Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
29 / 31
29 / 31

Ndima ya 26 — Mishumo Yashu ya Vhurumiwa ya Nnḓa

John Norton Loughborough

GSAM 403.1“Ho ṅwaliwa ha pfi: Vhe vha songo vhudzwa nga hawe vha ḓo vhona; na vhe vha songo pfa vha ḓo pfesesa.”1

GSAM 403.2Mushumo washu wa u thoma wa vhurumiwa fhethu hu re nnḓa ha United States wo thomiwa nga 1874, musi Muhulwane J. N. Andrews a tshi rumelwa Switzerland, a thoma u shuma henengei.

GSAM 403TSIMU YA VHUKATI HA YUROPA

GSAM 403.3Nga tshenetsho tshifhinga mashango a malo o vha a tshi wela kha uyu mushumo wa vhurumiwa; ndi Switzerland, Fura, Italia, Turkey, Belgium, Spain, Portugal na Gerika, vhupo vhu re na vhathu vha 140,000,000.

GSAM 403.4Zwi nga takadza u amba fhano nga zwiimo zwe zwa ita uri vhathu vhashu vha thome mushumo wa vhurumiwa kha vhupo vhuhulu nga u rali, nga tshifhinga tshe tshivhidzo tsha vha tshi tshee na vhathu vha si vhanzhi.

GSAM 403Muhulwane Czechowski

GSAM 403.5Nga ṅwaha wa 1865, Muhulwane M. B. Czechowski, we a vha e mufunzi wa Katolika wa Poland o rembuluwaho, o ṱanganedzaho ngoho ya zwino, o vha a tshi tama uri vhathu vhashu vha mu rumele sa murumiwa vhukati ha Yuropa. Samusi zwenezwi zwo vha zwi sa konadzei nga tshenetsho tshifhinga, o isa khumbelo yawe kha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege vha Boston, Massachusetts, vhe khamusi vha mu dzhia sa a si tsha vha na vhushaka na vhathu vhashu na luthihi. Naho zwo vha zwo ralo kana zwi songo ralo, vho kuvhanganya tshelede ye ya vha i tshi ṱoḓea, vha mu rumela mushumoni wa vhurumiwa we a vha a tshi u tama.

GSAM 404Vhalondoli vha Sabatha ngei Switzerland

GSAM 404.1Nga 1866, o funza ngoho ya Sabatha na mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru ngei Tramelan, Switzerland, nahone mushumo wonoyo wa ita uri hu vhe na tshigwada tsha Vhalondoli vha Sabatha. Nga murahu ha tshifhinganyana, o vha sia a ya u funza mulaedza ngei Hungary. Ho ngo vhudza tshigwada tsha Tramelan tshithu nga mushumo washu ngei Amerika, fhedzi Albert Vuilleumier, muṅwe wavho, o vha a tshi kona u vhala Luisimane. O sokou ṱangana na khophi ya Advent Review. Nga yeneyi nḓila, ha thomiwa u ṅwalelana marifhi vhukati ha mashango aya mavhili.

GSAM 404Muhulwane Erzenberger U Rumelwa Amerika

GSAM 404.2Nga 1869 James Erzenberger wa Tramelan o rumelwa Amerika uri a gude Luisimane na u ḓivha nga vhuḓalo pfunzo na maitele a Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe. O swika Battle Creek nga 18 Fulwi, a dzula Amerika ṅwaha muthihi na hafu. O bva New York nga 9 Khubvumedzi, 1870, a tshi khou humela hayani. Nga Fulwi wa wonoyo ṅwaha, Ademar Vuilleumier o dalela shango iḽi, a dzula henefho miṅwaha i ṱoḓaho u vha miṋa. Musi a tshi humela shangoni ḽa hawe, o vha o fhelekedzwa nga Muhulwane Andrews. Vho swika Neuchatel nga 16 Tshimedzi, 1874.

GSAM 404.3Nga 1875, Muhulwane D. T. Bourdeau na muṱa wawe vho bva Amerika vha ya Fura, he vha vha vho rumelwa hone nga komiti uri vha shume.

GSAM 404Hu Thomiwa Gurannḓa ya Lufura

GSAM 404.4Nga ṅwaha u tevhelaho, nga Fulwana, 1876, ngei Basel, Switzerland, ho thomiwa u gandiswa ha gurannḓa nga Lufura, ye ya vha i tshi pfi Les Signes des Temps (Zwiga zwa Zwifhinga). Nga 13 Shundunthule, 1882, nga murahu ha miṅwaha ya rathi, Muhulwane Haskell o bva muḓini wa New York nga tshikepe a ya Yuropa. Musi e kha ulu lwendo lwa vhurumiwa, o fhedza tshifhinga tsho vhalaho ngei Switzerland.

GSAM 405Muhulwane Whitney U Ya Basel—Lufu lwa Muhulwane Andrews

GSAM 405.1Nga 26 Fulwana, 1883, Muhulwane B. L. Whitney na muṱa wawe vho swika Basel, o vhewa nga Komiti ya Khonferentsi Khulwane uri a lange wonoyo mushumo wa vhurumiwa, a fhungudzele Muhulwane Andrews mushumo, samusi mutakalo wawe wo vha u tshi khou tshinyala nga u ṱavhanya. Nga murahu ha miṅwedzi i si gathi, nga Tshimedzi wa wonoyo ṅwaha, Muhulwane Andrews o lovha.

GSAM 405.2Muhulwane Andrews ha ngo wana zwivhuya zwa u dzhena zwikolo zwa nṱha na dzikholidzhi musi a tshee muswa, naho zwo ralo o vha o funzea zwavhuḓi, e zwine shango ḽa zwi vhidza muthu o ḓifunzelaho kana o ḓibveledzaho. Nga u ḓiimisela kha u guda, o kona Lulatini, Lugerika na Luheberu, na Lufura kha miṅwaha ya nga murahu. O guda Lufura uri lu mu thuse u thoma na u isa phanḓa mushumo wa Vhurumiwa ha Vhukati ha Yuropa, he a shuma hone miṅwaha ya rathi ya u fhedza ya vhutshilo hawe, a tshi ṅwalela na u gandisa Zwiga zwa Zwifhinga ya Lufura, a tshi dovha a huwelela nga lwonolwo luambo. Ndi musi a tshi khou shuma nga u ralo he lufu lwa mu dzhia.

GSAM 405Dokotela Kellogg Ngei Yuropa

GSAM 405.3Nga tshifhinga tsha u mela ha zwimela nga murahu ha vhuriha nga 1883, Dokotela J. H. Kellogg o dalela Yuropa u itela ṱhoḓisiso ya zwa dzilafho. O fhedza maḓuvha a si gathi fhethu huṅwe na huṅwe ha vhurumiwa hashu, nahone madalo awe o ṱuṱuwedza vhashumi zwihulu; nga maanḓa nyeletshedzo yawe malugana na mushumo wa Basel yo livhuhuwa zwihulu nga Muhulwane Andrews.

GSAM 405Muhulwane Butler U Dalela Yuropa

GSAM 405.4Kha Khonferentsi Khulwane ye ya farwa nga Tshimedzi, 1883, ho themendelwa uri hu thomiwe u gandisa gurannḓa ngei Engelane nga u ṱavhanya hune zwa konadzea ngaho. Nga ṅwambo wa tshiṅwe tsheo ye ya dzhiiwa nga u voutha kha iyi khonferentsi, Vhahulwane Geo. I. Butler, M. C. Wilcox na A. C. Bourdeau vho wela seli u thusa kha mushumo wa Yuropa na Engelane. Muhulwane Butler o swika Glasgow, Scotland, nga 27 Luhuhi, 1884. Tshiṅwe tsha zwipikwa zwa madalo a Muhulwane Butler kha mishumo ya vhurumiwa ya nnḓa tsho vha tshi tsha u ḓivhonela vhuleme ha u isa phanḓa mushumo mashangoni a nnḓa, na uri vhu nga kundwa hani. Na ene o fhedza tshifhinga tsho vhalaho ngei Basel na tsimuni ya vhukati ha Yuropa. A. C. Bourdeau o shuma vhukati ha vhathu vha Lufura vha miḓavhini ya thavha dza Alps, vhukati ha Vhawaldense; ngeno M. C. Wilcox a tshi shuma kha u gandisa na u dzudzanya zwiṅwalwa ngei Engelane, a dzula henengei u swika mafheloni a 1886.

GSAM 406Hu Fhaṱiwa Nḓu ya Khanḓiso Ngei Basel

GSAM 406.1Nga 1884, nḓu ya khanḓiso, Imprimerie Polyglotte (dzina ḽi ambaho u gandisa nga nyambo nnzhi), yo fhaṱiwa Basel. Nga Ṱhafamuhwe, 1885, H. W. Kellogg o tendelwa nga Komiti ya Khonferentsi Khulwane u dalela Basel, na u renga mitshini ye ya vha i tshi ṱoḓea kha nḓu ya u gandisa. O ita zwenezwo, nahone nga u ralo ha thomiwa fhethu ha u gandisa ho shomedzwaho zwavhuḓi, ha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe, muḓini wa kale wa Basel.

GSAM 406.2Nga tshifhinga tsha madalo a Muhulwane Butler ngei Yuropa, gurannḓa ya Ludzheremane ye ya vha i tshi pfi Herold der Wahrheit yo gandiswa ofisini ya Basel. Nga wonoyo ṅwaha, gurannḓa ya Luromania, Adevărulu Prezentu (Ngoho ya Zwino), na yone yo gandiswa kha yeneyi ofisi. Ha dovha ha vha na iṅwe ya Luitalia, ye ya vha i tshi pfi L’Ultimo Messagio (Milaedza ya U Fhedza). Dzigurannḓa mbili dzo bulwaho mafheleloni dzoṱhe dzo vha dzi tshi bva nga murahu ha miṅwedzi miraru, iṅwe na iṅwe i na masiaṱari a fumi na rathi. Kha khonferentsi ya zwivhidzo ya Switzerland, nga Tshimedzi, 1884, ho ambiwa uri kha wonoyo ṅwaha ho gandiswa na u phaḓaladzwa khophi dza 146,000 dza hedzi gurannḓa nṋa. U swika nga 1895, tshifhinga tshe ofisi ya u gandisa ya sudzuluswa kha wonoyo muḓi ya ya Hamburg, Dzheremane (nga ṅwambo wa u tovholwa ngei Basel), ho vha ho gandiswa dzibugu na mabammbiri a vhurereli nga nyambo dza fumi na luthihi dzo fhambanaho; ndi Lufura, Ludzheremane, Luitalia, Luromania, Luspain, Lubohemia, Lurashia, Ludutch, Luhungary, Luarmenia, Luturkey na Luturkey-Lugerika. Ngauralo, samusi dzina ḽayo ḽo zwi amba, tsho vha tshi tshiimiswa tsha “u gandisa nga nyambo nnzhi.”

GSAM 407Mufumakadzi White Vha Dalela Yuropa

GSAM 407.1Nga 3 Khubvumedzi, 1885, Mufumakadzi White, murwa wavho W. C. White na muṱa wawe vho swika Basel. Vho fhedza ṅwaha muthihi na hafu mashangoni a kale, vha tshi dalela fhethu ha vhurumiwa hu re tsimuni ya vhukati ha Yuropa, he vha thusa nga mushumo wa ndeme khulwane mishumo yo fhambanaho ya vhurumiwa.

GSAM 407Hu Vhumbiwa Khonferentsi ya Zwivhidzo ya Switzerland

GSAM 407.2Nga 10 Khubvumedzi, 1885, ho vhumbiwa khonferentsi ya zwivhidzo ya Switzerland. Muvhigoni we wa ṋewa nga tshenetsho tshifhinga ho ambiwa uri khonferentsi yo vha i na mufunzi o nangiwaho muthihi, vhahuweleli vha sumbe vho ṋewaho thendelo, zwivhidzo zwa fumi na miraḓo ya 224. Vhenevha vho vha vho bvisa fumi ḽa $1,645.11 ṅwahani wo fhiraho. Nga nnḓa ha zwenezwi, ho vha ho ṋewa miṋeelo ya $2,041.22 kha mushumo.

GSAM 407Muhulwane Waggoner Ngei Yuropa

GSAM 407.3Mufumakadzi White, na W. C. White na muṱa wawe, vho humela Amerika nga 1887. Nga wonoyo ṅwaha Muhulwane J. H. Waggoner o rambiwa u ṱanganela na Vhurumiwa ha Vhukati ha Yuropa. O fhedza miṅwaha i fhiraho mivhili kha yeneyi tsimu, a tshi dzula Basel nga tshenetsho tshifhinga. Ndi kha wonoyu muḓi he a lovha hone nga 20 Lambamai, 1889, samusi zwo no ambiwa.

GSAM 407.4U tshinyala ha mutakalo wa Muhulwane Whitney, na u lovha hawe nga murahu (9 Lambamai, 1889), zwo vha zwi tshiṅwe tshithu tshi ṱungufhadzaho tsha uyu mushumo wa vhurumiwa.

GSAM 407Muhulwane Robinson Ngei Yuropa

GSAM 407.5Muhulwane D. A. Robinson, we a vha a tshi khou shuma ngei Engelane, o nangiwa u dzhena vhudzuloni ha Muhulwane Whitney. O shuma zwavhuḓi kha tshenetshi tshiṱiriki miṅwaha i ṱoḓaho u vha ya rathi, a kona u ya India nga ṅwaha wa 1895, o rambiwa nga Khonferentsi Khulwane. U ṱuwa hawe ho ita uri hu ṱoḓee u vhewa ha muṅwe mulavhelesi.

GSAM 408Muhulwane Holser Ndi Mulavhelesi wa Tsimu

GSAM 408.1Muhulwane H. P. Holser ndi ene we a nangelwa honoho vhuimo, nahone nga nnḓa ha wonoyu mushumo o dovha a nangiwa u vha mulangi wa Vhurumiwa ha Vhukati ha Yuropa hoṱhe. Henefha o shuma a sa neti nahone zwavhuḓi u swika nga 1901, musi na ene a tshi kundwa nga vhulwadze he ha vha vhu tshi khou mu tshinya. O lovha Canyon City, Colorado, nga 11 Khubvumedzi, 1901.

GSAM 408.2Hu sa londwi zwiimo zwenezwi zwi konḓaho, mushumo wa vhurumiwa wo aluwa nahone mushumo wa bvela phanḓa, samusi zwi tshi sumbedzwa nga muvhigo wo ṋewaho Khonferentsi Khulwane nga 1895, une wa amba uri Khonferentsi ya Zwivhidzo ya Vhukati ha Yuropa i na zwivhidzo zwa fumi na ṱahe zwi re na miraḓo ya 484, vhe vha bvisa fumi ḽa $4,378.18 ṅwahani wo fhiraho. Nga tshenetsho tshifhinga vho vha vhe na vhafunzi vho nangiwaho vhaṋa na vhahuweleli vhaṱanu vho ṋewaho thendelo.

GSAM 408VHURUMIWA HA DZHEREMANE NA RASHIA

GSAM 408.3Nga 1870, J. H. Linderman, mufunzi wa tshivhidzo tsini na Elberfeld, Prussia, na miraḓo yatsho ya fuṋa, vho thoma u londola Sabatha ya ḓuvha ḽa vhusumbe nga u guda Bivhili, vha sa ḓivhi tshiṅwe tshigwada tsha Vhakriste shangoni tshe tsha vha tshi tshi londola ḓuvha iḽo sa Sabatha. Vhathu vhashu vho ḓivha nga tshigwada itshi nga nḓila i sa ḓowelei. Mukumbeli wa thuso o ḓa muḓini wa vhurumiwa ngei Basel nga Sabatha. Muṱa wo vha u tshi khou guda ngudo ya Tshikolo tsha Sabatha, Bivhili dzo vulea phanḓa havho. Zwe munna onoyo a zwi vhona zwo mu kwama, zwa mu ita uri a vhudzise mbudziso.

GSAM 408Tshigwada tsha Elberfeld

GSAM 408.4Musi a tshi ḓivha uri vho vha vhe Vhakriste vha londolaho Sabatha ya ḓuvha ḽa vhusumbe, vha si Vhayuda, o amba nga tshenetshi tshigwada tsha Elberfeld. Muhulwane Andrews o vhona zwi vhuṱali u ṱoḓisisa mafhungo eneo; nga zwenezwo, e na Muhulwane Erzenberger, o ya Prussia mathomoni a 1875, he vha wana tshigwada tshi nga he tsha ṱaluswa ngaho. Muhulwane Erzenberger o dzula tshifhinga tsho vhalaho a tshi shuma kha itsho tshipiḓa tsha Dzheremane, nahone nga 8 Phando, 1876, vhathu vha malo vho lovhedzwa Elberfeld, iyi ya vha ndovhedzo ya u thoma yo itwaho nga Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe ngei Dzheremane.

GSAM 409.1Ngoho yo vha yo no thoma u ṱanganedzwa Rashia u bva kale nga 1882, nga zwiṅwalwa zwe zwa rumelwa nga vhahashu vha Vhadzheremane vha re Amerika kha khonani dzavho dzi re kha miḓana ya Vhadzheremane ya Rashia.

GSAM 409Muhulwane Conradi Ngei Yuropa

GSAM 409.2Nga 1885 Muhulwane L. R. Conradi o bva Amerika a ya tsimuni ya vhukati ha Yuropa, u shuma vhukati ha Vhadzheremane. Nga 28 Fulwi, 1886, o bva Basel a ya Crimea, Rashia. Henefha, e na Muhulwane Perk, o ya Berdebulat, he vhahashu vhavhili vha vhafumakadzi vha lovhedzwa nahone ha vhumbiwa tshivhidzo tsha miraḓo ya fumi na ṱahe, tshine tsha vha tshivhidzo tsha u thoma tsha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe ngei Rashia.

GSAM 409Vhahulwane Conradi na Perk Vha Valelwa Dzhele

GSAM 409.3Nga murahu ha zwenezwi, Vhahulwane Conradi na Perk vho mbo ḓi fariwa nga ṅwambo wa u funza zwi sa tendelani na lutendo lwa kereke ya Orthodox, vha valelwa dzhele Perekop vhege ṱhanu. Musi o no vhofhololwa (nga u dzhenelela ha muimeli wa United States), Muhulwane Conradi o dalela vhubvaḓuvha ha Rashia, a kona u humela Switzerland.

GSAM 409Mushumo Kha Volga, Rashia

GSAM 409.4Ndi nga wonoyo ṅwaha he Muhulwane Laubhan a thoma u shuma Rashia, tsini na muḓi wawe, we wa vha u kha Mulambo wa Volga. Nga ṅwaha wa 1880, Muhulwane Klein wa Kansas o thoma mushumo kha tshipiḓa tsha Vhadzheremane tsha Rashia, nahone nga u ralo ho vuswa vhashumi vha iyi tsimu i konḓaho zwihulu; naho vhatendi vho pandelwa mashangoni avho na u valelwa dzhele, Murena o fhaṱutshedza mushumo nga nḓila i mangadzaho.

GSAM 409U Bvelela ha Vhavhambadzi vha Bugu Ngei Dzheremane

GSAM 409.5Nga ṅwaha wa 1888, vhavhambadzi vha bugu vho thoma mushumo Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden na Alsace. Vhashumi vha malo kana vha fumi vha mafulufulu na vha fulufhedzeaho vho bvelela lwe nga ṅwaha muthihi ha rengiswa tshivhalo tshi tevhelaho tsha dzibugu: Vhutshilo ha Kristo, 3,000; U Bva Edeni u Ya Edeni, 2,000; na zwibugwana zwa 12,000. Nga ṅwambo wa wonoyu mushumo, hu ṱoḓaho u vha fhethu hoṱhe he dzibugu dza rengiswa na u vhalwa hone, muthu muthihi kana vha fhiraho vho ṱanganedza ngoho.

GSAM 410Hu Thomiwa Vhurumiwa Ngei Hamburg

GSAM 410.1Nga Shundunthule, 1889, mushumo wa vhurumiwa wo thomiwa Hamburg, Dzheremane, nga Muhulwane Conradi, nahone nga tshifhinga tshiṱukuṱuku ha thomiwa tshikolo tsha u gudisa vhashumi. Nga Tshimedzi u tevhelaho ho vhumbiwa Tshikolo tsha Sabatha tsha miraḓo ya fumbili na malo. Ndi nga wonoyu ṅwaha he Muhulwane Haskell a dalela mushumo wa vhurumiwa, ha vhumbiwa tshivhidzo tsha miraḓo ya fumbili, nahone ha thomiwa vhulondelo ha dzibugu.

GSAM 410.2Nga tshenetshi tshifhinga Muhulwane J. T. Boettcher o vha a tshi khou ita mushumo vhukati ha Vhadzheremane ngei Barmen. Nga 1890, ho ṋewa Khonferentsi Khulwane muvhigo une wa amba uri kha vhurumiwa ha Dzheremane na Rashia ho vha hu na zwivhidzo zwa ṱahe zwo vhumbiwaho, zwi re na miraḓo ya 422 yoṱhe, nga nnḓa ha Vhalondoli vha Sabatha vha fusumbe na vhaṱanu vha sa athu u vhumbiwa tshivhidzo. Nga 7 Lambamai wa wonoyo ṅwaha, vhaṅwe vha fumi na vhavhili vho lovhedzwa, vha ṱanganela na tshivhidzo tsha Hamburg. Nga Nyendavhusiku miraḓo ya tshivhidzo itshi yo vha yo engedzea ya vha ya fuṋa. Tshelede yo ṱanganedzwaho kha u rengiswa ha dzibugu dzi bvaho vhulondeloni ha Hamburg ngei Holland, Rashia na zwipiḓa zwo fhambanaho zwa Dzheremane yo vha i $5,000.

GSAM 410U Bvelela Ngei Yuropa

GSAM 410.3Nga zwiṱuku nga zwiṱuku, fhedzi nga vhuṱanzi, mushumo wo bvela phanḓa kha Vhurumiwa ha Vhukati ha Yuropa, samusi zwo sumbedzwa nga muvhigo we wa ṋewa kha Khonferentsi Khulwane nga 1891. Nga tshenetsho tshifhinga ho vha hu na zwivhidzo zwiṱanu ngei Dzheremane, zwi re na miraḓo ya ḓana na fuṋa, vha 64 vho vha vhe miraḓo ya tshivhidzo tsha Hamburg. Fumi ḽo bviswaho ḽo vha ḽi $1,000. Dzibugu dzo rengiswaho kha zwikepe nga murumiwa wa zwikepe wa Hamburg dzo vha dzi tshi swika $500, ngeno zwirengiswa zwa vhavhambadzi vha bugu kha tsimu yoṱhe nga wonoyo ṅwaha zwo vha zwi $6,000. Vha ḓana na fuṱanu vho vha vho ṱanganedza ngoho ngei Austria, nahone ho vha hu na zwivhidzo zwa fumi na zwiraru, zwi re na miraḓo ya maḓana maṋa ngei Rashia.

GSAM 411Vhalondoli vha Sabatha Vhaṱanu vha Rashia Vha a Pandelwa

GSAM 411.1Nga tshenetsho tshifhinga (1891), miraḓo miṱanu ya tshivhidzo tsha Rashia, hu tshi katelwa murangaphanḓa, yo vha yo fariwa nga ṅwambo wa u funza pfunzo dzi sa tendelani na kereke yo vhewaho nga muvhuso, ya haṱulelwa u pandelwa miṅwaha miṱanu ya ya Trans-Caucasus. Vho vha vha tshi ḓo vhofhekanywa nga ngetane, vha kombetshedzwa u tshimbila nga milenzhe vhukule ha maele a maḓana maṱanu. Kha uyu mulingo lutendo lwavho lwo vha khwaṱhisa, nahone vho takala Murenani. Nga wonoyo ṅwaha ho vha ho lugiselelwa tshibugwana nga Lurashia tsho dzudzanywaho sa ngudo dza u vhala Bivhili, tshi ambaho nga u tambula ha Kristo, khofhe dza vhafu, ḓuvha ḽifhio nahone ndi ngani, na uri ri nga ḓivha naa?

GSAM 411.2Nga tshifhinga tsha Khonferentsi Khulwane nga 1895, miraḓo ya Dzheremane yo vha yo engedzea ya vha 368, nahone fumi ḽa ṅwaha wo fhiraho ḽo vha ḽi $2,327.43.

GSAM 411Vhalondoli vha Sabatha Vha a Engedzea Ngei Rashia

GSAM 411.3Ngei Rashia, naho vhanzhi zwihulu vho vha vho pfulutshela maṅwe mashango, miraḓo yo vha yo engedzea ya vha 467, vhe vha bvisa fumi ḽa $841.60.

GSAM 411.4Kha mafhungo o ṋewaho nga muṅwaleli wa vhurumiwa ha nnḓa kha zwiṅwalwa zwa u vhalwa kha vhege ya thabelo ya 1896, ri guda uri

GSAM 411.4“kha tsimu ya Dzheremane na Rashia, kha ṅwaha wo fhiraho tshivhalo tshavho tsho vha tsho ṱoḓa u engedzea kavhili; tshivhalo tshavho tsho engedzwa nga vhathu vha fhiraho maḓana maṋa. Ngei Berlin, Dzheremane, vhathu vha 60 vho vha vha tshi ḓa tshumeloni dza Sabatha dza nga misi. U fhaṱiwa ha nḓu ya thabelo ya vhurumiwa ngei Hamburg ho khwaṱhisa mushumo henefho. Ngei Munich, Bavaria, ho vha hu na vhathu vho vhalaho vho lindelaho ndovhedzo. Ho vha hu na vhatendi ngei Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart na miṅwe miḓi mihulwane ya Dzheremane. Ho dovha ha vha na tshigwada ngei Rotterdam, Holland.

GSAM 412.1“Ngei Rashia, vhavhambadzi vha bugu vho vha vho wana thendelo kha muvhuso. Zwiṅwalwa zwo vha zwo ṱalutshedzelwa nga Lulatvia na Luestonia. Gurannḓa ya Ludzheremane yo vha yo sudzuluswa Basel ya ya Hamburg, nahone kha yeneyo ofisi vho vha vha tshi khou gandisa ngoho nga nyambo dza fumi na nṋa.”

GSAM 412Ndovhedzo Ngei Hungary

GSAM 412.2Nga wonoyo ṅwaha ho vha ho itwa ndovhedzo ya u thoma ngei Hungary, na muṱangano wa u thoma wa maitele o vhewaho a tshivhidzo ngei Bohemia. Ho vha ho thomiwa vhurumiwa kha zwikepe ngei Galatz, Romania, u itela Danube na Lwanzhe Lutswu.

GSAM 412U Vhambadza Bugu Ngei Dzheremane

GSAM 412.3Kha Murumiwa wa Hayani ya Nyendavhusiku, 1895, Muhulwane Spies o amba nga mushumo wa u vhambadza bugu kha tsimu ya Dzheremane a ri,

GSAM 412.3“Vhe vha vha vha tshi langa mushumo wa u vhambadza bugu musi u tshi thomiwa kha iyi tsimu a vho ngo litsha u u isa phanḓa, naho vho vhudzwa nga vhaṅwe vha vhagandisi vhahulwane na vhashumi vha dzibugu vha Leipsic uri ‘u rengisa dzibugu nga u ṅwalisa vharengi hu ḓo kundelwa.’

GSAM 412.4“Nga Ṱhangule wa 1887 khanḓiso ya u thoma ya Vhutshilo ha Kristo yo bviswa nga Ludzheremane. Nga tshifhinga tshe bugu yo bulwaho ya vha yo lugela u phaḓaladzwa, ho farwa muṱangano wa u gudisa vhavhambadzi vha bugu ngei Basel; izwi zwo sumbedza mathomo a mushumo wa u vhambadza bugu, ngei Dzheremane na kha Yuropa ḽoṱhe. Khanḓiso ya vhusumbe ya yeneyi bugu nga Ludzheremane zwino yo no bva ha u gandisa.

GSAM 412.5“U bva nga 1 Phando, 1895, vhavhambadzi vha bugu vhaswa vha fumi na vhavhili vho dzhena tsimuni. Nga Fulwi, 1895, muvhigo wo sumbedza u engedzea ha zwirengiswa nga phesenthe dza fuṱanu. Zwino hu khou itwa ndingedzo yo khetheaho nga Herold der Wahrheit, gurannḓa yashu ya Ludzheremane. Zwiṅwe zwivhidzo zwi si zwihulu nga maanḓa zwi dzhia khophi dza fuṱanu u swika kha maḓana mavhili, dzine zwa dzi rengisa. Nahone zwi ṱangana na zwithu zwi takadzaho zwihulu kha vharengi. Kha Review ya 18 Luhuhi, 1896, Muhulwane Conradi o ri, ‘Ri fhedza 1895 ri na Vhalondoli vha Sabatha vha tshigidi na maḓana maṱanu kha tsimu ya Dzheremane na Rashia.’”

GSAM 413MUSHUMO WA VHURUMIWA KHA SCANDINAVIA

GSAM 413.1Mushumo wa vhurumiwa vhukati ha vhathu vha Scandinavia wo thomiwa nga Muhulwane John Matteson nga ṅwaha wa 1877. Nga ḽa 6 Fulwi o swika Vejle, ngei Jyeland, Denmark. Musi a tshi ya kha ḽeneḽo shango, ho vha hu na vhathu vha si gathi vhe vha vha vho no thoma u tevhedza Sabatha nga u vhala mabammbiri na zwibugwana zwe vha rumelwa nga khonani dzavho dza Amerika.

GSAM 413.2Musi ri tshi tevhela mathomo a wonoyu mushumo, ri guda uri nga 1850 vhathu vhaṋa vhe vha pfulutshela Amerika vha tshi bva Norway vho thoma u tevhedza Sabatha ya Murena. Vho vha vha tshi dzula Oakland, Wisconsin. Vhavhili vhavho vho vha vhe khotsi na mme a Muhulwane O. A. Olsen. Nga 1863 Muhulwane John Matteson o thoma u tevhedza Sabatha ya ḓuvha ḽa vhusumbe. O vha a tshi dzula Poysippi, Wisconsin. Kha miṅwedzi ya rathi yo tevhelaho, nga mishumo yawe, Vha-Denmark na Vha-Norway vha ṱoḓaho u vha 40 vho ṱanganedza pfunzo dza Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe. Muhuweleli wa u thoma we a shuma nga mafulufulu e nae kha vhufunzi o vha e Muhulwane J. F. Hanson wa Minnesota.

GSAM 413Bugu ya u Thoma yo Gandiswaho nga Tshi-Denmark na Tshi-Norway

GSAM 413.3Nga ṅwaha wa 1866, Muhulwane John Matteson o humbela vhalanguli vha ofisi ya Ṱolokanyo na Muḓivhadzi uri vha mu vhudze arali vha tshi nga gandisa zwibugwana na mabammbiri nga luambo lwa vhathu vha Scandinavia uri vha zwi shumise. O vhudzwa uri u shayea ha tshelede ofisini ho vha hu sa vha tendeli u ita zwenezwo; fhedzi ho vha hu na vhathu vha lushaka lwawe ngei Wisconsin na Minnesota vhe vha vha vha tshi tama nga maanḓa uri ngoho i gandiswe nga luambo lwavho lwa ḓamuni. Naho vho vha vha si na zwihulu, nahone vha sa swiki 50, vho kuvhanganya $1,000 nga tshelede vha mu ṋea yone uri a ite wonoyo mushumo. E na yeneyi tshelede na maṅwalwa o lugiselelwaho zwavhuḓi, Muhulwane Matteson o ḓa Battle Creek, a dovha a humbela uri hu gandiswe dzibugu. Samusi o vha o lugela u fhindula zwithivheli zwe zwa bulwa u thomani, o tendelwa u ita zwe a vha a tshi tama. Nga ḽa 18 Ṱhafamuhwe 1867, o thoma u vhalela Muhulwane J. N. Andrews na nṋe maṅwalwa e a lugiselela bugu yawe, Liv og Død (Vhutshilo na Lufu). Nga tshenetsho tshifhinga ro vha ri miraḓo ya komiti ya khanḓiso. Nga maṅwe maipfi, o ri vhudza nga Luisimane zwe maṅwalwa awe a amba nga Tshi-Denmark na Tshi-Norway.

GSAM 414Muhulwane Matteson U Vha Mugandisi

GSAM 414.1Nga tshenetsho tshifhinga ho vha hu si na mugandisi we a vha a tshi nga litsha mushumo wawe uri a mu dzudzanyele maledere a u gandisa. Ngauralo o humbela u tendelwa u guda u a dzudzanya ene muṋe. O bvela phanḓa na wonoyu mushumo u swika o gandisa masiaṱari a ṱoḓaho u vha 1,000 a zwibugwana na mabammbiri nga luambo lwawe.

GSAM 414.2E na yeneyi nḓila ntswa ya u phaḓaladza ngoho vhukati ha vhathu vha hawe, o ṱuwa e na tshivhindi tsho vusuludzwaho, a tshi fara miṱangano kha mavundu o fhambanaho. U bva nga tshenetsho tshifhinga, mushumo wo bvela phanḓa nga u ṱavhanya vhukati ha vhathu vha Scandinavia.

GSAM 414Tshibammbiri tsha u Thoma nga Luambo lwa Nnḓa

GSAM 414.3Mushumo vhukati ha Vha-Denmark na Vha-Norway wo vha wo aluwa lwe ha humbelwa tshibammbiri tsha ṅwedzi muṅwe na muṅwe, tshe vhathu vha lwonolo lushaka vha vha vha tshi nga wana pfunzo na ṱhuṱhuwedzo ngatsho nga luambo lwavho. Ngauralo, nga ḽa 1 Phando 1872, ofisini ya Ṱolokanyo na Muḓivhadzi ho bviswa tshibammbiri tsha ṅwedzi muṅwe na muṅwe nga Tshi-Denmark, tshi re na masiaṱari a 24, tsho itwaho sa magazini, tshi no pfi Advent Tidende (Mafhungo a U ḓa). Nga ṅwaha wo tevhelaho tshenetshi tshibammbiri tsho engedzwa tsha vha na masiaṱari a 32. Tsho vha tshi tshibammbiri tsha u thoma tsha tshifhinga tsho vhewaho tshe tsha bviswa nga Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe nga luambo lwa nnḓa.

GSAM 414.4Nga 1874 vhatendi vha ambaho Tshi-Sweden vho vha vha tshi takalela mushumo nga maanḓa lwe ha thomiwa tshibammbiri tsha ṅwedzi muṅwe na muṅwe nga lwonolwo luambo, tshi re na masiaṱari a 16, tshi no pfi Svensk Härold.

GSAM 414.5Nga tshifhinga tshe Muhulwane Matteson a thoma ngatsho mushumo wa vhurumiwa kha vhathu vha Scandinavia mashangoni a havho (Fulwi 1877), ho vha hu tshi rumelwa khophi dza 266 dza Tidende u bva Amerika u ya Denmark ṅwedzi muṅwe na muṅwe, na dza 60 u ya Norway. Nga u vhala zwenezwi zwibammbiri, vhathu vha si gathi ngei Scandinavia vho vha vho no thoma u tevhedza Sabatha. Nga murahu ha u shuma hawe ṅwaha muthihi ngei Denmark, ho vha na zwigwada zwa vhatendi fhethu ho fhambanaho.

GSAM 415Ofisi ya u Gandisa ngei Norway

GSAM 415.1Nga murahu ha izwi Muhulwane Matteson o ya Norway, he nga ḽa 7 Fulwi 1879 a dzudzanya tshivhidzo tsha miraḓo ya 38, nga nṱhani ha mishumo yawe ngei Christiana. Muhulwane J. P. Jasperson, a bvaho Amerika, o ṱangana nae kha vhufunzi nga tshenetshi tshifhinga. Nga wonoyo ṅwaha ho dovha ha vhumbwa dzangano ḽa khanḓiso ngei Norway, ha rengwa ndaka Christiana ya ofisi ya u gandisa, kamara ya miṱangano ya vhurabeli ha tshivhidzo na dzikamara dza u dzula, nga mutengo wa $14,580. Lwa tshifhinganyana, ofisi ya Christiana yo bvisa khanḓiso ṱhukhu ya tshibammbiri tshine tsha pfi Tidernes Tegn vhege iṅwe na iṅwe.

GSAM 415.2Mathomoni a tshifhinga tsha u wa ha maṱari nga 1880, Muhulwane Matteson o ḓa Amerika u wana thuso ya u engedza mushumo wa Scandinavia. O vha hone kha Khonferentsi Khulwane ya wonoyo ṅwaha, a humela Yuropa nga Lambamai 1881 o ṱuṱuwedzwa vhukuma. Nga u ṱavhanya musi o no vhuya, ho rengwa mutshini wa u gandisa u re na tshivhumbeo tsha silinda, wa vhewa ofisini ya Christiana.

GSAM 415Zwibammbiri zwa Mutakalo nga Tshi-Denmark na Tshi-Sweden

GSAM 415.3Vho mbo ḓi thoma u bvisa tshibammbiri tsha mutakalo nga Tshi-Denmark, tshi no pfi Sundheds Bladet. Nga 1883 o bvisa tshibammbiri tshi fanaho nga Tshi-Sweden, na tshibammbiri tsha vhurereli tshi no pfi Sanningens Härold. Nga 1884 vho vha vhe na zwishumiswa zwa ofisi zwa mutengo wa $2,563. Kha wonoyu ṅwaha ho gandiswa na u phaḓaladzwa zwibammbiri zwa 115,000 zwoṱhe zwo ṱangana, hu sa katelwi zwibugwana zwa zwigidi zwinzhi na dziṅwe bugu.

GSAM 415Muhulwane Haskell ngei Scandinavia

GSAM 415.4Mushumo wa mashango a Scandinavia wo wana thuso khulwane nga u dalela ha Muhulwane Haskell nga 1882, nahone nga 1884 wo thuswa zwihulu nga mishumo ya Vhahulwane Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen na E. G. Olsen.

GSAM 416Mma White Vha Thusa Scandinavia Vhukuma

GSAM 416.1Nga 1885, Mma E. G. White na murwa wavho, W. C. White, vho dalela Scandinavia, nahone zwenezwo zwo vha zwa ndeme khulwane kha mushumo wa henefho. Vhaṅwe vho vha vho dzhia uri vhashai vha ḽeneḽo shango vha nga si kone u bvisa fumi, na uri a zwi na mushumo u lingedza u vhambadza dzibugu. Vhuṱanzi he Mma White vha vhu ṋea ho ḓa nga tshifhinga tsho teaho, nahone vhathu vho vhu ṱanganedza zwavhuḓi, samusi zwo vhonala nga phindulo yavho ya uri: “Zwoṱhe zwe Murena a amba ri ḓo zwi ita, ra thetshelesa.” Kha lwonolu lwendo ho vha na tshanduko khulwane mushumoni wa Scandinavia, yo ḓiswaho zwihuluhulu nga mishumo ya Mma White ya u sa neta.

GSAM 416Hu Fhaṱwa Tshifhaṱo Tshiswa tsha Ofisi ngei Norway

GSAM 416.2Nga 1886 Vhahulwane O. A. Olsen na N. Clausen vho dalela mashango a Scandinavia, nahone wa vhuvhili o dzula henefho tshifhinga tshilapfu. Nga 1885 ho fhaṱwa tshifhaṱo tshiswa tsha ofisi ngei Christiana. Kha ṅwaha wo fhelaho nga ḽa 1 Khubvumedzi 1886, ofisi yo wana $5,386.68 nga u rengisa dzibugu na zwibugwana fhedzi, ngeno tshelede yo ṱanganedzwaho ya u badela u dzulela u rumelwa zwibammbiri yo vha i $3,146.03.

GSAM 416Zwivhidzo zwa 25 ngei Scandinavia

GSAM 416.3Muvhigo wo ṋewaho Khonferentsi Khulwane nga 1889 wo amba uri kha mushumo wa Scandinavia ho vha hu na zwivhidzo zwa 25, zwi re na miraḓo ya 926, vhe vha bvisa fumi ḽa $2,548.75. Ho dovha ha vha na vhafunzi vha rathi, vhaṋa vho ṋewaho thendelo ya u huwelela, na vhavhambadzi vha bugu vha 52. Tshelede ya dzibugu dzo rengiswaho Norway na Sweden kha kotara nthihi yo vha i $2,161.26.

GSAM 416Tshikolo ngei Christiana

GSAM 416.4Nga tshenetshi tshifhinga ho vha hu na tshikolo tshi shumaho ngei Christiana, tshi re na vhagudiswa vha 50. Nga 1891 Vhahulwane O. A. Olsen na E. J. Waggoner vho fara ngudo dza Bivhili ngei Christiana, he ha vha hone vhagudiswa vha 100. Kha dzenedzi ngudo ho funzwa nga vhuḓalo nga ha mushumo wa u vhambadza dzibugu.

GSAM 417Zwivhidzo zwa 40 ngei Scandinavia nga 1895

GSAM 417.1Nga murahu ha miṅwaha ya rathi, nga 1895, ri wana muvhigo wo ṋewaho nga Muhulwane D. A. Robinson, we nga tshenetsho tshifhinga a vha e mulanguli wa tshiṱiriki tsha mushumo wa mashangoni a nnḓa. Wonoyu muvhigo u sumbedza zwavhuḓi u aluwa huhulwane ha mushumo nga tshenetsho tshifhinga, lune ra u redza nga hezwi: “Scandinavia hu na zwivhidzo zwa 40 na miraḓo ya 1,458. Fumi ḽa ṅwaha woṱhe ḽo vha ḽi $5,585.55. Hu na vhafunzi vho nangiwaho vha 15, vha 11 vho ṋewaho thendelo ya u huwelela, nahone tshelede ya dzibugu dzo rengiswaho kha ṅwaha i swika kha $40,000. Yeneyi tshelede nnzhi yo wanala zwihuluhulu nga vhuḓidini ha vhavhambadzi vha bugu, nahone zwenezwo zwi shangoni ḽe nga 1885 vharengisi vha dzibugu, na vhafunzi vha lutendo lwashu, vha khwaṱhisedza uri u rengisa dzibugu nga u dzi vhambadza zwi nga si konadzee.

GSAM 417Khonferentsi Tharu dza Scandinavia

GSAM 417.2Kha mushumo wa Scandinavia zwino hu na khonferentsi tharu, dze dza dzudzanywa nga aya maḓuvha: Denmark, ḽa 30 Shundunthule 1880; Sweden, ḽa 12 Ṱhafamuhwe 1882; Norway, ḽa 10 Fulwi 1887. Muhulwane John Matteson, we a thoma mushumo wa vhurumiwa wa Scandinavia, a vula nḓila ya mushumo nga u bvelela huhulwane, nahone a shuma nga u ḓiimisela na u ḓikumedza uri vhenevho vhathu vha bvelele, o farwa nga vhulwadze vhu vhulayaho ha tshifuva, a fa ngei El Monte, California, nga ḽa 30 Ṱhafamuhwe 1896, e na miṅwaha ya 61.

GSAM 417MUSHUMO WA VHURUMIWA KHA BRITAIN

GSAM 417.3William Ings, mubebwa wa Hampshire, England, fhedzi e Muamerika nga muya na pfunzo samusi o dzula United States u bva vhuṱukuni, o swika Southampton a tshi bva Basel, Switzerland, nga ḽa 23 Shundunthule 1878. Nga tshenetshi tshifhinga o dzula lwa tshifhinganyana, vhege mbili fhedzi, a kona u humela kha shango ḽihulwane ḽa Yuropa lwa tshifhinganyana. Naho zwo ralo, nga u ṱavhanya o dovha a ya Southampton, he nga murahu ha miṅwedzi miṋa ya u shuma nḓuni nga nḓuni a tshi phaḓaladza zwibugwana na u ita mishumo ya vhurumiwa ye ya vha i tshi konadzea, a vhiga uri hu na vha fumi vha tevhedzaho Sabatha. Nga ḽa 30 Nyendavhusiku ḽa wonoyo ṅwaha, nṋe na mufumakadzi wanga ro swika Southampton, he ra shuma na Muhulwane Ings ri tshi fara miṱangano tshifhinga tsha vhuria ngei Shirley Hall na nḓuni ye ra vha ro i hira. Tshilimo tsha 1879 ro fara miṱangano ya ṱende ngei Southampton. Nga tshenetsho tshifhinga, henefho, Musidzana Maud Sisley (ane zwino a vha Mma Boyd) o ṱanganela kha mushumo, a tshi fara ngudo dza u vhala Bivhili na u shuma nḓuni nga nḓuni. Nga nṱhani ha honohu vhuḓidini, vhathu vha si gathi vho ṱanganedza ngoho. Kha vhuria ho tevhelaho ro fara miṱangano holoni ya Ravenswood Villa, tshifhaṱo tshe ra vha ri tshi dzula khatsho nahone ri tshi vhulunga khatsho dzibugu dza u phaḓaladza.

GSAM 418Muṱangano wa Ṱende ngei England

GSAM 418.1Tshilimo tsha 1880, Muhulwane Andrews, naho o vha a si na mutakalo wavhuḓi, o ḓa a tshi bva Switzerland uri a thuse kha muṱangano wa ṱende ngei Romsey, he vhaṅwe vhathu vha ṱanganedza mulaedza.

GSAM 418.2Nga ḽa 11 Phando 1880 ho dzudzanywa sosaiti ya mabammbiri. Miraḓo yo vha i tshi takalela wonoyu mushumo vhukuma, nahone ha phaḓaladzwa maṅwalwa manzhi.

GSAM 418.3Nga ḽa 8 Luhuhi 1880 ro vha na ndovhedzo yashu ya u thoma, ha lovhedzwa vhathu vha rathi. U swika nga ḽa 2 Fulwana 1881, vhathu vha 29 vho vha vho no lovhedzwa nga u mbwandamedzwa ngei Southampton.

GSAM 418Vhashumi Vha a Engedzea ngei England

GSAM 418.4Nga phetho ya Khonferentsi Khulwane yo farwaho nga tshifhinga tsha u wa ha maṱari nga 1881, Muhulwane A. A. John na mufumakadzi wawe, Geo. R. Drew na Musidzana Jennie Thayer vho ya England vha ṱanganela mushumoni wa vhurumiwa henefho. Nga ṅwaha wa 1882, Muhulwane Haskell o dalela mushumo wa Yuropa, a fhedza maḓuvha a si gathi e na vhashumi vha vhurumiwa ngei England, a tshi vha ṋea thuso ya ndeme nga nyeletshedzo na vhulivhisi.

GSAM 418.5Nga Ṱhafamuhwe 1882, ho thoma u gandiswa ṱhumetshedzo ya Britain ya masiaṱari mavhili ya Zwiga zwa Zwifhinga. Yo vha i tshi ṱumanywa na khophi dza 1,000 dza Zwiga dze dza rumelwa dzi tshi bva Amerika. Dzenedzi dzo shumiswa kha mushumo wa vhurumiwa ngei Britain Ḽihulwane. Muvhigo wa mushumo wa ḽa 1 Tshimedzi 1883 u sumbedza uri nga tshenetsho tshifhinga ho vha hu na vhathu vha 100 vha tevhedzaho Sabatha. Fumi ḽo bviswaho u bva mathomoni a mushumo wa vhurumiwa ḽo vha ḽi $2,078.71.

GSAM 419Mushumo wa Vhurumiwa Zwikepeni

GSAM 419.1Nga vhulenda ha vhalanguli vha zwikepe, Muhulwane Ings o tendelwa u rumela miṱumba ya zwibugwana na zwibammbiri mahala kha vhuimazwikepe vhuhulwane ha 80 ha “Khampani ya Zwikepe zwa Muṱaḓi ya Peninsula na Vhubvaḓuvha,” ngei Afurika Tshipembe, Indies dza Vhubvaḓuvha na dza Vhukovhela, Amerika Vhukati na Zwiṱangadzimeni zwa Bay. Nga ṱhuṱhuwedzo ya maṅwalwa o rumiwaho nga yeneyi nḓila, vhathu vho thoma u takalela ngoho tshiṱangadzimeni tsha Demarara. Ro wana eneo mafhungo nga marifhi a bvaho tshiṱangadzimeni.

GSAM 419“Ḓivhazwakale ya Sabatha” i Vhewa Dziḽaiburari dza England

GSAM 419.2Khophi ya bugu ya Muhulwane Andrews ya Ḓivhazwakale ya Sabatha yo vha yo dovha ya vhewa kha dziḽaiburari dza nnyi na nnyi na dzikamara dza u vhala mahala dza 60 u mona na Britain Ḽihulwane. Dzenedzo bugu dzi kha ḓi vha hone henefho, dzi tshi vhudza mafhungo vhane vha funa u vhala.

GSAM 419.3Nga 1884 Muhulwane Butler o dalela England, o ṱuwa na vhaṅwe vhashumi vha wonoyu mushumo. Vhahulwane S. H. Lane na Robert Andrews vho ṱuwa Boston nga tshikepe nga ḽa 9 Shundunthule 1885 u ya u ṱanganela mushumoni wa vhurumiwa ngei Britain Ḽihulwane. U dalela ha Mma White ngei England ho ṋea vhashumi nungo na ṱhuṱhuwedzo. Mma White na murwa wavho vho fhedza vhege dzi si gathi henefho musi vha sa athu humela Amerika vha tshi bva mushumoni wa Yuropa.

GSAM 419Hu Thomiwa “Ngoho ya Zwino”

GSAM 419.4Mathomoni a 1884, nga u ṱavhanya musi Muhulwane Butler o no swika England, ho phethwa uri hu thomiwe tshibammbiri tsha masiaṱari a malo ngei Grimsby, tshi no pfi Ngoho ya Zwino, tshi tshi bviswa luvhili nga ṅwedzi, M. C. Wilcox e mudzudzanyi watsho. Tshenetsho zwino tshi bviswa London, England, vhege iṅwe na iṅwe tshi na masiaṱari a 16, hu tshi bviswa khophi dzi ṱoḓaho u vha 18,000 nga vhege.

GSAM 420.1Nga 1889, Muhulwane Holser o vhiga uri Mushumo wa Vhurumiwa wa Britain wo vha u na zwivhidzo zwa malo, zwi re na vhathu vha 200 vha tevhedzaho Sabatha, vha 65 vhavho vhe London. Fumi ḽa ṅwaha wo fhiraho ḽo vha ḽi $1,244.58. Ho vha hu na vhafunzi vho nangiwaho vhavhili, vhavhili vho ṋewaho thendelo ya u huwelela, vharumiwa vhavhili vha zwikepeni na vhashumi vha Bivhili vha sumbe. Ho vha hu nga tshenetshi tshifhinga he Vhahulwane Wm. Hutchinson na Francis Hope vha ṱanganela mushumoni wa vhurumiwa wa England.

GSAM 420Pacific Press ngei London

GSAM 420.2Nga ṅwaha wa 1890 Khampani ya Khanḓiso ya Pacific Press, ya Oakland, California, yo vula ofisi ya davhi ngei 48 Paternoster Row, London, na ofisi ya u gandisa ngei 451 Holloway Road, London, N. Tshelede ya dzibugu dzo rengiswaho nga ofisi kha ṅwaha wa u thoma, nga mitengo ya u rengisa nga vhunzhi, yo vha i $9,556.89.

GSAM 420.3Nga Luhuhi 1895, Muhulwane Robinson o ṋea muvhigo u tevhelaho:

GSAM 420.3“Ngei Britain Ḽihulwane hu na zwivhidzo zwa 11, miraḓo ya 363, vhafunzi vhaṱanu na muthihi o ṋewaho thendelo ya u huwelela. Fumi ḽa ṅwaha wo fhiraho ḽo vha ḽi $5,077.20, kana ndinganyelo ya $13.98 kha muraḓo muṅwe na muṅwe. Ndaka ya ofisi ya khanḓiso zwino ndi ya Sosaiti ya Dzitshakatshaka ya Mabammbiri, yo Khakelwaho, ine ya dovha ya i langula, i khampani ya England.”

GSAM 420.4Nga Nyendavhusiku 1895, Muṅwaleli wa Mushumo wa Vhurumiwa wa Mashangoni a Nnḓa o vhiga uri ngei Britain Ḽihulwane ho vha hu na miraḓo ya 560. Fumi ḽo engedzea nga $1,000 kha wonoyo ṅwaha. Nga tshenetsho tshifhinga, zwigwada zwa malo zwo vha zwi tshi kuvhangana nga Sabatha fhethu ho fhambanaho ngei London.

GSAM 420.5Nga yeneyo nḓila mushumo wa vhurumiwa kha ḽeneḽo shango wo bvela phanḓa, nga zwiṅwe zwifhinga u aluwa hawo hu tshi ṱoḓa u sa vhonale. Kha miṅwe mavu mbeu a dzi meli nga u ṱavhanya sa kha maṅwe. Dzi lenga u mela, fhedzi musi dzi tshi aluwa dzi khwaṱha nahone dza konḓelela. Zwo ralo na nga ngoho ya mulaedza wa vhuraru kha wonoyu muvhuso. Mbeu yayo yo zwalwa, ya ṱoka midzi, ya aluwa nga zwiṱuku u swika zwino yo no vha khulwane.

GSAM 421MUSHUMO WA VHURUMIWA KHA AUSTRALASIA

GSAM 421.1Nga ḽa 10 Shundunthule 1885, Vhahulwane S. N. Haskell, J. O. Corliss na muṱa wawe, M. C. Israel na muṱa wawe, Wm. E. Arnold na Henry Scott vho ṱuwa San Francisco nga tshikepe u thoma mushumo wa vhurumiwa ngei Australia. Miṅwaha ya 11 phanḓa ha tshenetshi tshifhinga, nga 1874, muṱanganoni wo farwaho Battle Creek, Mma White vho amba uri tshakha nnzhi dzi kha ḓi ḓo ṱanganedza ngoho, na uri vho vhona mitshini ya u gandisa i tshi shuma, dzibugu na zwibammbiri zwi tshi gandiswa mashangoni o fhambanaho. Musi vha tshi humbelwa u bula mashango e vha vha vha tshi khou amba ngao, vho fhindula uri Australia ndi ḽone dzina ḽi ḽoṱhe ḽe vha vha vha tshi ḽi humbula.

GSAM 421Muungo wa Bivhili

GSAM 421.2Nga mishumo ya u ḓiimisela na u bvelela ya Muhulwane Haskell na vhe a vha e navho, mulaedza wo bvela phanḓa nga u ṱavhanya lwe zwa vhonala zwi zwa ndeme u gandisa tshibammbiri ngei Australia. Ngauralo ho dzudzanywa mushumo wa khanḓiso, nahone nga ḽa 1 Phando 1886, ngei Melbourne ho bviswa tshibammbiri tsha ṅwedzi muṅwe na muṅwe tshi re na masiaṱari a 16, tshi no pfi Muungo wa Bivhili na Zwiga zwa Zwifhinga. Kha khanḓiso ya u thoma ho gandiswa khophi dza 6,000, ngeno khanḓiso ya nga misi yo vha i ya 3,000 fhedzi.

GSAM 421Hu Dzudzanywa Tshivhidzo tsha u Thoma ngei Australia

GSAM 421.3Nga ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege, ḽa 10 Lambamai 1886, ho dzudzanywa tshivhidzo tsha u thoma tsha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe ngei Australia. Ho vha hu na vhathu vha 18 vhe vha vha vho saina mulanga, nahone vhaṅwe vha sumbe vho humbela u ṱanganedzwa nga ndovhedzo. Vhenevho vho lovhedzwa nga Sabatha yo tevhelaho, nahone Sabatha iṅwe na iṅwe kha vhege dzi si gathi ho engedzwa miraḓo u swika tshivhidzo tshi tshi vha na vha 55. U swika nga Shundunthule 1886, tshivhalo tsha vho ṅwaliswaho vhoṱhe tsho vha tshi 90. Nga nnḓa ha vhenevha, ho vha hu na vhathu vha ṱoḓaho u vha 35 vhe vha vha vha tshi tevhedza Sabatha kha zwiṅwe fhethu.

GSAM 421.4Ofisini ya u gandisa ho vha hu na mitshini mivhili yavhuḓi ya u gandisa na nzhini, zwoṱhe zwo badelwaho tshoṱhe, zwi zwa Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe vha ḽeneḽo shango ḽa kule vhukuma—ḽi re kule nga maele a ṱoḓaho u vha 7,000 na ofisi yashu khulwane i re Oakland, California.

GSAM 422.1Nga 1886 mulaedza wo phaḓalala wa swika New Zealand. Muvhigo u bvaho mushumoni wa Australia u amba uri ngei New Zealand ho vha hu na vhathu vha 50 vha tevhedzaho Sabatha. Tshelede yo ṱanganedzwaho ofisini nga u rengisa dzibugu yo vha i $700. Nga nnḓa ha izwi, vhavhambadzi vha bugu vho vha vho rengisa khophi dza 400 dza Nndwa Khulwane ngei New Zealand, na khophi dza 1,000 dza Mihumbulo nga ha Daniele ngei Australia.

GSAM 422Tshifhaṱo tsha Ofisi ngei Australia

GSAM 422.2Kha muvhigo wo ṋekedzwaho nga 19 Fulwana 1889, ri wana mafhungo a tevhelaho: Ho fhedzwa tshifhaṱo tsha ofisi ya u ganḓisa ngei Melbourne, tshi re na kamara ya vhurabeli ha tshivhidzo.

GSAM 422U Thoma Mushumo ngei Tasmania

GSAM 422.3Ho vhumbwa khonferentsi ya zwivhidzo kha vundu ngei Australia na iṅwe ngei New Zealand, nahone Vhahulwane Israel na Steed vho ṱanḓavhudza mushumo u swika Tasmania. Henefho Tasmania ho no vhumbwa zwivhidzo zwiraru, zwi re na miraḓo ya 136 yo ṱangana. Nga nnḓa ha avha hu na vhaṅwe Vhalondelavha Sabatha vho balanganaho, vha sa athu vhumbwa uri vha vhe tshivhidzo.

GSAM 422.4Fumi ḽa ṅwaha kha tsimu ya mushumo ya Australia ḽo vha $9,371. Ho vha hu na vhavhambadzi vha bugu vha 15 kha yeneyo tsimu, vhe vha rengisa bugu dza mutengo wa $19,500.

GSAM 422.5Kha lwendo lwawe lwa vhuvhili lwa u mona na shango, Muhulwane Haskell o dovha a dalela Australia, a ya khonferentsini yavho yo farwaho nga Ṱhangule 1889, a thusa zwavhuḓi nga nḓila nnzhi. Tshenetsho tshigwada tsho vha tshi tshi kha ḓi tou bva u vhumbwa tsho livhuwa vhukuma thuso yawe. Vhashumi vho fhambanaho vha bvaho Amerika vho dalela Australia nga zwifhinga zwo fhambanaho vha tshi itela mushumo muthihi muhulu, wa u fhaṱa na u khwaṱhisa mushumo wa Mudzimu.

GSAM 422Mma White ngei Australia

GSAM 422.6Nga luṱavula lwa 1891, Mma E. G. White, murwa wavho W. C. White, Muhulwane Geo. B. Starr na vhaṅwe vho bva California vha ya Australia, vha swika nga Nyendavhusiku, hu vhukati ha tshilimo kha ḽeneḽo dzhango. Naho Mma White vho shuma vha tshi khou lwala muvhilini miṅwahani miṱanu na miṋa ye vha dzula kha ḽeneḽo shango, vhuṱanzi havho ho thusa vhukuma u ita uri mushumo u tshimbidzane zwavhuḓi na muya na muhumbulo wa mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru. Nga tshifhinga tshe vha vha vhe Australia, Muhulwane J. O. Corliss o dovha a ṱanganyela kha mushumo wa henefha, nahone W. A. Colcord na vhaṅwe vha dzhena kha tsimu ya mushumo sa vhafunzi, vhadededzi na vhaṅwe vhashumi.

GSAM 423Muhulwane Olsen ngei Australia

GSAM 423.1Nga tshifhinga tsha vhulanguli ha Muhulwane O. A. Olsen sa muphuresidennde wa Khonferentsi Khulwane, o dalela zwiimiswa zwashu zwoṱhe zwihulwane u mona na shango ḽoṱhe. Hezwi zwo ṱoḓa u tshimbila nzendo ndapfu, lwendo lwa u mona na shango. O fara lwendo lwonolwo uri a kone u ḓivha khwine zwine vha zwi ṱoḓa na vhuimo ha mishumo yo fhambanaho ya vhurumiwa, uri a kone u vha shumela a sa ṱaluli. Ndi kha lwonolwu lwendo, nga 1893, he a fhedza vhege dzo vhalaho ngei Australia.

GSAM 423Khonferentsi ya Mbumbano ya Australasia

GSAM 423.2Nga tshenetshi tshifhinga ho vhumbwa Khonferentsi ya Mbumbano ya Australasia, yo vhumbwaho nga khonferentsi dza zwivhidzo kha mavundu a Australia na New Zealand, na tsimu dza vhurumiwa dza Australia. Yeneyi khonferentsi i ṱangana luthihi kha miṅwaha mivhili, nahone i langulwa u ya nga maitele a khonferentsi dza mbumbano dza maṅwe mashango. Nga ṅwaha wa 1893 vhavhambadzi vha bugu vha si gathi vhe vha vha vhe kha yeneyi tsimu vho rengisa khanḓiso ya bugu dza 5,000 dza Maga a u Ya ha Kristo, nahone ha ganḓiswa khanḓiso ya vhuvhili ya tshivhalo tshi fanaho. Nga tshilimo tsha 1894-95, vho ṱanganedza khumbelo dza 4,000 dza bugu dzine dza rengwa nga u thoma dza odariwa, nga miṅwedzi miṋa.

GSAM 423Muhulwane Prescott ngei Australia

GSAM 423.3Nga 1895 Muhulwane W. W. Prescott, Muṅwaleli wa Pfunzo wa tshenetshi tshigwada tsha vhurereli, o fhedza miṅwedzi yo vhalaho kha yeneyi khonferentsi, a ṋekedza tshifhinga tshinzhi na u elekanya nga ha ḽeneḽi sia ḽa mushumo. Nga tshenetsho tshifhinga o fara muṱangano wa u gudisa nga ha pfunzo, we wa vha thusa vhukuma.

GSAM 424.1Muvhigo wa mushumo wa ṅwaha wo ṋekedzwa kha Khonferentsi Khulwane nga Muhulwane W. C. White, nahone ndi hoyu u tevhelaho:

GSAM 424.1“Khonferentsi ya Mbumbano ya Australia yo vhumbwa nga zwivhidzo zwa 17 zwi re na miraḓo ya 1074, vhe vha bvisa fumi ḽa $9,810.10 ṅwahani wo fhiraho. Yeneyi khonferentsi i na vhafunzi vha 12 vho vhewaho zwanḓa, vhaṅwe vhavhili vha re na thendelo ya u funza, vhashumi vhararu vha Bivhili, na vhavhambadzi vha bugu vha 50, vhe vha rengisa bugu dza mutengo wa $28,731.11 ṅwahani wonoyo. Nga wonoyo ṅwaha koloni ya New South Wales, i re na zwivhidzo zwa rathi na miraḓo ya 321, yo fhandekanywa na Khonferentsi ya Australia, ya vhidzwa Khonferentsi ya New South Wales.”

GSAM 424MUSHUMO WA VHURUMIWA WA AFURIKA TSHIPEMBE

GSAM 424.2Kha Khonferentsi Khulwane yo farwaho ngei Battle Creek nga 1886, ho haseledzwa mafhungo a u thoma mushumo wa vhurumiwa ngei Afurika Tshipembe. Sa izwi ho dzhiiwa tsheo ya u tikedza wonoyo mushumo, mathomoni a tshilimo tsha 1887 ho itwa ndingedzo ya u thoma mushumo kha ḽeneḽo shango ḽi re kule, he vha si gathi, vhe vha vha vho no thoma u londota Sabatha, vha vha vha tshi khou humbela vhashumi.

GSAM 424Vhahulwane Boyd na Robinson ngei Afurika Tshipembe

GSAM 424.3U itela wonoyu mushumo, nga 11 Shundunthule, Muhulwane C. L. Boyd na muṱa wawe, Muhulwane D. A. Robinson na mufumakadzi wawe, na vhaṅwe vhashumi, vho ṋamela tshikepe vha bva ḓoroboni ya New York vha livha Afurika, vha tshi fhira nga Liverpool na London. Nga murahu ha miṅwaha miraru, kha Khonferentsi Khulwane, Vho P. W. B. Wessels vho amba uri musi avha vhashumi vha tshi swika Afurika ho vha hu na vhathu vha ṱoḓaho u vha 40 vhe vha vha vho no londota Sabatha ya mulayo wa vhuṋa, nga ṅwambo wa u vhala zwo ganḓiswaho nga ha zwenezwo na u guda Maṅwalo.

GSAM 424.4Vhahulwane Robinson na Boyd vho thoma mushumo wa vhurumiwa ngei Cape Town, nahone u bva henefho wa ṱanḓavhuwa wa ya devhula-vhubvaḓuvha lu ṱoḓaho u vha maila dza 800 u swika Kimberley, fhethu hune ha bviwa daimane.

GSAM 424.5U swika nga ṅwaha wa 1889, ho vha hu na vhafunzi vhavhili fhedzi, muthihi a re na thendelo ya u funza, zwivhidzo zwiṋa na miraḓo ya 80; avha vho bvisa fumi ḽa $2,798.36. Nga wonoyu ṅwaha Muhulwane Ira J. Hankins wa Amerika o shuma ngei Cape Town a wana mvelelo dzavhuḓi, nahone Vho Druillard na mufumakadzi wavho vho bva Nebraska vha ḓa u ṱanganyela kha mushumo wa henefha fhethu, na u kovhelana mishumo na u shaya zwine zwa wela vhane vha vhidzwa u thoma mushumo kha tsimu ntswa. Mushumo wa mufumakadzi wa Vho Druillard wo vha wo livhiswa zwihuluhulu fhethu ha u vhulunga na u phakhela bugu, he vhulanguli ha ḽeneḽi sia ha siiwa zwanḓani zwavho; ngeno Vho Druillard vho farakanea nga mushumo wa vhurumiwa nga u angaredza. Nga wonoyo ṅwaha, kha zwikepe zwe zwa ima kha honoho vhuimazwikepe, vho rengisa bugu dza mutengo wa $750.

GSAM 425Muhulwane Haskell ngei Afurika

GSAM 425.1Ndi nga Ṱhangule wa wonoyu ṅwaha he Muhulwane Haskell a swika Cape Town. O shumisa zwavhuḓi miṅwedzi miṱanu a tshi dalela na u shuma na zwigwada zwo fhambanaho ngei Afurika Tshipembe. Nga lwonolwu lwendo mushumo wo khwaṱhiswa wa fhaṱiwa, na ene a ṱuṱuwedzea mbiluni nga u vhona mitshelo ya mushumo wawe. Ho vuswa dzangalelo kha mushumo wa pfunzo, lwe vhagudiswa vha 12 vha bvaho Afurika vha ḓa Amerika u dzhena zwikolo zwa tshigwada tshashu tsha vhurereli.

GSAM 425.2Nga tshenetsho tshifhinga mushumo wa u vhambadza bugu wo ṋewa ṱhogomelo yo teaho. Ho farwa muṱangano wa u gudisa nga ha wonoyu mushumo ngei Cape Town, wo rangwaho phanḓa nga Vho E. M. Morrison, we wa vusuludza ḽeneḽi sia ḽa ndeme ḽa mulaedza wa ḽi ṋea nungo. Nga murahu ha pfunzo yo ṋekedzwaho kha wonoyu muṱangano, vhavhambadzi vha bugu vha 13 vho rengisa na u isa bugu dza mutengo wa $5,621.28 nga miṅwedzi ya rathi. Zwa vhukuma khumbelo dza bugu dzo vha nnzhi lwe dza tou “lemela” ofisi ya London, ngauri bugu dzo vha dzi sa koni u lugiswa nga u ṱavhanya ho eḓanaho u fusha ṱhoḓea.

GSAM 425.3Nga ṅwaha wa 1892, Muhulwane A. T. Robinson o ṱanganyela kha mushumo wa Afurika Tshipembe. Nga tshenetsho tshifhinga mushumo wo vha wo no aluwa lwe ha ṱoḓea fhethu huswa ha u vhulunga na u phakhela bugu u dzhia vhudzulo ha ha kale. Ngauralo ho fhaṱiwa tshifhaṱo tshiswa tshihulwane lune tsha vha na tshikhala tsha u farela miṱangano ya tshivhidzo.

GSAM 426Tshifhaṱo tsha Khoḽidzhi ngei Afurika

GSAM 426.1Nga yeneyi nḓila mushumo wo bvela phanḓa nga zwiṱuku nga zwiṱuku, u swika hu tshi fhaṱiwa tshifhaṱo tsha khoḽidzhi ngei Claremont, muḓana wa nga nnḓa ha Cape Town, nga mutengo wa $35,000. Thuso nthihi fhedzi ye vha i humbela kha vhahavho vha Amerika yo vha ya uri vha rumele tshigwada tsha vhadededzi vha re na vhukoni ha u funza pfunzo ya khoḽidzhi, nahone vhone vhaṋe vha ḓo badela tshinyalelo. Musi khumbelo yeneyi yo no fushiwa, tshikolo tsho vulelwa nga 1 Luhuhi 1893.

GSAM 426Khonferentsi ya Afurika Tshipembe

GSAM 426.2Khonferentsi ya Afurika Tshipembe yo vhumbwa nga 1892. Kha Khonferentsi Khulwane ya 1893 ho vouthwa uri i ṱanganedzwe kha Khonferentsi Khulwane. Nga tshenetsho tshifhinga yo vha i na zwivhidzo zwiṱanu na miraḓo ya 138, vhe vha bvisa fumi ḽa $34,077.32 ṅwahani wo fhiraho. Kha wonoyu muṱangano Khonferentsi ya Afurika Tshipembe yo vha yo imelelwa nga Peter Wessels, we nga mafunda a ṋekedza Khonferentsi Khulwane $16,000, tshelede i fhiraho ye Khonferentsi Khulwane ya i shumisa kha u thoma mushumo ngei Afurika Tshipembe. Nga nnḓa ha tshenetshi tshifhiwa, ene na muṅwe wa vharathu vhawe vho ṋekedza $40,000 u thoma mushumo wa u alafha vhathu mahala ḓoroboni ya Chicago.

GSAM 426.3Kha Khonferentsi Khulwane ya 1895, Muṅwaleli wa Vhurumiwa ha Mashango a Nnḓa o amba nga ha tsimu ya Afurika a ri:

GSAM 426.3“Khonferentsi ya Afurika Tshipembe yo vha yo no vhumbwa miṅwaha mivhili fhedzi, fhedzi nga tshenetsho tshifhinga Khonferentsi Khulwane yo rumela vhashumi vha 12 kha yeneyo tsimu. Vhavhili khavho vho ya vhukati ha shango sa vharumiwa vha ḓiṱhogomelaho nga zwavho, ngeno vhaṅwe vho dzhena mushumoni kha masia o fhambanaho. Yeneyo khonferentsi i na tshikolo tshi bvelaho phanḓa zwavhuḓi, haya ha zwisiwana na tshifhaṱo tsha u alafha na u vusuludza mutakalo tshine tsha kha ḓi fhaṱiwa. Mbalombalo dzi sumbedza uri miraḓo yavho ndi 184.”

GSAM 426Dzigurannḓa dzi Ganḓiswaho ngei Afurika Tshipembe

GSAM 426.4Mafhungo a mbofholowo ya vhurereli ngei Afurika Tshipembe o ṱuṱuwedza vhathu vhashu miṅwedzini i si gathi yo fhiraho uri vha ganḓise gurannḓa mbili, iṅwe nga luambo lwa Holland, i vhidzwaho De Wachter; iṅwe nga Luisimane, i vhidzwaho The South African Sentinel and Gospel Echo. Yeneyi ya vhuvhili i phakhelwa nga khophi dza 4,000.

GSAM 427Khonferentsi ya Mbumbano ya Afurika Tshipembe

GSAM 427.1Nga Phando 1903, ho vhumbwa Khonferentsi ya Mbumbano ya Afurika Tshipembe, yo vhumbwaho nga khonferentsi dza zwivhidzo kha mavundu a Cape Colony na Natal-Transvaal, na mishumo ya vhurumiwa ya Basutoland na Matabeleland, i re fhasi ha vhulanguli ha Khonferentsi ya Mbumbano. Kha yeneyi khonferentsi hu na zwivhidzo zwa 15 zwo vhumbwaho zwi re na miraḓo ya 595, zwigwada zwa ṱahe zwi sa athu vha zwivhidzo zwi re na miraḓo ya 90, na Vhalondelavha Sabatha vha 30 vha dzulaho vhe vhoṱhe, hu tshi ṱangana vha 715, vhe vha bvisa fumi ḽa $7,850. Ho vha hu na vhashumi vha 39, vha 21 khavho vha tshi holiswa nga khonferentsi dzo fhambanaho.

GSAM 427TSIMU YA POLYNESIA

GSAM 427.2Nga ṅwaha wa 1876, Muhulwane James White na muṅwali vho rumela volumu ya Zwiga zwa Zwifhinga na mabammbiri maṅwe a vhurereli, zwo fhelekedzwa nga vhurifhi, ngei tshiṱangadzimeni tsha Pitcairn. Enea maṅwalwa o vhewa kha tshikepe tshe tsha vha tshi tshi ḓo mona na Cape Horn tshi tshi ya New York. Ro khwaṱhisedzwa uri tshikepe tshi ḓo ima ngei Pitcairn, nahone henefho tshenetsho tshiputo tshi ḓo ṋekedzwa. Ro vha ri sa ḓivhi muthu na muthihi kha tshiṱangadzime, na tshone tshiṱangadzime ri sa tshi ḓivhi, nga nnḓa ha bvumo ḽatsho ḽa uri vhadzulapo vhatsho ndi vhathu vho ḓiṋekedzaho, vha ofhaho Mudzimu. Maṅwalwa o rumelwa ri tshi lingedza fhedzi.

GSAM 427U Dalela Pitcairn

GSAM 427.3A ro ngo pfa tshithu nga ha vhathu kana maṅwalwa ashu u swika Vho John I. Tay vha tshi dalela tshiṱangadzime nga ṅwaha wa 1886, nga murahu ha miṅwaha ya fumi. Ndi hone ro pfa uri nga ṅwambo wa u vhala volumu ya Zwiga zwa Zwifhinga na mabammbiri a vhurereli, vhathu vha tshiṱangadzime tshoṱhe vho vhuya vha ṱoḓou dzhia tsheo ya u shandula ḓuvha ḽavho ḽa vhurabeli u bva kha ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege ḽa vha ḓuvha ḽa vhusumbe, vha londota Sabatha ya Murena. Naho zwo ralo, a vho ngo ita hezwi u swika nga tshifhinga tsha u dala ha Vho Tay. Vhone vho vha vho no fhedza tshifhinga tshilapfu vha tshi pfa vha tshi ṱuṱuwedzwa vhukuma u dalela tshiṱangadzime, fhedzi vho vha vha sa ḓivhi vhathu vhatsho nga tshavho, kana dzangalelo ḽavho ḽe ḽa vha ḽo no vuswa kha ngoho.

GSAM 428.1Nga murahu ha u humela havho Amerika, vho humbela nga u fhisea vhukuma uri hu fhaṱiwe tshikepe tshe vharumiwa vha vha vha tshi nga hwaliwa ngatsho u bva kha tshiṅwe tshiṱangadzime u ya kha tshiṅwe Lwanzheni lwa Pacific. Vho ya kha Khonferentsi Khulwane yo farwaho nga ṅwaha wa 1889, wonoyu muhumbulo u wone u re phanḓa mihumbuloni yavho, nahone henefho vha humbelela mishumo ya zwiṱangadzime zwa Polynesia. Khonferentsi, i tshi vhona vhudele ha wonoyu mushumo, yo voutha uri hu kuvhanganywe nga zwifhiwa tshelede ya $12,000 ya u fhaṱa kana u renga tshikepe tsha u shuma vhukati ha zwiṱangadzime zwa Lwanzhe lwa Pacific.

GSAM 428U Fhaṱiwa ha Pitcairn

GSAM 428.2U tendelana na yeneyi tsheo, tshikepe tsha Pitcairn tsho fhaṱiwa nga tshilimo tsha 1890 tsini na Benicia, hu ṱoḓaho u vha maila dza 30 u bva Oakland, California, nga mutengo wa $12,035.22. Nga zwipiḓa zwiraru zwa zwiṋa zwa ṅwaha yeneyi tshelede yo kuvhanganywa, ya ṋekedzwa nga Zwikolo zwa Sabatha u itela wonoyu mushumo fhedzi, nahone a ho ngo vhuya ha vha na tshifhiwa tsho ṋekedzwaho nga dakalo na u fhisea zwi fhiraho zwenezwi. Tshikepe tsho ṋekedzwa Mudzimu ngei Oakland, California, nga 25 Khubvumedzi 1890. Vhathu vha ṱoḓaho u vha 1,500 vho kuvhangana kha tshikepe na kha vhuimazwikepe u ṱalela vhuṱambo honoho.

GSAM 428Lwendo lwa u Thoma lwa Pitcairn

GSAM 428.3Tshikepe tsho bva San Francisco kha lwendo lwatsho lwa u thoma tshi tshi ya tsimuni yatsho ya mushumo i re kule, nga 20 Tshimedzi. Vharumiwa vhe vha vha vhe khatsho vho vha Muhulwane E. H. Gates na mufumakadzi wawe, Muhulwane A. J. Read na mufumakadzi wawe, John I. Tay na mufumakadzi wawe, na tshigwada tsha vhashumi vha tshikepe vha vhurumiwa, vhe vha vha vhe fhasi ha Mulanguli wa tshikepe Marsh. Tshenetshi tshikepe tsho thoma tsha ya tshiṱangadzimeni tsha Pitcairn, maila dza 4,000 tshipembe ha San Francisco, he tsha swika nga 25 Ḽara. Musi tshikepe tshi tshi ṱuwa tshiṱangadzimeni nga 17 Nyendavhusiku, vhathu vhahulwane vha 82 vho vha vho no lovhedzwa, vha vhumbwa uri vha vhe tshivhidzo tsha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe. Nga murahu tshikepe tsha livha kha zwigwada zwa zwiṱangadzime zwa Society, Hervey, Samoa, Friendly na Fiji, tsha sia bugu dza vhurereli na mabammbiri a mutakalo na u ḓifara kha vhathu vha ambaho Luisimane. Nga miṅwedzi ya malo, u swika nga Khubvumedzi 1891, vharumiwa vho rengisa bugu dza mutengo wa $1,900, nga nnḓa ha u phakhela maṅwalwa manzhi a u vhala mahala.

GSAM 429.1Vharumiwa vho vhewa nga nḓila i tevhelaho: Muhulwane Read ngei Tahiti; Muhulwane Gates o sala Pitcairn u fhedzisa mushumo wo no thomiwaho henefho; ngeno Vho Tay vho nanga u shuma tshiṱangadzimeni tsha Fiji. Kha Review ya 14 Lambamai 1904, Muhulwane Fulton o amba nga ha mushumo wa Fiji a ri: “Zwino hu na Vhalondelavha Sabatha vha fhiraho 150 kha yeneyi tsimu ya vhurumiwa.” U bva Fiji, tshikepe tsho ya Aukland, New Zealand, uri hu itwe ndungiso na khwiniso dzo teaho, na u wana dziṅwe bugu.

GSAM 429U Lovha ha Vharumiwa

GSAM 429.2Nga murahu ha u sa vha hone ṅwaha muthihi, miṅwedzi ya 11 na maḓuvha a 18, Pitcairn tsho humela San Francisco, he tsha swika nga 9 Tshimedzi 1892. Nga tshenetshi tshifhinga Mulanguli wa tshikepe Marsh o vha o lovha, a vhulungwa tshiṱangadzimeni tsha New Zealand. Vho Tay vho farwa nga vhulwadze ha u zwimba ha mafhafhu, he vha si tsha fhola khaho. Na vhone vho lovha nga mulalo, vha vhulungwa shangoni ḽi re kule ḽa Fiji; nga yeneyo nḓila vhutshilo huvhili ha ndeme ho ṋekedzwa nga u ṱavhanya nga u rali kha Mushumo wa Vhurumiwa wa Polynesia.

GSAM 429.3Vharumiwa vhe vha vha vho dzula tshiṱangadzimeni tsha Tahiti, ngei Papaete, vho takala nga u vhona mitshelo ya mushumo wavho nga u ṱavhanya. Nga tshenetshi tshifhinga vho kona u rumela shangohayani muvhigo u takadzaho wa vhathu vha 40 vho rembuluwaho, vha vhumbwa uri vha vhe tshivhidzo tsha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe.

GSAM 429Lwendo lwa Vhuvhili lwa Pitcairn

GSAM 429.4Tshikepe tsho bva San Francisco kha lwendo lwatsho lwa vhuvhili nga 17 Phando 1893, tshi na vharumiwa vha tevhelaho: B. J. Cady na mufumakadzi wawe, J. M. Cole na mufumakadzi wawe, E. C. Chapman na mufumakadzi wawe, na M. G. Kellogg, M.D. Vho Hattie Andre, musidzana wa Ohio, vho ṱuwa navho sa mudededzi wa tshiṱangadzime tsha Pitcairn. Nga luṱavula lwa 1893, Vho Cady vho vula tshikolo ngei Raiatea, kha tshigwada tsha zwiṱangadzime zwa Society, tshi na vhagudiswa vha 60. Mafheloni a kotara ya u thoma tshivhalo tsho vha tsho gonya u swika kha 105. Mathomoni a kotara ya vhuvhili ho vha hu tshi dzhena vhagudiswa vha 120.

GSAM 430Lwendo lwa Vhuraru lwa Pitcairn

GSAM 430.1Lwendo lwa vhuraru lwa tshikepe lwo farwa nga 1893-94. Vharumiwa vha lwonolwu lwendo vho vha G. O. Wellman na mufumakadzi wawe na Lillian White, vhoṱhe vha bvaho Michigan, vhe vha vha vho dzudzanyelwa u ya Raiatea, he vha vha vha tshi ḓo thusa Muhulwane Cady mushumoni wawe. Vho Stringer na mufumakadzi wavho vho ya sa vharumiwa vha ḓiṱhogomelaho nga zwavho. Vho dzula Rurutu. Ngei Raratonga, he vhathu vha vha vha tshi londota Mugivhela sa Sondaha, ho vhewa Dokotela Caldwell na mufumakadzi wawe; ngeno Muhulwane Buckner na mufumakadzi wawe, vha California, vho siiwa Pitcairn. Nga tshifhinga tshe a dzula na avha vhathu, ho thomiwa mishumo minzhi miswa ya zwanḓa na u bveledza zwithu, ye ya thusa vhadzulapo nga nḓila nnzhi. Tsha u thoma, ho fhaṱiwa tshigayo tsha u gaya mavhele ane zwino a limiwa tshiṱangadzimeni, tshi shumaho nga muya; nahone nga one ayo maanḓa a muya hu tshimbidzwa mitshini miṱuku, zwe zwa ita uri hu thomiwe miṅwe mishumo ye vhadzulapo vha tshiṱangadzime vha vha vha sa athu u i ḓivha.

GSAM 430Lwendo lwa Vhuṋa lwa Pitcairn

GSAM 430.2Nga 15 Nyendavhusiku 1895, Muṅwaleli wa Vhurumiwa ha Mashango a Nnḓa o ri:—

GSAM 430.3“Zwino Pitcairn tshi vhuimazwikepe, tsho vhuya kha lwendo lwatsho lwa vhuṋa.... Mushumo wo thomiwa kha zwigwada zwa ṱahe zwo fhambanaho, nahone vhashumi vha tevhelaho vha khou shuma khazwo:—

GSAM 430.4“Kha tshiṱangadzime tsha Pitcairn, vhadededzi ndi E. S. Butz na mufumakadzi wawe, na Hattie Andre. Kha tshiṱangadzime tsha Norfolk, hu na vharumiwa vhaṅwe vha ḓiṱhogomelaho nga zwavho vha shumaho henefha, vhe vha bva Australia. Kha zwiṱangadzime zwa Society, mufunzi ndi B. J. Cady; vharumiwa vha zwa ngalafho ndi Vho R. A. Prickett na mufumakadzi wavho. Ngei Raratonga, vharumiwa vha zwa ngalafho ndi Dokotela J. E. Caldwell na mufumakadzi wawe, na vhasidzana Lillian White na Maude Young; vhadededzi ndi G. O. Wellman na mufumakadzi wawe, Muhulwane J. D. Rice na mufumakadzi wawe. Ngei Fiji, ndi Muhulwane J. M. Cole na mufumakadzi wawe. Kha zwiṱangadzime zwa Friendly, ndi Muhulwane E. Hilliard na mufumakadzi wawe. Ngei Rurutu, ndi Vho Stringer na mufumakadzi wavho, vharumiwa vha ḓiṱhogomelaho nga zwavho. Ngei Hawaii, ndi Muhulwane E. H. Gates na mufumakadzi wawe; vhadededzi ndi H. H. Brand na mufumakadzi wawe. Ngei Samoa, ndi Dokotela F. E. Braucht na mufumakadzi wawe. Muhulwane D. A. Owen na murwa wawe na ṅwananyana wawe ndi vharumiwa vha ḓiṱhogomelaho nga zwavho.

GSAM 431.1“Pitcairn tsho rengisa na u ṋekedza mahala maṅwalwa manzhi kha nzendo dzatsho nṋa. Nga ṅwambo wa zwenezwo, ho vha na Vhalondelavha Sabatha fhethu hunzhi. Ho vhumbwa zwivhidzo tshiṱangadzimeni tsha Pitcairn, ngei Norfolk na Tahiti.”

GSAM 431Pitcairn yo Rengiswa

GSAM 431.2Samusi zwino hu na nḓila dza u swika tsimuni ya Polynesia dze dza vha dzi siho musi tshikepe tshi tshi fhaṱiwa, tshikepe tsho rengiswa, ha shumiswa dziṅwe nḓila dza u isa mushumo phanḓa. Muhulwane E. H. Gates zwino ndi mulavhelesi wa tsimu ya Polynesia, nahone u vhiga mvelaphanḓa kha zwigwada zwo fhambanaho zwa zwiṱangadzime.

GSAM 431ZWIṰANGADZIME ZWA INDIA ZWA VHUKOVHELA

GSAM 431.3Vhuria ha 1889, Vho Wm. Arnold vha Amerika vho thoma mushumo wa u vhambadza bugu kha Zwiṱangadzime zwa India zwa Vhukovhela. Musi vha tshi khou ita wonoyu mushumo vho kona u wana madzina na ḓiresi dza vhathu vha 1,200, zwe zwa rumelwa kha Sosaiti ya Mabammbiri ya Dzitshaka uri i zwi shumise mushumoni wa vhurumiwa. Nga u ṅwalelana marifhi na u rumela zwishumiswa zwa u vhala kha dzenedzi ḓiresi, vhathu vho thoma u takalela ngoho, nahone nga zwenezwo nḓila ya u phaḓaladza evangeli nga u huwelela Ipfi ya vulea.

GSAM 431.4U fhindula khumbelo ya uri hu ḓe vhafunzi vha u shuma, Muhulwane D. A. Ball o ya Barbadoes na kha dziṅwe fhethu nga Ḽara 1890 u yo shuma. Vhathu vha si gathi vho ṱanganedza ngoho nga ṅwambo wa vhuḓidini hawe. Nga 1892, Vho Patterson vha bvaho California vho vhambadza bugu U Vhala Bivhili kha zwiṱangadzime, vha bvelela zwavhuḓi. Nga 1893, B. B. Newman o bva Florida a ya Jamaica u yo lavhelesa mushumo wa u vhambadza bugu musi Vho Arnold vhe siho. Vho Evans na Vho Hackett na vhone vho ya kha Zwiṱangadzime zwa India zwa Vhukovhela nga wonoyo ṅwaha u yo ita ulu lushaka lwa mushumo. Nga ṅwedzi wa Shundunthule, Muhulwane Haysmer na mufumakadzi wawe vho dzhena kha yeneyi tsimu u yo shuma hune ha ḓo vulea nḓila. Nga murahu ha zwenezwo, Vho Arnold vho vhuya, zwino vha tshi ḓo vhambadza bugu dzi ambaho nga ha mutakalo. U swika nga Fulwana 1895, Jamaica fhedzi ho vha ho rengiswa bugu dza ulu lushaka dza $8,200, ngeno bugu dza vhurereli dzo rengiswaho dzo vha dzi dza $7,654, dzoṱhe dzo ṱangana dzi $15,854. U phaḓaladzwa ha bugu nnzhi nga u rali ho thusa vhukuma u vhumba tshivhidzo tsho dzudzanyeaho zwavhuḓi tsha miraḓo ya 75 ngei Kingston, na u vula nḓila dza mushumo wa vhafunzi kha zwiṅwe zwipiḓa zwa tshiṱangadzime.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Mushumo wa henefha wo thoma nga nḓila i fanaho na ya Jamaica. Nga ṅwaha wa 1889, Vho F. B. Grant na mufumakadzi wavho vho rambiwa u dalela tshiṱangadzime uri vha ḓivhadze bugu dza tshivhidzo tshashu, nahone nga u rambiwa, Muhulwane Flowers na mufumakadzi wawe vho ṱavhanya u vha tevhela u yo shuma hune ha vulea nḓila. Vho bvelela zwavhuḓi, u swika Muhulwane Flowers a tshi farwa nga vhulwadze ha mufhiso, he ha ita uri a fe nga 29 Fulwi 1894. Muhulwane E. W. Webster o nangiwa u mu tevhela, nahone o ṱuwa New York nga tshikepe nga Ṱhangule 1895.

GSAM 432.2Nga 1896 vhashumi vha Zwiṱangadzime zwa India zwa Vhukovhela vho vha vhe avha: ngei Jamaica ho vha hu na Muhulwane A. J. Haysmer na W. W. Eastman, nahone kha Zwiṱangadzime zwa Bahama ho vha hu na vhavhambadzi vha bugu vha si gathi. Ngei Antilles Ṱhukhu ho vha hu na Muhulwane E. Van Deusen na mufumakadzi wawe, khathihi na C. F. Parmlee na mufumakadzi wawe vhe vhashumi vha Bivhili, na Vho Bean na Vho Hackett vhe vhavhambadzi vha bugu. Ngei Trinidad ho vha hu na Muhulwane E. W. Webster na mufumakadzi wawe, khathihi na Mufumakadzana Stella Colvin sa murumiwa wa zwa dzilafho. Mvelelo dza hone dzo vha dzo rali: Vhalondoli vha Sabatha vha 110 ngei Jamaica, na Vhalondoli vha Sabatha vha 50 ngei Trinidad, vho kuvhangana tsini na Couva; tshivhidzo tshithihi ngei Barbadoes, na tshigwada tshithihi ngei Antigua kha Antilles Ṱhukhu.

GSAM 432AMERIKA VHUKATI

GSAM 432.3Muhulwane F. J. Hutchins na mufumakadzi wawe vho ṱuwa United States vha ya Zwiṱangadzimeni zwa Bay nga 16 Ḽara 1891. Nga tshenetsho tshifhinga ho vha hu na vhathu vha ṱoḓaho u vha 20, vhunzhi havho vhe ngei Ruatan, vhe vha vha vha tshi khou londola Sabatha ya mulayo wa vhuṋa u ya nga Milayo ya Fumi. Vho thoma u ḓivha yeneyi ngoho nga zwishumiswa zwa u vhala zwe vha rumelwa nga poswo. Nga murahu ha miṅwaha miraru, nga 1894, W. A. Miller na mufumakadzi wawe vho ṱuwa California vha ya Bonacca, he vha dzhena mushumoni wa pfunzo sa vhadededzi tshikoloni tshe tsha vulwa nga 4 Fulwana 1894, kha tshifhaṱo tsha tshikolo tshe tsha fhaṱwa nga Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe. Kha themo ya u thoma, tshivhalo tsha vhagudiswa vhe vha vha vha tshi ḓa tsho vha tshi 34 nga u angaredza. Nga 1895 ho ḓivhadzwa uri tshikolo tshi a kona u ḓiṱhogomela nga masheleni, samusi tshivhalo tsha vhagudiswa tsho vha tsho engedzea tsha vha 45.

GSAM 433.1Kha Khonferentsi Khulwane yo farwaho nga 1895, Muhulwane Hutchins o vhiga uri kha zwiṱangadzime ho vha hu na vhathu vha 100 vha thetshelesaho mulaedza. O dovha a amba uri ho vha ho fhaṱiwa nnḓu mbili dza miṱangano dze dza vha dzi dza Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe. Nga ṅwambo wa u ṱahela ha mavu, zwe zwa ita uri mavu a u lima a vhe na mutengo muhulu, iṅwe ya dzenedzi nnḓu dza vhurabeli yo fhaṱiwa nṱha ha maḓi. Zwiḽa zwifhaṱo zwivhili na tshifhaṱo tsha tshikolo zwo ṅwaliswa uri zwi vhe zwa Dzangano ḽa Khonferentsi Khulwane. Mutengo wa thundu ya khonferentsi tshiṱangadzimeni wo anganyelwa u vha $1,789.60. Bugu dzo rengiswaho u swika nga 1895 dzo vha dzi dza $2,243.

GSAM 433Tshikepe Tshiṱuku tsha Amerika Vhukati

GSAM 433.2Musi khonferentsi yo sumbedzwa uri u vha na tshikepe tshiṱuku tsha u hwala vharumiwa u bva kha tshiṅwe tshiṱangadzime u ya kha tshiṅwe zwi nga leludza mushumo na u u vhuyedza, ho voutelwa uri hu fhaṱiwe tshikepe tsho raloho tsha mushumo wa kha Zwiṱangadzime zwa Bay, nga mutengo u sa fhiri $3,000.

GSAM 433.3Nga 1896, ho vha hu na vhashumi vhaṋa fhedzi ngei Amerika Vhukati: Muhulwane F. J. Hutchins na mufumakadzi wawe, na Muhulwane J. A. Morrow na mufumakadzi wawe ngei Honduras ya Spain. Ngei Belize, muḓi muhulwane wa Honduras ya Britain, ho vha hu na tshigwada tsha vhatendi vhe vha vha vha tshi londola ḓuvha ḽa vhusumbe u ya nga mulayo wa vhuṋa. Mushumo munzhi wa yeneyi tsimu wo itwa kha zwiṱangadzime zwa Lwanzhe lwa Caribbean. Henefha ho vha ho rengiswa bugu dza zwigidi zwi si gathi zwa dzidoḽara, nahone vhathu vha 60 vho vha vha tshi takalela ngoho ya mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru.

GSAM 434Lufu lwa Muhulwane Hutchins

GSAM 434.1Muhulwane F. J. Hutchins o shuma tsimuni ya Amerika Vhukati nga u fulufhedzea huhulu na nga u ḓiimisela lwa miṅwaha i ṱoḓaho u vha 12. Mafheleloni o fhelelwa nga maanḓa a u konḓelela, a kundwa nga vhulwadze. Zwino o awela e vhurongoni, o lindela u vhidzwa nga Muṋe wawe—u vhidzwa hune ha ḓo vusa vha fulufhedzeaho.

GSAM 434AMERIKA TSHIPEMBE

GSAM 434.2Pfunzo dza Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe dzo thoma u ḓivhadzwa ngei Amerika Tshipembe nga zwishumiswa zwo ganḓiswaho. Nga Tshimedzi 1891, Vho Snyder, Vho Stauffer na Vho Nowlin vho thoma mushumo wavho sa vhavhambadzi vha bugu ngei Argentina. Nga 1893, nga voutu ya Khonferentsi Khulwane, Muhulwane F. H. Westphal wa Illinois, mufunzi wa Mudzheremane, o dzhena mushumoni wa yeneyi tsimu ya vhurumiwa, nahone nga 1894, Frank Kelley wa California o ya Mavunduni o Ṱanganaho a Colombia sa murumiwa ane a ḓiṱhogomela nga masheleni awe. Nga murahu ha miṅwedzi i si gathi vho tevhelwa nga vhaṅwe vhashumi, nahone nga zwenezwo ha thomiwa wonoyu mushumo muswa wa vhurumiwa. Nga 1896 ho ṋekedzwa muvhigo u tevhelaho nga ha mushumo wa yeneyi tsimu: Chile hu na mufunzi muthihi, Muhulwane G. H. Baber, we a swika nga 19 Tshimedzi 1895; na vhavhambadzi vha bugu vhavhili, F. W. Richards na F. H. Davis. Argentina na hone hu na vhafunzi vhavhili, F. H. Westphal na Jean Vuilleumier; na vhavhambadzi vha bugu vhavhili, O. Oppegard na C. A. Nowlin. Nga nnḓa ha avha hu na vhashumi vha Bivhili vhaṋa, Lucy Post, Vho Snyder na mufumakadzi wavho, na John McCarthy. Brazil hu na vhafunzi vhavhili, Muhulwane W. H. Thurston na H. F. Graf; na vhavhambadzi vha bugu vhararu, A. B. Stauffer, J. F. Berger na J. A. Berger. Guiana ya Britain hu na vhafunzi vhavhili, Muhulwane W. G. Kneeland na Muhulwane P. Giddings; na vharumiwa vha zwa dzilafho vhavhili, Dokotela B. J. Fercoit na mufumakadzi wawe.

GSAM 435.1Nga 1896 ho vha ho rengiswa bugu dza dzidoḽara dza 1,000 ngei Chile, nahone Vhalondoli vha Sabatha vha 30 vho vha vho ṱanganedza Sabatha na ngoho dzi tshimbidzanaho nayo nga u vhala bugu dze vha renga kha vhavhambadzi vha bugu. Ngei Brazil na Argentina ho vha ho rengiswa bugu dza dzidoḽara dza 10,000; nahone zwe zwa vha zwi khwine vhukuma, ho vha hu na vhathu vha 100 vha londolaho Sabatha. Ho vha ho vhumbiwa tshivhidzo tshithihi na Zwikolo zwa Sabatha zwiṱanu. Ngei Argentina ho vha hu na zwivhidzo zwiraru zwo dzudzanywaho, ngei Buenos Ayres, Crespo na San Cristobal. Ho vha hu tshi dovha ha vha na tshivhidzo tshithihi tsho dzudzanywaho ngei Guiana ya Britain na Vhalondoli vha Sabatha vha 50, zwe zwa ita uri tshivhalo tshoṱhe tsha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe ngei Amerika Tshipembe tshi vhe 150.

GSAM 435SOSAITI YA VHARUMIWA YA TSHIPEMBE

GSAM 435.2Nga u amba zwone, iyi sosaiti i nga si vhidzwe ya mashango a nnḓa, naho i tshi khou shuma u huwelela evangeli kha vhathu vha lushaka luṅwe (Vhaafrika) shangoni ḽashu. Mvelelo dzo no swikelwaho dzi tea u livhuwelwa vhukuma vhuḓidini vhu sa neti ha Muhulwane J. E. White, nga fhasi ha phaṱhutshedzo ya Mudzimu.

GSAM 435.3Vhuria ha 1893, musi ndi tshi khou shuma sa muphuresidennde wa khonferentsi ya zwivhidzo ya Illinois, Muhulwane White o ḓa kha nṋe o hwala muhwalo muhulu wa u vhilaelela vhathu vha vharema vha Mavundu a Tshipembe. Samusi o vha a tshi ḓo fhedza vhege dzi si gathi ngei Chicago, o humbela u tendelwa u shumela vhathu vha vharema vha dzulaho wonoyo muḓini. Yeneyo khumbelo yo tendelwa nga dakalo ḽihulu, nahone henefho ndi hone he mushumo wawe wa u shumela avha vhathu vho welwaho nga khombo wa thoma zwa vhukuma.

GSAM 435Tshikepe tsha Tshitimu tsha Vhurumiwa tsha Muhulwane White

GSAM 435.4U bva nga tshenetsho tshifhinga o vha a tshi rabelela na u dzudzanyela tsimu ya Tshipembe. Musi a tshi ṱolisisa, nzudzanyo dzawe dzo vhibva, dza fheleledza nga u fhaṱiwa ha tshikepe tsha tshitimu tsini na Dzivha ḽa Michigan, tshe tsha vhidzwa Ṋaledzi ya Matsheloni. E na yeneyi ‘Bethele’ i elelaho kha maḓi, o ya Chicago, a bva henefho a tsa nga milambo ya Illinois na Mississippi, a swika Vicksburg, Mississippi, nga 10 Phando 1895. Henefha, e na vhashumisani vha si gathi, o thoma mushumo wawe he ha vha hu sa athu u shumiswa.

GSAM 436Mushumo wa Sosaiti ya Vharumiwa ya Tshipembe

GSAM 436.1Ri redza muvhigo wo ṋekedzwaho nga Muhulwane White kha Khonferentsi Khulwane nga 9 Lambamai 1903, une wa sumbedza mvelelo dza mushumo na vhuimo ha mushumo wa vhurumiwa wa Tshipembe nga tshenetsho tshifhinga:—

GSAM 436.2“Sosaiti yashu yo fhaṱa zwikolo zwiṱanu ngei Mississippi, nahone zwino i khou zwi tshimbidza.... Zwenezwi zwikolo zwi Vicksburg, Yazoo City, Columbus na Jackson.... Vhashumi vhashu vho dovha vha isa phanḓa vhuḓidini ngei Nashville, Memphis na Edgefield Junction kha Tennessee, na ngei Louisville na Bowling Green kha Kentucky.

GSAM 436Vhashumi vha Tshipembe

GSAM 436.3“Nga tshino tshifhinga hu na vhashumi vha 27 kha mihasho yo fhambanaho ya Sosaiti. Vhafunzi vho vhewaho vhufunzi vhaṱanu vho gudiswa mushumoni wa Sosaiti ya Vharumiwa ya Tshipembe.... Vhadededzi vha zwikolo vha 13 vho lugiselelwa mushumo wavho nga nḓila dzo fhambanaho.... Sosaiti i khou funza muṅwe muṱhannga uri a vhe dokotela kha Khoḽidzhi ya Vhudokotela ya Meharry, ngei Nashville, nahone muṅwe u khou thusiwa kha ngudo dzawe kha tshenetsho tshikolo.... Ho gudiswa vhaṅwe vhashumi vhavhuya vha Bivhili. Vhaṅwe vhadededzi na vhone vha khou vha vhashumi vha re na vhukoni kha wonoyu muhasho.

GSAM 436Tshikepe tsha Tshitimu ‘Ṋaledzi ya Matsheloni’

GSAM 436.4“Ṋaledzi ya Matsheloni ndi thundu yanga nṋe muṋe, yo fhaṱiwaho nga masheleni anga. Nga nnḓa ha zwenezwi, tshinyalelo dzoṱhe dza u tshimbidza itshi tshikepe dzo badelwa nga masheleni ane nda a wana nṋe muṋe. Ndi ḓo dovha nda amba uri tshinyalelo dza u tshila kha tshikepe dzo vha dzi tshi dzulela u badelwa nga nṋe muṋe. Kanzhi tshigwada tsho vha tshi na vhashumi vha u bva kha 10 u swika kha 18.... Na miholo ya vhashumi vhoṱhe vhe vha tholwa nga Sosaiti lwa miṅwaha yo vha i sa bvi kha minikelo, fhedzi yo vha i tshi bva kha masheleni ane nda a wana nṋe muṋe.

GSAM 437Nḓila ye Masheleni a Wanala ngayo a Mushumo wa Vhurumiwa wa Tshipembe

GSAM 437.1“Hu nga vhudziswa ha pfi, ‘No wana ngafhi aya masheleni?’ Murena o ri ṋea one. Ho ganḓiswa bugu ṱhukhu dzi si gathi. Ya u thoma yo vha Bugu ya u Thoma ya Evangeli, ye mathomoni ya dzudzanyelwa u shumiswa kha u funza vhathu vha vharema. Ho vha ho lavhelelwa uri hu rengiswe kopi dza zwigidi zwi si gathi, fhedzi zwe zwa ri mangadza ndi uri hu vho ṱoḓa u vha ho rengiswa kopi dza miḽioni nthihi.

GSAM 437.2“Mme [Mma E. G. White] vho ri thusa nga bugu Kristo Mutshidzi Washu, ye ha rengiswa kopi dzayo dza 300,000 kana 400,000. Ho no rengiswa kopi dza Nganea Dzavhuḓisa dza 200,000 kana 300,000. Hu anganyelwa uri kopi dza Khosi i Ḓaho dzo phaḓaladzwaho dzo eḓana u ita thuli ya vhulapfu ha maele maṋa arali dza pakelwa nṱha ha dziṅwe. Nga mbadelo dza vhuṋe dza dzenedzi bugu, nga nnḓa ha u tshimbidza dziṅwe mbekanyamushumo nnzhi na mishumo ya mifuda yo fhambanaho, ro fhaṱa Ṋaledzi ya Matsheloni.”

GSAM 437KHA MASHANGO MANZHI

GSAM 437Mexico

GSAM 437.3Mushumo washu kha ḽino shango wo thoma nga ṅwaha wa 1894, musi hu tshi thomiwa mushumo wa vhurumiwa wa zwa dzilafho ngei Guadalajara. Nga 1896 tshigwada tsha vhashumi tsho vhigwa nga hezwi: Muhulwane D. T. Jones na mufumakadzi wawe, vhe vha vha vha tshi langa mushumo wa vhurumiwa. Vhadededzi vho vha vhe Ora A. Osborne, Mma A. Cooper, Kate Ross na muthusi wa henefho. Vharumiwa vha zwa dzilafho vho vha vhe Dokotela J. A. Neal, A. Cooper, Mma A. J. Rice, Mma Bartlett na Mma Rachel Flowers. Vhalwadze vha 40 nga ḓuvha vho vha vha tshi ḓa u thuswa fhethu ha vhurumiwa, nahone vhagudiswa vha 40 vho vha vha tshi dzhena tshikolo tsha vhurumiwa. Nga tshenetsho tshifhinga ho vha hu tshi khou fhaṱiwa tshiimiswa tshiswa tsha u ṱhogomela mutakalo, nga mutengo wa $12,000.

GSAM 437Afrika Vhukati

GSAM 437.4Nga 1893 mushumo wa mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru wo vha wo bvela phanḓa lune Komiti ya Khonferentsi Khulwane ya vhona zwo tea u themendela uri hu thomiwe mushumo wa vhurumiwa ngei Afrika Vhukati. Nga zwenezwo ho voutelwa uri, ‘Mushumo wa vhurumiwa u thomiwe ngei Matabeleland nga u ṱavhanya musi zwi tshi konadzea.’ U tendelana na yeneyi phetho, tshigwada tsha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe tsho dzhena kha ḽeneḽo shango nga 1894 tsha nanga bulasi ḽa ekara dza 12,000. Kha khonferentsi ya 1895, Muhulwane C. B. Tripp na mufumakadzi wawe, W. H. Anderson na mufumakadzi wawe, na Dokotela A. S. Carmichael vho nangiwa sa vharumiwa vha yeneyi tsimu ya kule. Vho mbo ḓi thoma u lugiselela lwendo lulapfu, nahone nga murahu ha lwendo lwa tshikepe lwo tshimbilaho zwavhuḓi vho swika he vha vha vha tshi khou ya hone nga 26 Fulwana 1895.

GSAM 438Luvhundu lwa Musuku

GSAM 438.1Lwa miṅwaha i si gathi, mukosi wa u humbela thuso u fanaho na wa Makedonia wo vha u tshi swika kha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe u bva Luvhunduni lwa Vhukovhela ha Afrika. Vhathu vho vha vho thoma u takalela ngoho nga u vhala khanḓiso dza Vha-Adventist, fhedzi thuso a yo ngo rumelwa u swika nga ṅwaha wa 1894 kana nga henefho. Nga tshenetsho tshifhinga Muhulwane Sanford na Vho Rudolph vho rambiwa nga Komiti ya Khonferentsi Khulwane uri vha thome mushumo we wa vha wo lindela lwa tshifhinga tshilapfu. Vho dzhena tsimuni nga u fhisea na tshivhindi. Naho zwo ralo, hu sa athu u fhela tshifhinga tshilapfu, Muhulwane Sanford o farwa nga vhulwadze ha mufhiso, vhu re hone nga maanḓa henefho lwe ḽeneḽo shango ḽa vhidzwa ‘vhiḓa ḽa mutshena.’ O farwa luraru, nahone nga murahu a kombetshedzea u humela Amerika uri a tshile. Vhaṅwe vho rumelwa Luvhunduni lwa Vhukovhela, vhukati havho hu na Muhulwane D. U. Hale, Geo. F. Kerr na mufumakadzi wawe, na G. P. Riggs. Naho zwo ralo, onoyu wa u fhedza o fhelelwa nga maanḓa nga vhulwadze lwe vha si tsha vha na fulufhelo ḽa uri u ḓo tshila. O ṱavhanya u ya Engelane e na fulufhelo ḽa uri u shanduka ha mutsho hu ḓo mu thusa; kha zwenezwi ene na khonani dzawe vho nyabwa, ngauri o bvela phanḓa a tshi fhelelwa nga maanḓa nga zwiṱuku nga zwiṱuku, a fheleledza o fa, nahone a vhulungwa henefho. Na ene o lindela u ḓa ha Muṋei wa Vhutshilo.

GSAM 438India

GSAM 438.2Nga 12 Phando 1890, Muhulwane Haskell o ṱuwa nga tshikepe Vhuimazwikepeni ha Durban, luvhunduni lwa tshipembe-vhubvaḓuvha ha Afrika, a livha Calcutta ngei India, China na Japane. Hu sa athu u swika ḽeneḽi ḓuvha, muṅwaleli wawe Percy T. Magan o vha o no ṱangana nae. Ndivho ya lwendo lwonolu lwa India yo vha i ya ‘u ṱolisisa’ uri vha wane nḓivho ye ya vha i tshi ḓo vha thusa u ṋea ngeletshedzo na vhulivhisi musi Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe vha tshi thoma mushumo wa vhurumiwa wo khwaṱhaho kha yeneyo tsimu. Hu tshi humbulwa u thoma mushumo wa vhurumiwa ngei India, Khonferentsi Khulwane yo themendela nga 1893 uri Wm. Lenker a ye kha ḽeneḽo shango sa muvhambadzi wa bugu. A tshi tevhela yeneyi themendelo, o ya India a ḓivhadza bugu dza Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe. Nga murahu, Vho Lenker vho vhiga uri u swika nga 1896, vhone na vhaṅwe vhathu vhaṋa vho vha vho vhambadza bugu kha zwipiḓa zwo fhambanaho zwa India, vho rengisa khanḓiso dza $10,000. U sumbedza dzangalelo ḽe ḽa vuswa nga bugu dzo rengiswaho, vho dovha vha amba uri musi vha tshi khou vhambadza bugu tsini na Madras, luvhunduni lwa vhukovhela ha India, ‘muhuweleli wa henefho o tshimbila maele a 60 u renga kopi ya Mihumbulo nga ha Daniele na Nzumbululo.’

GSAM 439Georgia Burrus ngei India

GSAM 439.1Nga 1895 Mufumakadzana Georgia Burrus o ṱuwa California a ya India. Musi a tshi swika henefho o mbo ḓi thoma u guda luambo lwa Tshibengali, nahone hu sa athu u fhela tshifhinga tshilapfu a dzhena mushumoni wa vhurumiwa. U swika nga 1896 vhathu vha si gathi vho vha vho thoma u londola Sabatha ya Murena nga u ṱangana na vhashumi vhashu.

GSAM 439.2Vhashumi vha yeneyo tsimu nga 1896 vho vha vhe Muhulwane D. A. Robinson na mufumakadzi wawe. Mufumakadzana May Taylor na Mufumakadzana Georgia Burrus vho vha vhe vhashumi vha Bivhili. Vho Lenker na Vho Masters vho vha vhe vhavhambadzi vha bugu. Ho vha ho wanala tshifhaṱo tsho teaho u vha haya ha vharumiwa, nahone ho vha ho rumelwa khumbelo shangoni ḽashu ya vhadokotela, vhaongi na iṅwe thuso uri hu konwe u swikelela ṱhoḓea dze dza vha dzi tshi khou vha tsikeledza. Muhulwane Brown, e na vhaṅwe, o fhindula yeneyi khumbelo. Ene na Muhulwane D. A. Robinson vhuvhili havho vho fa ngei Karmatar, Bengal, India, mafheloni a Nyendavhusiku 1899.

GSAM 439Hawaii, Zwiṱangadzime zwa Sandwich

GSAM 439.3Nga ṅwaha wa 1884, Vho La Rue na Henry Scott vho ya Hawaii sa vharumiwa nga masheleni avho. Vho thoma nga u ita mushumo wa vhurumiwa kha muthu nga muthihi na u rengisa bugu. Hezwi zwo vusa dzangalelo ḽihulu tshiṱangadzimeni lune Khonferentsi Khulwane, nga Ḽara 1885, ya voutela uri Muhulwane Wm. Healy a ye Hawaii tshifhingani tshi tevhelaho tsha ṅwaha u yo shuma, na uri khonferentsi ya zwivhidzo ya California i humbelwe u adzima ṱende ḽa wonoyu mushumo. E na zwenezwi zwishumiswa, Muhulwane Healy na vhe vha vha vho no vha tshiṱangadzimeni vho fara muṱangano wa ṱende tshilimo tsha 1886. Nga ṅwambo wa honoho vhuḓidini vhathu vha si gathi vho ṱanganedza mulaedza. Vho La Rue vho dzula Honolulu u swika nga ṅwaha wa 1889, musi vha tshi ṱuwa nga tshikepe vha ya Hong Kong, China.

GSAM 440Mushumo kha Vhatshaina ngei Hawaii

GSAM 440.1Mushumo wa vhafunzi we wa itwa tshiṱangadzimeni wo vha u muṱuku u swika Khonferentsi Khulwane i tshi kuvhangana nga ṅwedzi wa Ṱhafamuhwe 1895. Nga tshenetsho tshifhinga ho voutelwa uri ‘Muhulwane Gates na mufumakadzi wawe, khathihi na Vho Brand na mufumakadzi wavho sa vhadededzi vha Vhatshaina, vha ye Honolulu u yo ita mushumo wa vhurumiwa.’ Mushumo wa u funza wo mbo ḓi thoma, nahone Muhulwane Gates, naho mutakalo wawe wo vha u si wavhuḓi, o ita zwe a vha a tshi nga kona u isa mushumo phanḓa. Dokotela na vhaongi vho ṱavhanya u tevhela vharumiwa, nahone mushumo wa wonoyu muhasho wa mulaedza wo thomiwa zwavhuḓi.

GSAM 440Manweledzo a Mishumo ya Vhurumiwa, 1 Phando 1903

GSAM 440.2Muvhigo wa Muṅwaleli wa Vhurumiwa ha Mashango a Nnḓa, wo ṋekedzwaho nga 31 Nyendavhusiku 1902, u sumbedza mushumo wa mulaedza une wa khou itwa nnḓa ha United States nga nḓila i tevhelaho:—

GSAM 440.3Khonferentsi ya Vhuthihi ya Australia, yo vhumbwaho nga khonferentsi dza zwivhidzo dza Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, Australia Tshipembe, Tasmania na Australia Vhukovhela.

GSAM 440.4Khonferentsi Khulwane ya Yuropa, yo vhumbwaho nga Khonferentsi ya Vhuthihi ya Dzheremane, Dzheremane Vhukovhela, Dzheremane Vhubvaḓuvha, Dzheremane Tshipembe, Holland na Belgium ya Vhaflemish, Austria-Hungary na Mavundu a Balkan, Switzerland ya Vhadzheremane, Russia Tshipembe, Russia Devhula na Russia Vhukati.

GSAM 440.5Khonferentsi ya Vhuthihi ya Scandinavia, yo vhumbwaho nga Denmark, Norway, Sweden, Finland na Iceland.

GSAM 441.1Khonferentsi ya Vhuthihi ya Britain, i katelaho Engelane Devhula, Engelane Tshipembe, Ireland, Scotland na Wales.

GSAM 441.2Khonferentsi ya Vhuthihi ya Tshifura na Tshilatini, i katelaho Switzerland ya Vhafura, Fura na Italia.

GSAM 441.3Mushumo wa Vhurumiwa wa Vhubvaḓuvha, u katelaho Egipita, Siria na Turkey.

GSAM 441.4Khonferentsi ya Vhuthihi ya Afrika Tshipembe, i katelaho Koloni ya Kapa, Natal-Transvaal, Basutoland na Matabeleland.

GSAM 441.5Zwiṅwe fhethu: Bermuda, Brazil, Guiana ya Britain na ya Holland, Amerika Vhukati (Tshipembe), China, Fiji, India, Jamaica, Japane, Antilles Ṱhukhu, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Zwiṱangadzime zwa Society, Sumatra, Tonga, Trinidad, Luvhundu lwa Vhukovhela (Amerika Tshipembe), na Luvhundu lwa Vhukovhela (Afrika).

GSAM 441.6Tshivhalo tsha vhashumi vha khou shumaho kha dzenedzi tsimu dzo fhambanaho, hu tshi katelwa vhafunzi, vho ṋewaho thendelo ya u huwelela, vhashumi vha Bivhili, vhavhambadzi vha bugu na vhane vha tshimbila vha tshi dzi rengisa, ndi 754.

GSAM 441Ho Thomiwa Fhethu ha Ndeme ha Mushumo

GSAM 441.7Nga aya mafhungo mapfufhi nga ha mishumo yashu ya vhurumiwa, ri nga amba, sa zwe Muṅwaleli wa Vhurumiwa ha Mashango a Nnḓa a amba nga ṅwaha wa 1896, ra ri:

GSAM 441.7“Samusi mulaedza zwino wo no swika kha hezwi fhethu ha ndeme kha zwipiḓa zwi ṱoḓaho u vha zwoṱhe zwa shango, Mudzimu, nga maanḓa awe a sa fheli, a nga khunyeledza mushumo muhulu u re na maanḓa nga tshifhinga tshiṱuku vhukuma. U ḓo ṱavhanyisa mushumo wawe nga u luga.”

Notes

  1. Vharoma 15:21. ↩

Note

Back