Ndima ya 4 — Tshifhinga tsha Magumo
GSAM 77.1“Nda ri, Iwe Murena wanga, magumo a zwithu izwi a ḓo vha afhio? A ri, Tshimbila nga nḓila yau, Daniele, ngauri maipfi o valiwa a swaiwa nga luswayo u swika tshifhingani tsha magumo. ... Vhavhi vha ḓo ita zwivhi; a hu na na muthihi wa vhavhi ane a ḓo pfesesa, fhedzi vha vhuṱali vha ḓo pfesesa.”1
GSAM 77.1“A amba na nṋe a ri, Pfesesa, iwe murwa wa muthu, ngauri bono ḽi amba tshifhinga tsha magumo.”2
GSAM 77.1“Fhedzi iwe Daniele, vala maipfi, u swae bugu nga luswayo u swika tshifhingani tsha magumo; vhanzhi vha ḓo tshimbila vha tshi ya ngeno na ngei, nḓivho i ḓo engedzea.”3
GSAM 77.1Hafha “tshifhinga tsha magumo” zwi amba mini? Zwi nga si ambe magumo one aṋe, ngauri arali zwo ralo, tshipiḓa tsha vhuporofita ha Daniele tshe tsha “valiwa” tsho vha tshi sa ḓo thusa vhathu. Sa izwi “zwo dzumbululwaho zwi zwa riṋe,”4 tshipiḓa itshi tshi fanela u thusa nga tshiṅwe tshifhinga. Ngauralo maipfi ane a ri “tshifhinga tsha magumo” a fanela u amba tshifhinga tshi re tsini na magumo one aṋe, tshine khatsho zwithu zwe Daniele a vhudzwa zwone zwa ḓo pfeseswa.
GSAM 77Ḓuvha ḽa U Lugiselela Hawe
GSAM 77.2A zwi timatimisi uri zwi amba tshifhinga tshe muporofita Nahumi a tshi vhidza “ḓuvha ḽa u lugiselela hawe.” Hafha muporofita o vha a tshi amba u lozwiwa ha Ninive nga “mubvumo wa tshimebi, na mubvumo wa u kharakharisa ha malinga, na wa dzibere dzi thalulaho, na wa gariki dzi fhufhaho.”5 Tsha u thoma, muporofita u sumbedzwa khombo khulwane ine ya ḓo wela ḽifhasi ḽoṱhe, musi “thavha dzi tshi dzinginyea phanḓa hawe, na zwikwara zwi tshi ṋoka, na ḽifhasi ḽi tshi swa phanḓa hawe, ee, shango na vhoṱhe vha dzulaho khaḽo. Ndi nnyi ane a nga ima phanḓa ha mbiti dzawe? Ndi nnyi ane a nga konḓelela vhuhali ha mbiti dzawe? Mbiti dzawe dzi shululwa sa mulilo, nahone matombo a wiswa ngae.... U ḓo fhelisa tshoṱhe; khombo a i tsha ḓo dovha ya vuwa lwa vhuvhili.”6
GSAM 78Gariki dzi re na Mazhengezhe a Dugaho
GSAM 78.1Muporofita u dovha a amba nga ha ḓuvha iḽi ḽa u lugiselela a ri: “Gariki dzi ḓo vha na mazhengezhe a dugaho nga ḓuvha ḽa u lugiselela hawe, na miri ya misipiresi i ḓo dzinginyiswa nga maanḓa. Gariki dzi ḓo gidima nga vhuhali zwiṱaraṱani, dzi ḓo khou kudana nḓilani dzo aṱamaho; dzi ḓo nga mazhengezhe, dzi ḓo gidima sa lupenyo. U ḓo vhala vhahali vhawe; vha ḓo khukhulwa musi vha tshi tshimbila; vha ḓo ṱavhanyela luvhondoni lwayo, nahone tshitsireledzi tshi ḓo lugiswa.”7
GSAM 78.2Ndi ṱhaluso yo livhaho lungafhani ya tshidimela tsha zwino tshi gidimaho sa lupenyo, na mulanguli watsho ane a dzulela u vhala a tshi dovha a vhala vhanameli vhawe, u bva tshiṱitshini tsha tshidimela u ya kha tshiṅwe, ngeno vha tshi khukhulwa musi vha tshi tshimbila tshidimela tshi tshi khou tshimbila! Hu dovha ha vha na u shumiswa huhulwane ha miri ya misipiresi kha thanda dzi tikaho zwiporo, kha zwiteṅwa zwa u tika maburoho, kha ṱhanga dza u tsireledza kha mahaḓa, na zwiṅwe. Hu ambiwa uri tshiṅwe tshiporo tshi pfukaho Thavha dza Sierra Nevada tshi na ṱhanga dza thanda dza misipiresi dza u tsireledza kha mahaḓa dzi re na vhulapfu ha maele a 47. Muporofita o ri izwi zwi ḓo vha hone nga “ḓuvha ḽa u lugiselela hawe.”
GSAM 78.3Muporofita Yoele na ene u amba nga ha tshifhinga itshi tsha magumo musi vhalanda vha Murena vha tshi laedzwa u ri, “Lidzani phalaphala ngei Tsioni, ni lidze tshiga tsha u sevha thavhani yanga khethwa; kha vhoṱhe vha dzulaho shangoni vha tetemele, ngauri ḓuvha ḽa Murena ḽi khou ḓa, ngauri ḽi tsini.”8
GSAM 78.4Muporofita Tsefania u dovha a ri, “Kuvhanganani, ee, kuvhanganani, iwe lushaka lu sa takalelwi; hu sa athu u bvelela zwo laedzwaho, ḓuvha ḽi sa athu u fhira sa mungu, mbiti khulu dza Murena dzi sa athu u ni wela, ḓuvha ḽa mbiti dza Murena ḽi sa athu u ni wela. Ṱoḓani Murena, inwi vhoṱhe vho vuḓaho vha shango, vhe na ita zwi re khaṱhuloni yawe; ṱoḓani u luga, ṱoḓani u vuḓa; khamusi ni ḓo dzumbiwa nga ḓuvha ḽa mbiti dza Murena.”9
GSAM 79.1Uri ri ḓivhe nga vhuḓalo zwine maipfi “tshifhinga tsha magumo” a amba zwone, na uri tshi thoma lini, ri ḓo sedza huṅwe he maipfi eneo a shumiswa hone. Kha ndima ya 11 ya Daniele hu bvelela maanḓa a u tovholaho ane a ḓo dzula a tshi vhusa u swika tshifhingani tsha magumo. Murena o amba nga ha maanḓa eneo a u tovholaho a ri, “Vhaṅwe vha vha ṱhalukanyo vha ḓo wa, uri vha lingwe, vha kunakiswe, vha itwe vhena, u swika tshifhingani tsha magumo; ngauri tshone [tshifhinga tsha magumo] tshi kha ḓi vha tsha tshifhinga tsho vhewaho.”10
GSAM 79Mushumo wa Luṋanga Luṱuku
GSAM 79.2Vhaṱalutshedzi vha Bivhili vha Maporotesitante nga u angaredza vha a tendelana uri maanḓa aya na “luṋanga luṱuku” lwa Daniele ya vhusumbe zwi amba kereke ya Roma, ye ya vha i na maanḓa a u vhusa shango zwanḓani zwayo nga tshifhinga “tsho vhewaho.” Tshifhinga itsho tsho vhewaho tsho vha tshi tshi lingana na “tshifhinga, zwifhinga na hafu ya tshifhinga.”11 Aya o vha e maḓuvha a 1260 a vhuporofita—miṅwaha ya 1260—ya u vhusa shango ha luṋanga luṱuku, u bva nga 538 u swika nga 1798 A.D. Nga ṅwaha wonoyo wa u fhedzisela, maanḓa a u vhusa shango a luṋanga luṱuku o dzhiiwa, nga “tshifhinga tsho vhewaho.” Ngauralo nga tshifhinga tshenetsho vhathu vho vha vho litsha u “wa” nga tshanḓa tsha maanḓa eneo sa zwe vha vha vha tshi khou wa nga phanḓa. Ngauralo ṅwaha uyu—1798—u sumbedza mathomo a tshifhinga tshine kha vhuporofita uhu tsha vhidzwa “tshifhinga tsha magumo.”
GSAM 79.3Ṅwaha wa 1798 wo fhedza “maḓuvha a tshigidi na maḓana mavhili na mahumi a rathi”—miṅwaha ya 1260—ye khayo “Ṱhanzi Mbili” dza Murena (Thestamennde ya Kale na Thestamennde Ntswa) dza vha dzi tshi fanela u “porofita... dzo ambara masaga.”12 Nga Zwifhinga zwa Swiswi zwa u tovholwa, Maṅwalo o vha o vhulungwa nga nyambo dza Tshigerika na Tshilatini, nahone vhathu zwavho vho vha vha sa pfesesi nyambo idzi. U dzumba Maṅwalo nga nḓila iyi zwi fanyiswa na u a ambadza “masaga.”
GSAM 80Ṱhanzi Mbili dzi a Vhulahwa
GSAM 80.1“Musi dzo no fhedza vhuṱanzi hadzo [dzi kha vhuimo ha u ambara masaga], tshivhanda tshi gonya tshi tshi bva mugodini u si na magumo tshi ḓo lwa nadzo [Sathane a tshi ṱuṱuwedza na u shuma nga vhathu vha shango], tsha dzi kunda tsha dzi vhulaha. Mitumbu yadzo i ḓo lala tshiṱaraṱani tsha muḓi muhulu, u vhidzwaho nga lwa muya Sodoma na Egipita, he na Murena washu a vhambwa hone [“u khou vhambwa,” kha ṱhalutshedzelo ya Tshidenimaka na Ṱhalutshedzelo yo Vusuludzwaho]. Vhathu vha tshakha na miṱa na nyambo na mashango vha ḓo vhona mitumbu yadzo maḓuvha mararu na hafu, vha si tende mitumbu yadzo i tshi vhulungwa mavhiḓani.”13
GSAM 80Muvhuso wa Tshutshedzo
GSAM 80.2U vhulahwa ha Ṱhanzi idzi ho itea nga tshifhinga tsha “muvhuso wa tshutshedzo” ngei Fura, u bva nga 1792 u swika nga 1795—miṅwaha miraru na hafu. Naho Mvutshelamuvhuso ya Fura yo bvela phanḓa miṅwaha i ṱoḓaho u vha ya rathi kana ya sumbe, vho lingedza nga maanḓa u fhelisa Bivhili, vhurereli, na vhoṱhe vhe vha vha na tshivhindi tsha u amba vha tshi imelela tshiṅwe tsha izwi, kha miṅwaha miraru na hafu ya u thoma. Naho Mvutshelamuvhuso ya Fura yo amba uri i khou lwa na u vhusa ha mahosi na vhufhura ha vhotshifhe, yo mbo ḓi vha nndwa ya u fhelisa Mudzimu na Bivhili. Nga ha zwifhinga zwiṱuku phanḓa ha Mvutshelamuvhuso ri a vhala ri ri,
GSAM 80.2“Zwi songo vhuya zwa hangwiwa uri phanḓa ha Mvutshelamuvhuso ya 1792, hu ambiwa uri vhaṱuṱuwedzi vha u sa tenda ngei Fura vho kuvhanganya vhukati havho vha shumisa £900,000 [$4,500,000] nga ṅwaha muthihi, ee, vha tshi dovha vha tshi dovha, vha tshi renga, vha tshi gandisa, na u phaḓaladza bugu dza u tshinya mihumbulo ya vhathu na u vha lugiselela u ita zwithu zwi ofhisaho.”14
GSAM 80Vhaṅwali vha sa Tendi
GSAM 80.3“Nḓila ya Mvutshelamuvhuso wo raloho yo lugiswa nga maṅwalo a Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D’Alembert, Condorcet, Rousseau, na vhaṅwe vha fanaho navho, e khao vha lingedza u phaḓaladza milayo ya u thutha vhurereli ha u ḓivha Mudzimu nga tsiko na vhurereli ho dzumbululwaho ngae. Nzumbululo yo hanedzwa ya dovha ya laṱiwa tshoṱhe; Mudzimu a pandelwa kha tsiko yoṱhe, ha vhewa tshifanyiso tsha muhumbulo tshi sa tshili, tsha vhidzwa Mudzimukadzi wa Ṱhalukanyo, vhudzuloni hawe.”15
GSAM 81.1Nga ṅwaha wa 1793 mihumbulo ya vhathu yo vha i ya uri vhaṱambi vha mitambo vha khoḓwe nga mifhululu mihulu nge vha sema vha goḓa Mudzimu na Bivhili. Sa tsumbo ri redza zwi tevhelaho:
GSAM 81.1“Muṱambi wa misoaso Monert, kerekeni ya St. Roche [Paris], o swikisa u sa ofha Mudzimu kha vhuimo ha nṱhesa. A ri, ‘Mudzimu, arali u hone, lifhedzela dzina ḽau ḽo semiwaho! Ndi khou u ṱaṱa. U dzula wo fhumula. A u na tshivhindi tsha u ruma miungo yau. Nga murahu ha izwi ndi nnyi ane a ḓo tenda uri u hone?’”16
GSAM 81Mushumo wa U Sema Mudzimu ngei Lyons, Fura
GSAM 81.2Nḓila ye vha vhulahaho Ṱhanzi vha “dovha vha vhamba Murwa wa Mudzimu, vha mu shonisa khagala” (Vhaheberu 6:6) i ḓo vhonala kha zwe zwa itea vhuṱamboni he Fouché a vhu fara ngei Lyons, hu tshi huliswa Chalier, Muvhusi wa Lyons, we a vha o vhulahwa. Fouché a sa athu u swika Lyons, o laedza uri
GSAM 81.2“zwiga zwoṱhe zwa vhurereli zwi fheliswe; na uri nṱha ha khoro dza zwaloni zwa kereke hu ṅwalwe u ri, Lufu ndi khofhe ya lini na lini.... Tshifanyiso tsha ṱhoho na tshifuwa tsha Chalier tsho hwaliwa tshiṱaraṱani, tshi tshi tevhelwa nga gogo ḽihulu ḽa vhavhulahi na vhafumakadzi vha rengisaho mivhili. Nga murahu havho ha ḓa donngi yo hwala Evangeli, tshifhambano, na midzio ya tshilalelo, zwe zwa mbo ḓi poswa muliloni, ngeno donngi i tshi kombetshedzwa u nwa veine yo khethwaho kha tshinwelo tsha tshilalelo.”17
GSAM 81.3Vhuṱambo ha Ṱhalukanyo he ha farwa ngei Paris vhu ṱaluswa nga heyi nḓila:
GSAM 81.3“Vho tshimbila nga muduba vha tshi ya guvhanganoni, nahone gogo ḽa vhathu ... ḽa edzisa mishumo ya vhurereli nga nḓila ya u goḓa i seiseaho nga maanḓa.... Vhanna vho ambaraho zwiambaro zwitshena zwa kereke na zwiambaro zwilapfu zwa vhotshifhe vho ḓa vha tshi imba haleluya, vha tshi tshina Carmagnole, vha swika phanḓa ha guvhangano. Henefho vha vhea vhurotho ha tshilalelo, mabogisi e ha vha hu tshi vhulungwa khao, na zwifanyiso zwa musuku na zwa siliva. Vha amba zwipitshi zwa u goḓa.... Vhaḓinḓa vha bvaho St. Denis vha ṱavha mukosi vha ri, ‘Inwi, ee, inwi zwishumiswa zwa u fhisetshela vhurereli nga vhutsilu, vhakhethwa vho fhaṱutshedzwaho vha mifuda yoṱhe, zwino ivhani vhafunashango, takuwani noṱhe, ni shumele shango nga u ya fhethu ha u ita tshelede uri ni ṋokiswe.’”18
GSAM 82Ipfi ḽa Mudzimu ḽi Bva Swiswini
GSAM 82.1“Nga murahu ha maḓuvha mararu na hafu Muya wa vhutshilo u bvaho ha Mudzimu wa dzhena khadzo” (Ṱhanzi), dza “gonya dzi tshi ya ṱaḓulu dzi kha gole.”19 Tshifhinga tsha Mudzimu tsho vha tsho swika tsha uri ipfi ḽawe ḽi bve swiswini ḽi dovhe ḽi vhewe phanḓa ha shango. Tshifhinga tsho vha tsho swika (1798) tsha uri mushumo wa vhurumiwa u itwe shangoni ḽoṱhe. Nga 1804 Sosaiti ya Bivhili ya Britain yo thomiwa. Ha tevhela dziṅwe sosaiti nnzhi dza Bivhili, nahone zwino Bivhili yo ṱalutshedzelwa kha nyambo dzoṱhe khulwane dza shango. Ngauralo u vha khagala ha Maṅwalo, Ṱhanzi Mbili, hune vhoṱhe vha nga a vhona vha a vhala, zwi fanyiswa na u gonya hadzo dzi tshi ya ṱaḓulu dzi kha gole.
GSAM 82.2Nga tshifhinga tsha Mvutshelamuvhuso ya Fura, Voltaire o amba uri hu sa athu u fhela miṅwaha ya 100 Bivhili i ḓo vha yo no ṱutshelwa. Nga ṅwaha wa 100 u bva nga ḓuvha iḽo, ho phaḓaladzwa Bivhili nnzhi ngei Fura fhedzi u fhira dzoṱhe dze dza vha dzi tshi ḓivhiwa uri dzi hone musi Voltaire a tshi ḓikukumusa nga maipfi ayo a fhedzi. Hu ambiwa na uri nḓu ye a amba maipfi ayo e khayo zwino i shumiswa sa nḓu ya Bivhili.
GSAM 82Tombo ḽa Rosetta ḽi a Wanala
GSAM 82.3Hu na mafhungo mavhili a tshimbidzanaho na ṅwaha wa 1798 na vhathu vha Fura ane ra fanela u a ṱhogomela: ḽa u thoma, nga ṅwaha wonoyo mmbi ya Fura, nga fhasi ha Muṅangammbi Berthier, yo thutha muvhuso wa mupapa ngei Roma, ya ita (i sa zwi ḓivhi) uri hu ḓadzee vhuporofita nga ha tshiitea itshi vhu re kha bugu ye vha vha vho lwa nayo; ḽa vhuvhili, nga ṅwaha wonoyo, Khokhoni ya St. Julien, kha davhi ḽa Rosetta ḽa mulambo wa Nile, mmbi ya Fura, musi i tshi khou fukula, yo wana tombo ḽa Rosetta ḽi ḓivheaho, ḽine zwino ḽa vhulungwa Muziyamu wa Britain. Kha tombo iḽi hu na maṅwalo a mifuda miraru: maṅwalo a zwifanyiso e a vha a tshi shumiswa nga vhotshifhe; maṅwalo a demotiki, mufuda wa maṅwalo we wa vha u tshi shumiswa nga vhathu zwavho; na Tshigerika. Hei ndi khii ye ya vula ṱhalukanyo ya maṅwalo a demotiki na a zwifanyiso e u swika nga tshifhinga tshenetsho a vha e tshiphiri. Zwino, sa zwe muṅwe a amba, “piki na fosholo, zwi tshi fukula maṅwalo aya o ṅwalwaho nga zwiga zwa demotiki, zwi khou ṋea vhuṱanzi vhunzhi ha uri mafhungo a kale a Bivhili o luga, u fhira vhu bvaho kha tshiṅwe tshisima tshiṅwe na tshiṅwe nnḓa ha Maṅwalo one aṋe.” Ngauralo vhathu vhe vha humbula u fhelisa Bivhili ndi vhone vhe, vha sa zwi ḓivhi na luthihi, vha shumiswa u ita uri vhuporofita vhu ḓadzee nga u dzhiela vhupapa maanḓa a u vhusa magumoni a miṅwaha ya 1260; vha dovha vha wana khii ya u pfesesa maṅwalo ane a khwaṱhisedza ngoho ya Maṅwalo e vha lingedza nga maanḓa u a fhelisa.
GSAM 83“U ḓo Ima kha Mukovhe Wau”
GSAM 83.1Ndi mini zwe muruṅwa a vhudza Daniele uri zwi ḓo itea tshifhingani tsha magumo? U bva tshee a pfa mukhethwa a tshi ri, “U swika hu tshi fhela maḓuvha a 2300, ndi hone fhethu hukhethwa hu tshi ḓo kunakiswa,”20 muhumbulo wawe wo ḓala mbilaelo nga ha zwine zwa ḓo vha “magumo a zwithu izwi,” na uri zwi ḓo fhedza “tshifhinga tshingafhani.”21 Mafheleloni u pfesesiwa uri u ḓivha tshifhinga a si zwa maḓuvha awe. U vhudzwa u ri, “Tshimbila nga nḓila yau u swika magumoni; ngauri u ḓo awela, wa ima kha mukovhe wau magumoni a maḓuvha.”22
GSAM 83.2Vhaṅwe vho humbula uri maipfi aya a amba magumo a u fhedzisela a shango, na uri nga tshifhinga tshenetsho Daniele, khathihi na vhaṅwe vhathu vha Murena, o vha a tshi ḓo wana malamba awe, a ima kha mukovhe wa ifa ḽawe. Ri vhudzwa uri ipfi ḽa Tshiheberu ḽi ambaho mukovhe wa ifa, tshipiḓa tsha shango, na zwiṅwe, ndi gheh-vel. A si ḽeneḽo ipfi ḽe ḽa ṱalutshedzelwa uri mukovhe kha luṅwalo ulu; ipfi ḽi re hafha ndi goh rahl. Vhaḓivhi vha Tshiheberu vha ri vhudza uri ipfi iḽi, goh rahl, ḽi wanala lunzhi lu linganaho 76 kha Thestamennde ya Kale, na uri ndi ḽone ipfi ḽi shumiswaho musi hu tshi ambiwa u kunakisa fhethu hukhethwa nga nḓila ya tshifanyiso, he ha posiwa madeṅwa u itela u ḓivha uri kha mbudzi mbili ndi ifhio ine ya fanela u vhulahwa. Musi tshifhe muhulu a tshi dzhia malofha a mbudzi ya Murena a dzhena fhethu hukhethwa u ita mushumo wa u kunakisa, Vhaisraele vhoṱhe vho vha vho ima nnḓa, vha tshi ḓiṱukufhadza na u bula zwivhi zwavho, uri vha kone u ima vho kuna, vha ṱanganedze phaṱhutshedzo ya tshifhe muhulu musi a tshi bva fhethu hukhethwa. Ngauralo, nga ḓuvha iḽo, Vhaisraele vho ima kha mukovhe wavho.
GSAM 84.1Musi u kunakisa fhethu hukhethwa ha u fhedzisela hu tshi swika magumoni a maḓuvha a 2300, mafhungo a Daniele, na mafhungo a vhavhuya vhoṱhe vho faho, o vha a tshi ḓo sedzuluswa phanḓa ha Mudzimu. Ngauralo Daniele u ima kha mukovhe wawe.
GSAM 84Maipfi o Swaiwa nga Luswayo u Swika nga 1798
GSAM 84.2Musi hu tshi fhindulwa mbudziso ya Daniele ine ya ri, “Iwe Murena wanga, magumo a zwithu izwi a ḓo vha afhio?”23 u vhudzwa u ri, “Maipfi o valiwa a swaiwa nga luswayo u swika tshifhingani tsha magumo.”24 Zwo vha zwi tshi vhilaedzisa muhumbulo wa Daniele ndi “lini?” na “tshifhinga tshingafhani?” na “magumo a ḓo vha afhio?” Haya ndi one mafhungo e a kanganyisa na u dina muporofita; ndi zwithu izwi fhedzi zwe zwa vha zwi tshi ḓo valiwa zwa swaiwa nga luswayo u swika “tshifhingani tsha magumo,” hu si bugu yoṱhe ya Daniele sa zwe vhaṅwe vha humbula. Phanḓa ha tshifhinga itshi tsha 1798, vhagudi vha vhuporofita vho vha vhe na tshedza nga ha vhege dza 70, vha tshi pfesesa uri dzo thoma nga 457 B.C.; mushumo wa Khristo khagala, lufu lwawe, na zwiṅwe, zwo itea zwi tshi tendelana kokotolo na u vhalwa ha vhege dza 69 na dza 70 u bva nga ṅwaha wonoyo. U ḓadzea ho livhaho ha mushumo wa Mutshidzi u tshi tendelana na u vhalwa uhu zwo vha ṋea vhuṱanzi ha maanḓa ha uri vhukuma o vha e ene Messia wa ngoho, na uri ngauralo ṅwaha wa mathomo a vhege dza 70 wo vha wo khwaṱha u sa tsha shanduka. U kundelwa havho u wana uri vhege dza 70 dzo vha dzi tshipiḓa tsha u thoma tsha maḓuvha a 2300 zwo sia mafhungo o valiwa nga luswayo u swika nga murahu ha 1798, sa zwe zwa porofitiwa.
GSAM 84Khiya ya Maḓuvha a 2300
GSAM 84.3Zwino kha ri lavhelese ngoho dza eneo mafhungo. U swika nga ṅwaha wa 1798, vhaṱalutshedzi vha vhuporofita vho vha vha si na tshedza tsha uri maḓuvha a 2300 a ḓo guma lini. Vho vha vha tshi kona u pfesesa zwiga, tshifanyiso na zwivhanda zwa bugu ya Daniele, fhedzi vho vha vha sa koni u amba uri maḓuvha a 2300 a ḓo guma lini, ngauri vho vha vha sa athu u pfesesa uri eneo maḓuvha o thoma lini. U itela u sumbedza vhuṱanzi ha zwenezwi, ri vhala kha mukosi wa vhukati ha vhusiku, gurannḓa ya Vha-Adventist ye nga tshenetsho tshifhinga ya vha i tshi gandiswa ḓoroboni ya New York, ya ḽa 15 Fulwi 1842, uri: “Zwi a takadza vhukuma u wana vhaṅwali vho fhambanaho, vhe vha shumela nga vhoṱhe, vhe u bva nga 1798 vha vhona zwe zwa vha zwi songo vhonwa na luthihi phanḓa ha zwenezwo—uri vhege dza 70 dzo vha dzi khiya ya maḓuvha a 2300.”
GSAM 85Vhanzhi vha Wana Tshedza
GSAM 85.1Samusi iyi nḓivho yo vha yo “valelwa” u swika hu tshi swika tshifhinga tshe Murena a tshi vhea tsha uri i vulelwe vhathu vhawe uri vha i pfesese, zwo ralo-vho musi “tshifhinga tsha magumo” tshi tshi swika: vhanzhi vho vha vha tshi ḓo “gidima vha tshi ya ngeno na ngei” Maṅwaloni, vha tshi ṱoḓisisa zwenezwi zwithu. Nga u vhambedza ṱhalutshedzelo dzi si gathi dza iyi ndimana, muhumbulo uyu u ḓo vha khagala vhukuma.
GSAM 85.2Dokotela Adam Clarke u ri: “Vhanzhi vha ḓo lingedza u ṱoḓisisa zwine zwa ambiwa; nahone nḓivho i ḓo engedzea—nga yeneyi nḓila.”
GSAM 85.3Kha Bivhili ya Luther ya Tshidzheremane yo vusuluswaho, ri vhala uri: “Ngauralo vhanzhi vha ḓo i vhala, vha wana u pfesesa huhulwane.”
GSAM 85.4Bivhili ya Tshidzheremane i Vhambedzaho Ṱhalutshedzelo i ri: “Vhanzhi vha ḓo i vhala yoṱhe, nahone nga zwenezwo nḓivho i ḓo engedzea.”
GSAM 85.5Bivhili ya Tshidzheremane ya L. Van Ess, ye na mupapa a tendela uri i vhaliwe nga Vhakatholika, i ṱalutshedzela nga uri: “Vhanzhi vha ḓo i ṱoḓisisa yoṱhe, nahone nḓivho i ḓo vha khulwane.”
GSAM 85.6Bivhili ya Tshiswidishi i ri: “Vhanzhi vha ḓo ṱoḓisisa khayo, nahone nḓivho i ḓo vha khulwane.”
GSAM 85.7Bivhili ya Tshidenishi na Tshinowidzhi yo vusuluswaho i ri: “Vhanzhi vha ḓo ṱoḓisisa nga mafulufulu, nahone nḓivho i ḓo vha nnzhi.”
GSAM 85.8Ri vhala kha mukosi wa vhukati ha vhusiku wa ḽa 15 Fulwi 1842, nga ha u ṱoḓisisa na u wana nḓivho ya zwe zwa vha zwo valelwa phanḓa ha 1798, uri: “Naa a zwi mangadzi uri vhaṅwali vhanzhi nga u rali, vha sa ḓivhani, vho swika kha phetho nthihi nga tshifhinga tshi ṱoḓaho u fana?”
GSAM 86.1Afha ri ṋea mutevhe wa vhathu na zwigwada zwa 20 zwo fhambanaho zwe zwa wana ngoho nga ha u guma ha maḓuvha a 2300, hu si nga u davhidzana, fhedzi nga ṅwambo wa u ṱoḓisisa Maṅwalo nga vhuronwane, zwi tshi livhiswa nga Muya wa Mudzimu. Mathomoni a uyu mutevhe ri vhea William Miller wa vundu ḽa New York; ha tevhela A. J. Krupp wa Philadelphia, Pa.; David McGregor wa Falmouth, Maine; Edward Irving wa England; Archibald Mason wa Scotland; W. E. Davis wa South Carolina; Joseph Wolff, we a shuma zwipiḓani zwo fhambanaho zwa Asia; Alexander Campbell, kha khaseledzo yawe na Robert Owen nga 1829; Kapitene A. Landers wa Liverpool, England; Leonard Heinrich Kelber wa Stuttgart, Dzheremane; Lacunza wa Spain; Hentzepeter wa The Hague, Holland; Dokotela Capadose wa Amsterdam, Holland; Rau wa Bavaria; vhotshifhe vha Tartary nga 1821; vhagudi vha Bivhili vha Yemen, kha bugu yavho i no pfi “Seera”; Hengstenberg, kha tshiṅwe tshipiḓa tsha Dzheremane; Vharashia vha re Lwanzheni lwa Caspian; Vhamolokan vha re khunzikhunzini dza Lwanzhe lwa Baltic, na vhaṅwe.
GSAM 86.2Zwi tevhelaho zwi ḓo sumbedza nḓila ye enea mafhungo a bvela ngayo phanḓa a tshi vulelwa vhagudi vha vhuporofita, naho vho vha vha sa ḓivhani:—
GSAM 86.3Kha mukosi wa vhukati ha vhusiku wa ḽa 15 Fulwi 1842 hu na haya maipfi: “Ri kha ḓi tou bva u ṱanganedza bugu i re na tshiṱoho tshi tevhelaho: ‘Maanea Mavhili nga ha Mbalo dza Daniele dza Vhuporofita dza Maḓuvha a 2300, na Vhuḓifhinduleli ha Mukriste ha u Ṱoḓisisa nga ha u Tshidzwa ha Tshivhidzo, nga Archibald Mason, mushumeli wa mafhungo maḓifha, Wishawtown, Scotland, Newberg. Yo gandiswa nga Ward M. Gazeley u bva kha khanḓiso ya Glasgow, 1820.’ Kha iyi bugu Mason u ri: ‘Zwenezwino ndo vhona kubugwana kwe kwa thoma u gandiswa Amerika nga Mufunzi Wm. E. Davis wa South Carolina, kwa dovha kwa gandiswa nga 1818 ngei Warkington, tshipembe ha England. Uyu muṅwali u khwaṱhisa uri maḓuvha a 2300 o thoma khathihi na vhege dza 70 (ndima ya 9:24). Ndi wana ndi tshi fanela u tendelana na uyu muhumbulo.’”
GSAM 87Davis wa South Carolina
GSAM 87.1Kha yeneyo khanḓiso ya mukosi wa vhukati ha vhusiku, mudzudzanyi o ri: “Bugu ya Davis i tea u vha yo ṅwalwa nga ṅwaha u ṱoḓaho u vha 1810.” A tshi amba nga ha mbuno dzo ṋewaho buguni, u ri: “Muvhali a nga humbula zwa vhukuma uri u khou vhala zwo ṅwalwaho nga Miller, Litch, Stores kana Hale, fhedzi ri tenda uri a hu na na muthihi wa vhaṅwali vha zwino vha u ḓa ha vhuvhili we a vha a tshi ḓivha uri iyi bugu i hone u swika vhegeni yo fhiraho. Mudzudzanyi wa iyi gurannḓa [Mukosi] o vha a sa athu u pfa ngayo. Muhumbulo wa Davis nga ha tshifhinga, we wa tikedzwa nga Mason, wo vha u wa uri maḓuvha a 2300 a ḓo guma na ṅwaha wa Tshiyuda wa 1843—ṅwaha washu wa 1844.”
GSAM 87Joseph Wolff na Vhaṅwe vha 20
GSAM 87.2Kha mukosi wa vhukati ha vhusiku wa ḽa 31 Ṱhangule 1843, ri vhala uri “nga 1822 Joseph Wolff (wa England) o gandisa bugu ya tshiṱoho tshine tsha ri ‘U Ḓo Dovha a Ḓa, Murwa wa Muthu e kha Makole a Ṱaḓulu.’” Zwi dovha zwa ri “nga 1826 vhathu vha 20, vha bvaho kha zwigwada zwoṱhe zwa vhurereli zwi tevhelaho pfunzo dzo ṱanganedzwaho, vho kuvhangana London na Vho-Wolff, uri vha gude Bivhili. Vhoṱhe vho tendelana kha phetho nthihi. Vho engedza miṅwaha ya 45 kha ya 1260.” U engedza miṅwaha ya 45 kha miṅwaha ya 1260 yo gumiho nga 1798 zwi ri swikisa magumoni a ṅwaha wa Tshiyuda wa 1843, une zwa vhukuma wa vha ṅwaha washu wa 1844.
GSAM 87Muhumbulo wa Alexander Campbell
GSAM 87.3Kha yeneyo khanḓiso ya gurannḓa hu ambiwa nga Alexander Campbell uri “nga 1829 o vha na khaseledzo yawe i ḓivheaho vhukuma na Robert Owen, a sa tendiho kha Mudzimu; khayo o tikedza uri mabono a Daniele a swika magumoni a tshifhinga, uri maḓuvha a 2300 ndi miṅwaha, nahone a ḓo guma nga murahu ha miṅwaha i ṱoḓaho u vha 1847 u bva u bebwani ha Kristo, we, u ya nga u sumbedza hawe ene muṋe, a bebwa miṅwaha miṋa phanḓa ha tshifhinga tshine tsha shumiswa nga vhanzhi.” Ngauralo, u vhalela hawe ho vha hu tshi ḓo guma maḓuvha a 2300 magumoni a miṅwaha ya Tshiyuda yo fhelelaho ya 1843 u bva tshifhingani tsha A.D.—zwine zwa vha 1844 zwa vhukuma.
GSAM 88.1Kha mukosi wa vhukati ha vhusiku wa ḽa 21 Khubvumedzi 1843 hu na mafhungo nga ha bugu yo ṱanganedzwaho i re na tshiṱoho tshine tsha ri: “Ipfi ḽi yaho Britain na Amerika, kha ṱhalutshedzo ya Maṅwalo ya u ḓa ha vhuvhili ha Murena na Mutshidzi washu, hune ra hu rabelela ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe, ri tshi ri: ‘Muvhuso wau nga u ḓe, zwine wa funa nga zwi itwe fhano fhasi vhunga zwi tshi itwa ngei ṱaḓulu,’25 nga Kapitene A. Landers wa Liverpool, yo gandiswa nga S. Kent and Co., 1839.”
GSAM 88.2“Na ene, u fana na vhaṅwe, u ṋea u vhalelwa ha tshifhinga, a tshi vhea u guma ha maḓuvha a 2300 kha miṅwaha ya 1847 u bva u bebwani ha Kristo ha vhukuma.” Zwenezwo zwi ḓo vha ṅwaha washu wa 1844, samusi o bebwa miṅwaha miṋa phanḓa ha tshifhinga tshine tsha shumiswa nga vhanzhi.26
GSAM 88Leonard Heinrich Kelber
GSAM 88.3Kha Ṱolokanyo na Muḓivhadzi wa ḽa 17 Shundunthule 1892 hu na thero ya Mufunzi L. R. Conradi wa Hamburg, Dzheremane, ine khayo a ri:—
GSAM 88.4“Vhunzhi ha vhavhali vhashu khamusi vho no pfa nga ha Bengel, murangaphanḓa wa kereke ya Maluthere a ḓivheaho, we kha ḓana ḽa miṅwaha ḽo fhiraho [u ya nga Schaff, Bengel o fa nga 1751] a vhea tshifhinga tsha u vhonala ha Murena washu kha ṅwaha wa 1836, u vhalela hawe ho ḓitika nga mbalo ya 666 kha Nzumbululo. Fhedzi hu tshee ho sala tshifhinga tshilapfu uri tshenetsho tshifhinga tshi fhele, muṅwe munna o thoma u ṅwala, ṱhohoyatshikolo a no pfi Leonard Heinrich Kelber. Kubugwana kwawe kwa u thoma kwo bvelela nga 1824, ku tshi pfi ‘Magumo a Tsini,’ ku na ṱhalutshedzo ya Mateo 24 na 25. Kwo gandiswa Bavaria. Fhedzi nga 1835, kubugwana kuhulwane ku re na tshiṱoho tshenetsho, ku re na masiatari a 126, kwo bvelela Stuttgart. Zwenezwi zwi ḓo takadza nga maanḓa, nahone uri vhavhali vhashu vha zwi pfesese khwine, ndi engedza ṱhalutshedzelo ya siatari ḽa tshiṱoho: ‘Magumo a a Ḓa, zwo khwaṱhisedzwa nga vhuronwane na nga nḓila i pfadzaho zwi tshi bva ipfini ḽa Mudzimu na kha zwiitea zwa zwino; zwi tshi fhelisa tshoṱhe u dzhiela fhasi u lindela u ḓa ha Murena washu, kana u vhalela tshifhinga; zwi tshi sumbedza khagala uri murangaphanḓa wa kereke Bengel o khakha nga miṅwaha ya sumbe nga ha ṅwaha muhulu wa tsheo; ngauri a si 1836, fhedzi ṅwaha wa 1843 ndi one magumo ane nndwa khulu vhukati ha tshedza na swiswi ya ḓo fhela ngao, nahone hu ḓo thoma u vhusa ha mulalo ha Murena washu Yesu, ho lindelwaho tshifhinga tshilapfu, fhano ḽifhasini.’
GSAM 89.1“Khanḓiso ya vhuvhili yo bvelela nga 1841, na yone Stuttgart, nahone u ya nga zwine nda ḓivha, iṅwe yo bvelela Saxony. Samusi siatari ḽa tshiṱoho ḽi tshi sumbedza, kubugwana, nga murahu ha u fhindula mihumbulo ya u dzhiela fhasi yo ḓoweleaho, ku sumbedza nga nḓila i re khagala na i pfalaho vhushaka vhu re hone vhukati ha maḓuvha a 2300 a Daniele 8 na vhege dza 70 dza Daniele 9, kwa zwi swikisa kha ṅwaha wa 1843 (1843 wa Tshiyuda—washu wa 1844). Zwenezwo kha tshipiḓa tsho salaho tsha bugu u sumbedza nga zwiga zwa zwifhinga uri itshi tshiitea tshi tea u vha tsini.
GSAM 89.2“U bvelela ha khanḓiso dzo vhalaho hu kwoṱhe hu ṋea vhuṱanzi ha u vha na dzangalelo he ya hu vusa. Muraravho Schäche, ane zwino a dzula Australia, o vhona khungedzelo yayo na kha vundu ḽa kule ḽa Silesia, nahone musi o no i humbela uri a rumelelwe yone, o i vhala nga dzangalelo ḽihulwane, o khinela minango. Buguni a hu wanali na luswayo lwa uri muṅwali o vha a tshi ḓivha nga ha ndingedzo ifhio na ifhio i fanaho ḽifhasini; naho zwo ralo, nga Muya wa Mudzimu o swika kha phetho dzi fanaho.
GSAM 89.3“Nga 1842 o ṅwala kuṅwe kubugwana kuhulwane na u fhira, kwa masiatari a 286, na kwone Stuttgart, nga ha ‘Mihumbulo ya Ndeme na ya Maṅwalo nga ha u Sikwa na Tshifhinga tsha u Vha Hone ha Ḽifhasi; kana phindulo yo fhelelaho ya mbudziso ine ya ri: Ndi ngani Mudzimu o sika ḽifhasi nga maḓuvha a rathi a tshi tevhekana—u vha tsini ha Murena washu u haṱula mulwa-na-Kristo—zwiitea zwihulwane na zwi takadzaho zwa ṅwaha wa 1843.’”
GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)
GSAM 89.4Nga ṅwaha u ṱoḓaho u vha 1812, Lacunza, ngei Spain, o gandisa bugu ya tshiṱoho tshine tsha ri U Ḓa ha Messia nga Vhuhosi na Vhugala. Muṅwali o shumisa dzina ḽa “Ben Ezra” u dzumba dzina ḽawe, nahone hu humbulwa uri o vha e Muyuda o rembuluwaho. Edward Irving wa England, musi mushumo wawe wa u ḓa ha vhuvhili wo no thoma, o ṱalutshedzela bugu yo bulwaho afho nṱha kha Tshiisimane. Ngauralo yo amba mafhungo ayo nga nyambo dzi si fhasi ha mbili.
GSAM 89.5Zwi a takadza vhukuma, musi miṅwaha yo no fhela, u kuvhanganya phetho dza vhagudi vho fhambanaho vhe, u bva mathomoni a ḓana ḽa miṅwaha ḽo fhiraho u swika nga 1840, vha vhalela tshifhinga tsha maḓuvha a 2300, vha vhea vhege dza 70 sa tshipiḓa tsha u thoma tsha tshenetsho tshifhinga, na u wana vhoṱhe vha tshi tendelana uri tshenetsho tshifhinga tshi guma nga 1844.
GSAM 901844 ndi Magumo a Vhukuma a Maḓuvha a 2300
GSAM 90.1Hu nga vha na mbudziso ine ya ri: Naa ri nga vha na vhuṱanzi ha uri 1844 ndi datumu ya vhukuma ya u guma ha maḓuvha a 2300? Ee! Ngauri samusi u ḓadzea ha mazwifhi ha vhuporofita hu sa koni u ḓa nga tshifhinga tsho teaho tsha u ḓadzea ha vhukuma, na riṋe ri tea u swika kha phetho yo khwaṱhaho ya uri ṅwaha wa 1844 ndi one magumo o teaho a maḓuvha a 2300. Mudzimu, we a valela yeneyo nḓivho u swika nga 1798, a fulufhedzisa uri nga tshenetsho tshifhinga tshedza tshi ḓo penya, o livhisa nga Muya wawe u sa khakhi vhe vha mu ṱoḓa nga mafulufulu uri vha pfesese tshifhinga nga nḓila yo teaho. Tshifhinga tshawe tsho vha tsho swika tsha uri “nḓivho” nga eneo mafhungo “i engedzee,” nahone o ṋea tshedza tsha vhukuma.
GSAM 90.2Samusi ro no wana magumo a tshifhinga tshe tsha pfeseswa nga vhathu kha “tshifhinga tsha magumo,” ndi zwavhuḓi u ṱoḓisisa ndeme ya u wanala hazwo. Ri wana uri kha tshenetsho tshifhinga, musi mushumo wa mafhungo maḓifha u tshi swika magumoni, hu ḓo ḓivhadzwa tshifhinga tsho vhewaho tsha u dzula ha khaṱhulo. Yohane u ri: “Nda vhona muṅwe muruṅwa a tshi fhufha vhukati ha ṱaḓulu, e na mafhungo maḓifha a lini na lini, uri a a huwelele kha vho dzulaho fhano ḽifhasini, na kha tshaka dzoṱhe, na mirafho, na nyambo, na vhathu, a tshi amba nga ipfi ḽihulu a ri: Ofhani Mudzimu, ni mu ṋee vhugala; ngauri tshifhinga tsha khaṱhulo yawe tsho swika; ni rabele we a sika ḽiṱaḓulu, na ḽifhasi, na lwanzhe, na zwisima zwa maḓi.”27 Vharuṅwa vha vhukuma a vha huweleli mafhungo maḓifha kha vhathu. Muthu ndi ene o nangiwaho nga Murena ene muṋe uri a huwelele mafhungo awe maḓifha u swika magumoni a ḽifhasi.28 Ngauralo uyu muruṅwa ndi tshiga tsha mulaedza wa mafhungo maḓifha u ḓivhadzaho uri tshifhinga tsho swika tsha uri khaṱhulo i “thome nḓuni ya Mudzimu.”29 Mulaedza wo raloho wo vha u sa koni u ṋewa u bva Maṅwaloni u swika tshifhinga tshi livhisaho kha khaṱhulo tshi tshi wanala Maṅwaloni. Tshifhinga tsha maḓuvha a 2300, samusi zwo no sumbedzwa, tshi swika kha khaṱhulo ya ṱhoḓisiso ya vhathu vha Mudzimu.
GSAM 91Ḓuvha ḽa u Pfumelelwa ndi Tshifhinga tsha Khaṱhulo
GSAM 91.1Ḓuvha ḽa u pfumelelwa, ḽa u kunakisa fhethu hukhethwa ha fhano ḽifhasini, ḽo vha ḽi tshi pfeseswa nga Vhayuda sa ḓuvha ḽa khaṱhulo, nahone na zwino zwi kha ḓi ralo. Na zwino, musi vho balangana, naho vha sa koni u vha na tshumelo yoṱhe ya tshifhinga tsha kale ye ya vha i tshi tshimbidzana na ḽeneḽo ḓuvha ḽikhethwa, vha ḽi vhulunga sa ḓuvha ḽa khaṱhulo. U khwaṱhisa zwenezwi, ri ḓo thoma nga u redza gurannḓa ya Vhayuda i gandiswaho San Francisco, California, i no pfi Muṱalutshedzi wa Tshiyuda, ine ya amba vhuimoni ha Vhayuda vha tevhelaho pfunzo dza kale vha re vhukovhela ha Thavha dza Rocky. Kha khanḓiso ya Khubvumedzi 1892 ho vha hu na nḓivhadzo ya uri, phanḓa ha u bva ha khanḓiso i tevhelaho, hu ḓo swika ṅwedzi wa vhusumbe na ḓuvha ḽa u pfumelelwa. Dzina ḽavho ḽa ṅwedzi wa vhusumbe ndi Tishree, nahone ḽa wa vhurathi ndi Ellul; ngauralo gurannḓa yo ri: “Ṅwedzi wa Ellul wo swika, nahone mibvumo i sevhelaho ya Shofar [phalaphala ye ya vha i tshi tea u lidzwa u bva ḓuvhani ḽa u thoma u swika ḽa vhufumi ḽa ṅwedzi wa vhusumbe, Dziphisalema 81:3, 4] i ḓo pfala matsheloni maṅwe na maṅwe kha dzisinagogo dza vhane vha tevhela pfunzo dza kale, i tshi ṱuṱuwedza uri hu lugiselelwe ḓuvha ḽa tshihumbudzo na khaṱhulo ya u fhedzisela ya Yom Kippur.” Samusi vho vha vhe magumoni a Ellul, ṅwedzi wa vhurathi, nahone Tishree, ṅwedzi wa vhusumbe, wo vha u tsini na u thoma, vho vha vha tshi ḓo pfa matsheloni maṅwe na maṅwe lwa maḓuvha a fumi phalaphala i tshi ḓivhadza khaṱhulo ya u fhedzisela ya ṅwaha kha yeneyo nḓila ya tshumelo ye ya vha i tshi fanyisela zwi ḓaho.
GSAM 91Vhuṱanzi ha Rabi wa Muyuda
GSAM 91.2Zwiṅwe hafhu, nga ṅwaha wa 1902, Rabi Isidore Myers wa tshivhidzo tshihulwane tsha Vhayuda ngei San Francisco, Cal., musi a tshi ḓivhadza ḓuvha ḽa u pfumelelwa, o ri: “Musi Muisiraele a tshi pfuka mukano wa tshifhinga u bva kha muṅwe ṅwaha a tshi ya kha muṅwe, u humbudzwa nga maanḓa nga ha tsiko na vhuvhusi ha Musiki kha zwoṱhe, nahone u vhidzwa uri a pembelele, nga mubvumo wa phalaphala, tshihumbudzo tsha ṅwaha, u nga ri, tsha u bebwa ha tshifhinga na tsha u ambadzwa khare ha Khosi khulu. U dovha a vhidzwa nga ipfi ḽa yeneyo phalaphala, kana Shofar, uri a sedze murahu a ṱoḓisise mishumo yawe ya ṅwaha wo fhiraho, musi o ima a tshi tetemela phanḓa ha iṱo ḽi vhonaho zwoṱhe ḽa Vhulamukanyi ha Lini na Lini ho dzulaho kha khuluṋoni ya khaṱhulo.”
GSAM 92.1Samusi kha tshumelo ya thembele ya Vhayuda fhethu hukhethwa ho vha hu tshi kunakiswa luthihi ṅwaha muṅwe na muṅwe, zwi tea u vha zwo vha khagala kha Daniele uri u kunakisa fhethu hukhethwa magumoni a maḓuvha a 2300 hu tea u amba zwiṅwe zwithu nga nnḓa ha tshumelo ya ṅwaha muṅwe na muṅwe ye ya vha i tshi fanyisela zwi ḓaho. Murena o vha o no funza vhathu vhawe uri, musi a tshi shumisa zwiga kha vhuporofita, tshifhinga tsho ṋewaho tshi tea u vhalelwa nga uri “ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽi imela ṅwaha.”30 Ngauralo tshenetshi tshifhinga tsha maḓuvha a 2300, samusi ro zwi vhona, tshi swika magumoni a mushumo wa Kristo sa tshifhe muhulu fhethu hukhethwa ha ṱaḓulu—kha khaṱhulo ya ṱhoḓisiso ya vhe mafhungo avho a ḓiswa fhethu hukhethwa ha ṱaḓulu nga u bula zwivhi.
GSAM 92Mulaedza wa Khaṱhulo we Tshifhinga Tshawo tsha Swika nga 1844
GSAM 92.2Musi ho no wanala tshifhinga tshine khaṱhulo ya vhakhethwa ya ḓo thoma ngatsho, nḓila yo vulea uri, kha mutevhe wa zwiitea wa Murena, wo sumbedzwaho kha vhuporofita, hu ṋewe mulaedza une wa ri: “Tshifhinga tsha khaṱhulo yawe tsho swika.” Ṱhogomelani, a hu ambiwi uri musi tshenetsho tshifhinga tshi tshi tou wanala, mulaedza wo vha u tshi ḓo ḓivhadzwa nga u ṱavhanya, fhedzi hu ambiwa uri tshedza tshe kale tsha vha tsho “valelwa” tsho vha tshi tshi ḓo itwa uri tshi vhe khagala. Ri vhona khagala uri zwenezwi zwo itea. Kha ndima dzi tevhelaho zwi ḓo vhonala uri Murena o vhea nga nḓila yo khwaṱhaho tshifhinga tshe mulaedza wa u ḓa wa vha u tshi ḓo ḓivhadzwa ngatsho, nahone nḓivhadzo yo ṋewa ḽifhasi nga nḓila ye ya ambiwa ngayo.
Notes
- Daniele 12:8-10. ↩
- Daniele 8:17. ↩
- Daniele 12:4. ↩
- Dotoronomio 29:29, ↩
- Nahumi 3:2. ↩
- Nahumi 1:5-9. ↩
- Nahumi 2:3-5. ↩
- Yoele 2:1. ↩
- Tsefania 2:1-3. ↩
- Daniele 11:35. ↩
- Daniele 12:7. ↩
- Nzumbululo 11:3. ↩
- Nzumbululo 11:7-9. ↩
- Anderson, Mafhungo a Miṅwaha ya Bivhili ya Tshiisimane, siaṱ. 494. ↩
- Thomas Dick, Nga ha U Khwinisa Tshitshavha, siaṱari 154. ↩
- Thier, Mvutshelamuvhuso ya Fura, vol. 2, siaṱari 371. ↩
- Hone henefho, siaṱ. 338. ↩
- Hone henefho, siaṱ. 365. ↩
- Nzumbululo 11:11, 12. ↩
- Daniele 8:14, ↩
- Daniele 12:6-8. ↩
- Daniele 12:13. ↩
- Daniele 12:8, ↩
- Daniele 12:9. ↩
- Mateo 6:10. ↩
- Datumu i re thungo ha siatari kha Mateo 2:1. ↩
- Nzumbululo 14:6, 7. ↩
- Mateo 28:19, 20. ↩
- 1 Petro 4:17. ↩
- Numeri 14:34; Hesekiele 4:6. ↩