Kapittul 4 — Endatíðin
GSAM 77.1“Tá segði eg: Á, Harri mín, hvat verður endin á hesum lutum? Og hann segði: Far tín veg, Dániel; tí orðini eru afturlatin og innsiglað líka til endatíðina. ... Hinir óndu fara at gera ónt, og eingin av teimum óndu fer at skilja; men tey klóku fara at skilja.”1
GSAM 77.1“Hann segði við meg: Skil hetta, menniskjasonur; tí sjónin er um endatíðina.”2
GSAM 77.1“Men tú, Dániel, lat orðini aftur og innsigla bókina, líka til endatíðina; mong fara at renna aftur og fram, og kunnleikin skal økjast.”3
GSAM 77.1Hvat verður her meint við orðingina “endatíðin”? Tað kann ikki vera sjálvur endin, tí so hevði tann parturin av profetiá Dániels, sum var “afturlatin”, verið til onga nyttu fyri mannaættina. Av tí at “tey ting, sum eru opinberað, hoyra okkum til,”4 skal hesin parturin vera okkum til gagns á onkrum tíðarskeiði. Tí má orðingin “endatíðin” vísa til eitt tíðarskeið beint undan sjálvum endanum, tá ið tey tingini, sum søgd vóru Dániel, fara at verða skild.
GSAM 77Fyrireikingardagur hansara
GSAM 77.2Hetta sipar uttan iva til ta tíð, sum profeturin Nahum kallaði “fyrireikingardag hansara”. Her talaði profeturin um oyðingina av Nineve við “ljóðinum av svipuni, ljóðinum av hjólunum, sum skramla, av støkkandi hestum og hoppandi vognum.”5 Fyrst verður profeturin mintur á eina enn størri vanlukku, sum skal koma yvir allan heimin, tá ið “fjøllini skelva fyri honum, heyggjarnir bráðna, og jørðin brennur fyri ásjón hansara, ja, heimurin og allir, sum búgva í honum. Hvør kann standa fyri vreiði hansara? Og hvør kann halda út í vreiðinnar grimd? Vreiði hansara verður stoytt út sum eldur, og klettarnir verða kastaðir niður av honum.... Hann skal gera fullkomnan enda; neyðin skal ikki koma aftur aðru ferð.”6
GSAM 78Vognar við logandi faklum
GSAM 78.1Profeturin talar enn meira um henda fyrireikingardag: “Vognarnir skulu vera við logandi faklum á fyrireikingardegi hansara, og aðalgranntrøini skulu ristast ógvusliga. Vognarnir skulu rása í gøtunum, teir skulu stoyta saman á breiðu vegunum; teir skulu síggja út sum faklar, teir skulu renna sum snarljós. Hann skal telja sínar hetjur; tær skulu snáva á gongu síni; tær skunda sær til múrin, og verjan skal verða gjørd klár.”7
GSAM 78.2Hvat ein nágreinilig lýsing av tí modernaða snarljóstokinum, har konduktørurin alla tíðina telur og aftur telur ferðafólkini frá støð til støð, og tey snáva, meðan tey ganga, tá ið tokið er á ferð. Síðani er hin ógvusliga nýtslan av aðalgrannaviði til jarnbreytarsvillar, brúgvarverk, snjóskýli o.s.fr. Sagt verður, at ein jarnbreyt um Sierra Nevada-fjøllini hevur sjey og fjøruti mílur av snjóskýlum úr aðalgrannaviði. Og hetta segði profeturin skuldi vera á “fyrireikingardegi hansara”.
GSAM 78.3Henda endatíðin verður eisini umrødd av profetinum Jóel, tá ið boðið verður givið tænarum Harrans: “Blásið í lúðurin í Zion og gevið heróp á mínum heilaga fjalli; lat allar íbúgvar landsins skelva, tí dagur Harrans kemur, hann er nær.”8
GSAM 78.4Og aftur sigur profeturin Sefanja: “Savnið tykkum saman, savnið tykkum saman, tjóð, sum ikki verður elskað; áðrenn boðini verða sett í verk, áðrenn dagurin fer sum agnið, áðrenn hin brennandi vreiði Harrans kemur yvir tykkum, áðrenn dagurin við vreiði Harrans kemur yvir tykkum. Leitið Harran, øll tit eyðmjúku á jørðini, sum hava hildið hansara dóm; leitið rættvísi, leitið eyðmýkt; kanska verða tit vard á degi vreiði Harrans.”9
GSAM 79.1Fyri betur at finna út av, hvat meint verður við orðingina “endatíðin”, og nær hon byrjar, skulu vit leggja merki til eitt annað dømi, har sama orð verður nýtt. Í ellivta kapitli hjá Dániel verður eitt forfylgjandi vald sett fram; tað skuldi hava ræði sítt til endatíðina. Harrin segði um hetta forfylgjandi vald: “Nakrir av teimum vitandi skulu falla, fyri at verða royndir, reinsaðir og gjørdir hvítir, líka til endatíðina; tí hon [endatíðin] er enn til ásetta tíð.”10
GSAM 79Verkið hjá lítla horninum
GSAM 79.2Protestantiskir tulkar eru vanliga samdir um at nýta hetta valdið og “lítla hornið” í Dániel sjey um rómversku kirkjuna, sum hevði borgarliga valdið í hondum sínum í ta “ásettu” tíðina. Henda ásetta tíð var “tíð, tíðir og hálv tíð”.11 Hetta vóru teir 1260 profetisku dagarnir — 1260 ár — við borgarligum ræði hjá lítla horninum, frá 538 til 1798 e.Kr. Á seinna árinum varð borgarliga valdið hjá lítla horninum tikið frá tí á “ásettu tíðini”. Tí var fólkið tá hætt at “falla” fyri hendi hesum valdi, eins og tað áður hevði fallið. Hetta árið, 1798, merkir tí byrjanina á tí tíðarskeiði í hesi profetiá, sum verður kallað “endatíðin”.
GSAM 79.3Árið 1798 endaði teir “túsund tvey hundrað og seksti dagarnar” — 1260 ár — tá ið “tey bæði vitnini” hjá Harranum (Gamla og Nýggja Testamentið) skuldu “profetera... klædd í sekkjaklæði”.12 Í teimum myrku øldunum við forfylging vórðu Skriftirnar varðveittar á grikskum og latíni, og hesi mál skiltu vanligt fólk ikki. At halda Skriftunum aftur verður samanborið við at lata tær í “sekkjaklæði”.
GSAM 80Tey bæði vitnini verða dripin
GSAM 80.1“Tá ið tey hava fullført vitnisburð sín [í sekkjaklæðastøðuni], skal dýrið, sum stígur upp úr botnleysa dýpinum, gera kríggj móti teimum [Satan, sum eggjar heimsins menn og arbeiðir gjøgnum teir], og vinna á teimum og drepa tey. Og deyð lík teirra skulu liggja á gøtuni í hinum stóra býnum, sum andaliga verður kallaður Sodoma og Egyptaland, har eisini Harri okkara varð krossfestur [“verður krossfestur”, danska og endurskoðaða útgávan]. Og fólk úr fólkasløgum, ættum, tungumálum og tjóðum skulu síggja lík teirra í tríggjar og eina hálva døgn, og tey skulu ikki loyva, at lík teirra verða løgd í grøv.”13
GSAM 80Rædslarstýrið
GSAM 80.2Drápið á hesum vitnum varð framt undir “rædslarstýrinum” í Fraklandi, frá 1792 til 1795 — trý og eitt hálvt ár. Hóast franska kollveltingin helt fram í seks ella sjey ár, var tað í teimum fyrstu trimum og einum hálvum árunum, at tey gjørdu sítt stóra átak fyri at oyða Bíbliuna, trúgvina og øll, sum tordu at tala fyri hvørjum teirra. Meðan franska kollveltingin segði seg stríðast móti kongsveldi og prestaskapi, gjørdist hon í veruleikanum eitt kríggj fyri at útrudda Gud og Bíbliuna. Um tíðina beint undan kollveltingini lesa vit,
GSAM 80.2“Lat tað ongantíð verða gloymt, at áðrenn kollveltingina í 1792 sigast gudsneitararnir í Fraklandi at hava savnað saman og brúkt £900,000 [$4,500,000] á einum ári, ja, aftur og aftur, til at keypa, prenta og spjaða bøkur fyri at spilla sinnið hjá fólkinum og fyrireika tað til vónleysar gerðir.”14
GSAM 80Gudsneitandi rithøvundar
GSAM 80.3“Vegurin til eina slíka kollvelting varð fyrireikaður av ritum Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D’Alembert, Condorcet, Rousseau og øðrum av sama slag, har teir royndu at breiða út meginreglur, sum undirgróvu bæði náttúrliga og opinberaða trúgv. Opinberingin varð ikki bara mótmælt, men heilt sett til viks; Guddómurin varð rikin burtur úr alheiminum, og ein íspunnin skuggi undir navninum Gudinna Skynseminnar varð settur í staðin.”15
GSAM 81.1Í 1793 vóru hugsanir fólksins so háttaðar, at sjónleikarar vórðu fagnaðir við larmi fyri gudsspottandi háð teirra móti Gudi og Bíbliuni. Sum dømi endurgeva vit:
GSAM 81.1“Leikarin Monert, í kirkjuni hjá St. Roche [París], førdi gudloysi til hægsta stig. ‘Gud, um tú ert til,’ segði hann, ‘hevn títt særda navn! Eg bjóði tær av. Tú tigir. Tú torir ikki at senda tínar torusløg. Hvør fer eftir hetta at trúgva á, at tú ert til?’”16
GSAM 81Gudsspottandi verk í Lyons í Fraklandi
GSAM 81.2Hvussu tey, sum drupu vitnini, “krossfestu Son Guds av nýggjum og løgdu hann fyri opna skomm” (Hebrearabrævið 6:6), sæst í tiltøkunum á einari veitslu, sum Fouché helt í Lyons til heiðurs fyri Chalier, landsstjóranum í Lyons, sum var avrættaður. Áðrenn hann kom til Lyons, gav Fouché boð um, at
GSAM 81.2“øll trúarmerki skuldu oyðileggjast, og at skrivað skuldi verða yvir portrunum til kirkjugarðarnar: Deyðin er ein ævigur svøvnur.... Bróstmyndin av Chalier varð borin gjøgnum gøturnar, fylgd av einum ómátaliga stórum skara av morðingjum og skøkjunum. Aftan á teimum kom ein esil við evangelinum, krossinum og altarkerunum, sum skjótt vórðu latin eldinum, meðan esilið varð noytt at drekka vígda vínið úr altarbikarinum.”17
GSAM 81.3Soleiðis verður ein skynsemisveitsla í París lýst:
GSAM 81.3“Teir fóru í skrúðgongu til Konventið, og pøblin ... gjørdi á láturligan hátt skemtiliga eftirgerð av trúarhátíðum.... Menn í messuskjúrtum og kápum komu syngjandi halleluja og dansandi Carmagnole til røðarapallin hjá Konventinum. Har løgdu teir hosti, eskjurnar, sum hann varð goymdur í, og standmyndirnar úr gulli og silvuri. Teir hildu spottandi røður.... ‘Tit,’ rópti ein sendinevnd úr St. Denis, ‘tit amboð fanatismunnar, signaðu halgu av øllum sløgum, verðið at enda tjóðskaparlig, reisist øll sum ein og tænið landinum við at fara til myntsláttuna at verða brædd.’”18
GSAM 82Orð Guds kemur fram úr myrkri
GSAM 82.1“Eftir tríggjar og eina hálva dagar kom lívsins andi frá Gudi inn í tey” (vitnini), og tey “fóru upp til himmals í einum skýggi”.19 Tíð Guds var komin, at orð hansara skuldi koma úr myrkri og verða sett fram fyri heimin. Tíðin var komin (1798), at trúboðaraverk skuldi verða gjørt um allan heim. Í 1804 varð bretska Bíbliufelagið stovnað. Hetta varð fylgt av tugtals øðrum bíbliufeløgum, og nú er Bíblian týdd til øll leiðandi heimsins mál. Soleiðis verður Skriftin, tey bæði vitnini, tá ið hon kemur fram í ljósi, so øll kunnu síggja og lesa hana, samanborin við at tey stíga upp til himmals í einum skýggi.
GSAM 82.2Á døgum fronsku kollveltingarinnar segði Voltaire, at um hundrað ár fór Bíblian at vera úrelt. Í hundraðasta árinum frá tí degi vórðu fleiri Bíbliur útbreiddar í Fraklandi einum enn vitað var at vera til, tá ið Voltaire bar fram henda fáfongda róp. Og húsini sjálv, har hann segði hetta, sigast nú verða nýtt sum bíbliuhús.
GSAM 82Rosetta-steinurin verður funnin
GSAM 82.3Tvey viðurskifti, sum eru knýtt at árinum 1798 og franska fólkinum, mugu vit leggja merki til: Í fyrsta lagi stoytti franski herurin, undir Berthier general, pávaliga stjórnin í Róm um koll hetta árið og fullførdi (óvitandi hjá sær sjálvum) uppfyllingina av profetiini um henda hending, sum stóð í sjálvari bókini, móti henni teir høvdu ført kríggj; í øðrum lagi fann franski herurin sama ár, á Fort St. Julien við Rosetta-greinina av Nilinum, meðan hann gróv, tann víðagitna Rosetta-steinin, sum nú er í Bretiska savninum. Á steininum er ein innskrift í trimum formum: hieroglyffur, skriftin, sum prestarnir brúktu; demotisk skrift, sum vanligt fólk brúkti; og griksk skrift. Hetta er lykilin, sum læsti upp hinar higartil loyndarfullu demotisku og hieroglyfsku skriftirnar. Nú, sum ein annar hevur sagt, “gevur haka og spaki, sum grava hesar skriftir fram í demotiskum teknum, meira prógv fyri rættleikan í gomlum bíbliuskrásetingum enn nøkur onnur kelda uttan sjálvar Skriftirnar.” Soleiðis vórðu júst tey fólkini, sum hildu seg kunna útrudda Bíbliuna, heilt óvitandi nýtt til at fáa eina profetiá uppfylta, tá ið tey tóku ræðið frá pávaveldinum við endan á teimum 1260 árunum, og tey funnu eisini lykilin til tær skriftirnar, sum vátta sannleikan í Skriftunum, sum tey gjørdu so nógv fyri at oyðileggja.
GSAM 83“Tú skalt standa í tínum luti”
GSAM 83.1Hvat segði eingilin við Dániel skuldi henda í endatíðini? Frá tí løtu hann hoyrdi hin heilaga siga: “Til tvey túsund og trý hundrað dagar; tá skal halgidómurin verða reinsaður,”20 var hugur hansara fullur av stúran um, hvat skuldi vera “endin á hesum lutum”, og “hvussu leingi” tað skuldi vara.21 At enda fekk hann at skilja, at kunnleikin um tíðina ikki var ætlaður hansara døgum. Sagt verður við hann: “Far tín veg til endin kemur; tí tú skalt hvíla og standa í tínum luti við enda daganna.”22
GSAM 83.2Nøkur hava hildið, at henda orðing sipaði til endaliga endan á heiminum, og at Dániel tá, saman við øllum fólki Harrans, skuldi fáa løn sína og standa í sínum arvaluti. Hebraiska orðið fyri arvalut, landøki o.s.fr. er, verður okkum sagt, gheh-vel. Tað er ikki orðið, sum er týtt lutur í hesum skriftstaði; orðið her er goh rahl. Hebraiskir frøðingar siga okkum, at orðið goh rahl kemur fyri 76 ferðir í Gamla Testamenti, og at tað er sama orðið, sum verður nýtt, tá ið talað verður um hina fyrimyndarligu reinsanina av halgidóminum, har lutir vórðu kastaðir fyri at gera av, hvør av teimum báðum geitunum skuldi verða dripin. Tá ið høvuðspresturin tók blóðið av geit Harrans og fór inn í halgidómin fyri at gera reinsingarverkið, stóð alt Ísrael uttanfyri, plágaði sálir sínar og játtaði syndir sínar, so tey kundu standa rein og fáa signing høvuðsprestsins, tá ið hann kom út úr halgidóminum. Soleiðis stóð Ísrael tann dagin í sínum luti.
GSAM 84.1Tá ið hin endaliga reinsanin av halgidóminum skuldi koma, við endan á teimum 2300 døgunum, skuldi mál Dániels, saman við málunum hjá øllum rættvísum deyðum, takast upp til royndar fram fyri Gudi. Soleiðis stendur Dániel í sínum luti.
GSAM 84Orðini verða innsiglað til 1798
GSAM 84.2Sum svar upp á spurning Dániels: “Á, Harri mín, hvat verður endin á hesum lutum?”23 fær hann at vita: “Orðini eru afturlatin og innsiglað líka til endatíðina.”24 Tað, sum órógvaði huga Dániels, var “nær?”, “hvussu leingi?” og “hvat verður endin?”. Hetta vóru tey punktini, sum ørkymlaðu og órógvaðu profetin, og bert hesi tingini skuldu verða afturlatin og innsiglað til “endatíðina”, ikki øll Dániels bók, sum summi hava hildið. Áðrenn hetta tíðarskeiðið frá 1798 høvdu granskarar av profetiunum ljós um tær sjeyti vikurnar og skiltu, at tær byrjaðu í 457 f.Kr., og at almenna tænasta Krists, deyði hansara o.s.fr. komu í fullkomnum samsvari við útrokningina av teimum 69 og 70 vikunum frá hesum degi. Henda nágreiniliga uppfylling av tænastu Frelsarans í samsvari við útrokningina hevði givið teimum eitt sterkt prógv um, at hann veruliga var hin sanni Messias, og at byrjanardagurin hjá teimum sjeyti vikunum tí var óbroytiliga ásettur. At tey ikki funnu út av, at tær sjeyti vikurnar vóru fyrsti partur av teimum 2300 døgunum, læt málið verða innsiglað til eftir 1798, sum profeterað var.
GSAM 84Lykilin til 2300 dagar
GSAM 84.3Nú skulu vit hyggja at veruligu viðurskiftunum í málinum. Fram til árið 1798 høvdu teir, sum útgreinaðu profetiir, einki ljós um, nær teir 2300 dagar skuldu enda. Teir kundu skilja tekinini, myndina og dýrini í Dániels bók, men kundu ikki siga, hvar teir 2300 dagar skuldu enda, tí teir høvdu enn onga fatan av, nær dagarnir byrjaðu. Sum prógv um hetta lesa vit í Midnáttarrópinum, einum adventistiskum blaði, sum tá varð givið út í New York City, dagfest 15. juni 1842: „Tað er veruliga áhugavert at finna teir ymsu óheftu rithøvundarnar, sum síðani 1798 hava sæð tað, sum fyrr var als ikki varnast — at tær sjeyti vikurnar vóru lykil til teir 2300 dagar.“
GSAM 85Nógv finna ljósið
GSAM 85.1Júst sum henda vitan var „innsiglað“ inntil tann tíðin kom, sum Harrin hevði ásett til at lata hana upp fyri fatanini hjá fólki sínum, soleiðis skuldu nógv, tá „endatíðin“ kom, „renna aftur og fram“ í Skriftunum og leita eftir hesum lutum. Við at samanbera nakrar týðingar av tekstinum verður henda hugsan gjørd heilt greið.
GSAM 85.2Dr. Adam Clarke sigur: „Nógv fara at royna at leita eftir merkingini; og á henda hátt skal kunnleikin vaksa.“
GSAM 85.3Í týsku Bíbliuni hjá Luther, endurskoðaðari, lesa vit: „Soleiðis skulu nógv fara yvir hana og finna stóra fatan.“
GSAM 85.4Týska parallell-Bíblian ljóðar soleiðis: „Nógv skulu fara ígjøgnum hana, og soleiðis skal kunnleikin vaksa.“
GSAM 85.5Týska Bíblian hjá L. Van Ess, sum pávin eisini góðkendi til katólsk lesarar, týðir tað soleiðis: „Nógv fara at leita hana ígjøgnum, og kunnleikin verður stórur.“
GSAM 85.6Svenska Bíblian lesur: „Nógv skulu leita í henni, og kunnleikin skal verða stórur.“
GSAM 85.7Dansk-norska Bíblian, endurskoðað, lesur: „Nógv skulu leita ákafliga, og kunnleikin skal verða nógvur.“
GSAM 85.8Í Midnáttarrópinum 15. juni 1842 lesa vit um hesa leitan eftir og móttøku av vitan um tað, sum var innsiglað fyri 1798: „Er tað ikki eitt undursamt samanfall, at so nógvir rithøvundar, uttan at vita um hvønn annan, komu til somu niðurstøðu um somu tíð?“
GSAM 86.1Hervið leggja vit fram eina skrá yvir tjúgu ymiskar einstaklingar ella bólkar, sum funnu sannleikan um endan á teimum 2300 døgunum, ikki við samskifti sínámillum, men sum úrslit av íðinari leitan í Skriftunum, leidd av ávirkan Heilaga Andans. Fremst á hesi skrá seta vit William Miller úr New York-fylki; síðani koma A. J. Krupp úr Philadelphia í Pennsylvania; David McGregor úr Falmouth í Maine; Edward Irving úr Onglandi; Archibald Mason úr Skotlandi; W. E. Davis úr South Carolina; Joseph Wolff, sum arbeiddi ymsastaðni í Asia; Alexander Campbell, í orðaskifti sínum við Robert Owen í 1829; kaptein A. Landers úr Liverpool í Onglandi; Leonard Heinrich Kelber úr Stuttgart í Týsklandi; Lacunza úr Spania; Hentzepeter úr Haag í Hollandi; dr. Capadose úr Amsterdam í Hollandi; Rau úr Bayern; prestar í Tartary í 1821; bíbliulesarar í Yemen, í bók teirra, sum eitur „Seera“; Hengstenberg í øðrum parti av Týsklandi; russarar við Kaspiska havið; Molokanarar við strendur Eystursjógvarsins o.s.fr.
GSAM 86.2Um hvussu hetta evnið so líðandi varð opnað fyri teimum, sum granskaðu profetiir, og tað uttan at tey kendu hvønn annan, vísir tað, sum nú fylgir:—
GSAM 86.3Í Midnáttarrópinum 15. juni 1842 standa hesi orð: „Júst fingið eina bók við hesum heiti: ‚Tvær ritgerðir um profetisku tøl Dániels, 2300 dagar, og eina kristna skyldu at kanna eftir frelsu kirkjunnar, eftir Archibald Mason, prædikant evangeliisins, Wishawtown í Skotlandi, Newberg. Prentað eftir Glasgow-útgávuni av Ward M. Gazeley, 1820.‘ Í hesi bók sigur Mason: ‚Eg havi nýliga sæð eitt lítið hefti, sum fyrst varð givið út í Amerika av pastori Wm. E. Davis úr South Carolina og givið út aftur í 1818 í Warkington í sunnara Onglandi. Hesin høvundur heldur upp á, at teir 2300 dagar byrjaðu saman við teimum sjeyti vikunum (kap. 9:24). Hesi fatan eri eg noyddur at taka undir við.‘“
GSAM 87Davis úr South Carolina
GSAM 87.1Í sama nummari av Midnáttarrópinum segði ritstjórin: „Bók Davisar má vera skrivað um 1810.“ Um grundgevingina í bókini sigur hann: „Lesarin kundi veruliga ímynda sær, at hann las verk eftir Miller, Litch, Stores ella Hale, men vit trúgva, at eingin av teimum núverandi rithøvundunum um afturkomu Krists kendi til, at henda bók var til, fyrr enn í síðstu viku. Ritstjórin á hesum blaði [Rópinum] hevði ongantíð hoyrt um hana fyrr. Fatan Davisar um tíðina, sum Mason tók undir við, var, at teir 2300 dagar skuldu enda við jødiska árinum 1843 — okkara ári 1844.“
GSAM 87Joseph Wolff og tjúgu onnur
GSAM 87.2Í Midnáttarrópinum 31. august 1843 lesa vit, at „í 1822 gav Joseph Wolff (úr Onglandi) út eina bók við heitinum ‚Hann kemur aftur, Menniskjasonurin í skýggjum himmalsins.‘“ Og víðari, at „í 1826 komu tjúgu persónar úr øllum rætttrúgvandi samkomum saman í London við Wolff harra fyri at lesa Bíbliuna. Teir komu allir samdir til somu niðurstøðu. Teir løgdu 45 ár afturat teimum 1260.“ Tá 45 ár verða løgd afturat teimum 1260 árunum, sum endaðu í 1798, kemur ein til endan á 1843, jødiska árið, sum í veruleikanum er okkara 1844.
GSAM 87Fatan Alexanders Campbells
GSAM 87.3Í sama nummari av blaðnum verður sagt um Alexander Campbell, at „í 1829 hevði hann sítt kendi orðaskifti við Robert Owen, hin vantrúgvandi, har hann helt upp á, at sjónir Dániels røkka til endan á tíðini, at teir 2300 dagar eru ár og enda umleið 1847 ár eftir føðing Krists, sum eftir hansara egnu frásøgn var fýra ár fyri ta vanligu tíðarfestingina.“ Eftir hansara útrokning skuldu teir 2300 dagar sostatt veruliga enda við endan á 1843 fullum jødiskum árum frá okkara tíðarrokning — í veruleikanum 1844.
GSAM 88.1Í Midnáttarrópinum 21. september 1843 er ein frásøgn um eina bók, sum varð móttikin við hesum heiti: „Ein rødd til Bretlands og Amerika, í eini skriftbundnari frásøgn um afturkomu Harra okkara og Frelsara, sum vit dagliga biðja um og siga: ‚Komi ríki títt, verði vilji tín á jørð sum á himni,‘25 eftir kapteini A. Landers úr Liverpool, givin út av S. Kent og Co., 1839.“
GSAM 88.2„Hann, eins og hinir, gevur eina útrokning av tíðini og setur endan á teimum 2300 døgunum til 1847 ár eftir veruligu føðing Krists.“ Tað hevði verið okkara 1844, tí hann varð føddur fýra ár fyri ta vanligu tíðarfestingina.26
GSAM 88Leonard Heinrich Kelber
GSAM 88.3Í Review and Herald 17. mai 1892 er ein grein eftir pastor L. R. Conradi úr Hamburg í Týsklandi, har hann sigur:—
GSAM 88.4„Flestu lesarar okkara hava kanska hoyrt um tann kendi lutherska prelatin Bengel, sum í síðstu øld [sambært Schaff doyði Bengel í 1751] ásetti tíðina fyri komu Harra okkara til árið 1836, og útrokningar hansara vóru grundaðar á talið 666 í Opinberingini. Men leingi áðrenn henda tíðin var farin, byrjaði ein annar maður at skriva, ein høvuðsskúlalærari, sum æt Leonard Heinrich Kelber. Fyrsta hefti hansara kom út í 1824 og æt ‚Endin er nær‘; tað hevði eina útlegging av Matteus 24 og 25. Tað varð prentað í Bayern. Men í 1835 kom eitt størri hefti við sama heiti út í Stuttgart, við 126 síðum. Hetta verður serliga áhugavert, og fyri at geva lesarum okkara eina betri fatan leggi eg her eina týðing av forsíðuni: ‚Endin kemur, prógvaður á gjølligan og sannførandi hátt út frá orði Guds og teimum nýggjastu hendingunum; allir fordómar móti at bíða eftir komu Harra okkara ella at rokna tíðina verða gjørdir til einkis; tað verður greitt víst, hvussu prelaturin Bengel fór sjey ár skeivur viðvíkjandi tí stóra avgerandi árinum; tí ikki 1836, men árið 1843, er endapunktið, tá ið stóra stríðið millum ljós og myrkur verður liðugt, og tann leingi væntaði friðarstjórnin hjá Jesusi, Harra okkara, byrjar á jørðini.‘“
GSAM 89.1„Ein onnur útgáva kom í 1841, eisini í Stuttgart, og so vítt eg veit ein onnur í Saxlandi. Sum forsíðan vísir, vísir heftið, eftir at hava svarað vanligum fordómum, á ein greiðan og nágreiniligan hátt tað sambandið, sum er millum teir 2300 dagar í Dániel 8 og tær sjeyti vikurnar í Dániel 9, og førir tær fram til árið 1843 (jødiskt 1843 — okkara 1844). Síðani vísir hann í restini av bókini við tekinunum í tíðini, at henda hending má vera nær.
GSAM 89.2„At fleiri útgávur komu út, vitnar einsamalt um tann áhugan, sum hon skapti. Bróðir Schäche, sum nú býr í Australia, sá eina lýsing av henni sjálvt í hinum fjarskotna landspartinum Silesia, og eftir at hava bílagt hana las hann hana við stórum áhuga aftan fyri læstar dyr. Í bókini finst eingin ábending um, at høvundurin kendi til nakra líknandi rørslu í heiminum, og kortini kom hann, við Heilaga Andans hjálp, til somu niðurstøður.
GSAM 89.3„Í 1842 skrivaði hann eitt uppaftur størri hefti, 286 síður, eisini í Stuttgart, um ‚Kardinalskar og skriftbundnar hugsanir um skapan og varandi tíð heimsins; ella eitt gjølligt svar upp á spurningin: Hví Gud skapti heimin í seks fylgjandi døgum — nærleikan hjá Harra okkara, sum skal døma andkrist; teir stóru og gleðiligu hendingarnar í árinum 1843.‘“
GSAM 89„Ben Ezra“ (Lacunza)
GSAM 89.4Um árið 1812 gav Lacunza í Spania út eina bók við heitinum Komu Messiasar í tign og dýrd. Høvundurin tók sær tað dulnevnda heitið „Ben Ezra“ og verður hildin at hava verið ein umvendur jødi. Edward Irving úr Onglandi týddi, eftir at arbeiði hansara við afturkomuni var byrjað, hesa bók til enskt. Soleiðis varð frásøgn hennara søgd á í minsta lagi tveimum málum.
GSAM 89.5Tað er veruliga áhugavert, eftir at árini eru farin, at savna niðurstøðurnar hjá teimum ymisku granskarunum, sum frá byrjanini av síðstu øld og fram til 1840 roknaðu út tíðarskeiðið við teimum 2300 døgunum og settu tær sjeyti vikurnar sum fyrsta partin av hesum tíðarskeiði, og síðani finna, at teir allir eru samdir um, at tíðarskeiðið endar í 1844.
GSAM 901844 — tann veruligi endin á 2300 døgunum
GSAM 90.1Spurningurin kann koma upp: Kunnu vit vera vís í, at 1844 er rætta árið, tá ið teir 2300 dagar enda? Ja! Tí eins vist sum ein skeiv uppfylling av eini profeti ikki kann koma á røttu tíðini fyri ta veruligu uppfyllingina, eins vist mugu vit koma til niðurstøðuna, at árið 1844 er rætti endin á teimum 2300 døgunum. Gud, sum innsiglaði hesa vitan inntil 1798 og lovaði, at ljósið tá skuldi skína fram, leiddi við sínum ósvikaliga Anda tey, sum søktu hann álvarsliga, til rætta fatan av tíðini. Hansara tíð var komin, tá ið „kunnleikin“ um hetta evnið skuldi „vaksa“, og hann gav tað sanna ljósið.
GSAM 90.2Nú vit hava funnið endan á tíðini, sum varð borin fram til fatan hjá fólkinum í „endatíðini“, er tað gott at spyrja, hvat henda uppdaging merkir. Vit finna, at í hesum tíðarskeiði, tá evangeliska arbeiðið verður gjørt liðugt, skal ein ásett tíð boðast fyri, nær dómurin skal seta seg. „Og eg sá,“ sigur Jóhannes, „annan eingil flúgva mitt á himli, sum hevði tað æviga evangeliið at boða teimum, sum búgva á jørðini, og hvørji fólkaslag og ætt og tungu og fólk, og hann segði við harðari rødd: Óttast Gud og gevið honum dýrd, tí tímin hjá dómi hansara er komin; og tilbiðið hann, sum gjørdi himmal og jørð og havið og vatnbrunnarnar.“27 Bókstavligir einglar boða ikki menniskjum evangeliið. Menniskjað er tann verkamaðurin, sum Harrin sjálvur hevur valt til at boða evangelium hansara til heimsins enda.28 Hesin eingilin er tí eitt tekin um ein evangeliskan boðskap, sum kunnger, at tíðin er komin, tá dómurin skal „byrja í húsi Guds.“29 Ein slíkur boðskapur kundi ikki verða givin úr Skriftunum, fyrr enn tann tíðin, sum leiðir til dómin, varð funnin í Skriftunum. Tíðarskeiðið við teimum 2300 døgunum, sum longu er givið til kennar, røkkur fram til rannsakandi dómin yvir fólk Guds.
GSAM 91Sáttargerðardagurin — ein tíð til dóm
GSAM 91.1Sáttargerðardagurin, reinsan hins jarðiska halgidómsins, varð og verður enn av jødum fataður sum ein dagur til dóm. Og enn í dag, í teirra spjaddari støðu, hóast tey ikki kunnu hava alla tænastuna frá forna tímanum, sum var knýtt at hesum álvarsama degi, verður hann hildin sum ein dagur til dóm. Sum prógv um hetta fara vit fyrst at endurgeva úr einum jødiskum blaði, sum varð givið út í San Francisco í California og æt The Jewish Exponent, málgagn hinna rætttrúgvandi jødanna vestan fyri Rocky Mountains. Í útgávuni fyri september 1892 stóð kunngeringin, at áðrenn næsta nummar kom út, skuldu sjeyndi mánaður og sáttargerðardagurin koma. Teirra heiti á sjeynda mánaði er Tishree, og á sætta mánaði Ellul; tí segði blaðið: „Ellul-mánaðin er her, og áminningarhljóðini frá Shofar [trompetinum, sum skuldi blásast frá fyrsta til tíggjunda dagin í sjeynda mánaði, Sálmur 81:3, 4] skulu hoyrast hvønn morgun í teimum rætttrúgvandi sýnagogunum og ráða til fyrireiking til minnisdagin og endaliga dómin í Yom Kippur.“ Av tí at tey vóru við endan á Ellul, sætta mánaði, og Tishree, sjeyndi mánaður, var um at byrja, skuldu tey hvønn morgun í tíggju dagar hoyra trompetið kunngera endaliga dómin í árinum í hesi skipan við fyrimyndum.
GSAM 91Vitnisburður frá einum jødiskum rabba
GSAM 91.2Aftur í 1902 segði rabbii Isidore Myers úr eini stórari jødiskari samkomu í San Francisco í California, tá hann kunngjørdi sáttargerðardagin: „Meðan ísraelitin fer um gáttina úr einum ári í annað, verður hann á ein máttmiklan hátt mintur á skapanina og valdið hjá Skaparanum yvir øllum, og hann verður kallaður at halda hátíð við trompetblástri, so at siga ársdagin fyri føðing tíðarinnar og krýningina av hinum stóra Konginum. Hann verður eisini kallaður við røddini frá somu trompet, ella Shofar, at kanna aftur í tíðini gerðir sínar frá farna ári, meðan hann skelvur frammi fyri alt-síggjandi eyganum hjá Hinari Ævigu Rættvísi, sum situr á dómsstólinum.“
GSAM 92.1Av tí at halgidómurin í jødisku tempultænastuni varð reinsaður eina ferð um árið, mátti tað vera greitt fyri Dániel, at henda reinsan halgidómsins við endan á teimum 2300 døgunum mátti snúgva seg um nakað annað enn ta árligu fyrimyndartænastuna. Harrin hevði longu sagt fólki sínum, at tá ið tekin verða brúkt í profeti, skal tíðin, sum er givin, teljast „ein dagur fyri eitt ár.“30 Soleiðis kemur hetta tíðarskeið við 2300 døgunum, sum vit hava sæð, niður til endan á arbeiði Krists sum høvuðsprestur í hinum himmalska halgidóminum — til rannsakandi dómin yvir tey, hvørs mál, við játtan, eru førd inn í hin himmalska halgidómin.
GSAM 92Dómboðsboðskapurin skuldi boðast í 1844
GSAM 92.2Tá ið tíðarskeiðið var funnið, tá dómurin yvir tey heilagu skuldi byrja, varð vegurin latin upp, so at boðskapurin, í samsvari við røðina av hendingunum hjá Harranum, sum profetian hevði merkt, kundi verða givin: „Tímin hjá dómi hansara er komin.“ Gevið gætur: Tað verður ikki sagt, at boðskapurin skuldi boðast beinanvegin, tá ið hetta tíðarskeið varð funnið, men at ljósið, sum áður var „innsiglað“, skuldi gerast greitt. Vit síggja týðiliga, at hetta varð gjørt. Í teimum komandi kapitlunum fer tað at síggjast, at Harrin eins greitt merkti tíðina, tá ið boðskapurin um afturkomu Krists skuldi boðast, og at boðanin bókstaviliga varð givin heiminum.
Notes
- Dániel 12:8-10. ↩
- Dániel 8:17. ↩
- Dániel 12:4. ↩
- 5. Mósebók 29:29. ↩
- Nahum 3:2. ↩
- Nahum 1:5-9. ↩
- Nahum 2:3-5. ↩
- Jóel 2:1. ↩
- Sefanja 2:1-3. ↩
- Dániel 11:35. ↩
- Dániel 12:7. ↩
- Opinberingin 11:3. ↩
- Opinberingin 11:7-9. ↩
- Andersons Árbók um ensku Bíbliuna, s. 494. ↩
- Thomas Dick um framgongd samfelagsins, síða 154. ↩
- Thiers franska kollvelting, bind 2, síða 371. ↩
- Sama verk, s. 338. ↩
- Sama verk, s. 365. ↩
- Opinberingin 11:11-12. ↩
- Dániel 8:14, ↩
- Dániel 12:6-8. ↩
- Dániel 12:13. ↩
- Dániel 12:8, ↩
- Dániel 12:9. ↩
- Matteus 6:10. ↩
- Árstalið í jaðarviðmerkingini til Matteus 2:1. ↩
- Opinberingin 14:6, 7. ↩
- Matteus 28:19, 20. ↩
- 1 Pætur 4:17. ↩
- 4. Mósebók 14:34; Ezekiel 4:6. ↩