Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
17 / 31
17 / 31

Ndima ya 14 — Muṋango wo Valiwaho

John Norton Loughborough

GSAM 214.1“Musi vho ya u renga, mukwasha a swika; vhe vha vha vho ḓilugisa vha dzhena nae vhuṱamboni ha mbingano; muṋango wa valiwa.”1

GSAM 214.2U ḓa ha Mukwasha ho ambiwaho kha hetshi tshifanyiso a si u ḓa ha Kristo kha ḽifhasi, ndi u ḓa hawe mbinganoni. Mbingano ndi tshiitea tshine tsha itea Murena a sa athu u ḓa. Kha Evangeli yo ṅwalwaho nga Luka zwi ambiwa nga u rali: “Kha ni vhofhe dzikhundu dzaṋu, mbone dzaṋu dzi dzule dzi tshi khou duga; inwi ni nge vhathu vho lindelaho Murena wavho musi a tshi vhuya mbinganoni, uri musi a tshi swika a rwa muṋango vha ṱavhanye vha mu vulele.”2

GSAM 214U Ṱanganedza Muvhuso Zwi Vhidzwa Mbingano

GSAM 214.3U ḓa ha Mukwasha mbinganoni hu sumbedzwa kha Daniele 7:13, 14, hune Kristo a ḓa ha Khotsi u ṱanganedza muvhuso wawe. Zwifhingani zwa kale, u swika ha khosi musanda wayo u ṱanganedza khuluṋoni na muvhuso zwo vha zwi tshi vhidzwa mbingano. Hetshi tshiitea, tsha u ṱanganedza musanda sa muselwa, tsho vha tshi tshi pembelelwa nga vhugala na zwishongedzo zwa mbingano ya vhukuma. Ngauralo, musi Kristo a tshi ṱanganedza muvhuso wawe kha Khotsi ngei ṱaḓulu, hu pfi u vhinga muselwa wawe, Yerusalema Muswa (Nzumbululo 21:9); nahone kha tshifanyiso hezwi zwi vhidzwa “mbingano.”

GSAM 214.4Nga murahu ha u fhela ha maḓuvha a 2300, nga 22/10/1844, vhathu vha u ḓa, vhe vha vhambedza zwe vha ṱangana nazwo na zwiitea zwa mbingano ya Vhubvaḓuvha, vho ri: “Kristo o dzhena mbinganoni.” Musi vha tshi ṱanganedza tshedza tshi re khagala nga ha lushaka lwa tshiitea tshine tsha ḓo itea mafheloni a maḓuvha a 2300, lutendo lwavho lwo tevhela Kristo kha mushumo we a vha o thoma u u ita; nga zwenezwo, nga lutendo, vho “dzhena nae mbinganoni.”

GSAM 215“Ndi ḓo Vhuya”

GSAM 215.1Kha bono ḽe Musidzana Harmon a ṋewa nga 1845, ḽa Kristo a tshi bva kha kamara ya u thoma a tshi ya kha ya vhuvhili ya fhethu hukhethwa ha ṱaḓulu, ri wana haya maipfi: “'Lindelani fhano; ndi ya ha Khotsi anga u ṱanganedza muvhuso; vhulungani zwiambaro zwaṋu zwi si na luvhadzi, hu si kale ndi ḓo vhuya mbinganoni nda ni ṱanganedza uri ni vhe na nṋe.' Zwenezwo goloi ya gole, i re na malinga a ngaho mulilo u dugaho, yo tangwaho nga vharuṅwa, ya ḓa he Yesu a vha e hone. A dzhena kha goloi, a hwaliwa a iswa fhethu hukhethwa-khethwa, he Khotsi a vha o dzula hone.”3

GSAM 215Khathutshelo Nga Murahu ha U Valiwa ha Muṋango

GSAM 215.2Muṋango wo valiwaho wa hetshi tshifanyiso u vhonala u tshi ambela kha tshiitea tshine tsha itea Murwa-muthu a sa athu u ḓa zwa vhukuma nga makole a ṱaḓulu; ngauri nga murahu ha u valiwa ha muṋango, dziṅwe khomba dzi ḓa dza rwa muṋango, dza vhudzwa uri dzi “fhaṱuwe,” ngauri a dzi ḓivhi ḓuvha na tshifhinga tsha u ḓa hawe. Zwiṅwe hafhu, uyu muṋango u valiwa nga murahu ha musi khomba dza vhuṱali dzo dzhena na Mukwasha mbinganoni.

GSAM 215.3Maipfi o shumiswaho kha hetshi tshifanyiso tsha khomba a vhonala a tshi sumbedza uri nga murahu ha u dzhena mbinganoni, hu kha ḓi vha na tshifhinga tsha uri na khomba dza “matsilu” dzi ḓilugise nga nḓila i ṱanganedzeaho uri dzi ṱangane na Mukwasha. Dzi laedzwa uri dzi “fhaṱuwe.” U fhaṱuwa na u lindela ndi zwiṅwe zwa zwine zwa tshimbidzana na u ḓilugisela ha ngoho u ṱangana na Murena. Ngauralo, zwi vhonala uri khathutshelo a i fheliswi musi muṋango wa hetshi tshifanyiso u tshi valiwa.

GSAM 215A Si Muṋango wa Luka 13:25-28

GSAM 215.4Tshifhingani tsho fhiraho, ho itwa vhukhakhi nga u ṱanganyisa muṋango wo ambiwaho kha hetshi tshifanyiso na muṋango wo bulwaho kha Luka 13:25-28, hune ha ri: “Musi muṋe wa nḓu o no takuwa a vala muṋango, na thoma u ima nnḓa na rwa muṋango ni tshi ri: Murena, Murena, ri vulele; ene a tshi fhindula a ri: A thi ni ḓivhi, a thi ḓivhi he na bva hone.... Ṱuwani phanḓa hanga, inwi noṱhe vhaiti vha vhuvhi. Hu ḓo vha na u lila na u shenganya maṋo, musi ni tshi vhona Abrahamu, Isaka, Yakobo na vhaporofita vhoṱhe vhe muvhusoni wa Mudzimu, inwi niṋe no poselwa nnḓa.” Zwi khagala vhukuma kha haya maipfi uri musi uyu muṋango u tshi valiwa, magumo a vho valelwaho nnḓa a vha o no tshewa. Nga tshenetsho tshifhinga muvhuso wa Mudzimu u vha wo no ḓa; ngauri vha ḓo vhona vho tshidzwaho vhe muvhusoni. Kha tshifanyiso tsha khomba hone, Murena u vha a sa athu u dzhena muvhusoni wawe, fhedzi o ya ha Khotsi awe u ṱanganedza muvhuso wawe.

GSAM 216Muṋango wo Valiwaho kha Tshumelo ya Tshifanyiso

GSAM 216.1Vhe nga lutendo vha tevhela Kristo mushumoni wawe, nga murahu ha u fhela ha tshifhinga tsha maḓuvha a 2300, nga 22/10/1844, vho vhona uri musi ḓuvha ḽa u pfumelela ḽi tshi swika kha tshumelo ya tshifanyiso, tshifhe muhulu o vha a tshi vala muṋango wa kamara ya nnḓa a vula muṋango wa fhethu hukhethwa-khethwa, uri a ite mushumo wawe henefho wa u phumula zwivhi zwo bulwaho fhethu hukhethwa; na uri nga yeneyo nḓila Kristo, tshifhe washu muhulu, o vha o vala muṋango wa kamara ya nnḓa ya thembele ya ṱaḓulu, a vula kamara ye khayo ha vhonwa “mbulungelo ya mulanga wawe.”4

GSAM 216Ndi Vhonnyi Vhe Vha Vha Vhe Vhukhakhini?

GSAM 216.2Nga tshenetshi tshifhinga, vhukati ha vhatendi vha Vha-Adventist ho vha hu na vhe vha vha vha sa athu u ṱanganedza tshedza tshi re khagala nga ha tshumelo ya Kristo fhethu hukhethwa, ngauri vho vha vha sa athu u livhiswa kha mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru. Avha vho khakha nga u ṱanganyisa uyu muṋango wa nnḓa wa fhethu hukhethwa na muṋango wo valiwaho kha Luka 13:25-28. Hone, avha vho vha vhe si Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe. Fhedzi ri ḓo lingedza u sumbedza uri vho vha vhe vhonnyi, iyo pfunzo yo thoma hani, na uri ndi zwiimo zwifhio zwe zwa ita uri vha swike kha eneo mahumbulele.

GSAM 217.1Vhathu vhe vha ḓibvisa kha zwivhidzo zwa dzina fhedzi musi mulaedza wa u ḓa u tshi ḓivhadzwa, khathihi na vhe vha ḓifhambanya navho, vha ambiwa navho kha vhuṱanzi ho livhiswaho kha tsha vhuṱanu na tsha vhurathi zwa zwivhidzo zwa sumbe zwa Nzumbululo. Nyeletshedzo kha tshivhidzo tsha vhuṱanu, tsha Saradisi, i ri: “Ngauralo, humbula nḓila ye wa ṱanganedza na u pfa ngayo, u zwi fare wo khwaṱha, u rembuluwe. Arali u sa fhaṱuwi, ndi ḓo ḓa kha iwe sa mbava, a u nga ḓo ḓivha tshifhinga tshine nda ḓo ḓa ngatsho kha iwe.”5 Kha haya maipfi zwi khagala uri vhathu vhe vha ambiwa navho nga u rali vho vha vho pfa nḓivhadzo ya u ḓa ha Murena. Vho vha vho amba uri vha a i ṱanganedza, fhedzi zwino vho vha vha tshi vho ṱoḓa u i landula.

GSAM 217Tshivhidzo tsha Filadelefia

GSAM 217.2Tshivhidzo tsha Filadelefia, tshine tsha vha vhuimo ha vhurathi ha tshivhidzo tsha evangeli, tshi tevhela u bulwa. Hetshi tshivhidzo tshi imela vhathu vhe vha bviswa musi hu tshi ḓivhadzwa mulaedza wa u thoma na wa vhuvhili wa Nzumbululo 14. Murena u vhudza hetshi tshivhidzo a ri: “Vhona, ndi ḓa nga u ṱavhanya; fara wo khwaṱha zwine wa vha nazwo, uri hu si vhe na ane a dzhia khare yau.”6 Vha dovha vha ambiwa navho nga maipfi a tevhelaho: “Hezwi zwi ambiwa nga Mukhethwa, wa ngoho, a re na khii ya Davida, ane a vula hu si vhe na ane a vala, a vala hu si vhe na ane a vula: Ndi ḓivha mishumo yau; vhona, ndo vhea muṋango wo vuleaho phanḓa hau, a hu na ane a nga u vala; ngauri u na maanḓa maṱuku, wo vhulunga ipfi ḽanga, a wo ngo landula dzina ḽanga.”7

GSAM 217Muṋango wo Valiwaho wa Hetshi Tshifanyiso Ndi Mini?

GSAM 217.3Muṋango wo vuleaho na wo valiwaho kha luṅwalo lwe ra kha ḓi tou lu redza u tea u pfeseswa hani? Ri humbula uri phindulo i fushaho ya mbudziso i nga wanala kha ṱhalutshedzo i tevhelaho: Musi vhukati ha Vha-Adventist hu na vhe vha vha vho ṱanganedza tshedza tsho engedzeaho, vha tshi funza uri Mutshidzi o tshintsha tshumelo yawe a bva kha kamara ya u thoma a ya kha ya vhuvhili ya fhethu hukhethwa ha ṱaḓulu, vha tshi ṱalutshedza zwavhuḓi mafhungo a muṋango wo vuleaho na wo valiwaho kha vhe vha vha vha tshi ṱoḓa u pfa, tshiṅwe tshigwada tsho pikisa yeneyi ngoho, tsha lingedza u khwaṱhisa lutendo kha pfunzo ya uri muṋango wo vuleaho wo valiwa, wo valiwaho wo vulea. Nga u ita zwenezwi, vho vha vha tshi khou thivha nḓila, kana u thithisa mushumo wa vhashumeli vha Murena fhano ḽifhasini. Miṋango ya fhethu hukhethwa ha ṱaḓulu i vulwa na u valiwa nga maanḓa a Kristo, “Ane a vula, hu si vhe na ane a vala.” Kha mulaedza wo livhiswaho kha tshivhidzo tsha Filadelefia, vhathu vhane vha farelela vho khwaṱha, vha vhulunga ipfi, vha sa landule dzina ḽawe, vha wana gundo ḽine ḽa vula muṋango une hu si vhe na muthu ane a nga u vala. Zwi khagala uri hezwi zwi ambela kha muṋango wa u swikelela vhathu, une zwa vhonala uri vhathu vho vha vho u vala tshoṱhe, sa zwine ra ḓo zwi vhona; fhedzi, nga u ṱanganedza u khwaṱha havho, Murena u vhea phanḓa ha vha fulufhedzeaho “muṋango wo vuleaho” une hu si vhe na muthu ane a nga u vala.

GSAM 218Muṋango wa U Amba

GSAM 218.1Maṅwaloni hu na tsumbo nnzhi dzine khadzo muṋango wa shumiswa nga yeneyi nḓila. Paulo, musi a tshi ṅwalela Vhakorinta, u ri: “Ndo vulelwa muṋango muhulu une wa ita uri mushumo u bvelele, nahone hu na vhahanedzi vhanzhi.”8 Hafhu, kha vhurifhi hawe ha vhuvhili kha Vhakorinta, u ri: “Musi ndi tshi swika Tiroasi u huwelela evangeli ya Kristo, ndo vulelwa muṋango nga Murena, a tho ngo wana vhuawelo muyani wanga, ngauri a tho ngo wana Tito, Muraravho wanga.”9 O dovha a humbela Vhakolosa nga u rali: “Bvelani phanḓa ni tshi rabela, ni tshi fhaṱuwa khazwo na u livhuwa; ni ri rabelele na riṋe, uri Mudzimu a ri vulele muṋango wa u amba, uri ri ambe tshiphiri tsha Kristo, tshe na nṋe nda vhofhelwa tshone.”10

GSAM 218.2Kha haya maṅwalo zwi vhonala uri zwifhinga zwa u kona u ḓivhadza ngoho zwi vhidzwa miṋango yo vuleaho; nahone kha maipfi o vhudzwaho tshivhidzo tsha Filadelefia, zwi vhonala uri musi avha vhathu vha tshi vhidzwa uri vha bve, vhathu vho vha vha tshi khou lingedza nga nungo dzoṱhe u vha valela muṋango wa u amba. Musi tshivhidzo tsha Filadelefia tshi tshi fhira kha mulingo, tsho farelela tsho khwaṱha kha “ipfi” ḽawe na “dzina” ḽawe, ipfi ḽa Murena khavho ḽo vha ḽa uri u ḓo vhea phanḓa havho muṋango wo vuleaho une hu si vhe na muthu ane a nga u vala.

GSAM 219Vhuimo Nga Murahu ha 22/10/1844

GSAM 219.1Samusi ri na haya mafhungo phanḓa hashu sa zwine a ambiswa zwone nga maipfi a vhuporofita, kha ri lavhelese murahu kha vhuimo musi zwiitea zwi tshi bvelela. Sa zwe zwa no sumbedzwa, u swika nga Lambamai 1844, zwivhidzo zwo vha zwo vulelwa u ḓivhadzwa ha mulaedza wa u ḓa, khumbelo dza vhashumi dzi nnzhi lune vhahuweleli vhe vha vha vha tshi khou tshila vha si kone u dzi swikelela dzoṱhe. Nga murahu ha u nyabwa, nga lutavula lwa 1844, vhe vha vha vha songo ṱanganedza pfunzo nga vhungoho vho shanduka vha thoma u i pikisa. Nga tshilimo tsha 1844, musi hu tshi ṋekedzwa mulaedza wa muruṅwa wa vhuvhili wa Nzumbululo 14 na “mukosi wa vhukati ha vhusiku” (Mateo 25), ho vuwa u tovholwa hu vhavhaho vhukuma ha vhe vha vha vha tshi kha ḓi vha na tshivhindi tsha u khwaṱhisa lutendo lwavho lwa uri u ḓa ha Murena hu tsini. Avha vhahanedzi vho lingedza nga nḓila dzo fhambanaho u thivhela eneo mafhungo, na nga nḓila dzoṱhe dze vha vha vha tshi dzi kona u thithisa mushumo wa vhe vha vha vha tshi kha ḓi ḓivhadza uri “tshifhinga tsha khaṱhulo yawe tsho swika.” William Miller o amba nga ha u pikiswa uhu a ri: “A hu ngo ḓowelea nahone a hu ṱalutshedzei na luthihi.” U pikiswa ho vha ho khwaṱha vhukuma musi hu tsini na u fhela ha maḓuvha a 2300, lwe Geo. Storrs a amba nga hawo a ri: “Ro fhedza na zwivhidzo zwa dzina fhedzi na vhavhi vhoṱhe, nga nnḓa ha hune uyu mukosi wa nga vha kwama hone.”

GSAM 219.2Nga murahu ha u fhela ha tshifhinga, musi u pikiswa na u godiwa nga vhavhi zwo engedzea kavhili na kararu, William Miller o amba nga ha vhuimo a ri: “Ro ita mushumo washu wa u sevha vhaitazwivhi na u lingedza u karusa tshivhidzo tsha mikhuvha ya nnḓa fhedzi. Mudzimu nga vhulivhisi hawe o vala muṋango.”11

GSAM 219U Omelela ha Mbilu ha Vhaitazwivhi nga Vhunzhi

GSAM 219.3Hetshi tshiito tsha ḽifhasi ḽi godaho a tsho ngo sokou omisa dzimbilu dza vhaitazwivhi kha pfunzo ya u ḓa; na vhuṱanzi ha vha re zwivhidzoni zwa dzina fhedzi ho vha uvhu: “Musi ri tshi elelwa uri u rembuluwa ha ngoho ndi hu 'ṱuku nahone hu anzela u fhambana nga tshifhinga tshilapfu,' na lunyadzo na u omelela ha mbilu ha vhaitazwivhi hune ha ṱoḓou vha hu sa athu u vhonwa nga yeneyo nḓila, ri ṱoḓou ṱavha mukosi ri sa ḓivhi ra ri: 'Naa Mudzimu o hangwa u vha na tshilidzi? Kana muṋango wa khathutshelo wo valiwa?'”12

GSAM 220.1Kha muṅwe mushumi ri dovha ra vhala nga ha vhuimo nga murahu ha u fhela ha tshifhinga tsha vhuporofita: “Nga tshenetsho tshifhinga zwo vha zwi tshi ṱoḓou konḓa tshoṱhe u swikelela vha sa tendi; u nyabwa ha 1844 ho vha ho kanganyisa mihumbulo ya vhanzhi lwe vha si ṱoḓe u thetshelesa ṱhalutshedzo naho i ifhio ya eneo mafhungo.”13

GSAM 220Miṋango Yoṱhe ya U Swikelela Vha sa Tendi yo Valiwa

GSAM 220.2Vhuimo ho raloho ho vhonala, nga tshenetsho tshifhinga, vhu tshi vala muṋango wa u swikelela muṅwe na muṅwe nga nnḓa ha vhe vha vha vha tshi kha ḓi farelela vho khwaṱha kha lutendo na fulufhelo ḽa u ḓa ha Kristo hu re tsini. Samusi muṋango wa u amba wo vhonala wo valiwa tshoṱhe, nahone vhathu vha Vha-Adventist vha vhona uri kha tshifanyiso hu na muṋango wo valiwaho une wa tshimbidzana na zwe vha ṱangana nazwo, zwi a leluwa u vhona uri vho swika hani kha muhumbulo wa uri a hu tsheena khathutshelo kha vhaitazwivhi; kana, sa zwe vhaṅwe vha zwi amba, uri “muṋango wa khathutshelo wo valiwa,” zwihuluhulu arali vho vha vha tshi humbula uri muṋango wo valiwaho kha hetshi tshifanyiso na muṋango wo valiwaho kha Luka 13 ndi muthihi. Arali vhathu vho hana tshoṱhe u pfa, vha tshi omisa mbilu nga u ralo, vho vha vha tshi nga rembuluwa hani?

GSAM 220Ndi Nnyi o Thomaho u Funza Pfunzo ya Mazwifhi ya Muṋango wo Valiwaho?

GSAM 220.3Zwino hu vuwa mbudziso ya uri: Ndi nnyi o thomaho u funza pfunzo ya uri “a hu na khathutshelo kha vhaitazwivhi”? Ndi vhonnyi vhe vha i tenda? Nahone ndi vhonnyi vhe vha i hana? U fhindula mbudziso ya u thoma, ri ḓo livhisa ṱhogomelo kha muvhigo wa lwendo lwe J. V. Himes a lu ita nga lutavula lwa 1845, a tshi ya vunḓuni ḽa Maine. U ri:—

GSAM 220.4“Muraravho Joseph Turner na vhaṅwe vho dzhia muhumbulo wa uri ro vha ri kha Sabatha khulwane, uri miṅwaha ya zwigidi zwa rathi yo vha yo fhela; nga zwenezwo, a hu na Mu-Adventist we a vha o tea u tsha ita mushumo wa zwanḓa. Nga kuhumbulele kwavho, u ita nga u ralo zwo vha zwi tshi ḓo ita zwa vhukuma uri vha fhele vha tshi lovha.

GSAM 220.5“Musi vho lindela vhe kha honohu vhuimo ha u sa ita mushumo wa zwanḓa wa ḽifhasi, tshedza tshiswa, sa zwe zwa humbulwa, tsha vhonetshela muhumbulo wa Muraravho Turner; tshone tsho vha tshi tsha uri Mukwasha O VHA O NO ḒA, uri o ḓa nga ḓuvha ḽa vhufumi ḽa ṅwedzi wa vhusumbe wa ṅwaha wa Tshiyuda we wa vha u tshi kha ḓi tou fhela u fhira; uri nga tshenetsho tshifhinga mbingano yo itea; uri khomba dzoṱhe, nga iṅwe nḓila, dzo dzhena nae mbinganoni, muṋango wa valiwa! A hu na na muthihi wa avha we a vha a tshi nga xela, nahone a hu na wa nnḓa we a vha a tshi nga tshidzwa. Ngauralo, mafhungo oṱhe a muya a ḽino ḽifhasi ḽihulu o vha o fhela.”14

GSAM 221Ndi Nnyi we a Pikisa Pfunzo ya Mazwifhi nga Nungo?

GSAM 221.1Muhulwane Turner o thoma u funza pfunzo yawe ya uri “a hu tsheena khathutshelo” ngei Paris, Maine, nahone lwa tshifhinga tshiṱuku o vha e na vhatevheli vhanzhi kha tshenetsho tshipiḓa tsha shango. Samusi muṋango wa u swikelela vhathu vha si Vha-Adventist wo vha wo valiwa tshoṱhe, vha tshi ḓiamba vhatendi kana vha sa ḓiambi, vhanzhi vho mbo ḓi kokodzelwa kha muhumbulo wa Turner nga ha eneo mafhungo.

GSAM 221.2Uri ipfi ḽa Vha-Adventist ḽi si pfeseswe nga nḓila yo khakheaho, u bva zwino ri ḓo amba nga ha avha vhathu sa Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege; nahone vhanzhi vha tshenetshi tshigwada vho vha vha tshi khou ṱanganedza mihumbulo ya Vho-Turner. Vho vha vha sa athu u vhona kana u pfa ngoho ya Sabatha, nahone vho vha vha sa athu u pfa mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru. Mma White vha amba nga ha avha nga u rali kha iṅwe ya khanḓiso dzavho:—

GSAM 221.3“Nga murahu ha u fhira ha tshifhinga tshe ha vha ho lavhelelwa nga 1844, Vha-Adventist vho vha vha tshi kha ḓi tenda uri u ḓa ha Mutshidzi ho vha hu tsini vhukuma; vho vha vha tshi tenda uri vho swika kha tshifhinga tshihulwane tsha tsheo, na uri mushumo wa Kristo wa u pfumelela muthu phanḓa ha Mudzimu wo vha wo guma. Samusi vho vha vho no ṋea tsevho ya khaṱhulo i re tsini, vho pfa uri mushumo wavho wa ḽifhasi wo fhela, vha fhelelwa nga u vhilaela ha muya nga ha u tshidzwa ha vhaitazwivhi, ngeno u goda ha vhane vha si ofhe Mudzimu, hu re na tshivhindi na maṱamba, ho vhonala khavho hu vhuṅwe vhuṱanzi ha uri Muya wa Mudzimu wo ṱutshela vhe vha hana khathutshelo yawe. Zwoṱhe hezwi zwo vha khwaṱhisa kha lutendo lwa uri tshifhinga tsha u lingwa tsho vha tsho fhela, kana, sa zwe vha zwi amba, 'muṋango wa khathutshelo wo valiwa.' Sa zwe zwa ambiwa, Vha-Adventist vho vha vho tendelana lwa tshifhinga tshiṱuku kha lutendo lwa uri muṋango wa khathutshelo wo valiwa.”15

GSAM 222.1Kha haya maipfi o redzwaho, Mma White vha bula vhuimo he Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege vha vhu dzhia. A vha tou sumbedza na zwiṱuku uri vhone vho vha vha tshi zwi tenda. Sa zwe zwa sumbedzwa afho nṱha, yeneyi pfunzo yo thoma u funzwa nga Joseph Turner, ngei Paris, Maine. Mma White, vhe nga tshenetsho tshifhinga vha vha vha tshi vhidzwa Musidzana Harmon, vho ṱangana na Joseph Turner henefho fhethu ho bulwaho mathomoni a lutavula lwa 1845, vha mu pfa a tshi ḓivhadza pfunzo yawe ya uri “Vha-Adventist a vha tsha tea u ita mushumo wa zwanḓa, nahone a hu tsheena khathutshelo kha vhaitazwivhi,” vha mu vhudza khagala uri u khou “funza pfunzo ya mazwifhi; uri hu kha ḓi vha na khathutshelo kha vhaitazwivhi na kha vhe vha vha vha songo hana ngoho vha tshi i pfesesa.”

GSAM 222U Pikisa Pfunzo ya uri “A hu na Khathutshelo”

GSAM 222.2J. N. Andrews, we a vha a tshi dzula Paris, Maine, nga 1844 na 1845, a tshi ḓivha zwavhuḓi vhuḓifari ha vhathu vha henefho na ha Joseph Turner, we a funza uri a hu tsheena khathutshelo kha vhaitazwivhi, u amba nga ha vhuimo ha Musidzana Harmon kha eneo mafhungo nga tshenetsho tshifhinga a ri: “Mabono ho ngo vha livhisa kha u ṱanganedza uyu muhumbulo; o khakhulula vhe vha vha vha tshi kha ḓi farelela khawo.”16

GSAM 222.3Musidzana Harmon vho ita lwendo lwa vhuvhili lwa u dalela Paris, Maine, nga tshilimo tsha 1845. Nga ha holu lwendo ndi ḓo redza maipfi a Mma Truesdail, vhe nga tshenetsho tshifhinga vha vha vha tshi dzula Paris. Vha ri:—

GSAM 222.4“Musi Musidzana Harmon vho dalela Paris, Maine, nga tshilimo tsha 1845, ndo vha vhudza nga vhuḓalo nga ha khonani yanga i funwaho, we khotsi awe vha vha vho mu thivhela u ḓa miṱanganoni yashu; nga zwenezwo, o vha a songo hana tshedza. Vha fhindula vha tshi ṅwethuwa vha ri: 'Mudzimu ha ngo vhuya a ntsumbedza uri a hu na u tshidzwa ha vhathu vho raloho. Ndi avho fhedzi vhe vha sumbedzwa tshedza tsha ngoho vha tshi hana vha tshi ḓivha.'”17

GSAM 222.5Vha dovha vha amba nga ha lwendo lwa vhuraru lwa Musidzana Harmon lwa u dalela Paris, nga 1846, vha ri:—

GSAM 222U Kaidzwa Huṅwe ha Pfunzo ya Mazwifhi

GSAM 222.6“Tshiṅwe tshiitea tsho teaho u bulwa tsho vha bono ḽe ḽa ṋewa nga 1846, ngei Paris, Maine. Musidzana Harmon vho sumbedzwa uri musi Sathane a sa koni u thivhela vha dzimbilu dzi fulufhedzeaho u ita vhuḓifhinduleli havho hoṱhe, o vha a tshi ḓo shumisa vhuṱali hawe u vha sukumedza uri vha ite zwi fhiraho vhuḓifhinduleli havho. Muṅwe khaladzi wavhuḓi o vha a tshi khou vhudza zwivhidzo uri Mudzimu o zwi laṱa ngauri zwo hana mulaedza wo rumelwaho u bva ṱaḓulu u zwi tshidza. Khaladzi Harmon vho sumbedzwa uri ho vha hu si na ngoho kha mulaedza wa onoyo khaladzi, ngauri ho vha hu na vhanzhi zwivhidzoni vhe vha vha vha tshi ḓo ṱanganedza ngoho; uri vharuṅwa vhavhuḓi vho vha vha tshi kha ḓi ḓo ya u shumela mimuya kha zwenezwo zwivhidzo, nahone musi vha tshi ita zwenezwo, vhone [vharuṅwa] vho vha vha tshi ḓo sia uyu khaladzi na mulaedza wawe [zwi tshi amba mulaedza wawe wa uri “a hu na khathutshelo”] nnḓa ha muṋango.”18

GSAM 223A hu na U Hanedzana

GSAM 223.1Samusi hu na vha fhiseaho vhukuma u lingedza u khwaṱhisa uri Mma White vho vhuya vha funza pfunzo ya uri “a hu tsheena khathutshelo kha vhaitazwivhi,” fhedzi zwino vha tshi funza zwo fhambanaho, ndi ḓo ṋekedza vhuṱanzi ha vhane vha ḓivha mushumo wavho u bva nga 1845, nga ha u shumela havho u rembuluwa ha vhaitazwivhi. A tevhelaho ndi maipfi a Ira Abbey, wa Brookfield, tshiṱirikini tsha Madison, vunḓuni ḽa New York:—

GSAM 223.2“Vhukati ha miṅwaha ya 1846 na 1850, Muraravho na Khaladzi White vho ḓa muḓini washu, vha fhisetshela vhukuma vhana na vhe vha vha vha songo hana ngoho. Vho shumela mimuya ye ya vha i sa athu u rembuluwa, nahone a thi humbuli na luthihi ndi tshi vhuya nda pfa Khaladzi White vha tshi ri a hu na fulufhelo kha vhe vha humela murahu na vhe vha vha vha songo hana ngoho.”19

GSAM 223Vhuṱanzi ha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege

GSAM 223.3Malugana na zwine Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege vha New England vha zwi ḓivha nga ha pfunzo yo kalulaho ya muṋango wo valiwaho, kha ri tende uri luṅwalo lu tevhelaho lu ṋee vhuṱanzi:—

GSAM 223.4“U bva nga ḽa 5 u swika nga ḽa 9 Ṱhangule, 1891, ndo vha na khaseledzo na Muhulwane Miles Grant ngei Brookston, muḓi u re na vhadzulapo vha ṱoḓaho u vha 30,000. Khaseledzo yo farelwa ṱendeni ḽihulwane, i tshi rangwa phanḓa nga Vho John Barbour, vhe vha vhuya vha vha mudzulatshidulo wa khoro ya muḓi. Muḓi uyu u kule na Boston nga vhukule ha maele a ṱoḓaho u vha a fumbili. Khaseledzo yo vha i ya mafhungo a Sabatha, fhedzi Vho Grant vha lingedza u dzhenisa khayo mafhungo a zwe Khaladzi White vha ṱangana nazwo kha mushumo uyu. Vha vha pomoka uri ‘kale ngei kha 1844, vho sumbedzwa uri tshifhinga tsha u tendelwa u rembuluwa tsho fhira, nahone a ho ngo tsha vha na khathutshelo kha vhaitazwivhi.’”

GSAM 224.1“Ndi tshi fhindula, ndo vha vhudza uri Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege, vhunzhi havho vhukuma, vho vhuya vha vha na muhumbulo wonoyo musi ri sa athu u fhambana navho; nahone Mma White a vho ngo tendelana na muhumbulo wonoyo na kathihi. Tshiṅwe tsha zwithu zwa u thoma zwe vha sumbedzwa ndi uri muhumbulo wonoyo wo vha u wa ‘mazwifhi,’ na uri ho vha hu tshi kha ḓi vha na khathutshelo kha vhaitazwivhi. Ndo ri, ‘Zwo tou ralo, nahone Muhulwane Grant vha a zwi ḓivha uri zwo ralo.’ Musi ndi tshi ralo, vhanzhi vha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege vhe vha vha vhe phanḓa hanga [vhathu vhenevho vho vha vhe tshipiḓa tshihulwane tsha vhathu vho ḓadzaho ṱende ḽihulwane] vha tenda nga ṱhoho, vha tshi khwaṱhisedza nga maanḓa uri zwe nda amba ndi ngoho. Zwo lingana u amba uri Muhulwane Grant a vho ngo tsha amba nga ha yeneyo mbuno kha khaseledzo.” Ho sainwa nga “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., ḽa 6 Nyendavhusiku, 1895.”

GSAM 224Mma White Vha Dzula Vha Tshi Ṱoḓa u Tshidzwa ha Vhaitazwivhi

GSAM 224.3Uri Mma White vho shumela u rembuluwa ha vhaitazwivhi u bva nga 1844 u swika zwino zwi dovha zwa khwaṱhisedzwa nga mafhungo aya: Vhone na Muhulwane White vho fara muṱangano nḓuni ya Albert Belden, ngei Rocky Hill, Conn., u thoma nga ḽa 20 Lambamai, 1848. Kha muṱangano uyu ho shumiwa hu tshi itelwa vhaṅwe vhe vha bva shangoni. Muhulwane White na mufumakadzi wavho vho sumbedza u dzhiela nṱha mimuya yo raloho nga nḓila yo khetheaho. Kha iyi mbuno ri ḓo ṋea vhuṱanzi ha muṅwe wa vhenevho vhathu we a lovhedzwa nga zwanḓa zwa Muhulwane White. John Y. Wilcox, a tshi ṅwala e Kensington, Conn., nga ḽa 22 Luhuhi, 1891, u ri:—

GSAM 224.4“Ndo ḓiswa ngohoni nga tshifhinga tshe miṱangano ya vha i tshi farelwa kamarani i sa athu u fhedzwa ya nḓu ya Muraravho A. Belden, ngei Rocky Hill, Conn. Ndo ṱanganedza tshedza tsha ngoho ya zwino nga mushumo wa Muraravho na Khaladzi White. Nga murahu ha zwenezwo, hu sa athu u fhela tshifhinga tshilapfu, ndo lovhedzwa nga Muraravho White. Arali ndi songo ṱanganedza ṱhuṱhuwedzo na maanḓa zwi bvaho khavho, a thi ḓivhi arali ndo vha ndi tshi ḓo vhuya nda vha na tshivhindi tsha u humbula kana u pfa uri ndo ṱanganedzwa nga Murena. Vho vha vha tshi dzhiela vhuimo hanga nṱha vhukuma, vha shuma uri vha nthuse.”

GSAM 225.1Muhulwane White vho amba nga ha muṱangano wonoyo kha luṅwalo lu yaho kha Stockbridge Howland, Topsham, Maine, vha ri, “Muraravho Bates vho ṱalutshedza milayo nga nḓila i re khagala vhukuma, nahone ndeme yayo yo khwaṱhisedzwa nga vhuṱanzi vhu re na maanḓa mahulu. Ipfi ḽo khwaṱhisa vhe vha vha vho no vha ngohoni, ḽa dovha ḽa vusa vha sa athu u dzhia phetho yo fhelelaho.”

GSAM 225U Shumela Vhaitazwivhi ngei Oswego, N.Y.

GSAM 225.2Nga 1849 Muhulwane James White na mufumakadzi wavho vho shuma ngei Oswego, N.Y. Kha miṱangano yeneyo Hiram Patch na mufumakadzana Benson, vhe vha vha vho fulufhedzisana u malana, vho rembuluwa vha ya kha Mudzimu na kha ngoho ya zwino.

GSAM 225.3Nga Ṱhafamuhwe, 1850, ho dovha ha farwa miṱangano ngei Oswego. Kha Ngoho ya Zwino ya Lambamai, Muhulwane White, vha tshi amba nga ha miṱangano yeneyo, vho ri:

GSAM 225.3“Zwino hu khou itwa mushumo u takadzaho vhukuma vhukati ha vhana vha masalela kha uyu muḓi. U tshidzwa havho ho vha hu yone thero khulwane kha miṱangano yashu ya Sabatha mbili dzo fhiraho, nahone Mudzimu o ri fhaṱutshedza nga nḓila i mangadzaho. Ngoho yo ri kwama zwavhuḓi, ya kwama na vhana vhashu. Nga madekwana a tevhelaho ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege ḽo fhiraho, ro vha na muṱangano wa u vha vhuyedza nga nḓila yo khetheaho, nahone Muya wa Murena wo shululwa vhukati hashu. Vhana vhoṱhe vho gwadama phanḓa ha Murena, vha tshi vhonala vha tshi pfa ndeme ya u tevhedza milayo, zwihuluhulu wa vhuṱanu, na u ṱoḓa u tshidzwa nga Yesu Kristo. Uyu wo vha u muṅwe wa miṱangano i takadzaho nga maanḓa ye nda vhuya nda i vhona.”

GSAM 225.4Kha Ngoho ya Zwino ya Ḽara, 1849, Muhulwane White vho ganḓisa mafhungo a vhathu vho vhalaho vhe vha rembuluwa vha lovhedzwa; nahone kha khanḓiso ya u fhedza ya yeneyi gurannḓa nga 1850 hu na mafhungo a muṱangano wo farelwaho Waitsfield, Vt., na a u vha hone ha Heman Churchill, we a vha a tshi kha ḓi tou bva u rembuluwa a tshi bva shangoni. Kha thero yeneyo u vhidzwa “muraravho.” Zwenezwo zwo vha zwi tshi nga konadzea hani arali ho vha hu si tshee na khathutshelo kha vhaitazwivhi?

GSAM 226Vhuṱanzi ha Ṱhanzi dza Fumbili na Nthihi

GSAM 226.1Malugana na zwenezwi ri ṋea vhuṱanzi ho sainwaho nga 1888 nga vhathu vha fumbili na muthihi, vhe muṅwe na muṅwe wavho a vha e kha dzangano ḽa Vha-Adventist nga ṅwaha wa 1844, nahone a tshi ḓivha zwavhuḓi mathomo a mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru. Vhoṱhe vho vha vhe kha mulaedza hu sa athu u swika 1851, vhunzhi havho vho vha vho ṱangana na Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe u bva tsini na mathomoni a mulaedza:—

GSAM 226.2“Riṋe vho sainaho afho fhasi, vhunga ro vha ri tshi ḓiva zwavhuḓi dzangano ḽa Vha-Adventist nga 1844 musi tshifhinga tshi tshi fhira, na uri ro ṱanganedza ngoho ya mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru u bva kale nga 1850, ri saina madzina ashu nga dakalo fhasi ha mafhungo a tevhelaho nga ha pfunzo ya muṋango wo valiwaho ye ya tendwa nga vhatendi vha mulaedza wa muruṅwa wa vhuraru u bva mathomoni awo u swika kha ṅwaha wo bulwaho lwa u fhedza, na u bvela phanḓa.

GSAM 226.3“Vho vha vha tshi tenda, u tendelana na Nzumbululo 3:7, 8 na maṅwe maṅwalo, uri mafheloni a maḓuvha a 2300 a Daniele 8:14, Kristo o vala mushumo wawe kha kamara ya u thoma ya fhethu hukhethwa ha ṱaḓulu, a fhirisela vhushumeli hawe fhethu hukhethwa-khethwa, a thoma mushumo wa khaṱhulo, a tshi shandula vhushaka hawe na pulane ya u tshidza kha enea mafhungo. Afha ho vha na muṋango wo vuleaho na muṋango wo valiwaho.

GSAM 226.4“Vho vha vha tshi tenda uri vhe vha vha vhe na tshedza tshi re khagala tsha mulaedza wa muruṅwa wa u thoma, vha u shandukela, vha u pikisa nga vhuṱungu, vho laṱwa nga Mudzimu. Fhedzi vho vha vha sa tendi uri vhe vha vha vha sa athu u vha na tshedza, kana vhe vha vha vha sa athu u swika miṅwahani ya u kona u ḓifhindulela hu sa athu u swika 1844, vha ḓo laṱwa arali vha ṱoḓa Mudzimu nga dzimbilu dza ngoho.

GSAM 226.5“Naho nga u ṱavhanya musi tshifhinga tsho no fhira vho vha vha tshi tenda na William Miller na vhunzhi ha Vha-Adventist uri mushumo wavho wa u shumela shango wo fhela, na uri Murena u ḓo ḓa hu si kale vhukuma, musi tshedza tsha fhethu hukhethwa na mulaedza wa vhuraru zwo no ṱalutshedza u nyabwa havho, vho vha vha sa tendi uri khathutshelo yo fhela, nga nnḓa ha kha vhe vha laṱa tshedza.”

GSAM 227.1Ho sainwa nga, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mma R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mma Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mma L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Mma Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Mma F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Mma Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Mma Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Mma Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Mma Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Mma Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Mma R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Mma Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”

GSAM 227Bono ḽo Ṱalutshedzwaho nga nḓila yo Khakheaho

GSAM 227.2Ho lingedzwa u ṱalutshedza bono ḽe Mma White vha ṋewa ḽone ngei Topsham, Maine, nga ḽa 24 Ṱhafamuhwe, 1849, sa ḽi funzelaho pfunzo iyi yo khakheaho—uri a hu tshee na khathutshelo kha vhaitazwivhi. Bono iḽi ḽo ṋewa musi “u khokhonya ha Rochester” (u davhidzana na mimuya ya vhafu) hu tshi kha ḓi thoma u ḓivhadzwa. Mma White vho vhona uri zwiga zwi sa pfesesei, maḓembe na tshanduko dza mazwifhi zwi ḓo engedzea zwa phaḓalala. Tshanduko idzi dzo vha dzi si dza u bva vhukhakhini u ya ngohoni (a vho ngo amba uri tshanduko dzo raloho a dzi nga ḓo vhuya dza vha hone, fhedzi vho amba uri dze vha sumbedzwa, he vhathu vha vha vha tshi shumisa ṱhuṱhuwedzo ya vhathu, dzo vha dzo ralo), fhedzi dzo vha dzi dza u bva kha vhuvhi u ya kha vhuvhi vhu fhiraho; ngauri vhe vha vha vha tshi amba uri dzimbilu dzavho dzo shanduka vho vha vho tou ḓiputela nga tshiambaro tsha vhurereli tshe tsha fumba vhuvhi ha mbilu mmbi. Vhaṅwe vho vhonala vho rembuluwa zwa vhukuma, zwenezwo zwa vha konisa u fhura vhathu vha Mudzimu; fhedzi arali dzimbilu dzavho dzo vha dzi tshi nga vhonwa, dzo vha dzi tshi ḓo vhonala dzi tswu u fana na tshifhingani tsho fhiraho.

GSAM 227.3Vha kona u ri: “Muruṅwa we a vha a tshi tshimbila na nṋe o ndaya uri ndi sedze arali hu na vhuṱungu ha muya nga ṅwambo wa vhaitazwivhi, sa zwe zwa vha zwi tshi vha zwone kale. Ndo sedza, fhedzi a tho ngo vhu vhona; ngauri tshifhinga tsha u tshidzwa havho tsho fhira.”20

GSAM 228.1Ho ambiwa uri bono iḽi ḽo funza uri ho vha hu si tshee na khathutshelo kha vhaitazwivhi, fhedzi ri a vhudzisa: Zwenezwo zwo vha zwi tshi nga vha hani ngeno Mma White vho pikisa pfunzo yeneyo u bva tshifhingani tshe Joseph Turner a thoma u i funza nga luṱavula lwa 1845 (Ṱhafamuhwe u swika Shundunthule), nahone u bva zwenezwo vho dzula vha tshi shuma nga u ḓiimisela uri vhaitazwivhi vha rembuluwe vha tshidzwe?

GSAM 228.2Kha Nyengedzedzo kha Tshenzhelo na Mabono, yo ganḓiswaho nga 1854, Mma White vha ri, “Tshanduko dza ‘mazwifhi’ dzo bulwaho dzi kha ḓi ḓo vhonala nga vhuḓalo ho engedzeaho. Bono iḽi ḽi amba zwihuluhulu nga ha vhe vha pfa vha laṱa tshedza tsha pfunzo ya u ḓa. Vho kumedzelwa kha vhufhura vhuhulwane. Vho raloho a vha nga ḓo vha na ‘vhuṱungu ha muya nga ṅwambo wa vhaitazwivhi’ sa kale.”21

GSAM 228.3Vhapikisi vha amba uri vha ḓivha zwe Mma White vha vha vha tshi khou zwi vhona kha bono iḽi u fhira vhone vhaṋe. Kha ri ḽi sedze lwa tshifhinganyana ri tshi ḽi vhambedza na ṱhalutshedzo yavho; ndi uri, vho vha vha tshi khou vhona vhuimo ha vhaitazwivhi, hu si ha vhahuweleli vha mvuselelo. Nga zwenezwo, vho sedza vhaitazwivhi vha tshi ṱoḓa “vhuṱungu ha muya nga ṅwambo wa vhaitazwivhi, fhedzi vha si vhu vhone.” Ndi nnyi we a vhuya a wana vhuṱungu ha muya nga ṅwambo wa vhaitazwivhi nga u sokou sedza vhaitazwivhi? Fhedzi ri a vhudzisa: Hu pfi mini nga vhathu vho bulwaho kha vhuṱanzi vhu re afho nṱha, vhe vha vha vha tshi shumisa fhedzi ṱhuṱhuwedzo ya vhathu na mesimerizimu uri vha wane vhatendeuki, vha tshi zwi vhidza mushumo wa Muya wa Mudzimu? Naa vhenevha vhapikisi, vhe vha vha vho fhisetshela nga maanḓa u sumbedza uri Mma White vho funza pfunzo yo kalulaho ya “muṋango wo valiwaho,” vho lugela u tenda uri vhenevha vhahuweleli vha mvuselelo vho vha vhe vhathu vhakhethwa, vha tshi khou wana vhatendeuki vha ngoho?

GSAM 228.4Zwi khagala kha muthu muṅwe na muṅwe a re na muhumbulo wa ngoho uri vhathu vho ambiwaho kha enea mafhungo ndi vhe vha vha vha tshi amba uri vha na vhuṱungu uvhu ha muya, ngeno vho laṱa tshedza na ngoho, nahone vha tshi shumisa mesimerizimu u wana vhatendeuki. Vho raloho vho vha vha sa koni u vha na vhuṱungu ha muya ha ngoho nga ṅwambo wa vhaitazwivhi ngeno vhone vhaṋe vhe fhasi ha khaṱhulo ya u laṱwa; ngauri “tshifhinga tsha u tshidzwa havho [vhone vhaṋe] tsho fhira.”

GSAM 229.1Vhaṅwe vhathu vho lingedza u ita phetho, vha tshi bva kha bono ḽa Mma White ḽa ḽa 24 Ṱhafamuhwe, 1849, ya uri ḽo funza uri ho vha hu si tshee na khathutshelo kha vhaitazwivhi; fhedzi ro no sumbedza uri nga 1845 ngei Paris, Maine, vho funza uri ho vha hu na khathutshelo kha vhoṱhe vhe vha si laṱe tshedza na ngoho vha tshi zwi ḓivha na u zwi pfesesa. Kha bono ḽe vha ṋewa fhethu hu fanaho nga 1846, ho sumbedzwa uri Murena o vha e na “vhathu zwivhidzoni vhe vha vha vha songo laṱa ngoho.” Vhathu vhe vha vha vha tshi humbula nga iṅwe nḓila vho kaidzwa, ha ambiwa uri vharuṅwa vha Mudzimu vha kha ḓi ḓo shumela vhenevho vhathu, nahone musi vha tshi shuma, vhe vha vha vha tshi vha sasaladza vho vha vha tshi ḓo sala nnḓa.

GSAM 229.2Hafhu, nga Lambamai, 1848, Muhulwane White na mufumakadzi wavho vho vha vha tshi khou shumela u rembuluwa ha vhaitazwivhi ngei Rocky Hill, Conn. Zwenezwi zwoṱhe zwi khwaṱhisedza uri bono ḽa ḽa 24 Ṱhafamuhwe, 1849, ḽi tendelana na ḽe ḽa ṋewa ngei Paris, Maine, nga 1846, na na nḓila ye avha vhashumeli vha Mudzimu vha i tevhela nga Lambamai, 1848.

GSAM 229Muhuweleli wa Mvuselelo wa Mazwifhi u a Kundwa

GSAM 229.3Bono iḽi ḽo thoma u ganḓiswa ngei Connecticut nga ṅwaha wa 1849. Ho vha hu na mufunzi we a vha a tshi shuma nga u ḓiimisela vhukuma henefho uri a wane vhatendeuki, a tshi amba na uri u na tshifhiwa tsha u amba nga dzindimi. O vha a tshi lingedza u vha na ṱhuṱhuwedzo kha tshigwada tshiṱuku tsha vhane vha vhulunga Sabatha ngei Rocky Hill. Mufunzi uyu o vhidza muṅwe wavho “mukhethwa a funwaho wa Murena.” Phanḓa hawe Mma White vho vha na bono ḽo sumbedzaho vhufhura ha mushumo wawe, na uri “mukhethwa” wawe “a funwaho” o vha a tshi khou tevhela nḓila i sa tendelani na mulayo wa vhusumbe. Mufumakadzi uyu wa “mukhethwa” o hana zwe a pomokwa, mufunzi a mu imelela nga maanḓa, a tshi ṱoḓa uri vhathu vha pfele vhuṱungu “mukhethwa wa Murena a pfelwaho vhuṱungu,” sa zwe a mu vhidzisa zwone. Vhusikuni ho tevhelaho mufumakadzi uyu muswa o farwa nga vhuṱungu ha u ṱanza na u tshuluwa, a humbula uri u khou ya u fa. O rumela uri hu vhidzwe Mma White, a bula uri zwe zwa sumbedzwa nga ha ene zwo vha zwi ngoho; uri o vha e na mulandu wa zwenezwo zwe Mma White vha amba. Nga zwenezwo, mushumi uyu wa mazwifhi o kundelwa u fhura tshigwada tshenetsho, nahone vhuvha ha mushumo wawe ha bviselwa khagala, zwe zwa fhelisa nga u ṱavhanya vhuḓidini hawe henefho fhethu.

GSAM 230Muṅwe Muhuweleli wa Mvuselelo wa Mazwifhi ngei Oswego, N.Y.

GSAM 230.1U itela u dovha ra sumbedza mulayo wo ṱalutshedzwaho kha vhuṱanzi vhu re afho nṱha, na u sumbedza uri Muhulwane White na mufumakadzi wavho vho vha vha tshi kha ḓi shumela u rembuluwa ha vhaitazwivhi nga 1849-50, ri ṋea mafhungo a tevhelaho, e nda vhudzwa nga Elias Goodwin na vhaṅwe vha miraḓo ya u thoma ya tshivhidzo ngei Oswego, kha Vundu ḽa New York:—

GSAM 230.2Nga tshifhinga tshenetsho (1849) ho vha hu tshi dzula muṱhannga we a vha a tshi pfi Hiram Patch henefho fhethu. O vha o fulufhedzisana u malana na mufumakadzana we a mu mala hu sa athu u fhela tshifhinga tshilapfu nga murahu ha zwenezwo. Vho vha vhe vhathu vha sa athu u rembuluwa, fhedzi vha tshi ya miṱanganoni ye ya vha i tshi farwa nga Muhulwane White na mufumakadzi wavho, nahone vho vha vho no ṱoḓou tenda u vha Vhakriste. Nga tshifhinga itshi ho thomiwa mvuselelo kha tshiṅwe tsha zwivhidzo zwa Oswego, i songo thomiwa nga vhafunzi, fhedzi nga muraḓo a ḓivheaho a si mufunzi, we a vha e mulondoli wa masheleni a tshiṱiriki. Munna uyu o vha a tshi vhonala e na mafulufulu mahulu, a tshi amba uri u na muhwalo muhulu nga ṅwambo wa vhaitazwivhi. O vha a tshi kamana zwanḓa musi a tshi rabelela vha sa athu u rembuluwa, a tshi vhonala e vhuṱunguni vhuhulu nga ṅwambo wa uri vho xela.

GSAM 230.3Vho Patch na mufumakadzana we vha fulufhedzisana u malana nae vho ya kha miṱangano yeneyi ya mvuselelo, vha sa ḓivhi uri vha dzhie phetho ifhio. Vho vha vhe hone nga tshiṅwe tshifhinga musi Mma White vha tshi vha na bono ḽe khaḽo vha livhiswa kha Hosea 5:6, 7, i no ri, “Vha ḓo ya na masambi avho a nngu na a kholomo u ṱoḓa Murena; fhedzi a vha nga mu wani; o ḓibvisa khavho. Vho ita zwa vhufhura kha Murena; ngauri vho beba vhana vha vhasili: zwino ṅwedzi u ḓo vha mila khathihi na mikovhe yavho.” Vho sumbedzwa uri vhe vha vha vha tshi ranga phanḓa mvuselelo iyi vho vha vha si vho lugaho phanḓa ha Mudzimu, na uri vho vha vha si na muhwalo wa vhukuma wa muya nga ṅwambo wa vhaitazwivhi.

GSAM 231U Ḓivhadzwa hu Tshee nga Phanḓa ha u Kundelwa

GSAM 231.1Vha kona u vhudza Vho Patch vha ri, “Ndo vhudzwa uri ndi ni vhudze uri kha enea mafhungo maipfi a luṅwalo a ḓo ḓadzea nga nḓila yo ṅwalwaho ngayo. Lindani ṅwedzi, ni ḓo ḓiḓivhela vhuvha ha vhathu vha re kha mvuselelo iyi, vhane vha amba uri vha na muhwalo muhulu nga ṅwambo wa vhaitazwivhi.” Vho Patch vha ri, “Ndi ḓo lindela.”

GSAM 231.2Hu sa athu u fhela vhege mbili u bva tshe bono iḽi ḽa ṋewa, mulondoli wa masheleni o bulwaho, we a vha a tshi amba uri u na vhuṱungu vhungafho ha muya nga ṅwambo wa vhaitazwivhi, o ṱhukhula lutsinga lwa malofha thumbuni yawe musi a tshi khou ḓiita a re vhuṱunguni, a vho tea u iswa mmbeteni nga ṅwambo wa u xelelwa nga malofha. Mafhungo a ofisi ya mulondoli wa masheleni o vho tea u farwa nga muhulwane wa mapholisa wa tshiṱiriki. Ene na muṅwe wa mapholisa vho sedza tshelede yo teaho u vha yo sala u ya nga bugu ya mulondoli wa masheleni, vha kona u vhala tshelede vha tshi ḓilugiselela u fara mushumo; hone, ha wanala hu tshi khou ṱahela tshelede i linganaho na $1,000 kokotolo.

GSAM 231.3Kha muhulwane wa mapholisa na pholisa zwo vha zwi tshi vhonala zwi sa konadzei uri munna o ḓiimiselaho nga u ralo kha mvuselelo a nga vha e na mulandu wa u dzhia tshelede. Vho humbula uri a nga vha o i shumisa u lifha tshiṅwe tshithu, a hangwa u zwi ṅwala zwavhuḓi buguni; kana khamusi o i vhea banngani, ya si vhonale kha muvhigo wa masheleni wo vhewaho kha sefo. Naho zwo ralo, vho vha vha tshi tea u humbela uri a vha ṋee ṱhalutshedzo i fushaho, fhedzi zwo vha zwi tshi tea u itwa nga vhuronwane; ngauri arali o vha e na tshelede, o vha a tshi ḓo lingedza u i dzumba hu si na u timatima. Nga zwenezwo ha dzudzanywa uri muṅwe wavho a range a ye a dzumbame tshiṱangani tshi re murahu ha nḓu, uri a vhone muṋango wa murahu arali ha itwa tshiṅwe tshithu, ngeno muhulwane wa mapholisa a tshi ḓo dzhena nga muṋango wa phanḓa. Musi muhulwane wa mapholisa a tshi sendela nḓuni a dzhena nga muṋango wa phanḓa, o vhona tshiambaro tsha mufumakadzi we a vha a tshi khou tou bva nga muṋango wa murahu. Munna we a vha e tshiṱangani o vhona mufumakadzi a tshi ṱavhanyela kha tshithopho tsha mahaḓa, a bwa buli kha mahaḓa, a vhea tshiṅwe tshithu henefho, a tshi fumba nga mahaḓa, a humela nḓuni.

GSAM 232.1Muhulwane wa mapholisa o ḓa tsini na mmbete wa mulondoli wa masheleni, nahone musi o no vhudzisa nga ha mutakalo wawe, a amba zwiṱuku nga ha u kanganyisea havho ofisini, a tshi amba uri khamusi a nga kona u ṱalutshedza vhuleme honoho. Munna onoyo, o tshuwa vhukuma, o imisela tshanḓa tshawe ṱaḓulu, a vhidza Mudzimu uri a vhe ṱhanzi, a ri ha ḓivhi tshithu nga ha tshelede. Nga tshenetsho tshifhinga mufumakadzi wawe a dzhena, a ṱoḓa u ḓivha uri hu khou itea mini na uri ndi ngani munna wawe o tshuwa nga u ralo. Munna a fhindula a ri, “Vha humbula uri ri na tshelede yavho.” Mufumakadzi na ene a imisela zwanḓa zwawe nga nḓila i fanaho, a vhidza Mudzimu uri a vhe ṱhanzi ya uri vho vha vha si na tshelede yeneyo, nahone vha sa ḓivhi tshithu nga hayo. Musi a tshi tou fhedza maipfi eneo, pholisa, ḽe ḽa ṱavhanya u bva fhethu he ḽa vha ḽo dzumbama hone ḽa ya kha tshithopho tsha mahaḓa musi mufumakadzi a tshi dzhena nḓuni, ḽa dzhenelela nga maipfi aya, “Vho Mma, itshi ndi mini? Ndo ni vhona ni tshi gidima u bva nḓuni, na vhea itshi kha tshithopho tsha mahaḓa; hetshi tshone, saga ḽa tshelede ḽo xelaho, ḽo ṅwalwaho $1,000.”

GSAM 232.2Sa zwe zwa vha zwi tshi nga lavhelelwa, mvuselelo yeneyo yo mbo ḓi wa nga u ṱavhanya. Vho Patch na mufumakadzana we vha vha vha tshi ḓo mu mala, musi vho no ḓivha vhuvha ha we a vha a tshi ranga phanḓa mvuselelo, vho ima na ngoho vha ṱangana na Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe, vha dzula vhe miraḓo i faneleaho ya tshivhidzo tshenetsho u swika ḓuvha ḽa u fa havho.

GSAM 232.3Bono iḽi, sa zwine zwa vhonala nga ho livhaho, ḽo ṋewa hu tshi dzhielwa nṱha vha sa athu u rembuluwa na u vha vhuyedza nga nḓila yo khetheaho, nahone ḽo bveledza u rembuluwa ha vhaitazwivhi, ngeno ḽo livha nga ho livhaho kha vhe vhone vhaṋe vha vha vhe vhaitazwivhi, vho laṱwaho nga Murena nga ṅwambo wa muhoyo wavho. Vho vha vho “ita zwa vhufhura kha Murena;” vha tshi amba uri vha na vhuṱungu vhuhulu ha muya nga ṅwambo wa vhaitazwivhi, vho beba fhedzi “vhana vha vhasili.”

GSAM 232Mushumi wa Muhoyo ngei Camden, N.Y.

GSAM 232.4Vhukati ha dziṅwe fhethu he Muhulwane na Mma White vha hu dalela nga vhuriha ha 1849-50 (Nyendavhusiku u swika Luhuhi), ho vha hu na ḓorobo ya Camden, N.Y., i re kule nga maele a ṱoḓaho u vha a fuiṋa na Oswego, he vha vha vha tshi kha ḓi dzula hone. Nga ha muṱangano uyu, Mma White vha ri:

GSAM 232.4“Ndi sa athu u ya, ndo sumbedzwa tshigwada tshiṱuku tshe tsha vha tshi tshi ḓivhadza uri tshi tenda ngoho henefho, nahone vhukati havho nda vhona mufumakadzi we a vha a tshi ḓiita o ḓiṋekedzelaho nga maanḓa kha Mudzimu, fhedzi o vha e na muhoyo, a tshi fhura vhathu vha Mudzimu.”22

GSAM 233.1Nga Phando, 1884, musi ndi tshi khou shuma Vunduni ḽa New York, ndo guda mafhungo a tevhelaho kha Vho Preston, vhe vha vha vhe mudzulapo wa Camden nga tshifhinga tsha khonferentsi yo bulwaho afho nṱha, na vhe Muhulwane White na mufumakadzi wavho vha dzula navho nga tshifhinga tsha muṱangano:—

GSAM 233.2“Mufumakadzi uyu o funza mihumbulo yo kalulaho nga ha u itwa mukhethwa, a tshi ri hu na vhuimo ha u fhelela vhune muthu a nga vhu swikelela, he a vha a tshi ḓo vha e nṱha ha mulayo wa Mudzimu tshoṱhe; nahone o vha a tshi amba uri o no swika kha vhuimo honoho ho fhelelaho. Nga pfunzo iyi ya vhukhethwa o vha a tshi khakhisa mihumbulo ya vhaṅwe vha vhathu vhashu ngei Camden. Khaladzi White vho sumbedzwa uri, naho mufumakadzi uyu o vha a tshi ḓiita mukhethwa nga u ralo, mbilu yawe yo vha i ntswu nga tshivhi, nahone vhutshilo hawe ho tshinyala.

GSAM 233.3“Musi vhe henefho fhethu, Khaladzi White vho ṋewa ḽiṅwe bono, phanḓa ha mufumakadzi uyu, we a vhonala e na muhwalo muhulu wa muya nga ṅwambo wa vha sa athu u rembuluwa; fhedzi Khaladzi White vho mu vhudza uri ho vha hu si vhuṱungu ha muya ha ngoho nga ṅwambo wa vhaitazwivhi, ngauri nḓila ya vhutshilo hawe yo vha yo ralo lune ene muṋe o vha a songo luga phanḓa ha Mudzimu. ‘Nga zwenezwo,’ hu amba Vho Preston, ‘zwine zwa vhidzwa bono ḽa Camden zwo vha zwo livha nga ho livhaho na nga ho khetheaho kha mafhungo a mufumakadzi onoyo, hu si kha vhuimo ha vhaitazwivhi nga u angaredza, nahone ndi zwe ra zwi pfesesa nga tshifhinga tshenetsho.’”

GSAM 233.4Musi Mma White vho no ṱalutshedza bono ḽavho, mufumakadzi o takuwa a ri, “Mudzimu u a ḓivha mbilu yanga, nahone arali na kona u i vhona, no vha ni tshi ḓo vhona uri yo tenga, yo kuna.” Muṱangano wa fhela nga u ralo. Naho zwo ralo, hu sa athu u fhela tshifhinga tshilapfu, mufumakadzi o lwala vhukuma, a humbula uri u khou fa. A ri, “Ndi tea u vhona Khaladzi White; hu na zwine nda tea u zwi bula khavho. Ndo vha vhudza uri ndi mufumakadzi wavhuḓi, uri ndo tenga. A zwo ngo ralo. Ndi mufumakadzi muvhi. Munna uyu ane nda dzula nae a si munna wanga. Ndo sia munna wavhuḓi ngei England na ṅwana muthihi muṱuku, nda shavha na munna uyu. A ro ngo vhuya ra malana. Ndo vha ndi tshi ḓivhidza ṅanga, ndi tshi rengisa mushonga we nda ana khothe uri wo nḓurela $1 nga boḓelo, ngeno wo nḓurela sente dza fumimbili fhedzi nga boḓelo. Ndo dovha nda ana uri kholomo ye ra i rengisela munna wa mushai yo ri ḓurela $30, ngeno yo ri ḓurela $20 fhedzi.”23

GSAM 234.1Maipfi a Mma White nga ha “vhuṱungu ha muya nga ṅwambo wa vhaitazwivhi” a amba vhenevho vhaḓiiti vha re na muhoyo, hu si vhaitazwivhi nga u angaredza. Musi hu tshi dzhielwa nṱha mafhungo o ṋewaho afho nṱha, a sumbedzaho uri pfunzo ya uri “a hu tshee na khathutshelo” kha vhaitazwivhi yo sasaladzwa tshoṱhe u bva tshe ya thoma u huwelelwa nga luṱavula lwa 1845 (Ṱhafamuhwe u swika Shundunthule); na uri Mma White vho dzula vha tshi shumela u rembuluwa ha vhaitazwivhi nga u ḓiimisela u bva nga tshifhinga tshenetsho, ndi nnyi ane a nga tenda uri nga 1851, musi mushumo wavho u re na dzina ḽa Tshenzhelo na Mabono u tshi ganḓiswa, vho vha vho ḓiimisela u funza uri ho vha “hu si tshee na u tshidzwa kha vhaitazwivhi”?

GSAM 234Munna we a ri A hu Tshee na Khathutshelo

GSAM 234.2Na nga ṅwaha wa 1848, ho vha hu tshi kha ḓi sala muthu ngeno na ngei we a vha a tshi tenda uri ho vha hu si tshee na khathutshelo kha vhaitazwivhi. Naho zwo ralo, vhenevha vho vha vha si Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa vhusumbe. Muṅwe wa tshigwada itshi, ane a pfi Sweet, o vha a tshi dzula muḓini wa Rochester, N.Y. Musi ndi tshi kha ḓi tou bva u ḓivhadza phanḓa ha vhathu uri ndi tenda vhurereli, na u lovhedzwa vhukati ha Vha-Adventist vha ḓuvha ḽa u thoma ḽa vhege, ndo vha ndi tshi khou ya kha muṱangano wa ṱende ngei Canandaigua, N.Y., we wa vha u tshi rangwa phanḓa nga Vhahulwane J. C. Bywater na Geo. W. Burnham. Munna uyu Sweet o vha e hone, nahone a amba u timatima huhulwane vhukuma nga ha uri tshenzhelo yanga ya vhurereli ndi ya ngoho naa, ngauri o vha a tshi “humbula uri zwino a zwi tsha konadzea uri vhaitazwivhi vha rembuluwe.”

Notes

  1. Mateo 25:10. ↩
  2. Luka 12:35, 36. ↩
  3. Maṅwalwa a Mathomoni, siaṱ. 55. ↩
  4. Nzumbululo 11:19. ↩
  5. Nzumbululo 3:3. ↩
  6. Nzumbululo 3:11. ↩
  7. Nzumbululo 3:7, 8. ↩
  8. 1 Vhakorinta 16:9. ↩
  9. 2 Vhakorinta 2:12, 13. ↩
  10. Vhakolosa 4:2, 3. ↩
  11. Muḓivhadzi wa U ḓa, 11/12/1844. ↩
  12. Tshivhonakule tsha Vhurereli, Circleville, Ohio, 1844. ↩
  13. Mma E. G. White, kha Ṱolokanyo ya U ḓa, 20/11/1883. ↩
  14. Muvhigo wa Muhulwane Himes wa mushumo ngei Maine, kha U Linda ha Matsheloni, ḓoroboni ya New York, 6/6/1845. ↩
  15. Muya wa vhuporofita, volumu 4, masiaṱ. 268, 271. ↩
  16. Vhurifhi ha J. N. Andrews, Khubvumedzi 1874. ↩
  17. Vhurifhi ha Mma Truesdail ha 17/8/1875. ↩
  18. Vhurifhi ha Mma Truesdail ha 27/1/1891. ↩
  19. Vhurifhi ha Ira Abbey, Ṱhafamuhwe 1885, ho redzwa kha Ṱolokanyo na Muḓivhadzi ya 7/4/1885. ↩
  20. Maṅwalwa a Mathomoni, siaṱ. 45. ↩
  21. Vhonani ṱhalutshedzo kha Maṅwalwa a Mathomoni, siaṱ. 45. ↩
  22. Zwiṱori zwa Vhutshilo ha Ellen G. White, siaṱ. 129. ↩
  23. Mafhungo o ṋewaho nga Vho Preston nga ha muṱangano wa Camden a khwaṱhisedza zwe zwa ambiwa kha Zwiṱori zwa Vhutshilo ha Ellen G. White, masiaṱ. 129-130, a tshi dovha a ṋea zwidodombedzwa zwi re afho nṱha zwi songo bulwaho henefho. ↩

Note

Back