaho Vhusikuni ha Khushumusi
GSAM 380.2Muṱangano wa madekwana eneo wo vha u na maanḓa. Muhulwane White vho fhaṱutshedzwa zwihulu, nahone Mma White vha ṋewa bono ḽi mangadzaho, ḽe khaḽo vha sumbedzwa zwithu zwinzhi. Khazwo ho vha hu na ndaela kha Muhulwane White dza nḓila ine vha tea u bvela phanḓa ngayo uri vha shumise lutendo lwavho kha Mudzimu, we a vhonala khagala o otlolola tshanḓa tshawe u vha shumela uri vha dovhe vha vhe na mutakalo.
GSAM 380U Ṱhasela ha Sathane ho Porofitiwa
GSAM 380.3Mma White vho amba na vhe vha vha vha tshi khou rabelela Muhulwane White vha ri:
GSAM 380.3“Ndivho ya Sathane yo vha i ya u fhelisa munna wanga, a mu tsitsela vhiḓani. Nga thabelo idzi dzi bvaho mbiluni, maanḓa awe o vunḓiwa. Ndo sumbedzwa uri Sathane o sinyutshela tshigwada itshi tsho bvelaho phanḓa vhege tharu tshi tshi rabelela mushumeli uyu wa Mudzimu nga u ḓiimisela, nahone zwino o ḓiimisela u vha ṱhasela nga maanḓa. Ndo vhudzwa uri ndi ri kha inwi: ‘Dzulelani tsini-tsini na Mudzimu, uri ni kone u lugela zwine zwa nga ni wela.’”
GSAM 381J. T. Orton vha Pfa Khombo i Sa Athu u Swika
GSAM 381.1Nga ḓuvha ḽa u thoma ḽa Phando 1866, Muhulwane White na muṱa wavho vho ṱuwa nga tshidimela vha tshi ya Battle Creek, Michigan. Nṋe ndo sala vhukovhela ha New York tshifhinga tshoṱhe tsho salaho tsha vhuria. U bva nga eneo madekwana e bono ḽa ṋewa ngao, Vho J. T. Orton vho vha vha tshi ḓipfa uri vhutshilo havho vhu khomboni, naho vha sa ḓivhi uri khombo i ḓo bva ngafhi. Vho vhudza vhathu vho vhalaho vhuḓipfi uvhu. Nga Sondaha nga madekwana, ḽa 4 Ṱhafamuhwe, vho vhuya Rochester vha tshi bva Parma, he vha vha vho ya muṱanganoni wa maḓuvha mavhili, vhe na Vho E. B. Sanders (vhane zwino, nga 1905, vha dzula San Jose, Cal.). Musi vha tshi tshimbila muḓini, vho vha humbela uri vha dzule vha tshi tshimbila tshiṱaraṱani tshi re na tshedza tshinzhi u fhira zwiṅwe, vha ri: “Ngauri ndi dzulela u ḓipfa u nga hu na muthu ane a ḓo lingedza u mmbulaya.” Naho zwo ralo, vho vha vha sa vhonali vha na muhumbulo wa uri ndi nnyi ane a ṱoḓa u vha vhulaya.
GSAM 381.2Ndo vhuya Rochester ndi tshi bva Parma nga ḽa 7 Ṱhafamuhwe, nda dzula na Vho Lamson, mukwasha wa Vho Orton. Nga ḽa 8, ene na Mma Orton vho ri dalela, ra dzudzanya u ya nga tshidimela nga matsheloni a ḓuvha ḽi tevhelaho ngei Lancaster, kha tshiṱiriki tsha Erie, he nda vha ndi tshi ḓo vhingisa murwa wawe muthihi fhedzi. Ro fhedza ḓuvha ro takala, fhedzi ḽo vha ḓuvha ḽa u dzika.
GSAM 381U Vhulawa ha J. T. Orton
GSAM 381.3Vho ṱuwa muḓini wa Vho Lamson nga 5 nga madekwana; nga 7:30 nga madekwana ha ḓa muḓinḓa, a ri vhudza nga ha u ṱhaselwa nga tshiṱuhu ha Vho Orton nga muthu a sa ḓivhiwi, nḓuni yavho ya zwifuwo, musi vha tshi khou ṱhogomela bere dzavho. Ro ṱavhanyedza henefho, ra wana uri vho vha vho rwiwa ṱhoho nga tshiṱuhu nga thanda ya lurumbu lwa gariki yo vhofhwaho nga tsimbi, nahone vho vha vha sa ḓivhi tshithu. Vho lovha nga 12:35 vhusikuni honoho. U swika na ṋamusi a zwi ḓivhiwi uri ndi nnyi we a ita tshiito itsho tsha tshiṱuhu. Vhukuma, tshiito itsho a tsho ngo itelwa tshelede, ngauri watshi yavho yo vha i kha ḓi vha tshikwamani tsha tshiambaro tshavho i songo kwamiwa, na tshikwama tshavho tshe tsha vha tshi na $45 tsho vha tshi songo kwamiwa. Izwi zwo vha ṱungu khulu kha Mma Orton, ḽe vha si vhuye vha fhola kha zwine ḽa vha ita zwone. Mutakalo wavho wa muvhili wo ṱavhanya u tshinyala, nahone a vho ngo tshila tshifhinga tshilapfu musi munna wavho o no lovha.
GSAM 382Vhuporofita ha Khushumusi Iyo ho Ḓadzea
GSAM 382.1Nga murahu ha miṅwedzi i si gathi u bva madekwana eneo a Khushumusi a sa hangwei, vharathi kha vhaṱahe vhe vha dzhenelela kha thabelo dza vhege idzo tharu vho vha vhe mavhiḓani. Nga yeneyo nḓila vhuṅwe vhuporofita ho ḓadzea nga nḓila i vhonalaho vhukuma.
GSAM 382Thuso kha Vho Kuleaho Nungo
GSAM 382.2Nga matsheloni-tsheloni a ḽa 12 Nyendavhusiku 1866, Elias Stiles wa North Liberty, Ind., o ḓa muḓini wanga, a nkhumbela uri ndi ṱuwe nae ndi ye henefho u thusa James Harvey, arali zwi tshi konadzea, we a vha o kulea nungo tshoṱhe a tshi vhona u nga ha tshee na fulufhelo kha vhuimo hawe. Ndi tshi ḓivha uri Mma White vho vha vho sumbedzwa mafhungo manzhi vhukuma bononi ḽa u fhedza ḽe vha ṋewa, na uri mafhungo a vhathu vhanzhi o vha o sumbedzwa vhone nga nḓila ya vhuporofita, ndo ri khae: “Zwi nga vha uri Khaladzi White vho vhona zwiṅwe nga ha mafhungo awe; arali zwo ralo, nahone arali vha tshi ḓo zwi ṅwala, zwi ḓo vha na maanḓa u fhira tshithu naho tshi tshifhio tshine nda nga mu vhudza.”
GSAM 382.3Ro mbo ḓi ya kha vhone, nahone hu sa athu u ambiwa na ipfi ḽithihi khavho nga ha vhuimo ha Vho Harvey, nda vhudzisa nda ri: “Khaladzi White, naa no ṋewa tshedza nga ha mafhungo a Muraravho James Harvey kha ḽiṅwe ḽa mabono e na ṋewa?” Vha ri: “Ee, ndo tshi ṋewa, nahone ndo no fhedza maḓuvha a si gathi ndi tshi ḓipfa u nga ndi tea u ṅwala zwenezwo nda mu rumela.” Vha mbo ḓi thoma u ri vhudza zwe vha vhona. Nda ri: “Ndi ḓo ya u mu vhona nga matsheloni, nahone arali ni tshi ḓo ṅwala zwe na sumbedzwa, ndi ḓo mu isela zwone.” Ro tendelana nga zwenezwo, ra vha sia, ra dovha ra ya khavho nga madekwana. Vho vha vho fhedza u ṅwala, vha ri itela vhuthu nga u ri vhalela zwenezwo zwi tshi pfala.
GSAM 383Vhuṱanzi ho Itelwaho James Harvey we a vha o Fhelelwa nga Fulufhelo
GSAM 383.1Vhuṱanzi ho amba zwi khagala uri Vho-Harvey vha ḓo vha na mutakalo wo shayaho nungo, na uri Saṱhane u ḓo lingedza u vha ita uri vha fhelelwe nga fulufhelo, a lingedza u vha ita uri vha humbule uri a hu tshee na khathutshelo kana fulufhelo khavho; fhedzi Mma White vho vhona uri Vho-Harvey vho ita zwoṱhe zwe vha vha vha tshi nga kona u itela u lugisa vhukhakhi ha vhutshilo havho ho fhiraho, na uri Mudzimu o vha hangwela. Zwiṅwe hafhu, musi vha tshi ḓo lingwa uri vha ḓivhulahe, Mma White vho sumbedzwa uri vharuṅwa vha Mudzimu vho vha vha tshi khou vha tanga, vha tshi vha sumbedza uri vha fulufhele Mudzimu na ṱaḓulu. Kha vhuṱanzi ho vha hu na maṅwe maipfi manzhi a u khuthadza na u ṱuṱuwedza a ngaho eneo.
GSAM 383.2Ndi na ḽiṅwalo iḽi, ro ya North Liberty nga matsheloni a ḓuvha ḽi tevhelaho. Ri nḓilani, Vho-Stiles vho mmbudza uri Vho-Harvey vha ṱoḓa u mmbona, fhedzi vho amba uri ndi nga si vhe na ipfi ḽa fulufhelo ḽine nda nga vha vhudza; uri musi ndi tshi ṱangana navho, ndi ḓo tendelana navho uri a hu na fulufhelo khavho, na uri vho xela; nahone, u fana na Eli wa kale, we musi a tshi vhudzwa uri mbulungelo ya Mudzimu yo thubiwa, a wa nga muṱana a fa, na vhone vha ḓo ita nga u ralo.
GSAM 383.3Ro swika ha Vho-Harvey nga awara ya 3 nga masiari. Musi ndi tshi ṱangana navho, ndo ri: “Muraravho Harvey, ni vuwa hani?” Nga ipfi ḽa u ṱungufhala zwihulu vha fhindula vha ri: “Ndo xela! Ndo xela!! NDO XELA!!!” Nda ri: “Hai! A no ngo xela. Hu na fulufhelo kha inwi!” Musi vha tshi vhona uri ndo vha fhindula nga u ralo, vha amba nga ipfi ḽo dzikaho vha ri: “Ndo fhedza vhege tharu ndi tshi humbula uri a hu na fulufhelo kha nṋe, na uri ndo xela. Ṋamusi, musi ndi tshi ḓa ḓoroboni ndi tshi bva bulasini, ndi tshi khou wela buroho i re kha damu ḽa tshigayo, zwo vha zwi tshi nga hu na tshithu tshi ambaho na nṋe tsha ri: ‘Wo xela! A hu na fulufhelo kha iwe! Fhufhela ngomu damuni ḽa tshigayo u ḓikumedze maḓini!’ Ndo humbula uri u ita tshithu tsho raloho zwi ḓo ḓisa lunyadzo kha mushumo wa Kristo, nga zwenezwo nda thivhelwa u ḓivhulaha.”
GSAM 384U Vhofhololwa ho Ḓa nga u Ṱavhanya
GSAM 384.1Nda ri: “Zwino, Muraravho Harvey, a no ngo xela! Ndi na vhuṱanzi hafha vhu bvaho ṱaḓulu nga ho livhaho, vhune ha amba uri a no ngo xela!” Vha fhindula vha ri: “Arali zwo ralo, ndi ḓo vhu thetshelesa.” Nda vha vhalela vhuṱanzi, ndo thoma nga u amba uri a hu na ipfi na ḽithihi ḽo vhewaho zwanḓani zwanga. Musi ndi tshi fhedza u vhala, khofheni yavho ha penya nga u ṅwethuwa, vha ri: “Zwino hu na fulufhelo kha nṋe. Ndi a tenda kha Murena.”
GSAM 384.2Nga murahu ha u vhala, ro vha na tshifhinga tsha u rabela, tshe musi tshi tshi fhela vha takuwa vho shanduka, vho takala. Vho ri vhudza uri ḽiṅwalo iḽo ḽo ṱalusa zwe zwa vha zwi tshi khou bvelela muhumbuloni wavho kha vhege tharu dzo fhiraho nga nḓila yo teaho u fhira zwe vhone vha vha vha tshi nga zwi ṱalusa ngayo. Nga zwenezwo lufuno lwa Mudzimu lwo vhonala kha u bvisa muraravho uyu kha u fhelelwa nga fulufhelo nga nḓila iyi.
GSAM 384Fhethu ha Mushumo ho Ṱanḓavhudzwa
GSAM 384.3U swika nga ṅwaha wa 1868, mushumo wa Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe wo vha wo guma kha United States, na henefho wo vha u tshi itwa kha tshipiḓa tshi re devhula ha mukano wa tshipembe wa Missouri na vhubvaḓuvha ha Mulambo wa Missouri. Kha muṱangano wa u ṱolisisa fhethu ha mushumo na u kovhekanya vhashumi, tshifhingani tsha dzulo ḽa Khonferentsi Khulwane ḽe ḽa farwa Battle Creek, Mich., nga 28 Shundunthule, ho phethwa uri hu rumelwe vhashumi vhavhili na ṱende ḽa fithi dza 60 California. Muhulwane D. T. Bourdeau na muṅwali ro swika San Francisco nga 18 Fulwana wa ṅwaha wonoyo.
GSAM 384U Thomiwa ha Mushumo wa Vhurumiwa California
GSAM 384.4Hu na tshithu tshithihi tshine nda tama u tshi amba malugana na u thomiwa ha mushumo wa vhurumiwa California, tshine tsha sumbedza zwavhuḓi ndeme ya tshifhiwa tsha vhuporofita kha mushumo. Paulo, musi a tshi amba nga zwifhiwa zwa muya, hu tshi katelwa tshifhiwa tsha vhuporofita, u ri zwi itelwa “u fhelelisa vhakhethwa, u shuma mushumo wa vhuḓinḓa, na u fhaṱa muvhili wa Kristo.”3 Vhukuma nḓila yo fanelaho vhukuma ya u fhelelisa vhakhethwa ndi u vha sumbedza vhukhakhi havho, uri vha vhu laṱe, vha ṱanzwe zwivhi zwavho nga malofha a ndeme a Murena washu Yesu Kristo. Nga ndivho yeneyi, thuso nga tshifhiwa tsha vhuporofita kha mushumo wa vhuḓinḓa yo ḓi dzula i tshi vhonala kha mushumo wa ngoho ya zwino, i tshi sumbedza vhashumeli vha Murena zwine zwa khou ṱahela kha nḓila yavho ya u shuma, na nḓila ine vha nga shuma ngayo nga hu bvelelaho vhukuma kha u rembulusa vhathu arali vha tshi shandula maitele avho.
GSAM 385Vhuṱanzi nga ha Nḓila ya u Shuma California
GSAM 385.1Nga murahunyana ha u swika hashu California ro wana luṅwalo lu bvaho kha Mma White, lwe khalwo vha anetshela bono ḽe vha ḽi ṋewa Battle Creek nga madekwana a Ḽavhuṱanu, 12 Fulwi,—ḓuvha ḽe ra ḽi fhedza Lancaster, N. Y., ri sa athu u bva ra ya California. Vho vha vha sa athu u vhuya vha ya California, nahone vho vha vha sa ḓivhi mikhwa ya vhathu vha hone nga u tou i vhona vhone vhaṋe. Zwi re zwone ndi uri nga tshenetsho tshifhinga vho vha vha sa athu u vhuya vha ya vhukovhela ha Mulambo wa Missouri. Zwoṱhe zwe vha vha vha tshi zwi ḓivha malugana na zwa henengei zwo vha zwi tshi bva kha zwe Murena a takalela u vha dzumbululela zwone.
GSAM 385.2Kha ndaela dza luṅwalo lwavho, vho ṱalusa maitele a u ṋea nga mafunda a vhathu vha California, na mvelelo dza u shuma vhukati havho nga nḓila ya vhutshivha, ya “u vhulunga tshelede iṅwe na iṅwe ṱhukhu.” Musi hu tshi huwelelwa kha vhathu vha California, vha tea u sendelwa nga muya wa mafunda u fanaho na une vha shuma ngawo, naho zwo ralo hu sa tambiswi tshelede.
GSAM 385U Bvelela he ha Ambiwa Kale ho Swika
GSAM 385.3Zwino musi ndi tshi sedza murahu kha miṅwaha ya 37 yo fhiraho u bva musi mushumo u tshi thoma California, ndi tshi elekanya vhuimo ha tshenetsho tshifhinga, vhuimo ha vhathu, na nḓila ye ra vha ri tshi ḓo shuma ngayo arali ri songo wana vhuṱanzi, nahone ndi tshi vhona mvelelo dza u tevhela ndaela dze ra ṋewa, ndi nga amba uri mushumo washu wo bvela phanḓa nga miṅwedzi miraru u fhira zwe wa vha u tshi ḓo bvelela ngazwo nga ṅwaha muthihi arali ri songo thusiwa “kha mushumo wa vhuḓinḓa” nga ndaela dze ra wana nga tshifhiwa tsha vhuporofita. U swika luṱavula lwa 1871, nga ṅwambo wa vhuḓidini ngei Sonoma County, ho vha ho no thomiwa zwivhidzo zwiṱanu zwa Vhalondi vha Sabatha.
GSAM 386Muṱangano wa Ṱende wa u Thoma San Francisco
GSAM 386.1Nga Fulwi wa ṅwaha wonoyo, ro fhaṱa ṱende ḽashu lwa u thoma San Francisco. Samusi Muhulwane Bourdeau vho vha vho humela Vhubvaḓuvha, ho rumelwa muṅwe mushumi a bvaho Michigan uri a dzhie vhudzulo havho. O swika nga 17 Fulwi, a ṱavhanya a ṱanganela na nṋe kha mushumo ḓoroboni. Nga murahu ha u shuma vhege dzi si gathi ṱendeni, ro bvela phanḓa na miṱangano yashu holoni dzo hirwaho u swika nga 1 Nyendavhusiku 1871. Nga ṅwambo wa mushumo uyu, vhathu vha fhiraho 50 vho ṱanganedza mulaedza San Francisco.
GSAM 386Milingo ya Ngomu California
GSAM 386.2U swika nga tshenetshi tshifhinga, milingo yashu California yo vha yo bva zwihuluhulu kha u pikiswa nga vha nnḓa, fhedzi zwino ha vuwa mulingo wa lutendo wa luṅwe lushaka, we vhathu vhashu vha vha vha songo u lavhelela. Muṅwe mushumisani o bvela phanḓa na maitele e nda vha ndi na vhuṱanzi ha uri a ḓo ḓisa lunyadzo khae na kha mushumo. Ro vha ri na maswina a re na vengo ḽihulu ḓoroboni, e a vha a tshi khou lavhelesa tshiṅwe na tshiṅwe tshine ra ita, nahone o ḓilugisela u shumisa nyito iṅwe na iṅwe i si ya vhuṱali u itela u ri huvhadza. Nga zwenezwo, zwo vha zwi tshi ṱoḓea vhukuma uri ri thetshelese ngeletshedzo ya muapostola ya uri ri “iledze tshivhumbeo tshiṅwe na tshiṅwe tsha vhuvhi.”
GSAM 386U Ḓilanga hu re na Khombo
GSAM 386.3A tho ngo amba uri muraravho o ita tshivhi ngangoho nga maitele awe, fhedzi ndo ṱalutshedza uri maswina ashu a ḓo shumisa zwine muraravho a ri a zwi na mulandu u itela u ri tshinya. O ima kha ḽa uri o vha e na pfanelo ya “u ita zwine a funa” kha mafhungo enea, zwihuluhulu musi ho tendiwa uri a hu na tshivhi kha zwe a vha a tshi khou ita. Zwithu zwo bvela phanḓa nga u ralo u swika nga 23 Phando 1872, musi ndi tshi bva Sonoma County nda ya San Francisco u vhona zwe zwa vha zwi tshi nga itwa u thivhela mafhungo a henefho.
GSAM 387.1Nga tshenetsho tshifhinga maswina ashu o vha a tshi khou shumisa maitele awe nga nḓila ye nda vha ndo i ofha, nahone o vha o ima kha ḽa uri “a si mafhungo avho,” na uri u ḓo vha sumbedza uri u na muhumbulo wawe, nahone a nga tshimbila zwiṱaraṱani nga nḓila ine a funa, e na ane a funa, a sa vhofhiwi nga maipfi avho. Ndo lingedza u amba nae ri vhavhili uri ndi mu sumbedze uri maitele o raloho a nga si shume, na uri muya wo raloho wa u ḓilanga u ḓo fhedzisela kha vhuvhi. O vha e na khonani dze dza vha dzi tshi mu pfela vhuṱungu vhukuma; vhaṅwe vhadzo vho thoma u dzhia sia ḽe ḽa vha ḽi tshi ḓo ita uri a sasaladzwe zwihulu u fhira kale. Vhanzhi vha tshivhidzo vho vhona vhuvhi ha u sa thetshelesa hawe, nahone vho vha vho ḓilugisela u tikedza vhuḓidini hanga ha u tsireledza mushumo kha lunyadzo.
GSAM 387Ho Vhewa Muṱangano wa Ṱhoḓisiso
GSAM 387.2Mafhungo o vha o ima nga u ralo nga Sabatha, 27 Phando, musi hu tshi phethwa uri hu tea u ṱoḓisiswa mafhungo eneo, na uri tshivhidzo tshi dzhie vhukando ho khwaṱhaho, u itela u vha tsireledza kha lunyadzo lwe lwa vha lu tshi nga ḓiswa nga muya uyu wa u hanedza. Ho vhewa muṱangano uri u thome nga ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege, 28 Phando, nga awara ya 9 nga matsheloni, u itela u ṱolisisa vhuimo na vhuḓifhinduleli hashu sa tshivhidzo malugana na eneo mafhungo. Nga zwoṱhe zwe zwa vha zwi tshi vhonala, u fhandekana ha tshivhidzo tshenetsho ho vha hu sa iledzei. Ndo fhedza tshifhinga tshinzhi tsha vhusiku honoho ndi tshi rabela Mudzimu uri a shume a tshi itela riṋe.
GSAM 387U Bula Mulandu nga u Tou Ṅwala
GSAM 387.3Nga matsheloni a ḓuvha ḽa 28, musi ndi tshi khou ya muṱanganoni, ndo ṱangana na mushumisani uyo e nḓilani ya vhaendangaṋayo tsini na fhethu he nda vha ndi tshi dzula hone, a tshi khou lila. A ri: “Muraravho Loughborough, a thi nga yi muṱanganoni ṋamusi.”
GSAM 387.4Nda ri: “A ni nga yi muṱanganoni? Muṱangano u malugana na mafhungo aṋu.”
GSAM 388.1A ri: “Ndi a zwi ḓivha, fhedzi ndo khakha tshoṱhe. No luga kha sia ḽe na ima khaḽo malugana na nṋe. Holu ndi luṅwalo lwa u bula mulandu lwe nda lu ṅwalela tshivhidzo; lu dzhieni ni vha vhalele lwone. Zwi ḓo vha khwiṋe kha inwi, na kha vhane vha nga ṱoḓa u mpfela vhuṱungu, arali ndi si vhe hone.”
GSAM 388.2Nda vhudzisa nda ri: “Ndi mini tshe tsha ita uri ni shanduke zwihulu nga u rali u bva mulovha?”
GSAM 388Ho Ṱanganedzwa Bono ḽi Mangadzaho
GSAM 388.3A fhindula a ri: “Ndo ya poswoni vhusiku ho fhiraho, nga murahu ha Sabatha, nda wana luṅwalo lu bvaho kha Khaladzi White, vha re Battle Creek, Mich. Ndi vhuṱanzi he vha vhu ṅwalela nṋe.” A tshi nṋea lwone, a ri: “Vhalani izwo, ni ḓo vhona nḓila ine Murena a vhona ngayo mafhungo anga.”
GSAM 388.4O nkhumbela uri ndi vhudze tshivhidzo uri o wana vhuṱanzi vhu bvaho kha Khaladzi White, vhune ha mu kaidza nga ṅwambo wa vhuḓifari hawe, na uri o vhu ṱanganedza, samusi ho vha hu ngoho.
GSAM 388Nḓila ine Bono ḽa Ita Ngayo uri Vhathu vha Tende
GSAM 388.5Izwi zwo vha zwi tshipiḓa tsha bono ḽe Mma White vha ḽi ṋewa Bordoville, Vt., nga 10 Nyendavhusiku 1871. Vho thoma u ṅwala tshipiḓa tshi ambaho nga mafhungo a muraravho uyu nga 27 Nyendavhusiku 1871, fhedzi nga tshiṅwe tshiitisi u fhedza ḽiṅwalo ho lenga u swika nga 18 Phando 1872, musi ḽi tshi fhedzwa na u rumelwa nga poswo ḽi tshi bva Battle Creek. Nga tshenetsho tshifhinga ho vha hu tshi ṱoḓea maḓuvha a ṱoḓaho u vha 9 uri marifhi a tshimbile nga shango a tshi bva Michigan a tshi ya California.
GSAM 388.6Kha bono vha sumbedzwa zwithu zwinzhi nga nḓila ya vhuporofita. Na kha haya mafhungo zwo vha zwo ralo. Nga tshifhinga tshe vha ṋewa bono, ho vha hu na murunzi fhedzi wa zwe zwa vha zwo no bvelela ngangoho musi vhuṱanzi vhu tshi swika San Francisco. Musi hu tshi vhambedzwa maḓuvha, zwi ḓo vhonala uri mafhungo a San Francisco o swika kha vhuimo hao ha u fhedzisela nga murahu ha musi vhuṱanzi ho ṅwalwaho ho no bva Battle Creek. Vhararavho vhashu vha San Francisco vho mbo ḓi vhona uri a hu na muthu we a vha a tshi nga vha o ṅwalela Battle Creek, a vhudza Mma White mafhungo nga tshifhinga tshine vha nga kona u ṅwala luṅwalo ulwu, ngauri vhuimo honoho ha zwithu ho vha vhu sa athu u vha hone.
GSAM 389.1Ngoho iyi yo vha ya ndeme khulwane kha vhararavho vha henefho, ya vha khwaṱhisedza uri kha bono iḽo ho vha hu na maanḓa a Mudzimu. Ndo vha ndi songo ṅwalela Muhulwane White kana mufumakadzi wavho na mutaladzi na muthihi malugana na vhuimo ha zwithu San Francisco, nahone mushumisani uyo o amba uri ho ngo ṅwala tshithu. Vhararavho vha ri: “Arali o vha o ṅwala, o vha a tshi nga si ambe zwithu zwe zwa dzumbululwa nga ha ene muṋe.”
GSAM 389Nḓila ye Bono ḽa Ṅwalwa Ngayo
GSAM 389.2Nga murahu, musi ri tshi pfa nga ha u ṅwalwa na u rumelwa nga poswo ha vhuṱanzi, zwi tshi bva kha vha ngei he ḽiṅwalo ḽa ṅwalwa hone, zwo mbo ḓi vhonala zwihulu uri Murena we a ṋea bono o dovha a ṱhogomela tshifhinga tshe ḽa ṅwalwa ngatsho na u rumelwa he ḽa vha ḽi tshi ya hone, uri ḽi swike nga tshifhinga tsho teaho tshoṱhe.
GSAM 389.3Nga matsheloni-tsheloni a 18 Phando 1872, Mma White vho vuswa vhuṱanzi ho ambiwaho afho nṱha ho khwaṱha muhumbuloni wavho. Zwenezwo zwe vha zwi pfa zwo vha zwi khagala khavho u fana na musi vho zwi pfa zwi tshi ambiwa nga ipfi, ha pfi: “Ṅwalani nga u ṱavhanya vhuṱanzi ha California, ni vhu rumele nga poswo i tevhelaho; vhu a ṱoḓea.” Musi izwi zwi tshi dovhololwa lwa vhuvhili, vha vuwa, vha ṱavhanya u ambara, vha fhedza u ṅwala. Musi tshifhinga tsha u ḽa nga matsheloni tshi tsini, vha ṋea murwa wavho Willie luṅwalo, vha ri: “Isani luṅwalo ulwu poswoni, fhedzi ni songo lu dzhenisa tshibogisini tsha marifhi. Lu ṋeeni mulanguli wa poswo, ni mu humbele uri a vhone uri u lu dzhenisa ngomu sagani ḽa poswo ḽine ḽa bva matsheloni ano.” Nga murahu o ri o humbula uri ndaela dzavho dzo vha dzi tshi mangadza zwiṱuku, fhedzi ho ngo vhudzisa tshithu, a ita zwe a laedzwa, nahone a “vhona luṅwalo lu tshi dzheniswa sagani ḽa poswo.”
GSAM 389Vhuṱanzi ha Vhulivhisi ha Mudzimu
GSAM 389.4Arali ni tshi ḓivha vhuimo hashu San Francisco nga tshenetsho tshifhinga, ni ḓo ṱavhanya u vhona ndeme ya u dzhenisa luṅwalo ulwo kha poswo yeneyo. Nga eneo maḓuvha ro vha ri na poswo nthihi fhedzi nga ḓuvha i tshimbilaho nga shango. Arali luṅwalo lwo vha lwo swika nga vhusiku ha ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege, nga 28, nṱhani ha vhusiku ha Mugivhela, nga 27, a zwi timatimisi uri ho vha hu tshi ḓo vha na u fhandekana hu ṱungufhadzaho tshivhidzoni. Arali lwo vha lwo swika vhege dzi si gathi phanḓa ha zwenezwo, naho hu nga vha nga murahunyana ha musi bono ḽi tshi ṋewa, tshivhidzo tsho vha tshi tshi nga si ṱavhanye u vhona maanḓa aḽo.
GSAM 390.1Afha ho vha hu na vhuṱanzi he ha vha hu na zwiga zwi vhonalaho zwa tshanḓa tsha Murena, hu si nga ṅwambo wa uri ho swika nga tshifhinga tsho teaho u itela u lugisa nga hu bvelelaho vhukhakhi he ha vha hu hone fhedzi, fhedzi hafhu, samusi muraravho o vhu ṱanganedza nga u ḓiṱukufhadza a ita zwe ha amba, ho vha na ṱhuṱhuwedzo khulwane ya u ḓisa vhuthihi na u khwaṱha kha tshivhidzo tshenetsho tshe tsha vha tshi tshee tshiswa.
GSAM 390Nḓila ya u Ṅwala Mabono
GSAM 390.2Tshiitea itshi tshi dovha tsha vha tsumbo ya zwe vhone vhaṋe vha amba malugana na nḓila ine vha ṅwala ngayo zwe vha zwi vhona. Nga ha izwi vha ri: “Ndo vuswa khofheni ndi tshi pfesesa nga hu khagala mafhungo e a vha o no sumbedzwa muhumbuloni wanga; nahone ndo ṅwala, vhukati ha vhusiku, marifhi e a pfuka dzhango, a swika nga tshifhinga tsha khombo, a tsireledza mushumo kha khombo khulwane.”4