Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
05 / 31
05 / 31

Ndima ya 2 — Pulane ya Tshidzo yo Dzumbululwaho

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“Fulufhelo ḽi lenga u khunyelela ḽi lwadza mbilu; fhedzi musi zwe muthu a zwi tama zwi tshi swika, ndi muri wa vhutshilo.”1 “Ngauri Murena wa mavhuthu u ri: Hu kha ḓi vha na tshifhinga tshiṱuku, nda dovha nda dzinginyisa maṱaḓulu na ḽifhasi, na lwanzhe na shango ḽo omaho; ndi ḓo dzinginyisa tshaka dzoṱhe, nahone Ane a Tamwa nga tshaka dzoṱhe u ḓo ḓa; ndi ḓo ḓadza nḓu iyi nga vhugala, u ralo Murena wa mavhuthu.”2

GSAM 38.2U bva tshifhingani tshee Adamu a pandelwa tsimuni ya Edeni na murini wa vhutshilo, maipfi o vhudzwaho Sathane nga ha mbeu ya musadzi, a no ri, “I ḓo pwasha ṱhoho yau,” o ṋea vhathu fulufhelo ḽa uri Diabolo u ḓo fheleledza o kundwa, maano awe a vhufhura a fheliswa, nahone vha dovha vha humela murini wa vhutshilo. Nga zwenezwo, Ene we a vha o lindelwa, Mbeu yo fulufhedziswaho, a vha “Ane a Tamwa nga tshaka dzoṱhe.”

GSAM 38.3Kha maipfi a Hagai o redzwaho afho nṱha, zwi vhonala uri u ḓa ha Ene Ane a Tamwa hu ṱumanywa na tshifhinga tshine Murena a ḓo dzinginyisa maṱaḓulu na ḽifhasi. Musi Paulo a tshi ṅwalela Vhahebheru, o amba nga u dzinginyiswa honoho sa hu tsha matshelo, a ri, “Ndi ḓo dovha nda dzinginyisa, hu si ḽifhasi fhedzi, fhedzi na ḽiṱaḓulu. Maipfi aya a no ri, Ndi ḓo dovha, a amba u bviswa ha zwine zwa dzinginyiswa, sa zwithu zwo sikwaho, uri zwine zwa nga si dzinginyiswe zwi sale. Zwino, sa izwi ri tshi ṱanganedza muvhuso une wa nga si dzinginyiswe, kha ri vhe na tshilidzi, uri ngatsho ri kone u shumela Mudzimu nga nḓila i mu takadzaho, nga u mu hulisa na u mu ofha.”3 Maipfi aya a ambaho nga ha u dzinginyiswa huthihi hu tshee ha matshelo, a vhonala a tshi hu ṱumanya tsini na u vhewa ha muvhuso wa Mudzimu lwa u fhedzisela, nga fhasi ha Kristo, Mbeu yo fulufhedziswaho, “Ane a Tamwa nga tshaka dzoṱhe.”

GSAM 39.1Kha aya maḓuvha a vhufhelo, vhoṱhe vha re na Bivhili yoṱhe yo vuleaho phanḓa havho vha nga vhona zwavhuḓi u vusuludzwa hune ha ḓo itwa nga Kristo. Zwo vha zwi songo ralo kha vhathu vha kale. Ipfi ḽa Murena ḽo ḓa khavho ḽi tshi ri, “mulayo kha mulayo, mulayo kha mulayo; mutalo kha mutalo, mutalo kha mutalo; zwiṱuku afha, zwiṱuku ngei.”4 Nga zwenezwo, u dzumbululelwa havho pulane ya u tshidzwa zwo vha zwi tshi fana na nḓila ya muvhuya, “sa tshedza tshi penyaho, tshi no ḓi engedza u penya u swika ḓuvha ḽi tshi tsha nga vhuḓalo.”5 Ngauralo, zwi a takadza vhukuma u tevhelela nga u pfufhifhadza nḓila ye pulane yeneyo ya bvela ngayo khagala nga zwiṱuku nga zwiṱuku kha vhathu vhawe vha kale.

GSAM 39U Lenga A Ho Ngo Dzumbululwa Mathomoni

GSAM 39.2Murena ho ngo ṱavhanya a ita uri fulufhelo ḽavho ḽi lenge, a lwadza dzimbilu dzavho nga u vha dzumbululela uri hu ḓo fhela maḓana a miṅwaha vha sa athu vhona u khunyelela ha mafulufhelo avho kha Mbeu yo fulufhedziswaho. Kha zwe zwa ṅwalwa ri wana uri vho tendelwa u humbula uri ṅwana wa u thoma ane a ḓo bebwa u ḓo vha yeneyo Mbeu, na uri hu si kale, nga iṅwe nḓila, Edeni i ḓo vusuludzwa, nahone vha dovha vha kona u ya murini wa vhutshilo. Musi Kaine a tshi bebwa, Eva o vhidzelela a ri, “Ndo wana munna a bvaho ha Murena.”6 Vhaṅwe vhaḓivhi vha Luheberu vha ṱanziela uri musi maipfi aya a tshi ṱalutshedzelwa nga ho livhaho na nga vhuḓalo, a ri, “Ndo wana munna, Murena.” Zwine zwa amba uri: Heino Mbeu ine ya ḓo ita mushumo uyu wa vhuvhusi wa u kunda Sathane. A hu na he ha ṅwalwa uri Eva o amba maipfi o raloho musi Abele a tshi bebwa. O vha a tshi nga humbula, nahone zwo vha zwi zwa mvelo uri a humbule, uri tanzhe ndi ḽone ḽine ḽa ḓo ḓadzisa fulufhedziso. Mafulufhelo awe a nga vha o kulea lungafhani, a vhuya a fa, musi vhuḓifari ha Kaine vhu tshi bvela khagala, a tshi vhona nḓila yawe mmbi ye ya fheleledza yo mu isa kha u vhulaha murathu wawe. Musi Abele a sa athu vhulahwa vha tea vha vho vha vho ṋewa tshedza na nḓivho nga ha tshiṱhavhelo tsha matshelo tshe tsha vha tshi tshi ḓo itelwa vhone; ngauri Abele, sa zwe a laedzwa nga Mudzimu, o ḓisa ngwana yawe ya nngu uri i vhe tshiṱhavhelo, ngeno Kaine, we a vha o funzwa zwi fanaho na murathu wawe, o ḓisa tshifhiwa tsha mitshelo ya mavu, nahone a tshi ḓisa e na muya wa mbiti na vivho. Tshiṱhavhelo tsha Abele tsho ṱanganedzea u fhira tsha Kaine, ngauri tsho ṋekedzwa “nga lutendo,” nahone Paulo u ṅwala nga hatsho a ri, “Naho o fa, u kha ḓi amba.”7

GSAM 40Naa Sethe Ndi Ene Mbeu?

GSAM 40.1Nga murahu ha lufu lwa Abele, Sethe o bebwa, fulufhelo ḽa dovha ḽa vuwa; ngauri Eva o ri, “Mudzimu o nṋekedza iṅwe mbeu vhudzuloni ha Abele, we Kaine a mu vhulaha.”8 Nga murahu Sethe o vhaliwa kha mutevhe wa vhaduhulu vha Adamu. (Vhonani Genesi 5:3.) Kaine, we a vha e tanzhe ḽa vhukuma, ha vhaliwi kha mutevhe wa lushaka. Khamusi Eva o humbula uri Sethe o vha e ene Mbeu yo fulufhedziswaho zwino. Kha zwe zwa ṅwalwa zwi vhonala uri nga murahu ha u bebwa ha Sethe, vhathu vho thoma u ḓivhidza nga dzina ḽa Murena. (Vhonani maipfi a re thungo ha Genesi 4:26.) Khamusi vho ita zwenezwo vha tshi humbula uri Sethe ndi ene we a vha a tshi ḓo vha muvhusi wa u fhedzisela, Murena, ane a ḓo fhelisa muvhuso we Sathane a u dzhia nga tshanḓa.

GSAM 40Fulufhelo ḽo Livhiswaho kha Noaxe

GSAM 40.2Kha mafhungo mapfufhi o ṅwalwaho a zwiitea zwa u bva tshifhingani tsha Adamu u swika u bebwani ha Noaxe, ho ṋewa zwiṱuku nga nnḓa ha mutevhe wa lushaka lwa vhathu. Musi Noaxe a tshi bebwa (“o lugaho,” kha maipfi a re thungo), fulufhelo ḽo dovha ḽa vuwa, nahone vhathu vha ri, “Hoyu u ḓo ri fhumudza kha mushumo washu na u neta ha zwanḓa zwashu, zwi tshi bva kha mavu e Murena a a sema.”9 Ipfi ḽa Mudzimu a ḽi ambi uri vho vha vho lavhelela u fhumudzwa hani kana nga nḓila ifhio; fhedzi vho vha vhe na fulufhelo ḽa uri thukhu yo vhewaho kha ḽifhasi i ḓo fhungudzwa nga iṅwe nḓila. Vho vha vha songo vhudzwa nga ha vhuvhi he ha vha vhu tshi ḓo vha hone misini ya Noaxe, musi vhathu vha tshi ḓo ḓadza shango nga zwivhi na dzikhakhathi lune lushaka lwa vhathu lwa ḓo fheliswa kha ḽifhasi nga maḓi a ndambi, ha ponya Noaxe na muṱa wawe fhedzi; kana uri o vha a tshi ḓo fhedza miṅwaha ya ḓana na mahumi mavhili a tshi sevha shango nga ha u fheliswa hune ha khou ḓa.

GSAM 41U Fhaṱwa ha Babele

GSAM 41.1Nga murahu ha ndambi, vhathu vho laedzwa nga Noaxe uri vha ḓadze ḽifhasi; fhedzi musi vha tshi thoma u anda, vho landula pulane ya Murena ya u vha vhusa. Nimirodo o thoma muvhuso wa Babele (we nga murahu wa vhidzwa Babiloni, muvhuso wa u thoma wa kha ḽifhasi).10 Nga murahu ha tshifhinga tshiṱuku, vhathu vho thoma u fhaṱa mutsheṱo wa Babele, uri vha ḓiitela dzina, na u thivhela uri vha balanganywe na shango, zwo fhambanaho tshoṱhe na zwe Murena a vha funza nga Noaxe. Nṱhani ha u lindela nga u konḓelela uri Murena a khunyeledze ndivho dzawe, vho ḓidzhiela mafhungo zwanḓani zwavho; Mudzimu a vhilinganya luambo lwavho, vha balanganywa nga yeneyo nḓila.

GSAM 41Abrahamu u ḓo vha Muḽaifa wa Ḽifhasi

GSAM 41.2Musi ri tshi tevhelela mafhungo mapfufhi o ṅwalwaho u swika kha murafho wa vhufumi u bva kha Noaxe, ri wana u vhidzwa ha Abrahamu, we Murena a mu vhudza a ri, “Shango ḽoṱhe ḽine wa ḽi vhona ndi ḓo ḽi ṋea iwe na mbeu yau lini na lini. Ndi ḓo ita uri mbeu yau i vhe sa buse ḽa ḽifhasi; lune arali muthu a tshi nga kona u vhala buse ḽa ḽifhasi, na mbeu yau i ḓo kona u vhalwa. Vuwa, u tshimbile shangoni nga vhulapfu haḽo na nga vhuphara haḽo, ngauri ndi ḓo ḽi ṋea iwe.”11 Naho Abrahamu o fulufhedziswa uri u ḓo wana shango, Murena o mu khwaṱhisedza uri u ḓo fa. Paulo u ri o bva a ya “fhethu he a vha a tshi ḓo hu ṱanganedza sa ifa nga murahu.”12 A zwi timatimisi uri mafhungo aya a u ḓadzea ha fulufhedziso o ṱalutshedzwa zwavhuḓi kha Abrahamu nga bono ḽi bvaho ha Mudzimu, ngauri o vha o “lindela muḓi u re na mitheo, une mufhaṱi na musiki wawo a vha Mudzimu.”13 Kha Vharoma 4:13 ho ambiwa uri fulufhedziso ḽo vha ḽi ḽa “uri a vhe muḽaifa wa ḽifhasi;” hu si ḽi kha vhuimo haḽo ha zwino, fhedzi nga tshiṅwe tshifhinga tsha matshelo, nga murahu ha musi o dovha a tshila.

GSAM 42.1Nga kuhumbulele kwa vhathu, Abrahamu ho ngo kona u vhona uri mbeu yo fulufhedziswaho i nga vha hani ṅwana wa ene muṋe. Nga zwenezwo o humbela uri Eliesere, mulanguli wa muḓi wawe, a vhidzwe mbeu yeneyo. Murena a ri, A zwi ralo; fhedzi u ḓo vha ane a “ḓo bva muvhilini wau iwe muṋe.” Zwino Murena a thoma u mu dzumbululela uri mushumo wa u fhedzisela wa mbeu yawe a u nga khunyeledzwi nga u ṱavhanya. O vhudza Abrahamu a ri, “Mbeu yau i ḓo vha mutsinda shangoni ḽi si ḽayo, i ḓo shumela vhathu vha henefho, nahone vha ḓo i tambudza miṅwaha ya maḓana maṋa.... Iwe u ḓo ya ha vhokhotsi au nga mulalo; u ḓo vhulungwa wo kegula zwavhuḓi.”14

GSAM 42.2Musadzi wa Abrahamu o humbula pulane i si na vhuṱali ya u ṱavhanyisa u ḓadzea ha fulufhedziso; fhedzi musi Isaka o no bebwa, murwa wa vhukuma wa Abrahamu na Sara, musadzi wawe wa mulayo, Murena o amba nga ha Ishmaele na mme awe Hagara a ri, “Pandela musadzi uyu wa phuli na murwa wawe.”

GSAM 42.3Musi lutendo lwa Abrahamu lu tshi lingwa nga u ṋekedza Isaka kha aletare, o guda nga ha u vuwa ha vhafu. Ho ambiwa nga hae ha pfi, “O elekanya uri Mudzimu o vha a tshi kona u mu vusa [Isaka], naho e vhafuni; henefho a dovha a mu ṱanganedza nga tshifanyiso.”15

GSAM 42Mbeu ya Vhukuma

GSAM 42.4Nga tshiṅwe tshifhinga Abrahamu o funzwa uri Mbeu ya vhukuma, ine tshaka dzoṱhe dza ḓo fhaṱutshedzwa ngayo, naho i ya vhaduhulu vhawe nga ṋama, vhukuma i ḓo vha Kristo wa Mudzimu; ngauri Murena ho ngo amba nae a ri, “Dzimbeu, sa musi a tshi amba nnzhi; fhedzi o amba nthihi a ri, Na kha Mbeu yau, ine ya vha Kristo.”16 Muapostola Paulo o amba nga hazwo a ri, “Maṅwalo, o vhona hu tshee nga phanḓa uri Mudzimu u ḓo ita uri vhahedeni vha vhalwe vho lugaho nga lutendo, o huwelela mafhungo maḓifha kha Abrahamu hu tshee nga phanḓa a ri, Tshaka dzoṱhe dzi ḓo fhaṱutshedzwa nga iwe.”17 Fulufhedziso ḽo ṋewaho Abrahamu ḽo dovha ḽa ṋewa Isaka na mbeu yawe,18 na Yakobo-vho.

GSAM 42.5Sa izwi Yakobo o vha e na vharwa vha fumi na vhavhili, ho vha hu tshi ḓo vhudziswa uri: Lushaka lwa Mbeu ya ngoho lu ḓo tevhelelwa nga ufhio murwa? Kha vhuṱanzi he Yakobo a hu amba nga vharwa vhawe o hevhedzwa nga Mudzimu, mafhungo aya o dzudzanywa: “Thonga ya vhuhosi a i nga ṱuwi ha Yuda, na munei wa mulayo vhukati ha milenzhe yawe, u swika Shilo a tshi ḓa; vhathu vha ḓo kuvhangana kha ene.”19 Nga ha u ḓadzea ha zwenezwi, zwi a thusa u dzhiela nzhele afha uri Vhaisiraele, naho vho vha vha tshi vhuswa nga tshaka dzo fhambanaho, vho tendelwa u vha na Senhedrini yavho. Nga zwenezwo, Yuda, lushaka lwa Vhayuda lwo vhidzwaho nga dzina ḽa Yuda, vho vha vhe na zwine vha nga amba kha muvhuso wavho u swika Shilo (Kristo) a tshi ḓa zwa vhukuma.

GSAM 43Tshifhinga tsho Dzumbwaho

GSAM 43.1Vhomakhulukuku vho vha vhe na iṅwe nḓivho nga ha u vusuludzwa na Mbeu yo fulufhedziswaho; fhedzi vho vha vha sa athu dzumbululelwa uri u ḓo ḓa lini, kana uri hu ḓo fhela tshifhinga tshingafhani a sa athu ḓa. Musi vhaduhulu vha Yakobo vha tshi anda Egipita, nahone Muasuri, Farao (Yesaya 52:4), we a vha “a sa ḓivhi Yosefa,”20 a tshi vha tsikeledza, mihumbulo yavho yo humela kha miṅwaha ya 400 (vhukuma ya 430) ye Abrahamu a vhudzwa yone sa tshifhinga tsha maṱungu avho na tsha u dzula havho sa vhatsinda, vha tshi fulufhela uri u vhofhololwa kha zwenezwi hu ḓo vha swikisa kha ifa ḽo fulufhedziswaho.

GSAM 43.2Musi Mushe a tshi bebwa, vhabebi vhawe vho vhona uri “o vha e ṅwana wavhuḓi.”21 Vha tea vha vho vha vho ṋewa tshedza tsha uri, nga fhasi ha Mudzimu, u ḓo vha muvhofhololi wa Isiraele kha vhupuli havho ha tshiṱuhu. A zwi timatimisi uri nḓivho iyi yo vhudzwa Mushe; ngauri musi e na miṅwaha ya mahumi maṋa, a tshi dzhia tsheo yo khwaṱhaho ya u ṱuwa na Vhaisiraele vha tsikeledzwaho, a tambula navho nṱhani ha u vhidzwa murwa wa ṅwananyana wa Farao na muḽaifa wa khuluṋoni ya Egipita,22 na musi a tshi thoma u ambelela vhathu vhawe, a vhulaha Muegipita a tshi vha lwela, o mangala vhukuma uri vho kundwa u ṱalukanya mushumo wawe; “ngauri o vha a tshi humbula uri vharathu vhawe vha ḓo pfesesa uri Mudzimu u ḓo vha vhofholola nga tshanḓa tshawe.”23

GSAM 44.1Musi tshifhinga tsha Murena tsha uri Vhaisiraele vha bve Egipita tshi tshi swika, vho bva nga tshifhinga tsho dzulaho tsho ambiwa, nga ḓuvha ḽeneḽo ḽo vhewaho. Ekisoda 12:40, 41. Vho vha vha nga si dzhie Mushe sa muvhusi wavho wa u fhedzisela na mbeu yo ṋewaho fulufhedziso, ngauri o vha e wa lushaka lwa Levi; naa Yakobo ho ngo amba kha vhuporofita hawe he a hevhedzwa nga Mudzimu uri Yuda u ḓo vha muvhusi wavho u swika Shilo a tshi ḓa?

GSAM 44“Ndi ḓo Mu Vhona, Fhedzi Hu si Zwino.”

GSAM 44.2Musi Vhaisiraele vhe nḓilani ya u ya Kanana, Balaka, khosi ya Moaba (muḓuhulu wa Loto), o vhidza Balaamu uri a seme Isiraele. Murena a shandula u sema hawe ha vha phaṱhutshedzo, ye ngayo vha ṋewa tshedza tsho engedzeaho, tsho itelwaho u bvisa muhumbulo wa uri u vhofhololwa ha u fhedzisela kha muvhuso we Sathane a u dzhia nga tshanḓa hu ḓo ḓa nga u ṱavhanya musi vha tshi dzhena Kanana. Mafhungo a re Maṅwaloni a ri Balaamu, e kha bono ḽi bvaho ha Mudzimu, o ri, “Ndi ḓo mu vhona, fhedzi hu si zwino; ndi ḓo mu lavhelesa, fhedzi hu si tsini: Ṋaledzi i ḓo bva kha Yakobo, Thonga ya vhuhosi i ḓo vuwa kha Isiraele, i ḓo rwa maṱungo a Moaba, ya fhelisa vhana vhoṱhe vha Sethe.”24

GSAM 44.3Mbeu iyi nnzhi yo bvaho kha Abrahamu yo ambiwa nga Paulo nga nḓila iyi: “Nga zwenezwo, kha muthu muthihi, we a vha o no nga o faho, ho bva vhathu vhanzhi sa ṋaledzi dza ṱaḓulu, vha sa vhalei sa muṱavha u re khunzikhunzini ya lwanzhe. Avha vhoṱhe vho fa vhe na lutendo, vha songo ṱanganedza mafulufhedziso, fhedzi vho a vhona e kule, vha a tenda, vha a kuvhatedza, vha bula uri vhone ndi vhatsinda na vhaendi kha ḽifhasi.”25

GSAM 44.4Mbilu ya Isiraele yo vha i songo tea u kulea kana u fhela maanḓa nga vhuporofita ha Balaamu ha uri u khunyelela ha fulufhelo ḽavho a hu “zwino,” kana “tsini;” ngauri hu sa athu fhela tshifhinga tshilapfu vhuporofita uho vhu sa athu ambiwa, Murena o vha o ana nga vhutshilo hawe ene muṋe uri vhuimo ha vhugala vhu ḓo fheleledza ho swika. Nga Mushe o ri, “Fhedzi ngoho sa izwi ndi tshi tshila, ḽifhasi ḽoṱhe ḽi ḓo ḓala vhugala ha Murena.”26 Misini ya muporofita Habakuku, nga murahu ha miṅwaha ya 863, yeneyo ngoho yo dovha ya ambiwa, fhedzi ya ambiwa sa tshiitea tshi tshee tsha matshelo: “ngauri ḽifhasi ḽi ḓo ḓala nḓivho ya vhugala ha Murena, sa maḓi a no funedza lwanzhe.”27

GSAM 45Tshumelo ya Fhethu Hukhethwa ndi Tshifanyiso tsha Tshumelo ya Vhukuma

GSAM 45.1Musi Murena o bvisa Isiraele Egipita, o huwelela mulayo wawe wa vhuḓifari khempu yoṱhe i tshi pfa, a vha ṋea wonoyo mulayo kha tombo, wo ṅwalwa nga munwe wawe ene muṋe. Uri vha dzule vha tshi sumbedzwa onoyo Mutshidzi we a vha a tshi ḓo fheleledza o ḓiṋekedza sa tshiṱhavhelo a tshi itela vhone, na uri nga maanḓa a malofha awe a mutengo muhulu zwivhi zwavho zwi kunakiswe, o ita uri hu fhaṱwe fhethu hukhethwa sogani. Mushe o laedzwa uri kha u fhaṱwa hoṱhe ha thaberenakele iyi, kana fhethu hukhethwa, a ite zwoṱhe zwi tshi fana kokotolo na tshifanyiso tshe Murena a mu sumbedza thavhani.28 Tshumelo ya henefho fhethu hukhethwa yo vha i murunzi wa tshumelo ya vhukuma ya Kristo fhethu hukhethwa ha ṱaḓulu.29 Ngeno ndivho ya Mudzimu kha zwifhiwa na zwiṱhavhelo zwa fhethu hukhethwa yo vha i ya u dzula a tshi vhea phanḓa ha vhathu murunzi wa “zwithu zwavhuḓi zwi no ḓo ḓa,”30 Sathane o vha a tshi lingedza u livhisa vhathu kha u dzhiela nṱha tshiṱhavhelo tshone tshiṋe, nṱhani ha Kristo na tshumelo yawe ya vhukuma, ye tshenetshi tsha vha tshi tshifanyiso tshayo fhedzi. Ngauralo o vha a tshi ṱoḓa uri vha fulufhele mishumo yavho vhone vhaṋe uri vha tshidzwe.

GSAM 45.2Ndivho ya Murena yo vha i ya u vha muvhusi wa vhathu vhawe, Vhaisiraele, u vha lwela dzinndwa dzavho na u kunda tshaka. O vha e na nḓila yawe ya u vhusa, sa zwine zwa sumbedzwa nga maipfi a tevhelaho: “Musi o fhelisa tshaka dza sumbe shangoni ḽa Kanana, o vha kovhela shango ḽadzo nga u ita madeṅwa. Nga murahu ha zwenezwo a vha ṋea vhahaṱuli lwa tshifhinga tshi ṱoḓaho u vha miṅwaha ya maḓana maṋa na mahumi maṱanu, u swika kha muporofita Samuele.”31

GSAM 45Isiraele u Humbela Khosi

GSAM 45.3Zwi vhonala uri Vhaisiraele vho vha vha sa takaleli nḓila ye Murena a vha vhusa ngayo. Fhedzi ndivho yawe na zwine a zwi funa zwo vha zwi uri vha vhe vhathu vhawe vho khetheaho, vho fhambanaho na vhaṅwe vhoṱhe vho vha tangaho. Arali vho vha vho tevhelela ndaela dzawe nga vhuronwane, na tshaka dzo vha dzi tshi ḓo amba nga havho dza ri, “Ngoho lushaka ulu luhulu ndi vhathu vha vhuṱali na ṱhalukanyo. Ngauri ndi lufhio lushaka luhulu lu re na Mudzimu a re tsini nalwo, sa Murena Mudzimu washu kha zwoṱhe zwine ra mu vhidzelela khazwo?”32

GSAM 46.1Nga u sa fushea havho vho humbela Samuele uri a vha vheele khosi, Murena a vhudza Samuele a ri, “Vho landula nṋe, uri ndi sa vha vhuse.”33 Vha dovha vha amba na Samuele, zwino vha tshi khwaṱhisa ndaela yavho, vha ri, “Zwino ri vheele khosi i ri haṱulaho sa tshaka dzoṱhe.”34 Samuele o vha ṱalutshedza nga vhuronwane u tsikeledzwa hune ha ḓo vha wela arali vha vha na khosi, fhedzi “vhathu vha hana u thetshelesa ipfi ḽa Samuele; vha ri, Hai; ri ṱoḓa khosi i re nṱha hashu; uri na riṋe ri vhe sa tshaka dzoṱhe; na uri khosi yashu i ri haṱule, i bve phanḓa hashu, i ri lwele dzinndwa dzashu.”35

GSAM 46.2Nga zwenezwo vho vha na mahosi e a vha vhusa lwa miṅwaha i ṱoḓaho u vha maḓana maṱanu. Mathomoni vho vha vhe muvhuso muthihi nga fhasi ha Saulo, Davida na Salomo; nga murahu vha fhandekana vha vha mivhuso mivhili, Isiraele na Yuda. A si manzhi kha mahosi avho e a vha e avhuḓi na o lugaho, fhedzi vhunzhi hao o vha e mavhi, a tshi livhisa vhathu kha u rabela midzimu isili na zwivhi zwihulu. Nga zwenezwo vhathu a vho ngo fana na tshaka dzo vha tangaho nga u vha na khosi fhedzi, fhedzi vho dovha vha fana nadzo nga vhuvhi, nga u ṱutshela Mudzimu wa vhokhotsi avho, na nga u rabela midzimu ya zwifanyiso na mavhuthu a ṱaḓulu.

GSAM 46.3Murena o amba nga ha u vhusa uhu ha mahosi nga mulomo wa muporofita Hosea a ri, “Iwe Isiraele, wo ḓifhelisa; fhedzi thuso yau i kha nṋe. Ndi ḓo vha khosi yau; u ngafhi muṅwe ane a nga u tshidza kha miḓi yau yoṱhe? Vha ngafhi vhahaṱuli vhau, vhe wa amba nga havho wa ri, Nṋee khosi na vhakololo? Ndo u ṋea khosi ndo sinyuwa, nda i dzhia ndo halifha.”36

GSAM 47Muvhuso wo Wisiwaho

GSAM 47.1U vhusa uhu ha mahosi ho bvela phanḓa u swika Vhakaladea vha tshi fhisa Yerusalema, vha dzhia midzio ya thembele, vha isa Vhayuda vhuthubwani Babele, he vha dzula miṅwaha ya mahumi a sumbe, sa zwe zwa vha zwo porofitiwa nga havho. Musi u vhusa uhu ha mahosi hu tshi guma, Murena o amba na Tsedekia, khosi yavho ya u fhedza, nga muporofita Hesekiele, a ri: “Iwe mukololo muvhi wa Isiraele, wo ḓishataho tshika, ane ḓuvha ḽawe ḽa swika musi vhutshinyi vhu tshi ḓa magumoni, Murena Mudzimu u ri: Bvisa tshiala, u bvule khare: hezwi a zwi tsha ḓo vha nga zwe zwa vha zwo ralo; takusela nṱha a re fhasi [muvhusi wa Babele], u tsitshele fhasi a re nṱha [muvhusi uyu wa lushaka lwa Yuda we a ḓihudza zwihulu]. Ndi ḓo u wisa, nda u wisa, nda u wisa; a u tsha ḓo vha hone u swika a tshi ḓa ane wa vha wawe nga pfanelo; ndi ḓo u ṋea ene.”37

GSAM 47.2Muvhusi uyu ane a vha na pfanelo, Mbeu ya ngoho, ndi Kristo. Muporofita Mika o ṅwala nga hae a ri: “Iwe tshiingamo tsha sambi, khokhonono ya ṅwananyana wa Tsioni, u ḓo vhuya wa ṱanganedza vhuvhusi ha kale [vhuvhusi ha ḽifhasi, ho vhuyedzedzwaho nga Kristo]; muvhuso u ḓo ḓa kha ṅwananyana wa Yerusalema.”38

GSAM 47.3Musi Isiraele u tshi xelelwa nga lubadwa lwa vhuhosi, lwo ya zwanḓani zwa khosi ya Babele. Musi vha tshi vha fhasi ha vhuvhusi ha Vhameda na Vhaperesia, ha Gerika, na ha Roma nga u tevhekana, muvhuso wo wiswa luraru. Nga tshifhinga tsha u vhusa ha Kesare Augusto, muvhusi muhulu wa Roma, Kristo, ane a vha muḽaifa wa khuluṋoni ya Davida nga pfanelo,—Mbeu ya ngoho ya musadzi, ya Abrahamu, na ya Davida,—o bebwa nga nḓila ye ya vha yo porofitiwa.

GSAM 47.4Uri vhathu vha ḓivhe uri Muvhusi ane a vha na pfanelo, Mbeu ya ngoho, o vha a tshi fhira muthu zwawe ane a fa, a re na muvhuso wa tshifhinganyana, Murena o ṱuṱuwedza muṅwali wa dziphisalema uri a ṅwale a ri: “Ndi ḓo mu ita tanzhe ḽanga, a vha nṱha ha mahosi a ḽifhasi. Ndi ḓo mu vhulungela khathutshelo yanga lini na lini, mulanga wanga u ḓo dzula wo khwaṱha nae. Na mbeu yawe ndi ḓo ita uri i dzule hone lini na lini, khuluṋoni yawe i dzule sa maḓuvha a ḽiṱaḓulu.” “Mbeu yawe i ḓo dzula hone lini na lini, khuluṋoni yawe ya vha sa ḓuvha phanḓa hanga. I ḓo khwaṱhiswa lini na lini sa ṅwedzi, sa ṱhanzi i fulufhedzeaho i re ḽiṱaḓuluni.”39

GSAM 48.1Kha vhuporofita ha Yesaya ri dovha ra vhala nga ha Muvhusi uyu nga heyi nḓila: “Ro bebelwa ṅwana, ro ṋewa murwa; vhuvhusi vhu ḓo vha kha shaḓa ḽawe; dzina ḽawe ḽi ḓo pfi Wa Vhuṱolo, Mueletshedzi, Mudzimu wa Maanḓa, Khotsi wa Lini na Lini, Mukololo wa Mulalo. U engedzea ha vhuvhusi hawe na mulalo zwi nga si vhe na magumo, e kha khuluṋoni ya Davida na kha muvhuso wawe, uri a u dzudzanye na u u khwaṱhisa nga khaṱhulo na nga u luga u bva zwino u ya lini na lini. U fhisea ha Murena wa Mavhuthu hu ḓo ita zwenezwo.”40

GSAM 48U Takulelwa Ṱaḓulu ha Henoxe na Elia

GSAM 48.2Ho ṅwalwa nga ha vhathu vha zwifhingani zwa kale vhe vha takulelwa ṱaḓulu vha songo vhuya vha thetshela lufu. Nga ha Henoxe, wa vhusumbe u bva kha Adamu, hu pfi o “tshimbila na Mudzimu; a si tsha vha hone, ngauri Mudzimu o mu dzhia.”41 “Nga lutendo Henoxe o takulwa uri a si vhone lufu; ha si tsha wanala, ngauri Mudzimu o vha o mu takula; ngauri a sa athu takulwa o vha e na vhuṱanzi ha uri o takadza Mudzimu.”42

GSAM 48.3Zwiṅwe hafhu, musi Elia na Elisa vha tshi khou tshimbila vhoṱhe, “vha tshi kha ḓi tshimbila vha tshi amba, ha bvelela goloi ya mulilo na bere dza mulilo, zwa vha fhandekanya; Elia a gonya ṱaḓulu nga ḓumbu. Elisa a zwi vhona, a ṱavha mukosi a ri: Khotsi anga, khotsi anga, goloi ya Isiraele na vhanameli vha bere dzayo! A si tsha mu vhona.”43

GSAM 48.4Henoxe o porofita nga ha u ḓa ha Kristo e muhaṱuli wa ḽifhasi ḽoṱhe, nga maipfi haya: “Vhonani, Murena u ḓa na mahumi a zwigidi zwa vhakhethwa vhawe, uri a haṱule vhoṱhe, a sumbedze vhoṱhe vhukati havho vha sa ofhi Mudzimu mulandu wa mishumo yavho yoṱhe mivhi ye vha ita vha sa ofhi Mudzimu, na wa maipfi oṱhe a vhuhali e vhaitazwivhi vha sa ofhi Mudzimu vha amba nga hawe.”44

GSAM 49Yobo o Funza nga ha U ḓa ha Murena

GSAM 49.1Yobo, ane ha humbulwa uri o tshila tshifhingani tsha Moshe, o vha a tshi ḓivha zwiṅwe nga ha u ḓa ha Kristo na u vuwa ha vhafu; ngauri o ri: “Ngavhe maipfi anga o ṅwalwa zwino! Ngavhe o ṅwalwa buguni! Ngavhe o korwa kha tombo nga peni ya tsimbi na murodi uri a dzule lini na lini! Ngauri ndi a ḓivha uri Murengululi wanga u a tshila, na uri nga ḓuvha ḽa u fhedza u ḓo ima kha ḽifhasi; naho nga murahu ha lukanda lwanga mbungu dza fhelisa muvhili uyu, ndi ḓo vhona Mudzimu ndi ṋamani yanga; ndi ḓo mu vhona nṋe muṋe, maṱo anga a ḓo mu vhona, hu si a muṅwe.”45

GSAM 49Khuluṋoni ya Davida Ndi Khuluṋoni ya Murena

GSAM 49.2Khuluṋoni ya Davida yo vha i tshi vhidzwa khuluṋoni ya Murena. “Salomo o dzula kha khuluṋoni ya Murena e khosi vhudzuloni ha Davida khotsi awe.”46 Murena o vha o “mu anela nga muano [Davida] uri kha vhana vhawe, nga ṋama, u ḓo vusa Kristo uri a dzule kha khuluṋoni yawe; a tshi ḓivha hezwi zwi sa athu vha hone, o amba nga ha u vuwa ha Kristo, uri muya wawe a wo ngo litshedzwa vhudzulavhafu, na ṋama yawe a yo ngo vhona u sina.”47 Hafhu hu ambiwa nga ha u vhusa ha Kristo hu ḓaho, ha pfi: U ḓo dzula kha khuluṋoni ya Davida. (Vhonani Yesaya 9:7.) Hu dovha ha pfi: “Mahosi a ḽifhasi a a ḓilugisela, vhavhusi vha a eletshedzana, u lwa na Murena na Muḓodzwa wawe.... Hone nṋe ndo vhea khosi yanga kha thavha yanga khethwa ya Tsioni. Ndi ḓo ḓivhadza mulayo: Murena o amba na nṋe a ri: U Murwa wanga; ṋamusi ndo u beba.”48 Hafhu: “Murena o amba na Murena wanga a ri: Dzula kha tshanḓa tshanga tsha u ḽa, u swika ndi tshi ita maswina au vhukando ha milenzhe yau.”

GSAM 49Vhayuda Vho Hanganea

GSAM 49.3Maṅwalo aya o hanganya Vhayuda. Ho vha hu na thaidzo ye vha si kone u i tandulula: arali Davida o mu vhidza Murena, o vha hani murwa wawe? O vha a tshi nga vha hani ṅwana o bebwaho kha mbeu ya Davida, a dovha a vha Imanuele—Mudzimu a re na riṋe? Naho zwo ralo Yesaya, muporofita wavho, o ḓivhadza a ri: “Musidzana a sa athu ḓivha munna u ḓo vha na thumbu, a beba murwa, a mu ira dzina ḽa Imanuele.”49

GSAM 50.1Kristo o vha a tshi ḓivha zwavhuḓi mbudziso ye ya vha i tshi ḓo fhumudza Vhafarisei vha u ṱaṱa, ngauralo a vha vhudzisa a ri: “Ni humbula mini nga ha Kristo? Ndi murwa wa nnyi? Vha ri khae: Ndi wa Davida. A ri khavho: Zwi ḓa hani uri Davida a tshi amba nga Muya a mu vhidze Murena, a tshi ri: Murena o amba na Murena wanga a ri: Dzula kha tshanḓa tshanga tsha u ḽa, u swika ndi tshi ita maswina au vhukando ha milenzhe yau? Arali Davida a tshi mu vhidza Murena, ndi murwa wawe hani?”50

GSAM 50.2Mafhungo aya a dovha a ambiwa kha Dziphisalema 45:6, 7: “Khuluṋoni yau, Iwe Mudzimu, i hone lini na lini; lubadwa lwa muvhuso wau ndi lubadwa lwa u luga. U funa u luga, u vhenga vhuvhi; ndi zwone zwe Mudzimu, Mudzimu wau, a u ḓodza nga mapfura a dakalo u fhira vhaṅwe vhahau.”51 Vhayuda vha tshi humbula Maṅwalo aya, vha tea vha vho vha na mihumbulo ya nṱha nga ha vhumuthu ha Muvhusi na Muvhuyedzedzi we a vha a tshi ḓo ḓa. Zwo vha zwi nga si vhe nga iṅwe nḓila.

GSAM 50Mbeu I Bvaho ha Mudzimu

GSAM 50.3Ho ṋewa pfunzo yo dodombedzwaho nga ha Kristo na u bebwa hawe, ngauri Murena o sumbedza nga muporofita Mika uri u bva ha Mudzimu, a dovha a bula na muḓana we a vha a tshi ḓo bebelwa khawo: “Hone iwe Betlehema Efurata, naho u muṱuku vhukati ha zwigidi zwa Yuda, kha iwe hu ḓo bva ane a ḓo vha muvhusi wa Isiraele a tshi shumela nṋe; ane u bva hawe ha vha ha kale, ha lini na lini” (kha thungo ha siaṱari, nga Tshiheberu, u bva “maḓuvhani a lini na lini”).52

GSAM 50U Vha Hone ha Mudzimu ho Sumbedzwa nga Shekina na Gole

GSAM 50.4Nga murahu kha ḓivhazwakale ya Vhaisiraele, musi Salomo o no fhedza u fhaṱa thembele, ye a amba uri i tea u vha i “ya vhugala” vhuhulu, shekina ya vhugala ha Mudzimu yo dzula vhukati ha vhakerube nṱha ha tshidzulo tsha khathutshelo. Mafhungo o ṅwalwaho a amba uri musi hu tshi ṋekedzwa thembele, vhotshifhe vha tshi bva fhethu hukhethwa, “gole ḽa ḓadza nḓu ya Murena, vhotshifhe vha vho kundwa u ima vha tshi shuma nga nṱhani ha gole, ngauri vhugala ha Murena ho vha ho ḓadza nḓu ya Murena.”53 U vha hone ha Murena thembeleni iyi ho vhonala maṱoni a vhathu nga gole ḽa vhugala. Murena o fhindula thabelo ya Salomo nga tshenetsho tshifhinga, a ri khae: “Ndo pfa thabelo yau, nda ḓinangela fhethu afha uri hu vhe nḓu ya zwiṱhavhelo.”54

GSAM 51.1Vhathu vho tshinya,—vha gwadamela midzimu ya zwifanyiso,—ngauralo muḓi wavho na fhethu havho hukhethwa zwa vha matumba lwa miṅwaha ya mahumi a sumbe. Musi vhuthubwa ho fhela, thembele yo dovha ya fhaṱwa nga fhasi ha vhulivhisi ha Serubabele. Naho vhugala hayo ho vha hu vhuṱuku kha ha ye ya fhaṱwa nga Salomo, Murena o amba nga hayo nga muporofita wawe a ri: “Vhugala ha nḓu iyi ya murahu vhu ḓo fhira ha ya u thoma.”55 Nḓu iyi yo nakiswa nga Herode, nahone Mutshidzi o funza miṱani yayo. Nḓu ya u thoma yo vha i na gole ḽa vhugala ḽe ḽa imela Murena, hone kha ya vhuvhili ho ḓa Mutshidzi ene muṋe, Musiki wa zwithu zwoṱhe.

GSAM 51U Vhusa hu re na Vhugala ha Tshiguthe tsha Isai

GSAM 51.2Kha vhe vha vha vho lavhelela, vho lindela maḓuvhani a Yesaya, u sumbedzwa nga vhuporofita hawe zwithu zwa vhugala zwi tshimbidzanaho na u rengululwa ha u fhedza zwi tea zwi zwo vha tshisima tsha maanḓa na ṱhuṱhuwedzo. Vhuporofita uvhu vhu dovha ha sumbedza zwavhuḓi lushaka lune Mulamuleli uyu o lavhelelwaho a ḓo bva khalwo, nga heyi nḓila: “Hu ḓo bva tavhi kha tshiguthe tsha Isai, Davhi ḽi ḓo mela kha midzi yawe; Muya wa Murena u ḓo dzula khae, muya wa vhuṱali na ṱhalukanyo, muya wa nyeletshedzo na maanḓa, muya wa nḓivho na wa u ofha Murena; u ḓo mu ṋea ṱhalukanyo ya u ṱavhanya kha u ofha Murena. A nga si haṱule nga zwine maṱo awe a vhona, na u kaidza nga zwine nḓevhe dzawe dza pfa; hone u ḓo haṱula vhashai nga u luga, a kaidza nga u linganedza a tshi itela vho vuḓaho vha ḽifhasi. U ḓo rwa ḽifhasi nga lubadwa lwa mulomo wawe, a vhulaha muvhi nga mufemo wa milomo yawe.”56

GSAM 52U Vuwa ha Vhafu ho Funzwaho nga Vhaporofita

GSAM 52.1Muporofita Yesaya o dovha a funza pfunzo ya u vuwa ha vhafu nga maipfi haya a khuthadzo: “Kha thavha iyi Murena wa Mavhuthu u ḓo itela vhathu vhoṱhe munyanya wa zwiḽiwa zwo nonaho, munyanya wa waini yo dzulaho kha masese ayo, wa zwiḽiwa zwo nonaho zwo ḓalaho muro wa marambo, wa waini yo dzulaho kha masese ayo yo ṱanzwaho zwavhuḓi. Kha thavha iyi u ḓo fhelisa tshifukedzi tsho fukedzaho vhathu vhoṱhe, na labi ḽo alwaho nṱha ha tshaka dzoṱhe. U ḓo mila lufu nga gundo; Murena Mudzimu u ḓo fhuluṱa miṱodzi kha zwifhaṱuwo zwoṱhe, a bvisa u nyadziwa ha vhathu vhawe kha ḽifhasi ḽoṱhe, ngauri Murena o zwi amba. Nga ḽeneḽo ḓuvha hu ḓo pfi: Vhonani, uyu ndi Mudzimu washu; ro mu lindela, u ḓo ri tshidza. Uyu ndi Murena; ro mu lindela, ri ḓo takala ra pembelela u tshidza hawe.”57

GSAM 52Muvhuso wa Ḽifhasi ḽo Vusuludzwaho

GSAM 52.2Muporofita onoyo u amba uri muvhuso wa u fhedza u ḓo vhewa kha ḽifhasi ḽo vusuludzwaho: “Ngauri vhonani, ndi sika maṱaḓulu maswa [maṱaḓulu a muyani] na ḽifhasi ḽiswa; zwa kale a zwi tsha ḓo humbulwa, na u ḓa muhumbuloni [kha thungo ha siaṱari, nga Tshiheberu, “u ḓa mbiluni,” zwine zwa amba u dovha zwa tamiswa]. Hone takalani ni pembelele lini na lini nga zwine nda sika; ngauri vhonani, ndi sika Yerusalema uri hu vhe fhethu ha u pembelela, na vhathu vhao uri vha vhe dakalo. Ndi ḓo pembelela Yerusalema, nda takalela vhathu vhanga; ipfi ḽa u lila a ḽi tsha ḓo pfala henefho, na ipfi ḽa u ṱavha mukosi. U bva afho [u bva tshifhingani tshine ḽifhasi ḽiswa ḽa sikwa ngatsho] a hu tsha ḓo vha na lushie lwa maḓuvhanyana [ṅwana ane a tshila tshifhinganyana], na mukalaha a songo ḓadzaho maḓuvha awe [vhukalaha vhu sa athu swika tshifhinga tshaho]; ngauri ṅwana u ḓo fa e na miṅwaha ya ḓana [maḓuvhani e vhathu vha vha vha tshi swika miṅwaha ya maḓana a ṱahe, vhana vho vha vha tshi nga vha na miṅwaha ya ḓana]; hone muitazwivhi e na miṅwaha ya ḓana [miṅwahani ya u fhedza ya vhutshilo ha miṅwaha ya ḓana] u ḓo vha o semiwa. [Vhane vha fa nga tshifhinga tsha u ḓiswa ha ḽifhasi ḽiswa ndi vhane vha lovha kha “u fheliswa ha vhathu vha sa ofhi Mudzimu.” 2 Petro 3:7.] Vha ḓo fhaṱa dzinḓu, vha dzula khadzo; vha ṱavha miṱokola, vha ḽa mitshelo yayo. A vha nga fhaṱi ha dzula muṅwe, a vha nga ṱavhi ha ḽa muṅwe; ngauri maḓuvha a vhathu vhanga a ḓo nga maḓuvha a muri [muri wa vhutshilo, kha Septuagint], vhanangiwa vhanga vha ḓo ḓiphina lwa tshifhinga tshilapfu nga mushumo wa zwanḓa zwavho.”58

GSAM 53.1Hesekiele u lavhelesa tshifhinga tshilapfu tshi ḓaho u swika kha u vuwa ha vhafu. Nga ene Murena u ri: “Vhonani, inwi vhathu vhanga, ndi ḓo vula mavhiḓa aṋu, nda ita uri ni bve mavhiḓani aṋu, nda ni isa shangoni ḽa Isiraele.”59

GSAM 53“O Hwalaho Vhuṱungu Hashu”

GSAM 53.2Yesaya, muporofita wa mafhungo maḓifha, o dzumbululelwa nga vhuḓalo u sengiswa, maṱhupho, na lufu zwa Mutshidzi a tshi itela vhathu. “Ndi nnyi,” u ralo muporofita, “o tendaho zwe ra ḓivhadza? Tshanḓa tsha Murena tsho dzumbululelwa nnyi? Ngauri u ḓo aluwa phanḓa hawe sa tshimela tshiṱuku, sa mudzi u bvaho mavuni o omaho; ha na tshivhumbeo tshavhuḓi na lunako; musi ri tshi mu vhona, ha na vhudele vhune ha nga ri ita uri ri mu tame. U a nyadziwa, u a laṱwa nga vhathu; ndi munna wa vhuṱungu, o ḓowelanaho na maṱhupho; ra nga ri mu dzumbela zwifhaṱuwo zwashu; o nyadziwa, a ro ngo mu dzhiela nṱha. Vhukuma o hwala maṱhupho ashu, a hwala vhuṱungu hashu; hone riṋe ra mu dzhia sa o rwiwaho, o rwiwaho nga Mudzimu, a ṱhuphiwa. Hone o huvhadzwa nga nṱhani ha vhutshinyi hashu, a pwashakanywa nga nṱhani ha vhuvhi hashu; tshaṱiso tsho ri ḓiselaho mulalo tsho vha khae; nga mivhivhi yawe ro fhodzwa.”60

GSAM 53.3Naa zwiitea izwi zwi mangadzaho nga u rali zwi ḓo itea maḓuvhani anga? Vhathu, khathihi na muporofita, vha nga vha vho ḓivhudzisa zwenezwo. Phindulo yo vha i tshi ḓo vha ya uri: A zwi nga itei zwino; tshifhinga tsha u ḓa ha Mulamuleli uyu muhulu a tshi athu swika; hone muporofita u ri: “Maṱo au a ḓo vhona Khosi i kha lunako lwayo; a ḓo vhona shango ḽi re kule vhukuma.”61

GSAM 54Vhuporofita ha Daniele Vhu Dzumbulula Zwi ḓaho

GSAM 54.1Naho zwo ralo, ndi nga muporofita Daniele he Murena a thoma u funza vhathu vhawe nga ha mivhuso ine ya ḓo vuswa nga u tevhekana, ya vhusa u swika muvhuso wawe wa lini na lini u tshi vhewa; a dovha a dzumbulula tshifhinga tsho khetheaho, u bva kha tshiitea tshe tsha vha tshi sa athu itea nga tshenetsho tshifhinga, u swika kha u vhonala ha vhukuma na u vhulahwa ha Messia. Ṱhalutshedzo ya muloro wa Nebukadanetsara yo dzumbulula uri mivhuso miṋa ye ya vha i tshi ḓo vhusa ḽifhasi yo vha i tshi ḓo fhungudzea nga maanḓa na vhugala u ya nga u fhungudzea ha mutengo wa musuku, siliva, koporo, na tsimbi; na uri mafheleloni vhuimo ha mivhuso yo pwashekanaho, i songo tsha vha tshithu tshithihi, ho vha hu tshi ḓo nga u pwatukana ha tsimbi yo ṱanganyiswaho na vumba ḽa matope. Nga murahu ho vha hu tshi ḓo ḓa muvhuso wa ṱaḓulu, we wa vha u tshi ḓo tevhela u fheliswa ha mivhuso iyo, ye ya vha i tshi ḓo nga mungu wa luvhala lwa u fhefhera ha tshilimo, ha si tsha wanala fhethu hayo, ngeno muvhuso wa Mudzimu u tshi ḓo ḓadza ḽifhasi ḽoṱhe.

GSAM 54.2Nga murahu, kha bono ḽa ndima ya vhusumbe, nga zwifanyiso zwa zwivhanda zwiṋa zwihulu, hu dovha ha ambiwa nga eneo mafhungo, ha dovha ha sumbedzwa zwiṅwe zwi re kha mivhuso iyi. Ndima iyi i tevhedza mvelaphanḓa na mushumo wa maanḓa a “luṋanga luṱuku” lwe lwa vha lu tshi ḓo bvelela nga murahu ha u khethekanywa ha muvhuso wa vhuṋa wa vha zwipiḓa zwa fumi, lwa wisa kana lwa kunda zwiraru zwazwo uri lu ḓivhee lwa vha muvhusi wa muya wa zwipiḓa zwoṱhe. Maanḓa aya a mupapa o vha a tshi ḓo bvela phanḓa muvhuso wa vhuṋa u kha ḓi vha wo khethekanywa nahone u tshi pwatukana, lwa miṅwaha ya 1260. Ndi nga u ralo he ha dzumbululwa zwiitea zwi swikaho tshifhingani tshine Kristo a ṱanganedza muvhuso u bva kha Khotsi awe, a u ṋea vhakhethwa vha Wa-Ṱaḓulu-ṱaḓulu; muvhuso une mafheleloni wa ḓo vhusa ḽifhasi ḽoṱhe, une wa ḓo ima lini na lini.

GSAM 55Maḓuvha a 2300

GSAM 55.1Kha ndima ya vhumalo ya Daniele, nga bono ḽa thutha, phongo, na “luṋanga luṱuku lwe lwa hula zwihulu,” muporofita u dovha a iswa kha magumo a tshifhinga. Kha ndimana dza 13 na 14 u sumbedzwa tshifhinga—maḓuvha a 2300—tshine tsha swika kha khaṱhulo. Tshenetshi tsho vha tshi tshifhinga tshilapfu, nahone muporofita o tshi pfesesa nga u ralo; ngauri muruṅwa o mu vhudza uri bono ḽo vha ḽi tshi kha ḓi vha ḽa maḓuvha manzhi a ḓaho. Ho vha hu sa athu ṋewa ḓuvha ḽa u thoma ha maḓuvha ayo, ngauralo o fhedza ndima nga u ri: “Ndo mangadzwa nga bono; hone a hu na we a ḽi pfesesa.”

GSAM 55Vhege dza Mahumi a Sumbe u Swika kha Messia

GSAM 55.2Ndima ya vhuṱahe i amba nga ha muruṅwa a tshi ḓa kha Daniele, u fhindula khumbelo yawe, uri a mu ṋee vhuṱali na ṱhalukanyo. O mu vhudza nga ha tshifhinga tsha vhege dza mahumi a sumbe. Vhege dza mahumi a rathi na ṱahe dza miṅwaha [ri vhudzwa uri yeneyo ndi yone ṱhalutshedzo ya ipfi shevooim, ḽo ṱalutshedzelwaho nga uri “vhege”] dzo vha dzi tshi ḓo swika kha Messia. Mathomo a tshifhinga tshenetsho, “mulayo wa u vusuludza na u fhaṱa Yerusalema,” o vha a sa athu ṋewa. Hu vha na mbudziso ya uri: Daniele o vha a tshi nga ḓivha hani hune vhege dza mahumi a rathi na ṱahe dza ḓo guma hone? Kha ndima ya vhufumi na vhuvhili hu dovha ha sedzwa mafhungo a tshifhinga, nahone musi a tshi vhudzisa a ri: “Magumo a zwithu izwi a ḓo vha afhio?” u vhudzwa uri a tshimbile a ṱuwe, ngauri maipfi o “valelwa na u swaiwa u swika tshifhingani tsha magumo,” musi “vhaṱali vha tshi ḓo pfesesa.”

GSAM 55.3A zwi timatimisi uri mafhungo aya a tshifhinga ndi zwiṅwe zwa zwithu zwine muapostola Petro a amba nga hazwo musi a tshi ri: “Nga ha u tshidzwa uhu, vhaporofita vhe vha porofita nga ha tshilidzi tshe tsha vha tshi tshi ḓo ḓa kha inwi vho vhudzisa na u ṱoḓisisa nga vhuronwane; vha tshi ṱoḓisisa uri Muya wa Kristo we wa vha u khavho wo vha u tshi sumbedza tshifhinga tshifhio, kana tshifhinga tsha mufuda-ḓe, musi u tshi ṋea vhuṱanzi hu sa athu vha hone nga ha maṱhupho a Kristo na vhugala he ha vha hu tshi ḓo tevhela.”62

GSAM 56Magumo a Vha sa Ofhi Mudzimu

GSAM 56.1Malakia, wa u fhedza kha vhaporofita vha Thestamennde ya Kale, o sia ṱhaluso i nyanyulaho ya u fheliswa ha u fhedza ha vhavhi: “Vhonani, ḓuvha ḽi a ḓa ḽine ḽa ḓo fhisa sa honndo; vhoṱhe vha ḓihudzaho, ee, na vhoṱhe vha itaho vhuvhi, vha ḓo vha sa zwiguthe zwa mavhele. Ḓuvha ḽine ḽa ḓa ḽi ḓo vha fhisa vha fhela, u ralo Murena wa Mavhuthu, ḽi si vha siyele mudzi na davhi. Hone kha inwi ni ofhaho dzina ḽanga hu ḓo ṱavha Ḓuvha ḽa u luga, ḽi na u fhodza kha phapha dzaḽo; ni ḓo bva, na aluwa sa ṋamana dza dangani. Ni ḓo kanda vhavhi, ngauri vha ḓo vha milora fhasi ha ngayo dza milenzhe yaṋu nga ḓuvha ḽine nda ḓo ita hezwi, u ralo Murena wa Mavhuthu.”63

GSAM 56.2Vhaisiraele vha tshi vha na mafhungo aya oṱhe o ṅwalwaho kha Thestamennde ya Kale, a tshi vha dzumbululela zwithu zwinzhi zwa pulane ya tshidzululo, vhagudi vha fhiseaho vha ipfi vhukati havho vha tea vha vho vha na dzangalelo ḽihulu musi vha tshi vhona na u ṱalukanya uri vha khou sendela tshifhingani tshine Mbeu iyi yo fulufhedziswaho ya ḓo ḓa ngatsho. Musi vhanzhi, na vhe vha vha vha tshi vhala Maṅwalo dzisinagogoni nga Sabatha iṅwe na iṅwe, vha tshi kundwa u pfesesa ipfi (Mishumo 13:27), vha ofhaho Mudzimu, vha funaho u guda, vhe vha ṱoḓisisa Maṅwalo nga u fulufhedzea vha tshi livhiswa nga Muya, a zwi timatimisi uri vho rabela nga u fhisea, sa zwe muapostola Yohane a ita kha tshino tshifhinga, a ri: “Iḓai, Murena Yesu, ni ḓe nga u ṱavhanya.”

Notes

  1. Mirero 13:12. ↩
  2. Hagai 2:6, 7. ↩
  3. Vhahebheru 12:26-28. ↩
  4. Yesaya 28:13. ↩
  5. Mirero 4:18. ↩
  6. Genesi 4:1. ↩
  7. Vhahebheru 11:4. ↩
  8. Genesi 4:25. ↩
  9. Genesi 5:29. ↩
  10. Genesi 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. Genesi 13:15-17. ↩
  12. Vhahebheru 11:8. ↩
  13. Vhahebheru 11:10. ↩
  14. Genesi 15:13-15. ↩
  15. Vhahebheru 11:19. ↩
  16. Vhagalata 3:16. ↩
  17. Vhagalata 3:8. ↩
  18. Genesi 28:13. ↩
  19. Genesi 49:10. ↩
  20. Ekisoda 1:8; Mishumo 7:18. ↩
  21. Vhahebheru 11:23. ↩
  22. Vhonani Mafhungo a Kale a Vhayuda ya Josephus, Bugu ya 2, ndima ya 9, pharagirafu ya 7; Muya wa vhuporofita, volumu ya 1, masiaṱari a 165, 166. ↩
  23. Mishumo 7:25. ↩
  24. Numeri 24:17. ↩
  25. Vhahebheru 11:12, 13. ↩
  26. Numeri 14:21. ↩
  27. Habakuku 2:14. ↩
  28. Ekisoda 25:40; 26:30; 27:8; Mishumo 7:44. ↩
  29. Vhahebheru 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. Vhahebheru 10:1. ↩
  31. Mishumo 13:19, 20. ↩
  32. Doiteronomio 4:6, 7. ↩
  33. 1 Samuele 8:7. ↩
  34. 1 Samuele 8:5. ↩
  35. 1 Samuele 8:19, 20. ↩
  36. Hosea 13:9-11. ↩
  37. Hesekiele 21:25-27. ↩
  38. Mika 4:8. ↩
  39. Dziphisalema 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Yesaya 9:6, 7. ↩
  41. Genesi 5:24. ↩
  42. Vhaheberu 11:5. ↩
  43. 2 Dzikhosi 2:11, 12. ↩
  44. Yuda 14, 15. ↩
  45. Yobo 19:23-27. ↩
  46. 1 Koronika 29:23. ↩
  47. Mishumo 2:30, 31. ↩
  48. Dziphisalema 110:1. ↩
  49. Yesaya 7:14. ↩
  50. Mateo 22:42-45; Dziphisalema 110:1. ↩
  51. Vhaheberu 1:8, 9. ↩
  52. Mika 5:2. ↩
  53. 1 Dzikhosi 8:10, 11. ↩
  54. 2 Koronika 7:12. ↩
  55. Hagai 2:9. ↩
  56. Yesaya 11:1-4. ↩
  57. Yesaya 25:6-9. ↩
  58. Yesaya 65:17-22. ↩
  59. Hesekiele 37:12. ↩
  60. Yesaya 53:1-5. ↩
  61. Yesaya 33:17. ↩
  62. 1 Petro 1:10, 11. ↩
  63. Malakia 4:1-3. ↩

Note

Back