Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
29 / 29

Capitulo 28 — Una puerta que dengún hombre no puede zarrar

John Norton Loughborough

GSAM 462.1«T'he meso debant una puerta ubierta, y dengún no la puet zarrar; perque tiens poca fuerza, y has guardau a mía parola, y no has negau o mío nombre.»1

GSAM 462.2Ixe ye o lenguache adrezato a os que yeran en o estato de Filadelfia d'a ilesia de l'evanchelio. Ista ilesia yera a que s'heba desembolicato por a proclamación d'a proxima venida de Cristo, u a de qui heban aferrato o que heban sentito sobre ixe tema; porque diz d'a ilesia de Sardis (a que immediatament precedeba a Filadelfia), «Recuerda pues cómo recibiés y senties, y aferra-te-ne, y arrepenti-te. Asinas que si no velias, vendré sobre tu como un ladrón, y no sabrás en qué hora vendré sobre tu.»2

GSAM 462.3A ilesia de Sardis, pues, sintió a doctrina d'a venida pronta d'o Sinyor. Aquels que se mantenioron firmes en o que heban sentiu, abanzoron en a verdat a mida que o «candelabro» yera tresladau, y constituyoron a ilesia de Filadelfia, a la que dició: «Perque has guardau a parola d'a mía paciencia, yo tamién te guardaré de l'hora d'a tentación, que vendrá sobre tot o mundo, pa meter a preba a os que moran en a tierra. Mira, viengo luego: ten firme o que tiens, pa que dengún no te quite a corona.»3 Ye a ista ilesia de Filadelfia, pues, a qui diz: «T'he meso debant una puerta ubierta, y dengún no puede zarrar-la.»

GSAM 462.4Aquí, pues, ye a declaración enfatica d'as Escrituras Santas de que aquels que, en a providencia de Dios, son empentaus a avisar a o mundo d'a venida d'o Sinyor, y a suplicar a la chent que se prepare pa trobar-se con Dios, tienen o favor especial de Dios en o suyo treballo. Os hombres pueden prebar d'estorbar, de frustrar os suyos movimientos, de zarrar a «puerta d'a parola», pero encara asinas a voz de Dios se fa sentir por dencima de tot o clamor: «T'he meso debant una puerta ubierta».

GSAM 463Progreso de Setanta-cuatro Anyos

GSAM 463.1En as pachinas anteriors d'iste libro hemos repasiato breument o espacio de setanta y cuatro anyos, dende 1831 dica 1905, trazando a surtida y o progreso d'os mensaches de l'advenimiento, y especialment o mensache d'o tercer ánchel. Hemos amostrato cómo, dende l'oscuridat y a pobreza, iste mensache ha abanzato con fuerza y poder acceleratos anyo dezaga d'anyo, dica que ha tenito misions que abrazan a tierra. De seguro que no ha prosperau asinas porque o mensache sía d'aquels que son agradables a os corazons carnals; pus en a suya vanguardia leva o Sabado d'o Sinyor, a observancia d'o qual traye una cruz pesada, que requiere una separación d'os afers mundans en o día secular mas ocupau d'a semana. Tampoco ha abanzau por falta d'oposición; pus ista l'ha trobau dende o prencipio, y d'a mas fiera mena dende difuera, asinas como as perplexidaz causadas por personas no consagradas que por un tiempo han dentrau en as filas. Respeuto a la situación ocasionada por os plans y esfuerzos d'os enemigos exteriors, podemos decir bien con as parolas de David o Salmista, «Si no estase o Sinyor con nusatros, agora diga Israel: si no estase o Sinyor con nusatros, quan os hombres se devantoron contra nusatros: alavez nos hesen englutau vivos, quan a suya ira s'encendió contra nusatros: alavez as auguas nos hesen aclapau, o corrient hese pasau sobre as nuestras almas: alavez as auguas orgullosas hesen pasau sobre as nuestras almas. Bendito sía o Sinyor, que no nos ha dau como presa a las suyas dients. A nuestra anima ha escapau como un paixaro d'a trampa d'os paixarers: a trampa s'ha crebau, y nusatros hemos escapau. A nuestra aduya ye en o nombre d'o Sinyor, que fació o cielo y a tierra.»4

GSAM 464Aduya en o Sinyor

GSAM 464.1O Sinyor declara que ha meso debant d'o suyo pueblo «una puerta ubierta, y dengún hombre no la puede zarrar.» No ye de marabillar, pues, que o mensache haiga abanzau de contino. Ye o mensache de Dios ta o pueblo, y ha de tener exito. En Apocalipsi 7:2 a faina de preparar un pueblo ta aguantar cuan plegue o gran día d'a ira de Dios se simboliza con un ánchel «que puya dende l'este», u, como beluns traducen, «como a surtida d'o sol». Miraz l'amaneixer d'o día: primero amaneixen os rayos de luz en l'este; istos se mesclan dica una mayor claridat dica que se vei o disco amplo y distinto d'o sol. A mida que o «Rei d'o Día» puya enta o cenit, a suya luz, calor y poder se fan cada vegada mas vividos.

GSAM 464.2Asinas, de feito, ha estau o progreso d'o mensache d'o tercer ánchel dende 1848, cuan as verdatz que lo composan se metioron en forma distintiva, y dende ixe punto hemos amostrau un creiximiento marcau y constant que ye marabilloso. Isto no podemos explicar-lo en garra atro fundamento que en que o Sinyor ye verificando a suya palabra ta aquels que en iste tiempo, cuan a suya salvación ye a punto de venir, «guardan o Sabado de contaminar-lo,»5 y apartan o suyo piet de fer a suya propia voluntat en o santo día de Dios, asinas, a traviés d'a «fe de Chesús», como se declara en o mensache d'o tercer ánchel de l'Apocalipsi 14, guardando toz «os mandamientos de Dios». D'os tals o Sinyor dició per meyo d'o profeta Isaías: «Alavez a tuya luz amaneixerá como l'alba, y a tuya salut brotará aprisa; y a tuya chusticia [“o Sinyor nuestra chusticia”. Cheremías 23:6] irá debant de tu; y a gloria d'o Sinyor será a tuya retaguardia.»6 Con tals seguranzas, cómo podébanos asperar atra cosa que no siga que l'obra estase un exito? «Si Dios ye con nusatros, ¿quién será contra nusatros?»

GSAM 464Cómo pueden prosperar istos?

GSAM 464.3Mirando a situación cuan, en 1846, o pastor Joseph Bates prencipió a escribir ixe primer libro, o primer d'os nunca publicau sobre a cuestión d'o Sabado por os Adventistas d'o Seteno Día, con doce y meyo centavos como unicos medios disponibles que teneba en o mundo, y estando-le pediu gastar-los antes que o suyo primer día d'escritura hese rematau; y tornando a veyer a o pastor James White imprimindo o suyo primer periodico chicot, Present Truth, con os diners ganatos segando en o prau, y ninviando o periodico de gratis a toz os que lo queresen leyer, y parlando d'ixo como d'un mensache que heba d'arribar a las fins d'a tierra,—veyendo istos chicoz prencipios, un podría, en a luenga d'a chent d'os tiempos d'Amós, preguntar: «Por qui se devantará Jacob? Porque ye chicot.»7 Contrastando ixo con a situación en 1905, cuan a publicación d'as verdatz d'o mensache s'acompleix en vente casas editorials, situadas en diversas partis d'o mundo, a sobén presas dica a suya maxima capacidat pa satisfer a demanda de material de lectura, podemos decir de verdat: Miraz, «una puerta ubierta» que dengún hombre encara ha zarrato.

GSAM 465.1D'aquels d'antis más que suposaban que l'obra nunca no podría tener exito, podemos decir, con as parolas con que o profeta Zacarías reprendió a aquels que pensaban en estorbar l'obra de Dios en a reconstrucción de Cherusalem: «¿Qui ha menospreciato o día d'as cosas chicotas?».8 D'as cosas que pareixeban montanyas de dificultaz en o suyo camín, o Sinyor dició por meyo d'o profeta,—

GSAM 465A Montanya Feta una Planuria

GSAM 465.2«Qui yes tu, gran montanya? Debant de Zorobabel te ferás un plan; y él sacará a piedra caporal d'a mesma con clamors, clamando: ¡Gracia, gracia ta ella!»9 Asinas ha estau en a obra d'o mensache de l'ánchel treseno, y asinas será dica que se saque «a piedra caporal», u en atras parolas, dica que a obra sía rematada.

GSAM 465.3Miraz a os pocos de 1846, pobres de recursos, pobres en tot sentiu fueras d'a fe en Dios y en o tresoro d'a verdat, y veyez dica qué proporcions ha creixiu a suya obra. Pensaz en os medios que agora tenemos a man: libros toz preparaus, traducius y impresos en as diversas luengas d'a tierra, y en os cientos de vendedors que meten istos libros en as casas d'a chent a un ritmo de 400.000 dolars a l'anyo. Con a continuación d'a bendición de Dios sobre l'obra, podemos asperar l'exito. Con istas facilidaz y achencias que s'incrementan de mes en mes, con confianza en Cristo, no cal asperar atra cosa que ixo que Salomón cantó d'a ilesia de Dios quan saliba d'o suyo estau de yermo, «refirmada en o brazo d'o suyo Amau», quan la representa mirando enta difuera, «polida como a luna, clara como o sol y terrible como un exercito con banderas».10

GSAM 466Aduyaus por o Don d'a Profecía

GSAM 466.1No nomás hemos visto que a providencia d'o Sinyor ha ubierto o camín pa la difusión d'a verdat, y a suya bendición sinyalada ha acompanyau os esfuerzos feitos pa caminar en as vías d'a suya providencia, sino que en o surtimiento y progreso d'o mensache d'o tercer ánchel ha comunicau con o suyo pueblo a traviés d'o don d'a profecía. Isto no ha estau en forma d'una nueva revelación pa substituyir a la Biblia, ni d'una traza que pervierta as ensenyanzas d'a Escritura, sino pa amostrar an, en ista edat, bi ha periglo de desbarar-se d'a simplicidat de l'evanchelio de Cristo, an o pueblo ye en periglo de cayer baixo a tendencia d'a edat, estando satisfeto con una forma de piedat sin o poder.

GSAM 466.2Mirando este asunto dende l'eixemplo d11'os antigos profetas, que o Sinyor nos ha dau como una d'as reglas con que han de prebar-se ditas manifestacions, se troban as mesmas razons por as que calen agora tamién ditas manifestacions, ye dicir, o periglo en cada edat de desviar-se d'a linia d'a verdat por as doctrinas y practicas predominants y peculiars d'a edat. L'apóstol Pavlo, en charrar d'a manifestación d'os dons que o Sinyor ha meso en a ilesia, diz que son «pa o perfeccionamiento d'os santos, pa l'obra d'o ministerio, pa l'edificación d'o cuerpo de Cristo; dica que toz pleguemos a la unidat d'a fe, y d'o conoiximiento d'o Fillo de Dios, a l'hombre perfecto, a la mida d'a estatura d'a plenitut de Cristo; pa que d'astí enta debant no siamos más ninos, balugatius d'un costau ta l'atro, y levaus por qualsiquier viento de doctrina, por a astucia d'os hombres y a suya maliciosa astucia, con a que asechan pa enganyar; sino que, parlando a verdat con amor, creixamos en él en tot, que ye a cabeza, Cristo, d'o qual tot o cuerpo, bien uniu y compactau por meyo d'o que cada chunta aporta, seguntes o funcionamiento eficaz en a mida de cada parte, fa l'incremento d'o cuerpo pa la suya edificación en l'amor.»12

GSAM 467.1As mesmas obcheccions que se fan contra as manifestacions d'o don d'a profecía en l'actualidat, se podrían haber feito con a mesma fuerza en os tiempos antigos; ye dicir, tenemos as Escrituras, y por tanto no tenemos menester de tals dons. Istas mesmas Escrituras nos dicen, manimenos, que Cristo ha meso istos dons en a Ilesia pa fer a suya faina dica que «plegue lo perfecto [o estau perfecto]», y que a Ilesia ha de «no quedar-se sin dengún don, asperando la venida d'o nuestro Sinyor Chesucristo».13

GSAM 467Qué menester tenemos de profetas?

GSAM 467.2A chent d'antis más podeba razonar que teneban a lei moral de Dios escrita con o suyo propio dido en tablas de piedra; que teneban estatutos, chuicios y instruccions que s'heban dito a Moisen dende a boca de Dios, y que s'heban escrito cudiadosament; y qué más se precisaba? Pero a tamas de todas ixas excelents verdatz que teneban en a suya posesión, a Dios le plació fablar-les «en diversos tiempos y de muitas trazas por os suyos santos profetas».

GSAM 467.3Trobamos que os testimonios daus por os distintos profetas, como Isaías, Cheremías, Ezequiel, Daniel, Oseas y atros, en cada caso amostraban o mesmo gran principio respective a l'obediencia a Dios; manimenos, cada profeta teneba as suyas reprensions peculiars pa o pueblo d'o suyo tiempo, por a suya tendencia a apartar-se d'os principios sagraus y santos d'o bien por as costumbres imperants d'a epoca en que se dió a profecía.

GSAM 468Necesidat de dons

GSAM 468.1Anque se pueda argumentar que no nomás tenemos a excelent instrucción d'as Escrituras de l'Antigo Testamento, sino tamién, amás, as parolas d'o mesmo nuestro Salvador y d'os apóstols, qué necesidat tenemos de más luz? O feito ye que istos mesmos santos apóstols han sinyalau os zaguers tiempos, cuan «vendrán tiempos periglosos», y cuan os hombres «tinirán apariencia de piedat, pero negarán a suya fuerza», dicindo-nos tamién que «beluns se desdirán d'a fe, fendo caso a espritos enganyosos y a doctrinas de diablos».

GSAM 468.2Visto tot ixo, ixe pueblo d'o que parla Pavlo en escribir a os Tesalonicenses, que no será en a escuridat pa que o día de Cristo les pille como un ladrón, sino que serán fillos d'a luz, ye exhortau a «probar todas as cosas» en o tocant a as «profecías», y a «retener o que ye bueno».14 Isto ye equivalent a decir-les que a chent que asperará a venida d'o Sinyor Chesucristo, y que a la fin será trobada presta pa ixe día, tendrá «buenas», verdaderas manifestacions d'o don d'a profecía entre ellas.

GSAM 468Sinyals d'a Fin

GSAM 468.3Somos en o tiempo en que os sinyals son abundants por tot costau de que o día d'o Sinyor ye amán. Somos en o mesmo periodo de tiempo en que heba de surtir un pueblo que guardaría toz os mandamientos, y que tamién «tenería o testimonio de Chesús»15 —o «esprito de profecía».16 Qué trobamos? Que durant os zaguers seixanta anyos ha surtiu un pueblo asinas, que porta chusto ixe mensache, entre o qual s'ha manifestau o don d'a profecía. En prebar o don manifestau a traviés de la sinyora E. G. White con as reglas d'a Biblia, hemos visto que supera a preba en cada particularidat. No s'ha trobau, dende o prencipio dica a fin, en toz os escritos d'a sinyora White, ni una sola linia que dé a mas minima licencia pa pecar, u que tolere en o mas minimo grau garra alpartamiento d'a palabra de Dios. Istos escritos nunca no s'han meso por dencima d'a Biblia, pero sí que exhortan constantment a o mas acurau estudio d'a palabra de Dios, sinyalando-la como o gran estandar con que os nuestros casos serán examinaus en o chudicio final. En os suyos escritos Cristo ye exaltau debant de nusatros como o solo eixemplo que hemos de seguir. Ye declarau d'a traza mas viva como a nuestra unica esperanza de victoria aquí, o nuestro unico cubilar d'a ira venidera, o solo nombre y medio a traviés d'o qual podemos estar salvos.

GSAM 469Un Homenache Personal

GSAM 469.1En quanto a la sinyora White y a la naturaleza d'a suya obra, se da lo siguient, escrito en 1877 por belún que la heba conoixiu y heba estudiau la suya obra mientres muitas anyadas; y dimpués d'una preba d'alto u baixo cincuanta y tres anyadas, anyadas d'observación acurada, doi o mío refirme incondicional a cada sentimiento exprisau en o mesmo:—

GSAM 469.2«En quanto a lo caracter cristiano d'a Chirmana White, me permito de decir que pienso que en conoixo bella cosa. He estau conoixiu d'ella dende fa deciueito anyos,—mas d'a metat d'a historia d'o nuestro pueblo. He estau en a suya familia muitas vegadas, a vegadas semanas seguidas. Éls han estau en a nuestra casa y familia muitas vegadas. He viachiau con éls cuasi por tot; he estau con éls en publico y en privau, en as reunions y difuera d'ellas, y he teniu as millors oportunidaz pa conoixer bella cosa d'a vida, o caracter y o esprito d'o chirmán y a chirmana White. Como ministro, he habiu de tractar con toda mena de personas y de caracteres, dica que pienso que puedo chuzgar bella cosa de cómo ye una persona, a lo menos dimpués d'anyos de conoixencia intima.
GSAM 470.1«Sé que la chirmana White ye una muller discreta, modesta, de buen corazón y noble. Istas cualidaz d'o suyo caracter no son simplament afichadas y cultivadas, sino que naixen con gracia y facilidat d'a suya disposición natural. No ye presumida, ni presume d'a suya chusticia, ni se fa important, como siempre son os fanaticos. He teniu contacto a sobén con personas fanaticas, y siempre las he trobau plenas de pretensions, plenas d'argüello, prestas a dar a suya opinión, fanfarronas d'a suya santidat, etc., pero siempre he trobau en a chirmana White lo contrario de tot ixo.

GSAM 470Una amiga d'os pobres

GSAM 470.2«Qualsiquier persona, a mas pobra y humilde, puede acudir-ie librement pa demandar consello y consuelo sin que la rechace. Siempre s'ocupa d'os necesitaus, os desamparaus y os que sufren, proveye pa ellos y esfiende a suya causa.
GSAM 470.3«Nunca no he conoixiu a denguna persona que tienga tan constantment a medrana de Dios debant d'ella. No s'emprende cosa sin una oración fervient a Dios. Estudeya a parola de Dios con ficacio y de contino. He escuitau a la Chirmana White charrar cientos de vegadas, he leito toz os suyos testimonios de cabo a la fin, a mayoría d'éls muitas vegadas, y nunca no he puesto trobar una sola frase inmoral en toz éls, ni cosa que no siga estrictament pura y cristiana; ni cosa que aleixe d'a Biblia y de Cristo; pero astí trobo as apelacions mas fervients a obedecer a Dios, a querer a Chesús, a creyer en as Escrituras, y a estudiar-las de contino. He recibiu un gran beneficio espritual, un sinfín de vegadas, d'os testimonios. De feito, nunca no los he leyiu sin sentir-me reprendiu por a mía falta de fe en Dios, falta de devoción y falta d'empeño en salvar almas. Si tiengo bel chudicio, bel discernimiento espritual, digo que os testimonios son d'o mesmo esprito y d'o mesmo tenor que as Escrituras.
GSAM 470.4«Mientres trenta anyos [agora podemos dicir-ne seixanta] istos testimonios han estau creyaus y leyius entre a nuestra chent. Cómo lis ha afectau? Lis ha aleixau d'a lei de Dios? Lis ha levau a renunciar a la fe en Cristo? Lis ha levau a deixar de costau a Biblia? Lis ha levau a estar una chent corrupta y inmoral? Sé que se compararán favorablement con qualsiquier atra denominación cristiana.
GSAM 471.1«Una cosa he notau, y ye que os mas acerbos opositors d'as visions d'a Chirmana White admiten que ye cristiana. Cómo pueden fer ista admisión ye mas d'o que yo sé. Miran de solucionar-lo dicindo que ye enganyada. No son capables de sinyalar ni una sola taca en toda a suya vida, ni una frase inmoral en toz os suyos escritos. Han d'admitir que gran parte d'os suyos escritos son excelents, y que qui siga tot o que ella diz sería un buen cristiano, seguro d'o cielo. Isto ye masiau estranyo, si ella ye una ferramienta d'o diaple, inspirada por Satanás, u si os suyos escritos son inmorals u as disbaratas d'a suya propia mente.»

GSAM 471Testimonios d'extranyers sobre os escritos

GSAM 471.2A medida que os nuestros periodicos con os escritos d'a sinyora White se distribuyen, son buscaus por os mas humildes, piadosos y devotos. Informando sobre o que leen, dicen: «Somos especialment intresaus en os escritos d'a sinyora White. Son tan practicos, tan plens d'instrucción pensada pa amanar a un a o Sinyor, y fer-lo mas humilde, piadoso y devoto. Istos escritos son tan conformes a l'Escriptura que, en leyer-los, pareix que a sinyora White ha d'estar inspirada pa escribir d'a traza que lo fa.» Tal ye o testimonio en decenas de casos d'aquels que son en correspondencia con os nuestros treballadors misioners, y que, amás, no tienen a mas minima ideya de que as ideyas d'a sinyora White se reciben en visión santa.

GSAM 471Fuent de l'oposición

GSAM 471.3Tenendo debant de nusatros a impresión causada por iste don, surte a pregunta: D'aon y por qué ha surtiu l'oposición a la manifestación d'iste don? y cuál ha estau o resultau d'aquels que s'i oposan? Dimpués d'haber vichilau ista cuestión atentament dende 1852, he trobau que, por o cheneral, l'oposición a ista manifestación ha surtiu d'aquels que han estau reprendius por defectos en o caracter, por malas costumbres, u por bella conducta incorrecta en a suya forma de vida. Muitos d'os reprendius protestaban que no yeran tan malos como o testimonio los representaba, y amostraban que podeban mantener a verdat mesmo si iban contra a reprensión que se les heba dau. O tiempo ha amostrau que a gran mayoría d'os tals han renunciato a la suya fe y han deixato os rengos de tot. Beluns han visto o suyo error, y han aferrato a verdat con más firmeza. Surchi a pregunta: si os que s'oposan a iste don son guidatos por o Sinyor, por qué habrían de perder a suya espiritualidat y albandonar a Dios? A regla d'o nuestro Salvador ye que un árbol se conoixca por os suyos fruitos. Él afirma con gran firmeza que «un árbol corrupto no puede dar buenos fruitos».

GSAM 472Fracaso d'a Oposición

GSAM 472.1Recordamos casos en que s'ha devantau una oposición organizada contra os testimonios d'a sinyora White, con a declaración de que un gran exito iba a acompanyar o suyo treballo tan luego como se desfaciesen d'os testimonios. Manimenos, i ha habiu un fracaso total en fer realidat o cumplimiento d'as suyas esperanzas. Dimpués d'anyos de luitar, no han dau mas preba de difundir a verdat d'o Sabado debant d'o mundo que os d'a suya mena fa cuaranta y nueu anyos. Si o suyo yera o treballo especial d'o Sinyor, por qué no ha habiu mas prosperidat arredol d'o suyo mensache?

GSAM 472An ye l'Exito?

GSAM 472.2D'atra man, en veyer ixe mensache por o qual os mandamientos de Dios y a fe de Chesús son proclamando-se a o mundo, un mensache con o qual ye connectada ista manifestación d'o don d'a profecía, con os suyos consellos, instruccions y reprensions, veyemos que ha feito un abance seguro y constant dende o suyo mesmo prencipio dica o present. Escuitando os consellos d'o Sinyor a traviés d'ixe don, abanzando con a fuerza d'o Sinyor, o mensache, como hemos amostrau, ha rodiato a tierra, y ye fendo o suyo camín ascape enta «toda nación, linache, luenga y pueblo».

GSAM 473.1D'o suyo progreso en o pasau podemos decir que a parola de Dios s'ha compliu en ixo que dició: «Garra arma formada contra tu no prosperará». De verdat, a man de Dios s'ha manifestau en l'exito que ha acompanyau o nacemento y o progreso d'iste gran movimiento d'advenimiento dica agora, y pa o futuro confiamos en o cierto cumplimiento d'a suya parola: «T'he meso debant una puerta ubierta, y dengún hombre no la puede zarrar». Con ista confianza podemos cantar con toda seguranza:—

GSAM 473.2«Pos ha estau con nusatros,
GSAM 473.2Y encara ye con nusatros,
GSAM 473.2Y ha prometiu estar con nusatros
GSAM 473.2Dica la fin.»

Notes

  1. Apocalipsi 3:8. ↩
  2. Apocalipsi 3:3. ↩
  3. Apocalipsi 3:10, 11. ↩
  4. Salmo 124:1-8. ↩
  5. Isaías 56:1, 2. ↩
  6. Isaías 58:8, 13. ↩
  7. Amós 7:2. ↩
  8. Zacarías 4:10. ↩
  9. Zacarías 4:7. ↩
  10. Cantar de Cantars 6:10. ↩
  11. Santiago 5:10. ↩
  12. Efesios 4:12-16. ↩
  13. 1 Corintios 1:6, 7. ↩
  14. 1 Tesalonicenses 5:5, 20, 21. ↩
  15. Apocalipsi 12:17. ↩
  16. Apocalipsi 19:10. ↩

Note

Back