Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
06 / 31
06 / 31

Ndima ya 3 — U ḓa ha Mbeu yo Fulufhedziswaho

John Norton Loughborough

GSAM 57.1“Musi tshifhinga tsho no ḓala, Mudzimu a ruma Murwa wawe, ... o vhewaho fhasi ha mulayo, uri a rengulule vhe vha vha vhe fhasi ha mulayo, uri ri ṱanganedzwe ra itwa vhana.”1

GSAM 57.2“Zwino kha Ene a re na maanḓa a u ni khwaṱhisa nga mafhungo maḓifha anga na nga u huwelelwa ha Yesu Kristo, nga u dzumbululwa ha tshiphiri tshe tsha vha tsho dzumbiwa u bva tshee shango ḽa thoma, tshine zwino tsho vhonadzwa, tsha ḓivhadzwa tshaka dzoṱhe nga maṅwalo a vhaporofita, nga ndaela ya Mudzimu wa lini na lini, uri vha thetshelese nga lutendo: kha Mudzimu e eṱhe a re na vhuṱali, hu vhe vhugala nga Yesu Kristo lini na lini.”2

GSAM 57.3“O nḓivhadza tshiphiri nga u ndzumbululela tshone; sa zwe nda ṅwala kale nga maipfi a si gathi, ... tshe kha miṅwe mirafho tsha vha tshi songo ḓivhadzwa vhana vha vhathu, sa zwine zwino tsha dzumbululelwa vhaapostola vhawe vhakhethwa na vhaporofita nga Muya.... Nṋe, a re muṱuku kha vhaṱukusa vha vhakhethwa vhoṱhe, ndo ṋewa heyi tshilidzi, uri ndi huwelele vhukati ha vhannḓa lupfumo lwa Kristo lu sa ṱoḓisisei; na u vhonetshela vhathu vhoṱhe uri vha vhone u kovhekana ha tshiphiri tshe u bva mathomoni a shango tsha vha tsho dzumbiwa kha Mudzimu, we a sika zwoṱhe nga Yesu Kristo.”3

GSAM 57.4Ho ambiwa uri kha Thestamennde ya Kale mafhungo maḓifha o dzumbiwa; kha Thestamennde Ntswa o dzumbululwa. Sa zwe muṅwe a zwi amba, “Musi vha tshi ṱutshela Mudzimu, Vhayuda vho hangwa nga maanḓa pfunzo dza tirelo ya mishumo ya vhurabeli. Yeneyo tirelo yo vha yo vhewa nga Kristo ene muṋe. Tshipiḓa tshiṅwe na tshiṅwe tshayo tsho vha tshi tshiga tsha ene; yo vha yo ḓala vhutshilo na lunako lwa muya. Fhedzi mishumo ya vhurabeli ya Vhayuda yo xelelwa nga vhutshilo ha muya, vha nambatela zwiito zwi si na vhutshilo. Vho fulufhela zwiṱhavhelo na milayo zwone zwiṋe, vha sa ḓitika nga Uyo we zwa vha zwi tshi sumba khae.

GSAM 58U Lindela Muvhuso wa Kha Ḽifhasi

GSAM 58.1“Naho Vhayuda vho vha vha tshi tama u ḓa ha Mesiase, vho vha vha sa ṱalukanyi mushumo wawe. Vho vha vha sa ṱoḓi u rengululwa kha tshivhi, fhedzi vho vha vha tshi ṱoḓa u vhofhololwa kha Vharoma. Vho vha vha tshi lindela uri Mesiase a ḓe sa mukundi, a vunde maanḓa a mutsikeledzi, a takusele Isiraele kha u vhusa shango ḽoṱhe. Nga zwenezwo ha lugiselwa nḓila ya uri vha landule Mutshidzi.

GSAM 58.2“Vhathu vhe vha vha vhe swiswini na mutsikeledzoni, na vhavhusi vhe vha vha vha tshi ṱoḓesa maanḓa, vho vha vha tshi ṱulutshelwa u ḓa ha we a ḓo kunda maswina avho a vhuyedzedza muvhuso kha Isiraele. Vho vha vho guda vhuporofita, fhedzi vha si na ṱhalukanyo ya muya. Nga zwenezwo vho pfuka maṅwalo ane a sumba u ḓiṱukufhadza ha Kristo kha u ḓa hawe ha u thoma, vha shumisa luvhi ane a amba nga vhugala ha u ḓa hawe ha vhuvhili. U ḓihudza ho vha thivhela u vhona; vho ṱalutshedza vhuporofita u ya nga nyemulo dzavho dza u ḓiṱoḓela zwavho.

GSAM 58.3“Lwa miṅwaha i fhiraho tshigidi, Vhayuda vho vha vho lindela u ḓa ha Mutshidzi. Kha itshi tshiitea vho vha vho vhea fulufhelo ḽavho ḽihulwanesa. Kha nyimbo na vhuporofita, kha mishumo ya thembeleni na thabelo dza miṱani, vho vha vho hulisa dzina ḽawe. Naho zwo ralo, musi a tshi ḓa a vho ngo mu ḓivha. Mufunwa wa ṱaḓulu o vha e khavho ‘sa mudzi u bvaho mavuni o omaho;’ o vha ‘a si na tshivhumbeo kana vhudele;’ a vho ngo vhona lunako khae lune lwa nga ita uri vha mu tame. ‘O ḓa kha vhawe, vhawe vha si mu ṱanganedze.’”4

GSAM 58Wa Lushaka lwa Davida

GSAM 58.4Musi tshifhinga tshe Daniele a tshi porofita tshi tshi sendela, tshine khatsho “Mesiase Mukoma”—Muḓodzwa—a ḓo vhonala, Vhayuda vho vha vha tshi nga humbula, nahone a zwi timatimisi uri vho humbula nga hei nḓila: Mesiase nga ṋama u fanela u vha wa nnḓu na lushaka lwa Davida, nga zwenezwo u bebwa hawe hu fanela u vha kha yeneyo nnḓu; nahone u ya nga ndaela dza mulayo na maitele a Vhayuda, u fanela u ḓodzelwa mushumo vhathuni musi e na miṅwaha ya furaru; arali a tshi fanela u vhonala sa Muḓodzwa e kha yeneyo miṅwaha, u bebwa hawe hu fanela u vha miṅwaha ya furaru phanḓa ha u fhela ha vhege dza miṅwaha dza furathi na ṱahe, dzine dza fanela u swika kha u ḓa ha Mesiase.

GSAM 59Vhuporofita ha Simeoni na Anna

GSAM 59.1Nga tshenetshi tshifhinga Isiraele ḽoṱhe ḽo vha ḽo lindela. Vhagudi vha Maṅwalo vha fhiseaho, vho ḓiṋekedzaho, vho vha vha tshi lindela u bebwa ha Uyo we a vha a tshi ḓo vha Muvhusi na Mulanguli wavho. Simeoni, mukalaha a ofhaho Mudzimu, o dzumbululelwa “nga Muya Mukhethwa uri ha nga vhoni lufu a sa athu u vhona Kristo wa Murena.”5

GSAM 59.2Musi Mutshidzi a tshee lushie a tshi ḓiswa thembeleni, Simeoni o ḓivha uri uyu ṅwana ndi ene we ha ambiwa ngae—Kristo. “A mu takulela zwanḓani zwawe, a renda Mudzimu a ri: Murena, zwino U litsha mulanda wau a ṱuwa nga mulalo, u ya nga fhungo ḽau; ngauri maṱo anga o vhona u tshidza hau, he wa hu lugisela phanḓa ha vhathu vhoṱhe: tshedza tsha u vhonetshela vhannḓa, na vhugala ha vhathu vhau vha Isiraele....

GSAM 59.3“Simeoni a vha fhaṱutshedza [Yosefa na Maria], a amba na Maria mme awe a ri: Vhona, uyu ṅwana o vhetshelwa u wa na u dovha u takuwa ha vhanzhi kha Isiraele; na u vha tshiga tshine tsha ḓo hanedzwa (ee, banga ḽi ḓo phula na muya wau), uri mihumbulo ya dzimbilu nnzhi i dzumbululwe.

GSAM 59.4“Ho vha hu na muṅwe Anna, muporofita wa musadzi, ṅwananyana wa Fanuwele, wa lushaka lwa Ashere.... A tshi dzhena nga tshenetsho tshifhinga, na ene a livhuha Murena, a amba nga hawe kha vhoṱhe vhe vha vha vho lindela u rengululwa ngei Yerusalema.”6

GSAM 59Vharuṅwa vha Dalela Vhalisa

GSAM 59.5Phanḓa ha zwenezwi, mafhungo maḓifha a u bebwa ha Mutshidzi o vha o ḓivhadzwa nga vharuṅwa kha vhalisa midavhini ya Betelehema. Vhalisa vha tshi khou thetshelesa, vharuṅwa vho imba haya maipfi nga luimbo lu takadzaho:—

GSAM 60.1“Vhugala kha Mudzimu ṱaḓulu-ṱaḓulu: Kha ḽifhasi hu vhe na mulalo, vhuthu kha vhathu.”

GSAM 60Vhaṱali vha Dalela Betelehema

GSAM 60.2Ha ḓa vhaṱali vha Vhubvaḓuvha vhe vha vha vho vhona “ṋaledzi i tshi bva,” sa zwe Balaamu a porofita. Vha tshi tevhela vhulivhisi hayo vha swika Yerusalema, he zwa ṱoḓea uri vha vhudzise nga ha Khosi yo bebwaho zwenezwino. Musi vho no vhudzwa uri Betelehema ndi fhethu hune Mutamiwa a fanela u bebwa hone, vha bvela phanḓa na lwendo; vha tshi livhiswa nga ṋaledzi ye ya dovha ya vhonala, vha swikiswa fhethu ha vhuimo ha fhasi he Mutshidzi a vha o eḓela hone. Henefha vha rabela Ṅwana mukhethwa, vha mu ṋea zwifhiwa zwa musuku, zwioro na mira, vha kona u fara lwendo lwavho lulapfu vha tshi humela hayani.

GSAM 60Mutshidzi e na Miṅwaha ya Fumimbili

GSAM 60.3U bva vhuṱukuni u swika kha miṅwaha ya fumimbili, ndi zwiṱuku zwo ṅwalwaho nga ha Kristo Mutshidzi, nga nnḓa ha u aluwa hawe kha vhuṱali na kha muvhili, na u ḓiṱukufhadza hawe a tshi thetshelesa vhabebi vhawe. Fhedzi musi e na miṅwaha ya fumimbili, o ṱuwa na Yosefa na Maria vha tshi ya Yerusalema vhuṱamboni ha ṅwaha muṅwe na muṅwe, o mangadza vhotshifhe nga nḓivho ye ya vhonala kha mbudziso dzawe na kha phindulo dze a dzi ṋea kha thaidzo dzavho dzi konḓaho. U bva nga tshenetsho tshifhinga u swika a tshi thoma mushumo wawe vhathuni, o hulisa mushumo wa muvhadi wa vhuimo ha fhasi musi a tshi shuma na Yosefa, munna wa Maria.

GSAM 60Mushumo wa Yohane Mulovhedzi

GSAM 60.4Lwa miṅwedzi ya rathi phanḓa ha u thoma ha mushumo wawe vhathuni, mushumo wa Kristo wo vha wo ḓivhadzwa nga Yohane Mulovhedzi. Vhathu vho vha vha tshi ḓa nga magogo mahulwane u pfa Yohane na u lovhedzwa ngae. Musi “vho lindela [vho lindela uri Mesiase a ḓe], nahone vhathu vhoṱhe vha tshi elekanya [“vha tshi ṱalukanya kana u haseledza,” kha ṱhalutshedzo ya thungo] mbiluni dzavho nga ha Yohane, arali e Kristo kana a si ene; Yohane a fhindula a amba navho vhoṱhe a ri: Nṋe ndi ni lovhedza nga maḓi; fhedzi hu ḓa a re na maanḓa a fhiraho anga, ane ndi si fanelwe na nga u vhofholola muḓali wa zwienda zwawe: U ḓo ni lovhedza nga Muya Mukhethwa na nga mulilo: u na luselo tshanḓani tshawe, u ḓo kunakisa luvhatheni lwawe nga vhuronwane, a kuvhanganyela goroi ḓuluni ḽawe; fhedzi muṋo u ḓo u fhisa nga mulilo u sa dzimei.”7

GSAM 61Yesu u a Lovhedzwa

GSAM 61.1Musi Yohane a tshi khou ita mushumo wa ndovhedzo, o vhona Yesu a tshi ḓa khae uri a lovhedzwe, a ri: “Vhonani Ngwana ya Mudzimu, i ṱusaho tshivhi tsha shango.... Yohane a ṋea vhuṱanzi a ri: Ndo vhona Muya u tshi tsa u bva ṱaḓulu sa ḽiivha, wa dzula khae. Nṋe ndo vha ndi sa mu ḓivhi; fhedzi we a nthuma u lovhedza nga maḓi, ndi ene we a amba na nṋe a ri: Ane wa ḓo vhona Muya u tshi tsa wa dzula khae, ndi ene a lovhedzaho nga Muya Mukhethwa. Ndo zwi vhona, nda ṋea vhuṱanzi ha uri uyu ndi Murwa wa Mudzimu.”8

GSAM 61Ipfi ḽi Bvaho Ṱaḓulu

GSAM 61.2Vhuṱanzi ha uri Kristo ndi Mesiase ho vha hu si u tsa ha Muya Mukhethwa a tshi vhonala nga tshivhumbeo tsha muvhili tshi ngaho ḽiivha fhedzi, fhedzi ho dovha ha vha ipfi ḽi bvaho ṱaḓulu. Kha Evangeli ya Mateo ri vhala uri: “Musi Yesu o no lovhedzwa, a mbo ḓi bva maḓini: huno, ḽiṱaḓulu ḽa vulea khae, a vhona Muya wa Mudzimu u tshi tsa sa ḽiivha, wa dzula khae: huno ipfi ḽi bvaho ṱaḓulu ḽa ri: Uyu ndi Murwa wanga mufunwa, ane nda mu takalela.”9

GSAM 61.3Naho “Yohane a songo ita vhuṱolo,” vhathu, musi vha tshi vhona maanḓa mahulwane e a tshimbidzana na mushumo wa Kristo, vho kombetshedzea u ri: “Zwoṱhe zwe Yohane a amba nga ha uyu muthu zwo vha zwi ngoho.”10

GSAM 61Kristo o Ḓodzwa u ya nga Mulayo

GSAM 61.4Malugana na zwe Luka a ṅwala nga ha ndovhedzo na u ḓodzwa henefho nga Muya Mukhethwa nga tshivhumbeo tsha ḽiivha, ri vhala uri: “Yesu ene muṋe o vha a tshi khou thoma u vha na miṅwaha i ṱoḓaho u vha furaru.”11

GSAM 62.1Nga murahu ha u ḓidzima zwiḽiwa ha Murena washu lwa maḓuvha a fuṋa, na milingo mihulu ya Diabolo sogani, zwe zwa tevhela nga u ṱavhanya ndovhedzo yawe, o “ḓa Nazareta, he a alutshelwa hone; sa nḓowelo yawe, a dzhena sinagogoni nga ḓuvha ḽa Sabatha, a takuwa uri a vhale.... Muya wa Murena u kha nṋe, ngauri o nḓodza uri ndi huwelele vhashai mafhungo maḓifha.... A thoma u amba navho a ri: Ṋamusi luṅwalo ulu lwo ḓadzea ni tshi khou zwi pfa.”12

GSAM 62Tshifhinga tsho Ḓala

GSAM 62.2Marko, a tshi ṅwala nga ha tshiitea tshenetshi, u ri: “Tshifhinga tsho ḓala, nahone muvhuso wa Mudzimu u tsini: rembuluwani, ni tende mafhungo maḓifha.”13 Tshifhinga tshe tsha porofitwa tsha uri Muḓodzwa a vhonale tsho vha tsho ḓa. U ḓodzwa nga Muya Mukhethwa ho vha ho itea musi a tshi lovhedzwa, nahone zwino o vha a tshi khou thoma mushumo wawe, nga tshifhinga na nga nḓila ye vhaporofita vhakhethwa vha kale vha i porofita.

GSAM 62Vhuṱanzi vhu Vhonalaho ha uri Kristo ndi Mesiase

GSAM 62.3Mushumo wa Kristo wo vha u tshi tshimbidzana na u dzulela u ita vhuṱolo, he kha vhathu, naho vha kundwa u pfesesa nga vhuḓalo mirero na maipfi awe, ha vha vhuṱanzi vhu vhonalaho ha uri ndi ene Imanuele, kana uri “Mudzimu o vha e nae.”14 Kha honovhu vhuṱolo Kristo o vha a tshi ṋea shango vhuṱanzi ha maanḓa a Mudzimu a re khae, a tshi dovha a sumbedza nga zwiito vhuvha ha Mudzimu na vhuthu hawe ha lufuno. Musi Filipo, nga murahu ha miṅwaha ya miraru ya u dzulela u vha na Kristo, a tshi vhona vhuṱolo hawe vhuhulu, a tshi ri: “Murena, ri sumbedze Khotsi, zwi ḓo ri fusha,” Yesu a amba nae a ri: “Ndo vha na inwi tshifhinga tshingafha, huno a u athu u nḓivha, Filipo? O mbonaho o vhona Khotsi; zwino u zwi ambisa hani u ri: Ri sumbedze Khotsi? ... Tendani uri ndi kha Khotsi, na Khotsi u kha nṋe; arali zwi sa ralo, ntendeni nga mishumo yone iṋe.”15

GSAM 63Yohane u a Ḓaḓa

GSAM 63.1Naho musi Kristo a tshi lovhedzwa, Yohane o vhona Muya Mukhethwa u tshi tsa u tshi vhonala, a pfa ipfi ḽi bvaho ṱaḓulu ḽi tshi mu ḓivhadza sa Murwa wa Mudzimu, na ene muṋe o amba uri ndi “Ngwana ya Mudzimu i ṱusaho tshivhi tsha shango,” zwiitea zwo vha zwi tshi khou tshimbila nga nḓila yo fhambanaho vhukuma na zwe a vha o zwi lavhelela, zwa ita uri e dzhele yawe ya swiswi a vhilaele a ḓaḓe.

GSAM 63.2“U fana na vhafunziwa vha Mutshidzi, Yohane Mulovhedzi o vha a sa pfesesi zwine muvhuso wa Kristo wa vha zwone. O vha a tshi lavhelela uri Yesu a dzhie khuluṋoni ya Davida; musi tshifhinga tshi tshi khou fhira, Mutshidzi a sa ḓivhadzi uri u na maanḓa a vhukhosi, Yohane a ḓaḓa a vhilaela.”16 “A vhidza vhavhili vha vhafunziwa vhawe, [ene] a vha ruma kha Yesu a ri: Naa ndi Iwe ane a fanela u ḓa? Kana ri lindele muṅwe?” “Nga tshenetsho tshifhinga ene [Yesu] a fhodza vhanzhi malwadze na maṱungu avho, na mimuya mivhi; vha re mabofu vhanzhi a vha ita uri vha vhone. Yesu a fhindula a amba navho a ri: Ṱuwani ni vhudze Yohane zwe na zwi vhona na u zwi pfa.”17

GSAM 63.3Zwo vha zwi tshi konḓa uri Vhayuda kana na vhafunziwa vha vhone nga u pfala ngoho nnzhi dze Mutshidzi a dzi amba, ngauri vho vha vho khwaṱha vhukuma kha u tenda uri musi Mesiase a tshi ḓa u ḓo vunda dzhogo ya Vharoma, ye ya vha i tshi vha vhavha vhukuma, a mbo ḓi vusulusa muvhuso wa Davida, a vhusa sa khosi ya kha ḽifhasi.

GSAM 63.4Yesu o thoma u huwelela hawe nga u ri: “Rembuluwani, ngauri muvhuso wa ṱaḓulu u tsini.”18 Musi vhaapostola vhawe vha fumimbili vha tshi rumiwa, vho hwala mulaedza wonoyo, wa uri: “Muvhuso wa ṱaḓulu u tsini.”19 Na nga murahu kha mushumo wawe, musi vha fusumbe vha tshi rumiwa, vho rumiwa nga maipfi ane a ri: “Muvhuso wa Mudzimu wo sendela kha inwi.”20

GSAM 64Vhathu vha Mangadzwa nga Mushumo wa Kristo

GSAM 64.1Maipfi na pfunzo dzi mangadzaho dza Kristo zwo ita uri vhathu vha ri: “A hu athu u vha na muthu we a amba sa uyu muthu.”21 Musi a tshi fhodza munna we a vha e bofu na tshimuma, “vhathu vhoṱhe vha mangala vha ri: Naa uyu a si murwa wa Davida?”22 Kana nga maṅwe maipfi, Naa uyu a si mbeu ya Davida, Mutshidzi o fulufhedziswaho? “Musi o no swika shangoni ḽa hawe, a vha funza sinagogoni ḽavho, vha vhuya vha mangala vha ri: Uyu muthu u wana ngafhi vhuṱali uvhu na mishumo iyi ya maanḓa? Naa uyu a si murwa wa muvhadi? Naa mme awe a vha pfi Maria? Na vharathu vhawe, naa a si Yakobo, na Yosese, na Simoni, na Yudasi?”23

GSAM 64.2Hu ṱoḓaho u vha nga ṅwaha wa vhuraru wa mushumo wa Kristo, musi e thembeleni e vhuṱamboni ha u ṋekedza thembele, Vhayuda vho mu tangela vha amba nae vha ri: “U ḓo ri sia ri tshi timatima u swika lini? Arali u Kristo, ri vhudze nga u pfala.”24 Nga ṅwaha wo fhiraho, musi o ita vhuṱolo vhuhulu ha u fusha vhathu vha zwigidi zwiṱanu nga “zwinkwa zwiṱanu zwa bali na khovhe ṱhukhu mbili,” o “ḓivha uri vha ḓo ḓa vha mu dzhia nga khani uri vha mu ite khosi, [nga zwenezwo] a dovha a ṱuwa a ya thavhani.”25

GSAM 64Kristo u Funza Vhafunziwa nga ha Lufu Lwawe

GSAM 64.3Musi a tshi funza vhafunziwa vhawe, Kristo o dzhia zwi zwa ndeme u fhelisa muhumbulo wa uri muvhuso wa kha ḽifhasi u ḓo thoma nga u ṱavhanya, na u vha sumbedza uri u fanela u fa a dovha a vuwa, a ṱuwa a dovha a vhuya. Nga zwenezwo a vha vhudzisa a ri: “Zwino arali na vhona Murwa-muthu a tshi gonya he a vha e hone kale?”26 Nga murahu ha u vha laya “uri vha songo vhudza muthu uri ndi ene Yesu Kristo,” ri vhala uri: “U bva nga tshenetsho tshifhinga Yesu a thoma u sumbedza vhafunziwa vhawe uri u fanela u ya Yerusalema, a tambudzwe nga zwinzhi nga vhahulwane na vhotshifhe vhahulu na vhamaṅwalo, a vhulahwe, a vuswe nga ḓuvha ḽa vhuraru. Petro a mu dzhiela thungo, a thoma u mu kaidza a ri: Zwi vhe kule na Iwe, Murena; izwi zwi nga si U iteele.”27

GSAM 65.1Nga tshenetsho tshifhinga a vha vhudza uri hu na vhaṅwe vho imaho henefho vhane vha nga si fe vha sa athu u vhona Murwa-muthu a tshi ḓa e muvhusoni wawe.28 Nga murahu ha maḓuvha a ṱoḓaho u vha malo, uvhu vhuporofita ho ḓadzea; muapostola Petro u amba nga iḽo “bono” ḽa Kristo a tshi ḓa e muvhusoni wawe sa vhuṱanzi ha u ḓa ha vhuvhili ha Kristo ha vhukuma hune ha kha ḓi ḓa.29

GSAM 65.2Tshiṅwe tshifhinga musi Kristo na vhafunziwa vhawe vhe Galilea, Yesu a amba navho a ri: “Murwa-muthu u ḓo fheṱelwa zwanḓani zwa vhathu; vha ḓo mu vhulaha, a vuswa nga ḓuvha ḽa vhuraru. Vha ṱungufhala zwihulu.”30 Naho zwo ralo, vho kundwa u pfesesa, u ṱalukanya zwe a vha a tshi khou amba zwone, ngauri na musi a tshi khou lingedza u ṱoka mihumbuloni yavho ngoho khulwane ya lufu lwawe na u vuwa hawe, vho vha vha tshi khou ṅangisana nga tshavho uri ndi nnyi ane a ḓo vha muhulwane muvhusoni wa ṱaḓulu.31

GSAM 65.3Nga tshiṅwe tshifhinga Petro a amba na Yesu a ri: “Ro ṱutshela zwoṱhe ra U tevhela; zwino ri ḓo wana mini? Yesu a amba navho a ri: Ngoho ndi a ni vhudza, inwi vhe na ntevhela, kha u sikululwa ha zwithu musi Murwa-muthu a tshi dzula kha khuluṋoni ya vhugala hawe, na inwi ni ḓo dzula kha khuluṋoni dza fumimbili, na haṱula tshaka dza fumimbili dza Isiraele.”32 Naho zwo ralo, muhumbulo wa muvhuso une wa ḓo vhewa hu si kale wo vha u wone muhulwanesa mihumbuloni yavho, nahone, sa zwine vhathu vha ita, vha thoma u ṱoḓa vhuimo ha nṱhesa muvhusoni.

GSAM 65.4Ha ḓa mme a Yakobo na Yohane, vharwa vha Zebedeo, vha tama vhuimo ha nṱha, vha humbela Kristo uri vharwa vhavho vha ṋewe zwikhundwa zwa nṱha—muṅwe a vhe kha tsha u ḽa tsha khuluṋoni yawe, muṅwe a vhe kha tsha monde; kana, khamusi, muṅwe a vhe Minisiṱa Muhulwane wa muvhuso, muṅwe a vhe Muṅwaleli wa Muvhuso. Fhedzi Kristo a amba nga u pfala a ri: “A ni ḓivhi zwine na khou humbela.”33

GSAM 66U Dzhena Yerusalema nga Gundo

GSAM 66.1Hu si kale nga tshenetshi tshifhinga ha itea tshiitea tshihulu tshi mangadzaho. Ho vha hu u vuswa ha Lazaro vhiḓani, we a vha o no fhedza maḓuvha maṋa o fa. Honovhu vhuṱolo vhuhulu ho ṱuṱula na u mangadza vhathu lwe Vhafarisei vha tshuwa, vha mbo ḓi kuvhanganya khoro khathihi na vhotshifhe; musi vha tshi khou eletshedzana vha vhudzisa vha ri: “Ri ita mini? Ngauri uyu muthu u ita vhuṱolo vhunzhi. Arali ra mu litsha o ralo, vhathu vhoṱhe vha ḓo tenda khae; Vharoma vha ḓo ḓa vha dzhia fhethu hashu na lushaka lwashu.”34 Musi maanḓa a Saṱhane a bvaho fhasi a tshi khou fara nga hei nḓila vhe vha vha vha tshi ṱoḓa u fhelisa Kristo, maanḓa a bvaho ṱaḓulu o vha a tshi khou ṱuṱuwedza magogo uri a mu rendise, a ḓadzise zwe zwa porofitwa nga hae.

GSAM 66.2Kha tshiitea tsho ambiwaho afho nṱha, vhathu vho bva nga magogo mahulwane, u vhona Yesu, na u vhona Lazaro we a mu vusa vhafuni. Zwino khavho zwo vha zwi tshi vhonala zwi na vhuṱanzi uri Yesu ndi khosi yavho ye vha i lindela kale, nahone musi vha tshi ṱangana nae a tshi khou ḓa Yerusalema, o dzula kha ṅwana wa donngi, maipfi a Luṅwalo a ḓa mihumbuloni yavho nga maanḓa, a uri: “U songo ofha, ṅwananyana wa Tsioni: vhona, khosi yau i khou ḓa, yo dzula kha ṅwana wa donngi.”35 Mukosi muhulu wa gundo wa takuwa kha iḽo gogo ḽihulwane, wa dina zwihulu Vhafarisei vha dzimbilu dzi sa pfeli vhuṱungu, vhane vha luka maano. Vha amba nga tshavho vha ri: “Naa ni a vhona uri a ni khou kunda tshithu? Vhonani, shango ḽo mu tevhela.”36 Kha khumbelo yavho ya uri Kristo a fhumudze mukosi, a fhindula a ri: “Ndi a ni vhudza uri arali havha vha fhumula, matombo a ḓo mbo ḓi ṱavha mukosi.”37 Murena o vha o amba nga itshi tshiitea a ri: “Ṱavhani mukosi,” nahone arali vhathu vha sa ḓadzisi ipfi ḽawe, o vha a tshi ḓo vhea ipfi kha matombo a nḓilani, a ṱavha mukosi; ngauri ipfi ḽawe ḽi fanela u ḓadzea.

GSAM 66Kristo U Ḓo Ṱuwa A Vhuya Hafhu

GSAM 66.3Mutshidzi washu ho ngo ṱoḓa fhedzi u livhisa mihumbulo ya vhafunziwa kha uri u ḓo fa a vuwa hafhu, fhedzi o vha a tshi ṱoḓa na u vha funza uri muvhuso u nga si ḓe a sa athu ṱuwa a vhuya hafhu. A tshi amba nga u vhambwa hawe tshifhambanoni o ri: “Nṋe, arali nda takuswa nda bva kha ḽifhasi, ndi ḓo kokodzela vhathu vhoṱhe kha nṋe. O amba izwi a tshi sumbedza lufu lune a ḓo fa ngalwo. Vhathu vha mu fhindula vha ri: Ro pfa mulayoni uri Kristo u dzula e hone lini na lini; zwino U ri hani Murwa-muthu u fanela u takuswa? Murwa-muthu uyu ndi nnyi?”38

GSAM 67.1Uri a khwaṱhise kha mihumbulo ya vhafunziwa uri u fanela u ṱuwa a vhuya hafhu muvhuso wawe u sa athu thomiwa kha ḽifhasi, o ri: “Vhana vhaṱuku, ndi kha ḓi vha na inwi tshifhinga tshiṱuku. Ni ḓo nṱoḓa; nahone sa zwe nda vhudza Vhayuda nda ri: Hune nda ya a ni koni u ḓa hone, na zwino ndi ni vhudza nga u ralo.... Simoni Petro a mu vhudzisa a ri: Murena, U ya ngafhi? Yesu a mu fhindula a ri: Hune nda ya, a u koni u ntevhela zwino; fhedzi u ḓo ntevhela nga murahu.”39 Zwenezwo a khuthadza dzimbilu dzavho dzo vhilahelaho na dzo ṱungufhalaho nga haya maipfi: “Mbilu dzaṋu dzi songo vhilahela: ni tenda Mudzimu, tendani na nṋe. Nḓuni ya Khotsi anga hu na madzulo manzhi; arali zwo vha zwi si zwone, ndo vha ndi tshi ḓo ni vhudza. Ndi ya u ni lugisela fhethu. Nahone arali nda ya nda ni lugisela fhethu, ndi ḓo vhuya hafhu nda ni ṱanganedza kha nṋe, uri hune nda vha hone, na inwi ni vhe hone.”40

GSAM 67Tshifanyiso tsha Munna wa Vhuhosini

GSAM 67.2Mutshidzi o dovha a ṱoḓa u khakhulula muhumbulo wo khakheaho wa uri muvhuso u ḓo vhonala nga u ṱavhanya, nga u amba tshifanyiso tshi tevhelaho musi ene na vhafunziwa vha tshi gonya vha ya Yerusalema: “Muṅwe munna wa vhuhosini o ya shangoni ḽa kule uri a ṱanganedze muvhuso wawe, a dovhe a vhuye. A vhidza vhalanda vhawe vha fumi, a vha ṋea dziphaundu dza fumi, a ri khavho: Itani mushumo nga hedzi u swika ndi tshi vhuya.... Zwenezwo musi a tshi vhuya o no ṱanganedza muvhuso, a laedza uri hu vhidzwe avho vhalanda vhe a vha ṋea tshelede, uri a ḓivhe zwe muṅwe na muṅwe a zwi wana nga u rengisa.”41 Kha tshifanyiso itshi Murena u ḓifanyisa na munna wa vhuhosini. O vha a tshi fanela u ya shangoni ḽa kule—ha Khotsi awe—a ṱanganedza muvhuso henengei, a sa athu vhuya u vhusa.

GSAM 68.1A tshi fhindula mbudziso ya vhafunziwa ya uri: “Tshiga tsha u ḓa hau na tsha vhufhelo ha ḽifhasi tshi ḓo vha tshifhio?”42 Mutshidzi o vha vhudza mutevhe wa zwiitea zwe zwa vha zwi tshi ḓo itea u swika mafheloni a tshifhinga tsha maṱungu mahulu ane a ḓo wela tshivhidzo, na zwiga zwi re khagala zwe zwa vha zwi tshi ḓo vhonala. Musi zwenezwi zwi tshi vhonala, vho vha vha tshi nga ḓivha uri u ḓa hawe hu tsini, ho no vha miṋangoni, na uri murafho une wa zwi vhona u nga si fhele a sa athu ḓa.43

GSAM 68O Laṱwa nga Vhafunziwa Vhoṱhe

GSAM 68.2Naho Kristo o funza vhaapostola zwihulu nga ha lufu lwawe na u ṱukufhadzwa hawe, vho kundelwa tshoṱhe u pfesesa ngoho ye a vha funza nga ha u sengiswa hawe na u vhambwa tshifhambanoni. Vho vha vha tshi pfesesa ngoho zwiṱuku lwe musi mulingo u tshi ḓa, fulufhelo ḽavho ḽa fa, vhoṱhe “vha mu laṱa vha shavha.”44 Na Petro, we a vha a tshi dzulela u fhisea, we a amba nga u ḓifulufhela uri naho vhathu vhoṱhe vha mu laṱa, ene a nga si mu laṱe, nga murahu ha awara dzi si gathi o vha a tshi khou landula Murena wawe, a tshi ana uri ha mu ḓivhi onoyo munna. Vho vha vha tshi lenga zwihulu u pfesesa zwe Murena a amba uri nga ḓuvha ḽa vhuraru musi o no vhambwa tshifhambanoni u ḓo vuwa vhafuni, lwe vha vhudzisana vha tshi ṱaṱisana “uri u vuwa vhafuni zwi amba mini.”45 Vhukuma, vho vha vhe si na lutendo lwe musi o no fa, tshitumbu tshawe tsho no vhewa vhiḓani ḽiswa ḽa Yosefa, vha lugisela u ḓodza tshitumbu tshawe mishonga. Nga fulufhelo ḽo fhelaho—ḽo vhulungwaho na Kristo vhiḓani—Sabatha yeneyo yo vha i ḓuvha ḽi ṱungufhadzaho lungafhani kha vhafunziwa! Vhe na dzimbilu dzo lemelwaho nga vhuṱungu na u nyabwa, vha si na Mutshidzi a pfelaho vhuṱungu na a khathutshelaho tsini havho uri a vha khuthadze na u vha khwaṱhisa, ene we vhutshilo hawe ha vha ho ḓala mishumo ya vhuthu na khathutshelo, vho vha vhe vhuimoni ha vhuludu vhuhulu lungafhani!

GSAM 69Zwiitea zwi Takadzaho zwa Matsheloni a U Vuwa Vhafuni

GSAM 69.1Matsheloni a ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege a a tsha! Ho vha na u tshimbila huhulwane lungafhani ṱaḓulu na kha ḽifhasi! Muruṅwa a re na maanḓa u tsa a tshi bva fhethu ha vhugala a ḓa vhiḓani ḽa Yosefa, o fara mulaedza une wa laedza Murwa wa Mudzimu uri a vuwe. “Huno ha vha na mudzinginyo muhulu wa ḽifhasi; ngauri muruṅwa wa Murena o tsa a tshi bva ṱaḓulu, a ḓa a kungulusa tombo a ḽi bvisa muṋangoni, a dzula khaḽo. Tshifhaṱuwo tshawe tsho vha tshi tshi nga lupenyo, zwiambaro zwawe zwi zwitshena sa mahada; vhalindi vha tshi mu ofha vha tetemela, vha nga vhathu vho faho.”46 “Zwitumbu zwinzhi zwa vhakhethwa vho eḓelaho zwa vuwa, zwa bva mavhiḓani musi ene o no vuwa vhafuni, zwa ya muḓini mukhethwa, zwa vhonala kha vhanzhi.”47 Humbulani vhaeni vha ngauralo Yerusalema, vhe miṋangoni ya khonani dzavho, vho fara mulaedza wa uri Kristo we a vhambwa tshifhambanoni o vuwa vhafuni, na uri na vhone vho vuswa nga maanḓa awe uri vha ṱanziele u vuwa hawe. Ho vha na u tshimbila huhulwane lungafhani vhukati ha vhafunziwa na vhafumakadzi vhakhethwa—vha tshi gidima ngeno na ngei u vhudza mafhungo a takadzaho vha ri: “O vuwa vhafuni, ngauri ro mu vhona ra amba nae!”

GSAM 69Yesu U Tshimbila A Tshi Ya Mahayani

GSAM 69.2“Huno vhavhili vhavho vha ya nga ḽeneḽo ḓuvha muḓanani u no pfi Emausi, we wa vha u kule na Yerusalema nga dzifaloni dza 60 [mimaela ya sumbe na hafu]. Vha amba vhoṱhe nga zwoṱhe izwo zwo iteaho. Zwenezwo musi vha tshi khou amba na u ṱaṱisana, Yesu ene muṋe a sendela, a tshimbila navho. Fhedzi maṱo avho a vha o thivhelwa uri vha sa mu ḓivhe. A ri khavho: Ndi mafhungo afhio ane na khou ambisana musi ni tshi khou tshimbila, no ṱungufhala? Muṅwe wavho a no pfi Kleopa a mu fhindula a ri: Naa ndi iwe u woṱhe u re mueni Yerusalema, a sa ḓivhi zwe zwa itea henefho nga ano maḓuvha? A ri khavho: Zwithu zwifhio? Vha mu fhindula vha ri: Mafhungo a Yesu wa Nazareta, we a vha e muporofita a re na maanḓa nga mishumo na maipfi phanḓa ha Mudzimu na vhathu vhoṱhe; na uri vhahulwane vha vhotshifhe na vhavhusi vhashu vho mu kumedza uri a haṱulelwe lufu, vha mu vhamba tshifhambanoni. Fhedzi ro vha ri tshi fulufhela uri ndi ene we a vha a tshi ḓo rengulula Isiraele; nahone nga nnḓa ha zwenezwo zwoṱhe, ṋamusi ndi ḓuvha ḽa vhuraru tshee izwi zwa itwa. Ee, na vhaṅwe vhafumakadzi vha tshigwada tshashu vho ri mangadza; vho vha vhe vhiḓani nga matsheloni-tsheloni; musi vha sa wani tshitumbu tshawe, vha vhuya vha ri vho vhona na bono ḽa vharuṅwa vhe vha ri u khou tshila. Vhaṅwe vha vhe vha vha vhe na riṋe vha ya vhiḓani, vha wana zwi zwenezwo zwe vhafumakadzi vha amba; fhedzi ene a vho ngo mu vhona.

GSAM 70.1“Zwenezwo a ri khavho: Inwi matsilu, ni no lenga nga dzimbilu u tenda zwoṱhe zwe vhaporofita vha amba! Naa zwo vha zwi sa faneli uri Kristo a tambule zwenezwi, a kone u dzhena vhugalani hawe? A thoma kha Mushe na vhaporofita vhoṱhe, a vha ṱalutshedza kha Maṅwalo oṱhe zwithu zwi no amba nga ene.”48 Musi a tshi ṱoḓa u ḽa navho, a ṅwata vhurotho a livhuha, “maṱo avho a vulea, vha mu ḓivha.... Vha ri kha muṅwe na muṅwe: Naa dzimbilu dzashu dzo vha dzi sa khou duga ngomu hashu musi a tshi amba na riṋe nḓilani, a tshi ri vulela Maṅwalo?”49

GSAM 70.2Zwino vhafunziwa vha vho kona u vhona, mafheleloni, musi mafhungo o no vha sumbedzwa nga vhuḓalo, uri lufu na u vuwa vhafuni zwo vha zwi tshi tshimbidzana na mushumo wa Mutshidzi. Fhedzi vha ḓo dzhia hani mafhungo a muvhuso wawe?

GSAM 70.2“O ḓisumbedza khavho a tshi khou tshila musi o no tambula, nga vhuṱanzi vhunzhi vhu sa timatimisi, a tshi vhonwa ngavho nga maḓuvha a 40, a tshi amba nga zwithu zwa muvhuso wa Mudzimu; musi o kuvhangana navho, a vha laedza uri vha songo ṱuwa Yerusalema, fhedzi vha linde zwe Khotsi a fulufhedzisa, zwe a ri: No zwi pfa kha nṋe. Ngauri Yohane o lovhedza nga maḓi vhukuma; fhedzi inwi ni ḓo lovhedzwa nga Muya Mukhethwa hu sa athu fhela maḓuvha manzhi.

GSAM 71Naa U Ḓo Vhuyedzedza Muvhuso Zwino?

GSAM 71.1“Zwino musi vho kuvhangana, vha mu vhudzisa vha ri: Murena, naa nga tshino tshifhinga U ḓo dovha wa vhuyedzedza muvhuso kha Isiraele? [Zwi tshi nga vha ri: Ro guda uri zwo vha zwo fanela uri U vhambwe tshifhambanoni, U vuwe vhafuni u ya nga Maṅwalo, fhedzi naa U nga si vhuyedzedze muvhuso zwino?] A ri khavho: A si zwaṋu u ḓivha zwifhinga kana zwikhathi zwe Khotsi a zwi vhea maanḓani awe ene muṋe. Fhedzi ni ḓo ṱanganedza maanḓa musi Muya Mukhethwa o no ḓa kha inwi; ni ḓo vha ṱhanzi dzanga Yerusalema, na Yudea ḽoṱhe, na Samaria, na u swika migumoni ya ḽifhasi. Musi o no amba izwi, vha tshi kha ḓi mu lavhelesa, a takulwa, gole ḽa mu fukedza vha si tsha mu vhona. Musi vha tshi kha ḓi lavhelesa ṱaḓulu nga vhuronwane a tshi gonya, huno vhanna vhavhili vha ima tsini havho, vho ambara zwiambaro zwitshena; vha dovha vha ri: Inwi vhanna vha Galilea, ndi ngani no ima no lavhelesa ṱaḓulu? Uyu Yesu o takulwaho kha inwi a ya ṱaḓulu, u ḓo dovha a ḓa nga yeneyo nḓila ye na mu vhona a tshi ya ṱaḓulu ngayo.”50

GSAM 71Yesu U Ḓo Dzula Ṱaḓulu U Swika Zwithu Zwi Tshi Vhuyedzedzwa

GSAM 71.2Zwino musi Mutshidzi o no vha sia, nahone vho mu vhona vhukuma a tshi “gonya a ya he a vha e hone kale,” vho vha vhe na vhuṱanzi ha uri Muya Mukhethwa u ḓo vha funza nga ha tshifhinga tshine muvhuso wa ḓo ḓa ngatsho. Ngauralo Petro, musi a tshi funza vhathu o no ṱanganedza Muya, o ri: “U ḓo ruma Yesu Kristo, we na huwelelwa nga hae kale; ane ṱaḓulu ḽa fanela u mu ṱanganedza u swika zwifhingani zwa u vhuyedzedza zwithu zwoṱhe, zwe Mudzimu a amba nga milomo ya vhaporofita vhawe vhakhethwa vhoṱhe u bva tshee ḽifhasi ḽa thoma.”51

GSAM 71.3Muapostola Petro o dovha a ṋewa nga Muya Mukhethwa ngoho nga ha maḽifhasi mararu: Ḽa u thoma, ḽiḽa ḽa musi hu sa athu vha na maḓi mahulu, ḽe ḽa lozwiwa nga maḓi; ḽa vhuvhili, ḽifhasi ḽa zwino ḽo vhetshelwaho mulilo—mulilo wo vhulungwaho kha ḽifhasi, sa zwine Khandiso yo Vusuludzwaho ya vhala—mulilo une wa ḓo vha u xela, u tshinyala na u lozwiwa ha vhathu vha sa ofhi Mudzimu; ḽa vhuraru, ḽifhasi ḽiswa, “ḽine ha dzula u luga khaḽo;” kana, sa zwine vhaṅwe vha ṱalutshedzela: “ḽine vho lugaho vha ḓo dzula khaḽo.”52

GSAM 72.1Muapostola Paulo o ṱalutshedza u vuwa ha vhathu vha Mudzimu na u shandulwa ha vhakhethwa vhawe vhoṱhe, vha tshi bva kha u fa vha ya kha u sa fa, “nga u poidza ha iṱo, kha phalaphala ya u fhedzisela.” O vhudza Vhakorinta uri Kristo zwino u kha khuluṋoni ya Khotsi awe, nahone u ḓo dzula henefho u swika maswina awe oṱhe a tshi vhewa fhasi hawe. Ndi uri, u swika Khotsi a tshi mu ṋea muvhuso—muvhuso wawe—zwanḓani zwawe, sa zwe zwa porofitiwa kha Daniele 7:13, 14; Dziphisalema 2:8, 9. Kha tshivhidzo tsha Thesalonika o amba nga u ḓa ha Kristo na u vuwa vhafuni sa fulufhelo ḽavho ḽi ḽoṱhe, ḽine ḽa vha na khuthadzo ya ngoho musi vhafunwa vhavho vho fhandekanywa navho nga tshanḓa tsha lufu.53

GSAM 72Tshifhinga tsha U Vhuya ha Muṋe A Tshi Athu Ḓivhiwa

GSAM 72.2Tshivhidzo tsho vha tshi sa athu vha na nḓivho i re khagala nga tshifhinga tshine Muṋe a ḓo vhuya ngatsho. Musi muapostola a tshi ri kha luṅwalo lwawe lwa u thoma lu yaho kha Vhathesalonika: “Riṋe vhane ra kha ḓi tshila ro salaho ri ḓo takulwa,” Vhahashu vho pfesesa uri u amba uri Kristo u ḓo ḓa vhaṅwe vhavho vha tshi kha ḓi tshila. Kha luṅwalo lwawe lwa vhuvhili u khakhulula kupfesesele kwavho kwo khakheaho kwa luṅwalo lwawe, a vha vhudza uri “ḽeneḽo ḓuvha ḽi nga si ḓe, hu sa athu thoma u ṱutshela lutendo, hu sa athu dzumbululwa munna wa tshivhi, murwa wa u xela; ane a pikisa na u ḓihudza nṱha ha zwoṱhe zwi no pfi Mudzimu, kana zwi no rabelwa.”54

GSAM 72U Ṱutshela Lutendo

GSAM 72.3Nahone tshivhidzo tshi kha ḓi vha sa ane a phuphuletshedza swiswini nga ha tshifhinga tsha u ḓa ha vhuvhili ha Kristo. Vhahashu vho guda uri hu ḓo vha na u ṱutshela lutendo; fhedzi mbudziso yo vha i ya uri zwi ḓo dzhia tshifhinga tshingafhani. Phindulo yo ṋewa Yohane nga murahu, musi e kha bono tshiṱangadzimeni tsha Patimosi, nga zwiga zwi wanalaho kha ndima ya 12 na ya 13 dza Nzumbululo—“tshifhinga, zwifhinga na hafu,” “miṅwedzi ya 42,” “maḓuvha a 1260” (miṅwaha); fhedzi tshiitea tshi no sumbedza mathomo a tshenetsho tshifhinga tshilapfu tsho vha tshi sa athu itea. Ngauralo tshivhidzo tsho vha tshi kha ḓi fulufhela na u lindela u ḓa ha Kristo tshi sa ḓivhi nga vhuṱanzi tshifhinga tsho teaho tsha u vhonala hawe; ngauri musi tshenetsho tshifhinga tsha maṱungu tsho no fhira, tshivhidzo tsha “masalela” tsho vha tshi tshi kha ḓi ḓo vha na tshifhinga tshiṱuku tsha nndwa na gundo.55

GSAM 73.1Musi maṅwalwa a Thestamente Ntswa a tshi swika magumoni, mafhungo a u ḓa ha vhuvhili ha Kristo o vhewa khagala phanḓa hashu. Hu ṱoḓaho u vha ndimana nthihi kha ndimana dziṅwe na dziṅwe dza furaru i amba nga iṅwe nḓila nga u ḓa ha vhuvhili ha Murena washu Yesu Kristo. Robert Patterson, D.D., u amba nga izwi, na nga vhuimo ha tshivhidzo kha ḽeneḽo fulufhelo kha miṅwaha yo fhiraho u swika tshifhingani tsha zwino, kha gurannḓa i no pfi Interior, nga fhasi ha ṱhoho “Fulufhelo Ḽo Fhaṱutshedzwaho,” nga heyi nḓila:—

GSAM 73Miṅwaha ya Tshigidi ya Kha Ḽifhasi—Patterson

GSAM 73.2“Musi Murena washu a tshi sia tshivhidzo tshawe kha ḽifhasi a ya ha Khotsi, o tshi sia tshi vhuimoni ha u ṱungufhala. Vhafunziwa vhawe vha maḓana maṱanu vho vha vho tangwa nga ḽifhasi ḽoṱhe ḽa maswina awe, ḽo dzudzanywaho nga muṅwe wa vho ṱalifhaho vhukuma uri ḽi vhe vhurereli na mivhuso zwi no lwa na Kristo, a ṱuṱuwedzwaho nga vhuvhi vhu re na vhuṱungu vhuhulu, o funzwaho nga tshenzhelo ya miṅwaha minzhi nḓila dzi shumaho nga maanḓa dza u lozwa. Murena o vha a tshi ḓivha khombo yashu; na kha nyambo dzawe dza u fhedzisela ho ngo i ita ṱhukhu, kana u fulufhedzisa uri vhuswina ha ḽifhasi na maṱungu a tshivhidzo zwi ḓo fhungudzea. Fhedzi o fulufhedzisa uri ene muṋe u ḓo vhuya u kunda maswina awe, na uri u ḓo ri tika u swika ḽeneḽo ḓuvha ḽo fhaṱutshedzwaho. ‘Ḽifhasi ḽi a ni vhenga. Kha ḽifhasi ni ḓo vha na maṱungu. Ni ḓo lila na u ṱavha mukosi, fhedzi ḽifhasi ḽi ḓo takala. Ni ḓo ṱungufhala, fhedzi u ṱungufhala haṋu hu ḓo shandulwa ha vha dakalo.... Zwino inwi ni na u ṱungufhala, fhedzi ndi ḓo dovha nda ni vhona, dzimbilu dzaṋu dzi ḓo takala, nahone a hu na ane a ḓo ni dzhiela dakalo ḽaṋu. Arali nda ṱuwa, ndi ḓo vhuya hafhu nda ni ṱanganedza kha nṋe, uri hune nda vha hone, na inwi ni vhe hone.’

GSAM 74.1“Ḽeneḽo ḽo vha ḽi fulufhelo ḽo fhaṱutshedzwaho ḽa u vhuya hawe ene muṋe ḽe a khuthadza tshivhidzo tshawe ngaḽo musi ene muṋe a tshi ṱuwa. O ri ri fanela u tambula nga maṱungu tshifhinga tshoṱhe tsha u sa vha hone hawe; nahone zwo itea nga u ralo. Arali ri tshi ḓo ḓiphina nga tshifhinga tsha mulalo kha zwa nnḓa musi a siho, arali tshivhidzo tshawe tshi tshi ḓo vhofhololwa kha u ṱhaselwa nga ḽifhasi, arali hu tshi ḓo vha na tshifhinga tsha u kuna musi mufhunga u sa ḓo mela vhukati ha goroi, kana arali musi a tshi ḓa a tshi ḓo ṱanganedzwa nga vhathu vha ḽifhasi ḽo ḓalaho vhugala ha Murena, kana zwa uri u ḓo kona na u wana lutendo kha ḽifhasi, zwi ḓo vha tshimangadzo tshi sa lavhelelwaho tshoṱhe khae. Yesu o vha a sa ḓivhi nga heyi miṅwaha ya tshigidi. Ri ri o vha a sa i ḓivhi ngauri ho ngo ri vhudza nga hayo; nahone u ri: ‘Ndo ni vhidza khonani, ngauri zwoṱhe zwe nda pfa kha Khotsi anga ndo ni ḓivhadza zwone.’ Fhedzi kha nyambo dzawe na zwifanyiso zwawe zwoṱhe a hu na na tshiga tshiṱukusa tsha uri ri fanela u fulufhela tshifhinga naho tshi tshifhio tsha mulalo kana tsha vhugala a sa athu ḓa. Na vhaapostola a vha ḓivhi miṅwaha ya tshigidi i si na Kristo. Kha miṅwaha ya maḓana mararu musi Murena washu o no ṱuwa, fulufhelo ḽo fhaṱutshedzwaho ḽa tshivhidzo ḽo vha ḽi fulufhelo ḽa u vhuya hawe.

GSAM 74.2“Fhedzi musi u ṱutshela hatsho lutendo he ha dzula ho ambiwa hu tshi khou ya phanḓa, muselwa wa Kristo a tshi thoma u ḓikhuthadza musi a siho nga vhukonani na mahosi a ḽifhasi, zwa tou ḓi itea uri a furalele lutombo lwa vhubvaḓuvha na u vhuya ha Murena wawe, hune ha ḓo fhelisa vhuhulwane hawe ha ḽifhasi. Musi Vhavusuludzi vha tshi vhea phalaphala ya mafhungo maḓifha milomoni yavho ... miloro ya miṅwaha ya tshigidi i si na Kristo ya mbo ḓi swielwa ya ṱuwa, ... tshivhidzo tsha dovha tsha thoma u lavhelela u ḓa ha Murena uri a lozwe mulwa-na-Kristo.... Kha maṅwalo avho, nyambo dzavho dza u funza na kha u bula havho lutendo, Vhavusuludzi vho huwelela mafulufhelo avho a u ḓa ha Kristo miṅwaha ya tshigidi i sa athu thoma.

GSAM 74.3“Guṱhangano ḽa Westminster ḽi phetha u bula haḽo lutendo nga u ḓivhadza lutendo lwaḽo kha u ḓa ha vhuvhili ha Murena nga maipfi ane a sumbedza nga vhuḓalo lutendo lwa vhane vha tenda uri Kristo u ḓo ḓa miṅwaha ya tshigidi i sa athu thoma. Vha ḓivhadza nga haya maipfi a re na tshileme: ‘Samusi Kristo a tshi ṱoḓa ri tshi tenda ri sa timatimi uri hu ḓo vha na ḓuvha ḽa khaṱhulo, uri vhathu vhoṱhe vha thivhelwe u ita zwivhi, na uri vhane vha ofha Mudzimu vha wane khuthadzo khulwane maṱunguni avho, u dovha a ṱoḓa ḽeneḽo ḓuvha ḽi sa ḓivhiwe nga vhathu, uri vha laṱe u ḓifulufhela hoṱhe ha ṋama, vha dzule vho fhaṱuwa, ngauri a vha ḓivhi awara ine Murena a ḓo ḓa ngayo; nahone vha dzule vho lugela u ri: Iḓa, Murena Yesu, U ḓe nga u ṱavhanya!’56

GSAM 75.1“Vhomakhulukuku vhashu vha Vhavusuludzi vho khwaṱhisa dzimbilu dzavho nga u lavhelela u ḓa ha Murena, vha ṱuṱuwedzana nga mukosi wa uri: ‘Farani fhethu ha nndwa! ngauri u khou ḓa na magogo a vhathusi,’ muhumbulo wo dzheniswaho hu sa athu fhela tshifhinga tshilapfu kha luimbo lu ḓivheaho lwa mvuselelo, fhedzi wo vha u tshi ḓivhiwa nga vha kale vha Scotland vhe vha ḓivhofha nga mulanga.

GSAM 75.2“Fhedzi nga murahu ha tshifhinga tshi si tshilapfu, u ṱutshela lutendo ha vhuvhili ha thoma vhukati ha zwivhidzo zwo vusuludzwaho. Scotland zwo vha zwi tshi ḓivhiwa sa pfunzo ya u linganisela; ngei England, sa pfunzo ya Arius, nahone zwifhingani zwa tsini na zwino, sa pfunzo ya tshivhidzo tshi ṱanganedzaho mihumbulo yo fhambanaho; ngei Amerika ya ḓivhidza pfunzo ya Mudzimu a re muthu muthihi; ngei Dzheremane, pfunzo ya u fulufhela ṱhalukanyo ya muthu. Nga u vhea ṱhalukanyo ya muthu sa muhaṱuli, na zwithu zwiṱuku zwine ra kona u zwi vhona zwifhingani zwa zwino sa vhuṱanzi, na u hana uri hu nga itea tshithu naho tshi tshifhio nga nnḓa ha u tevhela milayo ya mvelo yo vhonwaho, yo tsitsela Yesu vhuimoni ha rabi wa Muyuda, we a vha o fhirela phanḓa zwiṱuku ha tshifhinga tshawe, fhedzi a sa ḓivhi tshoṱhe zwa saintsi ya zwino. Ngauralo muhumbulo wa uri muthu wa ngauralo a nga vhuya a tshi bva shangoni ḽi sa vhonali uri a vhuse kha ḽifhasi wo mbo ḓi vhewa vhukati ha dzingano dza Vhaheberu.

GSAM 75Daniel Whitby Nga Ha Miṅwaha ya Tshigidi

GSAM 75.3“Mafulufhedziso a u ḓa hawe ha vhuvhili na u vhusa kha ḽifhasi o ṱalutshedzelwa uri a amba fhedzi u phaḓalala ha mafhungo awe maḓifha, na u ḓikumedza ha tshipiḓa tshihulu tsha ḽifhasi kha Vhukriste lwa tshifhinga tsha miṅwaha ya tshigidi kana, sa zwe vhaṅwe vha humbula, miṅwaha ya 360,000; nga tshenetsho tshifhinga vhathu vho vha vha tshi ḓo ya phanḓa kha mishumo ya mvelele, vha ḓiphina nga mulalo na lupfumo zwi sa athu vhonwa. Nahone mafheleloni a tshenetsho tshifhinga tshilapfu, tsho ṱanḓavhuwaho zwihulu lune muhumbulo wa muthu zwa mu kunda u vhona magumo atsho, khamusi ho vha hu tshi ḓo itea u dzinginyea huhulwane ha mvelo, zwa kona u pfi Murena u ḓo ḓa a lozwa ḽifhasi, a vhidzela vhathu vhoṱhe khaṱhuloni. Heyi pfunzo yo ṱalutshedzwa nga vhuḓalo na u phaḓaladzwa nga Muṅesimane muṅwe muṱalutshedzi wa Maṅwalo a no pfi Whitby [Daniel Whitby o fa nga 1726], ane maṅwalo awe a u ṅwalelana o ganḓiswaho a sumbedza uri o vha e mutevheli wa Arius, fhedzi ṱhalutshedzo dzawe dzo vha dzi tshi takalelwa nga vhathu vha tshigwada tshawe. Miṅwaha yawe ya tshigidi ya miloro yo ṱanganedzwa zwavhuḓi nga vhanzhi vha vhane vha wana miholo na khonani dza zwivhidzo zwa mivhuso ya Yuropa, vhe vha vha vha tshi tevhela pfunzo dzo ṱanganedzwaho, ngauri yo vha fulufhedzisa tshifhinga tshilapfu tsha u ṱanganedza fumi na khuliso. Nga ṱhuṱhuwedzo yavho ya ḓiswa Amerika, he ya mbo ḓi shumiswa sa zwithu zwa maipfi o ḓoweleaho na magumo a nyambo dzi ṋewaho nṱha ha zwiteidzhi.”

GSAM 76.1Dzenedzo dzo vha dzi pfunzo dza fhethu ho fhambanaho kha ḽifhasi musi ri tshi sendela kha tshifhinga tshe Murena a rumela ngatsho tsevho yo khwaṱhaho ya u ḓa hawe, ho no vha “miṋangoni.”

Notes

  1. Vhagalata 4:4, 5. ↩
  2. Vharoma 16:25-27. ↩
  3. Vhaefesa 3:3-9. ↩
  4. Lutamo lwa Mirafho, masiaṱ. 29, 30-34. ↩
  5. Luka 2:26. ↩
  6. Luka 2:28-38. ↩
  7. Luka 3:15-17. ↩
  8. Yohane 1:29-34. ↩
  9. Mateo 3:16, 17. ↩
  10. Yohane 10:41. ↩
  11. Luka 3:23. ↩
  12. Luka 4:16-21. ↩
  13. Marko 1:15. ↩
  14. Mishumo 10:38; Yohane 3:2. ↩
  15. Yohane 14:8-11. ↩
  16. Lutamo lwa Mirafho, siaṱ. 215. ↩
  17. Luka 7:19-22; Mateo 11:4. ↩
  18. Mateo 4:17. ↩
  19. Mateo 10:7. ↩
  20. Luka 10:9. ↩
  21. Yohane 7:46. ↩
  22. Mateo 12:23. ↩
  23. Mateo 13:54, 55. ↩
  24. Yohane 10:24. ↩
  25. Yohane 6:15. ↩
  26. Yohane 6:62. ↩
  27. Mateo 16:20-22; Marko 9:31. ↩
  28. Mateo 16:28; Luka 9:27. ↩
  29. 2 Petro 1:16-19. ↩
  30. Mateo 17:22, 23. ↩
  31. Mateo 18:1; Marko 9:33, 34. ↩
  32. Mateo 19:27, 28; Luka 22:28-30. ↩
  33. Mateo 20:20-24. ↩
  34. Yohane 11:47, 48. ↩
  35. Yohane 12:15. ↩
  36. Yohane 12:19. ↩
  37. Luka 19:40. ↩
  38. Yohane 12:32-34. ↩
  39. Yohane 13:33-36. ↩
  40. Yohane 14:1-3. ↩
  41. Luka 19:11-15. ↩
  42. Mateo 24:3, ↩
  43. Mateo 24: Luka 21; Marko 13. ↩
  44. Marko 14:50. ↩
  45. Marko 9:10. ↩
  46. Mateo 28:2-4. ↩
  47. Mateo 27:52, 53. ↩
  48. Luka 24:13-27. ↩
  49. Luka 24:31, 32. ↩
  50. Mishumo 1:6-11. ↩
  51. Mishumo 3:20, 21. ↩
  52. 2 Petro 3:5-13. ↩
  53. 1 Vhathesalonika 4:13-18. ↩
  54. 2 Vhathesalonika 2:3, 4. ↩
  55. Nzumbululo 12:17. ↩
  56. U Bula Lutendo, Ndima ya 33, tshipiḓa tsha 3. ↩

Note

Back