Kapittul 7 — Boðskapurin breiðir seg skjótt
GSAM 126.1Og eg sá ein annan máttmiklan eingil koma niður av himli, íklæddan einum skýggi; og ein regnbogi var á høvdi hansara, og andlit hansara var sum sólin, og føtur hansara sum eldsstólpar; og í hondini hevði hann eina lítla bók, sum var opin; og hann setti høgra fót sín á havið og vinstra fót sín á jørðina og rópti við harðari rødd, sum tá ið eitt ljón brølar; og tá ið hann hevði rópt, talaðu sjey torur við sínum røddum ... Og eingilin, sum eg sá standa á havinum og á jørðini, lyfti hond sína móti himli og svór við honum, sum livir um aldur og ævir, honum, sum skapti himmalin og tað, sum í honum er, og jørðina og tað, sum á henni er, og havið og tað, sum í tí er, at tíðin skuldi ikki vera longur; men á døgum rødd sjeynda eingilsins, tá ið hann fer at blása, skal loyndarmál Guds verða fullgjørt, soleiðis sum hann hevur kunngjørt tænarum sínum profetunum.1
GSAM 126Ein eingil sum ímynd av menniskjaligum boðberum
GSAM 126.2Sum longu er víst, er arbeiðið at boða evangeliið latið menniskjum í hendur, og Harrin hevur lovað at signa hetta amboð, líka til „enda heimsins“.2 Tí má eingilin, sum ber henda boðskapin, vera ein ímynd av einum boðskapi um tíð, sum skal verða boðaður íbúgvunum á jørðini. Boðskapurin verður kunngjørdur úr einari bók, sum er „opin“, og tað vísir greitt, at hon áður hevði verið afturlatin. Hesir boðberar eru í hávirði hjá Gudi; tí „bogin“, tekin um sáttmála Guds, er yvir teimum, og teir standa íklæddir ljósið av dýrd Guds og kunngera boðskapin við myndugleika skapara alra luta. Tað, sum her verður kunngjørt, er ein tíðarboðskapur, sum einaferð var „innsiglaður“, men nú verður boðaður úr einari „opnari“ bók.
GSAM 127.1Í undanfarnum kapitlum er prógvað, at Harrin merkti tíðina, tá ið ljósið skuldi verða givið um endan á tí stóra profetiska tíðarskeiðinum — 2300 dagar — sum førdi fram til rannsakandi dómin; at spádómurin um, at kunnleikin skuldi vaksa, varð nágreiniliga gingin út, tá ið hann reisti upp mong, sum hann opinberaði hetta ljósið fyri; og at hann eisini merkti tíðina, tá ið „líknilsið um fikutræið“ skuldi lærast, við at reisa upp lærarar sínar júst tá, so teir skuldu fara út og boða hetta líknilsi fyri heiminum. Á sama nágreiniliga hátt hevur hann merkt stundina, tá ið tíðarboðskapurin skuldi vaksa til eitt hátt róp, og júst so varð hetta gingið út.
GSAM 127Hið háa rópið í fyrsta boðskapinum
GSAM 127.2Stundin, tá ið tað háa rópið í hesi kunngerð skuldi verða borið fram, er eitt áhugavert spurningarevni. Her verður hon løgd millum ljóðið frá sætta og sjeynda lúðrinum; hetta sæst ikki bert av støðu hennara í Skriftini, men eisini av sjálvum boðskapinum, sum sigur: Á døgum rødd sjeynda eingilsins, tá ið hann fer at blása, skal loyndarmál Guds verða fullgjørt, soleiðis sum hann hevur kunngjørt tænarum sínum profetunum. Hetta er prógv, sum ikki kann mótmælast, um at tíðin, sum boðað verður í hesum boðskapi, røkkur fram til ljóðið frá sjeynda lúðrinum.
GSAM 127Tíðin fyri tað háa rópið
GSAM 127.3Tá ið sjeyndi eingilin blæs, lesa vit, at „tempul Guds varð latið upp á himli, og í templi hansara sást sáttmálaørk hansara.“3 Í tænastuni í jarðiska halgidóminum varð rúmið, sum hýsti ørkinum — tað alraheilagasta — latið upp bert eina ferð um árið; tað var á sáttargerðardegnum og við tí endamáli at strika syndirnar út — reinsan halgidómsins. Tíðin, sum profetarnir talaðu um, tá ið hetta reinsanararbeiðið, gjørt av Kristusi, skuldi fara fram, er við endan á 2300 døgum.4 Tað verður eisini sagt, at tá ið sjeyndi eingilin blæs, siga røddir á himli, at tíðin er komin, tá ið hinir deyðu skulu dømast.5
GSAM 128.1Henda profetiska ímyndin í Opinberingini 10 vísir á tíðina, tá ið hesin boðskapur skal fara út „við harðari rødd“ og at enda „sum tá ið eitt ljón brølar“. Tíðin, tá ið boðskapurin sambært hesum profetii skuldi vaksa til sítt „háa róp“, er frá endanum á sætta lúðrinum til endan á tí profetiska tíðarskeiðinum, sum førir fram til reinsan halgidómsins, við øðrum orðum til endan á 2300 døgum. Teir fýra fyrstu lúðrarnir fingu sína uppfylling í kríggjunum hjá gotum, vandalum, hunum o.ø., sum býttu Vesturróm upp í tíggju partar ella kongaríki.
GSAM 128Hin fimti lúðurin
GSAM 128.2Hin fimti lúðurin vísir á uppkomuna hjá muhammedanismuni við sínum skýggi av villum, men serliga tíðarskeiðið við „fimm mánaðum“, ella 150 bókstaviliga árum frá tí, tá ið teir „høvdu ein kong yvir sær“. 27. juli 1299 gjørdi Othman, stovnarin av osmanska ríkinum, innrás í økið Nicomedia. Frá teirri tíð plágaðu og „píndu“ osmanarnir eysturrómverska ríkið heilt til 27. juli 1449, tey 150 árini, tá ið hin fimti lúðurin ljóðaði. Tá komu turkarnir við herdeildum sínum móti sjálvari Konstantinopel og brúktu krútt í bardaga sínum; úr einari ógvisligari kanón, sum søgumaðurin Gibbon sigur kravdi 60 oksar at draga, skutu teir stórar klettar móti múrunum í Konstantinopel.
GSAM 128Endin á sætta lúðrinum
GSAM 128.3Um hesa tíð doyði John Palleologus, sum søgumenn nevna tann seinasta grikska keisaran. Constantine Decozes var rættur arvingi til hásætið, men sagt verður, at ótti hansara fyri Amurath, turkiska sultaninum, sum førdi hetta kríggið móti honum, fekk hann at biðja Amurath um loyvi at stíga upp í hásætið. Ein slík gerð kundi næstan tykjast sum ein uppsøgn av hásætinum til turkarnar. Í roynd og veru høvdu osmanarnir stutt eftir ræði á Konstantinopel og eysturrómverska ríkinum. Soleiðis „drupu“ teir politiskt hetta ríkið, sum teir áður høvdu „pínt“. Teir skuldu „drepa“ tað í „ein tíma, ein dag, ein mánað og eitt ár“.
GSAM 129.1Um vit taka hetta sum profetiska tíð, ein dag fyri eitt ár, hvussu langt tíðarskeið verður tað so? Uppgávan er einfald: eitt ár, 360 dagar ella ár; ein mánaður, 30 dagar ella ár; og ein dagur, eitt ár — tilsamans 391 dagar ella bókstaviliga 391 ár. Ein tími, sum er 24. partur av einum degi, hevði sum ímynd verið hálvur mánaður ella 15 dagar. Alt tíðarskeiðið við sjálvstøðugum muhammedanskum ræði á eysturrómverskum øki hevði tí verið 391 ár og 15 dagar. Leggja vit hetta afturat 27. juli 1449, koma vit til 11. august 1840, tá ið tíðarskeiðið við turkiskum sjálvræði endaði, soleiðis sum tað varð víst undir sætta lúðrinum.
GSAM 129Dr. Josiah Litch spáir um fall osmanska ríkisins
GSAM 129.2Í 1838 hevði dr. Josiah Litch úr Philadelphia í Pennsylvania, eftir at hava tikið við sannleikanum, sum William Miller hevði boðað, sameinast í arbeiðinum at geva boðskapinum størri útbreiðslu. Hann skrivaði greinar til almennu bløðini um teir sjey lúðrarnar í Opinberingini. Hann helt avgjørdur fast við, at sætti lúðurin skuldi tagna, og at osmanska valdið skuldi falla 11. august 1840, og at hetta skuldi vísa heiminum, at ein dagur í symbolskum profetii umboðar eitt ár av bókstaviliga tíð.
GSAM 129.3Nakrir av brøðrunum, eisini teir, sum trúðu honum í hesum máli, skulvu av ótta fyri úrslitinum, „um tað ikki skuldi ganga út“, sum hann segði. Hetta gjørdi hann tó ikki mótleysan; hann helt fram við at gera alt, sum hann megnaði, fyri at gera sjónarmið síni um turkiska spurningin kunnug. Almenn bløð breiddu kravið, sum hann hevði sett fram, út um londini. Vantrúgvandi feløg umrøddu spurningin á fundum sínum og søgdu: „Her er ein maður, sum torir at vága nakað, og um hetta málið gongur út, sum hann sigur, fer tað uttan iva at staðfesta krav hansara um, at ein dagur í profetii er ímynd av einum ári, og at 2300 dagar eru so nógv ár, og at teir enda í 1844.“
GSAM 130.1Útgávan av fyrilestri dr. Litch gjørdi stóran røring, og mong túsund vórðu soleiðis eggjað til at fylgja við, hvussu trupulleikarnir millum Mehemet Ali, pashan í Egyptalandi, og turkiska sultanin endaðu. Hundraðtals søgdu: „Um hetta málið endar, sum læknin hevur sagt, fer tað at staðfesta ‘ár-dag’-regluna fyri at tulka symbolsk tíðarskeið, og so verða vit adventistar.“
GSAM 130Tann turkiski sultanurin í kríggi við pashan í Egyptalandi
GSAM 130.2Í fleiri ár undan 1840 hevði sultanurin verið fløktur í kríggi við Mehemet Ali, pashan í Egyptalandi. Í 1838 varð ósemjan millum sultanin og egyptiska vasall hansara fyribils hildin niðri av ávirkanini frá útlendsku sendiharrunum. Men í 1839 byrjaðu fíggindaskapur aftur, og hann helt fram, til herur sultanins og Mehemet hittust í einum stórum bardaga; herur sultanins varð fullkomiliga sundurslitin og oyðilagdur, og floti hansara tikin av Mehemet og fluttur til Egyptalands. So fullkomiliga var sultanurin veiknaður, at tá ið kríggið byrjaði aftur í august, hevði hann bert tvey línuskip av fyrsta flokki og tríggjar fregattir eftir sum syrgiligu leivdina av tí einaferð máttmikla turkiska flotanum. Henda flota noktaði Mehemet staðiliga at lata sultaninum aftur og segði, at um stórveldini royndu at taka hann frá honum, fór hann at brenna hann. Soleiðis stóðu viðurskiftini, tá ið Ongland, Russland, Eysturríki og Prússland í 1840 løgdu uppí og gjørdu av at loysa trupulleikan; tí tað var greitt, at um Mehemet varð latin í friði, fór hann skjótt at gerast húsbóndi á hásæti sultanins.
GSAM 131Inngrip sameindu stórveldanna
GSAM 131.1„Sultanurin tók við hesum uppíblandingini frá sameindu stórveldunum og lat soleiðis sjálvboðin spurningin í hendur teirra. Ein ráðstevna hjá hesum stórveldum varð hildin í London, og sheikurin Effendi Bey Likgis var hjástaddur sum osmanskur fulltrúi við fullum heimildum. Eitt ultimatum varð gjørt, sum skuldi leggjast fyri pashan í Egyptalandi; har skuldi sultanurin bjóða honum arvaliga stýrið av Egyptalandi og allan tann partin av Sýrialandi, sum røkkur frá Súez-flógvanum til Tiberiasvatnið, saman við Akraprovinsinum, so leingi hann livdi; sjálvur skuldi hann rýma úr øllum øðrum pørtum av ríki sultanins, sum hann tá hevði hersett, og lata osmanska flotan aftur. Um hann noktaði at taka við hesum tilboði frá sultaninum, skuldu tey fýra stórveldini taka málið í egnar hendur og brúka tey tiltøk móti honum, sum tey hildu vera hóskandi fyri at fáa hann til sátt.“
GSAM 131.2„Tað var greitt, at so skjótt sum hetta ultimatum varð lagt í hendur Mehemet Ali, fór málið fyri altíð at vera uttan fyri ræði hins fyrrnevnda [sultanins], og avgerðin um hansara viðurskifti fór frá teirri løtu at liggja í hondum útlendsku stórveldanna.
GSAM 131Profetiin gingin út — endin á turkiskum sjálvræði
GSAM 131.3„Sultanurin sendi Rifat Bey við einum gufuskipi hjá stjórnini til Alexandria fyri at bera ultimatumið til pashan. Tað varð lagt í hendur hansara, og hann tók sær av tí, 11. august 1840! Sama dag sendi sultanurin eitt skriv til sendiharrarnar hjá teimum fýra stórveldunum og spurdi, hvør ætlanin skuldi vera, um pashan noktaði at fylgja treytunum í ultimatuminum; teir svaraðu, at fyrireiking var gjørd, og at hann hevði onga orsøk til at óttast nakað, sum kundi henda. Henda dagin endaði tíðarskeiðið við 391 árum og 15 døgum, sum var ásett fyri varandi osmanska valdið; og hvar var sjálvræði sultanins? — Burtur!“6
GSAM 132.1Frá tí degi og til nú hevur sultanurin verið noyddur at fara eftir boðum stórveldanna og síggja ríki sítt verða sundurlimað, tá ið partur eftir part varð tikin til teirra egna gagns.
GSAM 132Almennur áhugi á profetii vaknaður
GSAM 132.2Henda sláandi uppfyllingin av profetiinum hevði ógvusliga ávirkan á almenna hugburðin. Hon økti áhugan hjá fólkinum fyri at hoyra um uppfylt og uppfyllandi profeti. Dr. Litch segði, at innan fáar mánaðir eftir 11. august 1840 hevði hann fingið brøv frá meira enn túsund kendum vantrúgvandi, og summir teirra vóru leiðarar í vantrúgvandi feløgum; teir skrivaðu, at teir høvdu givið upp bardagan móti Bíbliuni og tikið við henni sum opinbering Guds til menniskjuna. Summir vórðu fullkomiliga umvendir til Gud, og fleiri teirra gjørdust dugnaligir røðarar í stóru adventrørsluni. Summir søgdu við dr. Litch á henda hátt: „Vit hava sagt, at tulkarar av profetii taka dustugar síður úr søguni fram fyri at grundgeva fyri krøvum sínum um uppfyllingar av profetium; men í hesum føri hava vit livandi veruleikarnar beint fyri eygum okkara.“
GSAM 132.3Til at vísa, hvussu boðskapurin um afturkomu Krists júst við endan á sætta lúðrinum fór at verða borin fram „við harðari rødd“, skal eg nevna eitt dømi, sum ein av teimum, ið vóru við í hesum boðskapi, segði mær frá.
GSAM 132.4Í 1840 tók E. C. Williams, ein víðfevndur tjald- og segldúkssmiður úr Rochester, New York, við boðskapinum og bað elstarnir Miller og Himes koma til Rochester og tala til túsundtals fólk í býnum. Teir svaraðu, at teir áttu ikki nóg mikið av peningi til at útvega ein sal, sum var nóg stórur til fólkið. Hann svaraði: „Eg havi eitt runt tjald, 120 føtur í tvørmáti. Eg skal reisa tað, seta stólar inn og taka mær av tí, ókeypis. Komið og boðið boðskapin.“ „Teir komu,“ segði hann við meg, „og tjaldið rúmaði ikki helvtina av teimum, sum komu at hoyra, so eg setti ein 40 feta breiðan part í tað og gjørdi tjaldið 160 x 120 føtur stórt. Hetta tjaldið var dagliga fult av fólki, og hundraðtals trýstu seg saman uttanfyri, øll spent eftir at hoyra orðið.“
GSAM 133Hundraðtals boða boðskapin
GSAM 133.1Til at møta vaksandi áhuganum vórðu stór tjøld brúkt, og møtir vórðu hildin í lundum um summarið. Nakrar av teimum størstu kirkjunum og almennu høllunum vórðu brúktar um veturin, og allar vórðu fyltar til ytstu mørk við áhugaðum hoyrarum. Í staðin fyri at elsti Miller nú stóð „næstan einsamallur“ og boðaði boðskapin, sum hann hevði gjørt undan 1840, løgdust umleið 300 afturat honum í almennari kunngerð av endanum á 2300 daga tíðarskeiðinum og í at bera fram rópið: „Tíð skal ikki vera longur“ og „Tímin til dóms hansara er komin“. Soleiðis síggja vit, hvussu orð Harrans varð gingið út, tá ið tíð Harrans kom, at boðskapurin skuldi breiða seg um allan heimin, og milliónir vórðu rørdar av ynski um at hoyra rópið.
GSAM 133.2Tað, sum var satt um rørsluna í Amerika, var satt í øðrum londum. Frá 1840, í staðin fyri at nøkur fá einstøk fólk spjaddu útgávur sínar, komu tíggjutals fólk fram, sum tað var, fyri at boða rópið. Í Onglandi vóru 700 prestar bert í ensku kirkjuni, sum boðaðu boðskapin, og tað er uttan at telja øll hini tíggjutals fólkini, sum arbeiddu í sama verki. Í meira enn 20 av teimum fremstu tjóðunum á jørðini fór ein boðskapur fram við slíkum eldhuga, at ein, sum stóð og hugdi at, segði: „Hesi fólkini taka hetta ógvuliga í álvara.“