Kapittul 5 — Boðskapurin um afturkomu Krists
GSAM 93.1«Lærið nú eina líking av fikutrænum: Tá ið greinin á tí enn er ung og letur bløðini spretta, vita tit, at summarið er nær; soleiðis skulu tit eisini, tá ið tit síggja alt hetta, vita, at tað [á markinum: hann] er nær, ja, við dyrnar. Sanniliga sigi eg tykkum: Henda ættin skal ikki fara burtur, fyrr enn alt hetta er hent. Himmal og jørð skulu forganga, men orð míni skulu ikki forganga.»1
GSAM 93.2Í hesum skriftstaði verður athygli okkara beind at tí tíðini, tá ið tað ber til at vita, at afturkoma Krists er «við dyrnar», við somu vissu sum vit vita, at summarið er nær, tá ið vit síggja fyrstu ungu, blíðu bløðini spretta. Tað kann eisini vitast, at vit eru komin til ta ættina, sum ikki skal fara av pallinum, fyrr enn Kristus sjálvur kemur. Tá ið tíðin kemur at læra líkingina, er tað avgjørt Harrans tíð at reisa upp lærarar, sum skulu læra líkingina. Spurningur ápostulsins eina aðra ferð er líka galdandi her: «Hvussu skulu tey tá hoyra uttan ein boðbera? Og hvussu skulu tey prædika, uttan at tey verða send?»2
GSAM 93Tíðin fyri tekinini
GSAM 93.3Í undanfarna kapitli sóu vit, hvussu vitan varð fingin um endan á tíðarskeiðinum við 2300 døgum, og at tað rakk fram til «tímann fyri dómi hansara». Í líkingini, sum nú verður løgd fram, verða vit førd til Harrans tíð fyri hesa líking og boðskapin um «dómin», sum skuldi boðast heiminum. Eftir at hava tosað um ta stóru «neyðina», sum skuldi koma yvir fólk hansara, og sum skuldi verða «stytt», segði Frelsarin: «Beint eftir neyðina í teimum døgunum skal sólin verða myrk, og mánin skal ikki geva ljós sítt, og stjørnurnar skulu detta av himli, og kreftir himmalsins skulu skakast; og tá skal tekin Menniskjasonarins síggjast á himli.»3
GSAM 94.1Legg merki til, at hann sigur ikki um seinasta tekinið, at tað er eitt tekin um komu hansara; men eitt tekin um, at Menniskjasonurin er har, og sæst koma. Hendingarnar, sum verða givnar í hesum teksti sum tekin, ið trúgvin á, at koma hansara er nær, skal byggjast á, eru tekinini í sólini, mánanum og stjørnunum. Hinar hendingarnar, sum koma aftaná, fara fram í sambandi við sjálva komu hansara í skýggjum himmalsins. So beint eftir tað triðja av hesum teknum — teknið í stjørnunum — kemur Harrans tíð at reisa upp lærarar sínar at læra, at afturkoma Krists er við dyrnar.
GSAM 94.2Hvat tímanum fyri, at hesi tekinini komu fram, viðvíkur: Tað skuldi vera beint eftir neyðina, at sólin skuldi verða myrk.4 Eins og Markús skrivar, skuldi tað vera «í teimum døgunum, eftir ta neyðina.»5 Frelsari okkara hevði sagt, at dagarnir skuldu verða styttir. Við fyriskipanini hjá Mariu Theresiu og toleransulógunum frá 1773 til 1776 varð atsóknin móti samkomuni stytt. Hóast tann forfylgjandi valdið helt fast um valdið á tí borgarliga arminum til 1798, endaðu atsóknirnar umleið 1773. Tá ið vit samanbera orð Frelsarans, má tað fyrsta av hesum teknum hava verið millum 1773 og 1798.
GSAM 94Myrki dagurin og náttin
GSAM 94.319. mai 1780 varð sólin myrknað á yvirnáttúrligan hátt. Tað var ikki ein sólarmyrking, tí mánin hevði verið fullur dagin fyri. Kortini lá myrkur yvir øllum landnyrðingspartinum av Sambandsríkjunum frá klokkan ellivu um morgunin til klokkan ellivu um kvøldið. Tá var tað ikki bara sólin, sum myrknaði, men mánin noktaði eisini at endurspegla ljósið frá sólini. Tað var eitt myrkur, sum forðaði sólini í at lýsa á mánaskivuna. Og sum Noah Webster segði mong ár seinni: «Eingin nøktandi grund er nakrantíð givin fyri hesum myrkri.»
GSAM 95.1Um henda myrka dagin segði Herschel, stjørnufrøðingurin: «Myrki dagurin í Norðuramerika var eitt av teimum undursamu náttúrufyribrigdunum, sum altíð verða lisin um við áhuga, men sum vísindini ikki megna at greiða frá.»
GSAM 95.2Teir, sum lýstu myrkrið ta náttina 19. mai 1780, søgdu, at hóast fullmánin var, «so kundi myrkrið ikki verið meira fullkomið, um hvør ljósandi lutur í alheiminum hevði verið strikaður burtur úr tilveruni».
GSAM 95Stjørnurnar falla
GSAM 95.3Triðja av hesum teknum, at stjørnurnar skuldu falla, varð uppfylt 13. november 1833. Hesa náttina, ella rættari frá fimm tímum áðrenn dagrenning, var ein meteorregn, sum summi samanbóru við eldløkir, ið komu niður av himli; onnur við neistar, sum floygu frá einum stórum fýrverki. Hetta fyribrigdið fevndi um alt Norðuramerika, frá Meksikoflógvanum í suðri til Hudsonsflógvan í norðri, og frá Sandwichoyggjunum í vestri til nakrar hundrað míl frá Liverpool í eystri. Allastaðni, har tað varð sæð, var tað sama støðuga stjørnuregnið, sum fall so tætt sum kavaflykrur í einum kavaroki.
GSAM 95.4Um hetta stjørnuregnið í 1833 endurgeva vit eisini úr Connecticut Observer frá 25. november 1833:—
GSAM 95.5«Ritstjórin á Gamla landamanninum ger nógv burtur úr ‹fallandi stjørnunum›. Hann sigur: ‹Vit lýsa eldrigningina, sum vit sóu seinasta mikumorgun, sum eitt ræðuligt tekin, ein álítandi undanfari, eitt miskunnsamt tekin um tann stóra og ræðuliga dagin, sum íbúgvar jarðarinnar skulu uppliva, tá ið sætta innsiglið verður latið upp. Tíðin er beint fyri framman, lýst ikki bara í Nýggja testamenti, men eisini í Gamla testamenti; og eina rættari mynd av einum fikutræi, sum kastar frukt sína, tá ið ein máttugur vindur blæs, var ikki møguligt at síggja.›»
GSAM 96Forsøgn Thomasar Burnetts
GSAM 96.1Fólkið hevði lært av teimum, sum livdu fyrr, at vænta eina bókstavliga uppfylling av hesum tekni. Thomas Burnett segði í bók síni Læran um jørðina, prentað í London, A.D. 1697, um Matteus 24:29:—
GSAM 96.2«Einki ivamál er um, at tá verða allarhanda eldmeteorar; og millum onnur tey, sum verða kallað fallandi stjørnur, sum, hóast tær hvør sær ikki eru stórvegis, tó, um tær vóru falnar í stórum tali, eins og profeturin sigur, sum bløð av víntrænum ella fikur av fikutrænum, høvdu givið eitt óhugnaligt sjónarspæl.... Vit nýtast ikki at síggja hetta sum hyperbolskar og poetiskar orðingar, men sum berar profetíur og lutir, sum bókstavliga fara at henda.»
GSAM 96Vitnisburður professara Olmsteads
GSAM 96.3Professari Olmstead frá Yale-háskúla í Massachusetts, sum hevur verið kallaður «størsti meteorologur Amerikas», segði um fallandi stjørnurnar 13. november 1833:—
GSAM 96.4«Umfarið á stjørnuregninum í 1833 var so stórt, at tað fevndi um ein ikki lítlan part av jarðarinnar yvirflatu, frá miðjum Atlantshavi í eystri til Kyrrahavið í vestri; og frá norðurstrond Suðuramerikas til ókendar leiðir millum bretskar ognir í norðri. Sýningin av skjótandi stjørnum var ikki bara sjónlig, men vísti allastaðni sama útlit.»
GSAM 96.5Um hetta sjónarspæl, sum byrjaði umleið klokkan 11 um kvøldið 12. november og helt fram til umleið klokkan 4 um morgunin tann 13., sigur professarin:—
GSAM 96.6«Teir, sum vóru so hepnir at síggja sýningina av skjótandi stjørnum morgunin 13. november 1833, sóu helst tað størsta himmalska fýrverkið, sum nakrantíð hevur verið sæð síðan heimurin varð skapaður, ella í minsta lagi innan fyri tær søguskráir, sum søgan fevnir um.»
GSAM 97Stjørnuregnið sást eisini í Evropa
GSAM 97.1Í eini bók, sum Leonard Heinrich Kelber gav út í Stuttgart í Týsklandi í 1835, læra vit, at hetta teknið varð endurtikið hinumegin Atlantshavið sama mánað, men nakrar dagar seinni. Hann sigur:—
GSAM 97.2«25. november 1833 var ein vøkur sýning av fallandi stjørnum á meginlandinum í Evropa», og «í Minsterburg í Slesia fullu stjørnur sum ein eldrigningur. Saman við teimum fullu eldkúlur, sum gjørdu náttina so ljósa, at fólkið helt, at húsini nærhendis máttu standa í eldi.
GSAM 97.3«Sama tíð í Prin í Eysturríki fullu stjørnur yvir eitt øki, sum var meira enn fimm hundrað ferhyrningsmíl. Summi lýstu tað sum eldløkir, ið komu niður av himli. Summi kallaðu tað ein eldrigning. Hestarnir vórðu ræddir av tí og fullu til jarðar. Nógv fólk gjørdust sjúk av ótta.»
GSAM 97Nýtsla av líkingini
GSAM 97.4Tá ið vit fylgja hesi profetíuleiðini fram um uppfyllingina av triðja tekni — fallinum av stjørnunum — sigur Frelsari okkara: «Lærið nú eina líking av fikutrænum.» Hesi orðini galda ikki ættina, sum livdi, tá ið Harri okkara helt hesa røðu, men ættina, sum skuldi síggja hesi tingini uppfylt — ikki í ferð við at verða uppfylt, men longu uppfylt. Tað, sum skuldi verða uppfylt sum tekin um, at Kristus er við dyrnar, fevnir ikki um skaking himmalsins, tá ið hann verður sæddur koma í veruleikanum. Hesi tekinini um, at koma hansara er nær, fevna um triðja teknið, tað í stjørnunum. Tíðin, sum Harrin hevði ásett, at fólkið skuldi læra líkingina av fikutrænum, er eftir 1833. Her er Harrans tíð, tá ið heimurin skuldi verða vaktur til tann stóra sannleikan, at afturkoma hansara er við dyrnar, og at hann skal koma, áðrenn ættin, sum hoyrir ta líkingina, er farin burtur. Soleiðis síggja vit, hvussu tíðin er merkt út í hesi profetíuni, tá ið tann stóri boðskapurin um afturkomuna skuldi gevast heiminum.
GSAM 98Ein boðskapur um allan heimin
GSAM 98.1Sum uppfylling av hesi forsøgnini síggja vit, at júst tá, í 1833, reisti Harrin upp boðberar sínar ella prestar í ymiskum pørtum av heiminum. Frá 1833 til 1844 boðaðu teir, at afturkoma Krists var nær, «ja, við dyrnar»; og teir lærdu líkingina av fikutrænum og vístu á hesi tekinini um komu hansara, soleiðis sum hann hevði sagt teimum at gera. Hesin boðskapurin, annaðhvørt við livandi lærara ella gjøgnum prentaða orðið, kom til hvørja trúboðsstøð í heiminum og til hvønn havnarbý á jørðini.
GSAM 98.2Umfarið á boðskapinum er greitt lýst av ritstjóranum á Sannleikans rødd í Rochester, New York, í einum blaði frá januar 1845:—
GSAM 98.3«Hið æviga evangeliið, sum tað er lýst í Opinberingini 14:6, 7, er boðað øllum tjóðum, ættum, tungumálum og fólkasløgum; og sagt við harðari rødd: ‹Óttast Gud og gevið honum dýrd, tí tímin fyri dómi hansara er komin; og tilbiðið hann, sum skapaði himmal og jørð og havið og vatnbrunnarnar.› Einki kann verða greiðari prógvað við veruligum staðfestingum enn hetta, at hesin boðskapurin innan fyri fá ár er borin út til hvørja tjóð og hvørt tungumál undir himli, í prædikingini um komu Krists í 1843 [1843, jødisk tíð — okkara tíð, 1844] ella at hon var nær. Við fyrilestrum og ritum er ljóðið farið út um alla jørðina og orðini til enda heimsins.»
GSAM 98.4Summir, sum ikki kendu veruleikarnar, hava hildið, at adventrørslan var avmarkað til eitt ávíst stað, og hugsað, at hon var eitt arbeiði, sum hevði samband við William Miller og nakrar hundrað prestar, sum vóru knýttir at honum í norðara parti Sambandsríkjanna. Fyri slík kann tað vera ein undran at læra, at rørslan í Amerika, har elstarnir Miller og Himes vóru leiðandi menn, bara var ein lítil partur av eini stórari rørslu, sum, eins og sagt omanfyri, fór «til endarnar á jørðini».
GSAM 99Hvussu rørslan byrjaði í ymsum tjóðum
GSAM 99.1Tíð Harrans kom, tá ið hesin boðskapurin skuldi fara út í heim; og í eini tjúgu ella fleiri ymiskum pørtum av jørðini vórðu menn reistar upp um somu tíð. Uttan at kenna arbeiði hvør hjá øðrum fóru teir út at boða henda boðskapin til allar partar jarðarinnar. Teir, sum nevndir vórðu í kapitli 4 og fingu ljós um endan á teimum 2300 døgunum, uttan ein — A. Campbell — vórðu eggjaðir til at taka lut í boðanini av boðskapi fyrsta eingilsins í Opinberingini 14; hetta hendi eisini beinleiðis við virknaði Anda Guds, og ikki við, at teir miðlaðu ljósinum sínámillum.
GSAM 99Samanborið við trúbótina
GSAM 99.2Um vit nýta somu reglu á hesa rørslu, sum D’Aubigné nýtti um uppkomuna av stóru trúbótini í sekstandu øld, má hon avgjørt teljast sum boðskapur Harrans og í Harrans tíð. Um trúbótina sum heild segði søgufrøðingurin:—
GSAM 99.3«Týskland miðlaði ikki Sveis sannleikan, og Sveis miðlaði hann ikki Fraklandi, og Frakland ikki Onglandi. Øll hesi lond tóku ímóti honum frá Gudi, eins og ein partur av heiminum ikki sendir ljós til annan part; men hin sami skínandi hnøtturin gevur allari jørðini tað beinleiðis. Kristus, dagrenningin frá hæddini, óendaliga hevjaður upp um alt mannkynið, var á trúbótartíðini, eins og tá ið kristindómurin varð stovnaður, tann guddomligi eldurin, sum gav heiminum lív. Í sekstandu øld varð ein og sami lærudómur í senn settur í heimunum og samkomunum hjá teimum fjarskotnu og fjølbroyttu tjóðunum. Orsøkin er, at sami Andi virkaði allastaðni og framleiddi somu trúgv.»
GSAM 99.4«Trúbótin í Týsklandi og hon í Sveis prógva henda sannleika. Zwingle hevði einki samband við Luther. Tað var ivaleyst eitt samband millum hesar báðar menninar; men vit mugu leita eftir tí omanfyri jørðina. Hann, sum gav Luther sannleikan av himli, gav hann eisini Zwingle. Gud var miðilin, sum knýtti teir saman. ‹Eg byrjaði at prædika evangeliið›, sigur Zwingle, ‹í náðiárinum 1516, við øðrum orðum, á eini tíð, tá ið navn Luthers ongantíð hevði verið hoyrt í okkara landi. Eg lærdi ikki læruna um Kristus frá Luther, men frá orði Guds. Um Luther prædikar Kristus, ger hann tað sama sum eg; tað er alt.›»6
GSAM 100.1Um arbeiði Farels og Lefèvres í Fraklandi sigur søgufrøðingurin:—
GSAM 100.2«Trúbótin í Fraklandi var tí ikki ein útlendsk innflutningur. Hon varð fødd á fronskum jørðildi; hon spíraði í París; hon hevði sínar fyrstu røtur í sjálvum háskúlanum, sum var næststørsta valdið í rómverskum kristindómi. Gud legði meginreglurnar fyri arbeiðinum í ærligu hjørtuni hjá monnum í Picardie og Dauphiny, áðrenn hon byrjaði í nøkrum øðrum landi.
GSAM 100.3«Vit hava sæð, at trúbótin í Sveis var óheft av trúbótini í Týsklandi. Franska trúbótin var aftur óheft av báðum. Arbeiðið byrjaði í senn í hesum ymisku londum, uttan nakað samband sínámillum; eins og í einum bardaga, har allar tær ymisku deildirnar, sum mynda herin, flyta seg í sama bili, hóast onnur ikki sigur hinum at fara, tí ein og sami boðskapur, frá sama høvuðsleiðara, verður hoyrdur av øllum. Tíðin var fullkomin, fólkið var fyrireikað, og Gud byrjaði trúbótina í samkomu síni í øllum londum í senn. Slíkir veruleikar prógva, at stóra trúbótin í sekstandu øld var eitt guddómlegt arbeiði.»7
GSAM 100.4Um trúbótina í Onglandi, undir Thos. Bilney, Fryth, Tyndale og øðrum, sigur D’Aubigné víðari:—
GSAM 100.5«Trúbótin í Onglandi byrjaði tí óheft av Luther og Zwingle og hevði sín uppruna einans hjá Gudi. Í øllum hesum londum í kristindóminum var ein samtíðarvirkni av tí guddomliga orðinum. Upprunin til trúbótina í Oxford, Cambridge og London var Grikska Nýggja testamentið, sum Erasmus gav út. [Tyndale og Thomas Bilney fóru úr Cambridge í 1519.] Ein dagur kom, tá ið Ongland var errið av hesum háa uppruna trúbótarinnar.»8
GSAM 101.1Boðskapurin um afturkomuna kom fram á líknandi hátt sum tann, ið er lýstur omanfyri um trúbótina. Menn vórðu samstundis eggjaðir í meira enn fýra ferðir so nógvum pørtum av heiminum, uttan at kenna hvør annan ella hava nakað samband um hugsanir sínámillum, og teir fóru at boða somu sannleikar í Skriftini, ikki bara í fýra tjóðum jarðarinnar, men um allan siðmentaða heimin.
GSAM 101Arbeiði Josephs Wolff
GSAM 101.2Her kann vera hóskandi at vísa á nakrar sannroyndir um, hvussu víða boðanin um afturkomuna var komin:—
GSAM 101.3„Í 1831 varð Joseph Wolff, D.D., sendur sum trúboðari úr Stórabretlandi at arbeiða millum jødarnar í Palestina. Sambært dagbókum sínum boðaði hann fram til árið 1845 skjótu afturkomu Harrans í Palestina, Egyptalandi, við strendur Reyðahavsins, í Mesopotamia, á Krim, í Persia, Georgia, um alt Osmannaríkið, í Grikkalandi, Arabia, Turkalandi, Bokhara, Afganistan, Kashmir, Hindustan, Tibet, í Hollandi, Skotlandi, Írlandi, í Konstantinopel, Jerúsalem, á Sankta Helena, eisini um borð á skipum á Miðjarðarhavinum og í býnum New York, fyri øllum trúarsamfeløgum. Hann sigur, at hann hevur prædikað millum jødar, turkar, muhammedanar, parsar, hinduar, kaldearar, jesidar, sýrar og sabearar, fyri pasjaum, sjeikum, sjahum, kongunum í Organtsh og Bokhara, drotningini í Grikkalandi og øðrum.“9
GSAM 101.4Í Jemen, økinum har eftirkomarar Hóbabs, verfaðirs Mósesar, búgva, sá Joseph Wolff eina bók, sum hann umrøður soleiðis: „Arabarnir á hesum staði hava eina bók, ið nevnist ‘Seera’, sum viðger ‘Afturkomu Krists og stjórn hansara í dýrd!’“10
GSAM 102.1Í Jemen var hann í seks dagar hjá rekabitunum, sum hann sigur hetta um: „Teir drekka ikki vín, planta ikki víngarðar, sáa einki sáð, búgva í tjøldum og minnast orð Jónadabs, sonar Rekabs. Hjá teimum vóru ísraelsmenn av ætt Dáns, sum búgva nær Terim í Hatramawt, og sum saman við eftirkomarum Rekabs vænta, at Messias skjótt skal koma í skýggjum himmalsins.“
GSAM 102.2Av tí, sum frammanundan er sagt, síggja vit, at í hesum fjúrtan árum hevði Wolff sjálvur boðað tíðindini um, at afturkoma Krists var fyri durum, í meira enn tjúgu ymiskum londum. Í sama tíðarskeiði varð læran nógv umrødd í Týsklandi, serliga sunnanlands millum herrnhutarnar.
GSAM 102Boðskapurin í Týsklandi og Russlandi
GSAM 102.3Ein enskur rithøvundur, Mourant Brock, sigur okkum, at „í Württemberg var ein kristin búseting við fleiri hundrað fólkum, sum væntaðu skjótu afturkomu Krists“. Í øðrum pørtum av Týsklandi varð læran boðað av Hengstenberg, sum tá varð sagdur at vera evnaríkasti gudfrøðingur í Týsklandi.
GSAM 102.4Í Yvirlit og boðberi frá 13. desember 1892 sigur presturin L. R. Conradi úr Týsklandi:—
GSAM 102.5„Bengel kveikti í Týsklandi kærleikan til komu Harra okkara í mongum hjørtum, og hetta fekk túsundtals menniskju at granska hitt profetiska orðið sum ongantíð áður.... Ljósið skein í Týsklandi, og rit, sum vístu, hvussu 2300 dagar skuldu skiljast, vórðu borin út har. Ein átrúnaðarlig veking fylgdi, serliga í Württemberg, og tá ið atsókn tók seg upp, fóru fleiri hundrað húski til Suðurrusslands og breiddu har boðskapin út millum landsmenn sínar, sum vóru fluttir hagar nógv ár frammanundan. Tá ið prestarnir lótu kirkjur sínar aftur fyri teimum, hildu tey, við heilt fáum undantøkum, sínar ‘stunden’, ella ‘tímar’ við møtum, í heimahúsum, og fleiri hundrað vórðu umvend. Longu tá varð sabbaturin umrøddur millum teirra, men av tí at eingin tók fyrsta stigið, varð málið tagt burtur. Ein russiskur bóndi varð umvendur á hesum ‘stunden’ og fór síðani undir sama arbeiði millum russar. Hetta førdi at enda til stóru stundistarørsluna í okkara tíð, og ávirkan hennara røkkur til fjarskotnasta krókin í Sibiria og til landið sunnan fyri Kavkasus.“
GSAM 103.1Í Yvirlit og boðberi frá 31. juli 1891 er ein frágreiðing frá presti Conradi um bróður Schäche úr Avstralia. Um ta tíðina, sum hann tosar um, búði Schäche í Schlesien og arbeiddi part av tíðini fyri heimamissiónina hjá faðir Gosner, einum kendum týskum gudfrøðingi og evangelisti. Eftir bróður Schäche endurgevur hann hetta um bók Kelbers:—
GSAM 103.2„Eftir 1836, ella tá ið tíðin eftir útrokning Bengels var liðin, stóð í blaðnum fyri Schweidnitz-sýslu ein lýsing frá bókhandlinum hjá harra Sommerfeldt har á staðnum um eina bók eftir L. Henry Kelber um tær stóru og gleðiligu hendingar, sum skuldu fara fram í árunum 1843 og 1844. Eg minnist ikki neyva heitið á bókini. Vit fingu okkum nevndu bók og lósu hana saman við nøkrum áhugaðum fólkum fyri læstum hurðum í árinum 1839-40. Út frá Dánieli, Opinberingini og Matteusi 24 vísti bókin, at endin var nær, og hon hevði eisini eina útrokningartalvu, sum vísti, hvussu komið varð fram til tíðina, ið nevnd er omanfyri.“
GSAM 103Boðskapurin í Stórabretlandi
GSAM 103.3Í einum enskum riti, nevnt Túsundáraríkið, verður sagt, at „sjey hundrað prestar í ensku kirkjuni róptu út boðini um afturkomu Endurloysarans“. Millum teirra, sum boðaðu læruna um afturkomuna í Onglandi frá 1840 til 1844, vóru nakrir av evnaríkastu prestum teirrar tíðar. Av teimum vilja vit nevna Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., dr. Nisbett, séra A. Dallas, M.A. [í bók síni, Hygg til Jerúsalem, síðu 114, nýtir hann líknilsið í Matteusi 24 um hetta ættarlið], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry og aðrar.
GSAM 104Boðskapurin í Hollandi
GSAM 104.1Læran um afturkomu Krists varð boðað í Hollandi av Hentzepeter, sum tá varð sagdur at vera dugnaligasti prestur í landinum. Hann hevði av kongi fingið starvið sum umsjónarmaður á kongliga savninum í Haag. Í einum brævi, skrivað til ritstjóran á Midnáttarróp í juni 1844, sigur hann um seg sjálvan, at ein sera hugtakandi dreymur fyrst hevði vakt ans hansara fyri hesum evni. Hann granskaði skriftirnar um hetta og gav í árinum 1830 út eitt smárit, sum legði læruna fram. Í 1841 gav hann út eitt annað smárit um enda heimsins. Í sama brævi sigur hann, at fyrstu tíðindini, hann fekk um William Miller og onnur, sum alment boðaðu læruna um, at afturkoma Krists var nær, fekk hann í 1842 í samrøðu við ein mann, sum kom til Hollands úr Amerika.
GSAM 104Boðskapurin í Tartaria
GSAM 104.2Longu í 1821 varð trúð á læruna um komu Harrans, og hon varð lærd í Tartaria. Um hetta mundið varð ein írskur trúboðari sendur til hetta landið, og ein tartariskur prestur spurdi hann: „Nær kemur Kristus aðru ferð?“ Hann svaraði, at hann einki visti um tað. Presturin varð tá ógvuliga bilsin av slíkum svari frá einum trúboðara, sum var komin at læra teir lærdómar Bíbliunnar, og segði, at hann helt, at „øll, sum høvdu eina Bíbliu, kundu vita tað“. Presturin greiddi síðani frá síni áskoðan og segði, at hann helt, at Kristus fór at koma umleið ár 1844 e.Kr. Henda frásøgn stendur í Írska tíðarritinum, 1821.
GSAM 104Boðskapurin í Amerika, India og á evropeiska meginlandinum
GSAM 104.3Í Smáritum um afturkomuna, bindi 2, síðu 135, 1844, sigur Mourant Brock úr Onglandi:—
GSAM 105.1„Tað er ikki bert í Stórabretlandi, at fólk vænta skjótu afturkomu Endurloysarans, og ávaringarrøddin ljóðar, men eisini í Amerika, India og á evropeiska meginlandinum. Í Amerika eru umleið trý hundrað tænarar orðsins, sum soleiðis boða ‘hetta evangelium um ríkið’, meðan umleið sjey hundrað prestar í ensku kirkjuni her í landinum rópa somu boð.“
GSAM 105Til hvørja havn á jørðini
GSAM 105.2E. R. Pinney úr Seneca Falls, N.Y., ein íðin baptistaprestur, sum halgaði lív sítt til at boða læruna um afturkomuna, segði í Útlegging av Matteusi 24, síðu 8, 9:—
GSAM 105.3„Longu í 1842 vóru rit um afturkomu Krists send til hvørja trúboðarastøð í Evropa, Asia, Afrika og Amerika, báðumegin Klettafjøllini.... Skiparar okkara og sjómenninir siga okkum, at teir koma ikki í nakra havn, har teir ikki finna, at henda boðan er komin undan teimum, og ofta verða teir spurdir um hana.“
GSAM 105Trý túsund boða boðskapin
GSAM 105.4Presturin G. W. Mitchel úr Zanesville, Ohio, ein annar prestur, sum sjálvur boðaði læruna, segði við høvundin í einari samrøðu í Newark, Ohio, 8. august 1894, at elsti William Miller í einari samrøðu í McConnellsville, Ohio, í september 1844 hevði sagt honum, at hann hevði „nøvn og bústaðir hjá trý túsund prestum í ymiskum pørtum av heiminum, sum boðaðu: ‘Óttist Gud og gevið honum dýrd, tí dómstími hansara er komin’; størsti parturin av hesum var í Norðuramerika og Stórabretlandi.“
GSAM 105.5Tá ið William Miller tosaði um, hvussu víða hetta „rópið“ var komið, segði hann:—
GSAM 105.6„Ein ella tveir í hvørjum heimsparti hava boðað tíðindini, og øll eru samd um tíðina, — Wolff í Asia; Irving, sum áður var í Onglandi; Mason í Skotlandi; Davis í South Carolina; og rættiliga mong her um leiðir rópa ella hava rópt boðini út.“11
GSAM 106Rødd Elia hjá Hutchinson verður send víða um
GSAM 106.1Elsti R. Hutchinson varð í 1837 sendur úr Onglandi sum wesleyanskur trúboðari til Kanada. At enda búsettist hann í Montreal. Hann kendi sera nógv fólk í fremmandum londum. Í árunum 1843 og 1844 gav hann út eitt blað, sum nevndist Rødd Elia, har hann viðgjørdi læruna um afturkomuna. Av tí at hann lættliga fekk samband við skip, sum fóru til fremmand lond, og hevði loyvi at senda stórar pakkar av bløðum sínum við teimum uttan postgjald, sendi hann tey í stórum nøgdum til allar partar av jørðini. Um sítt egna arbeiði segði hann, at hann sendi tey ókeypis til Nova Scotia, New Brunswick, Newfoundland, Onglands, Írlands, Skotlands, Wales, Fraklands, Týsklands, Konstantinopel, Róm og allar partar av bretska ríkinum og hjálondum tess.
GSAM 106Á Sandwichoyggjunum
GSAM 106.2Í Midnáttarróp frá 12. oktober 1843 var eitt bræv frá einari frú O. S. Burnham úr Kaloa á oynni Kaui á Sandwichoyggjunum. Hon og maður hennara vóru skúlalærarar har á staðnum. Tey tóku við læruni um afturkomuna og boðaðu hana har, og ein hópur av trúgvandi á oyggjunum tilbað Gud saman við teimum.
GSAM 106Boðskapurin samanborin við boðskap Jóhannesar doypara
GSAM 106.3Soleiðis síggja vit, at læran um afturkomuna varð boðað í so stóran mun, at tað var nóg mikið til at uppfylla fyrisagnir Skriftarinnar um hana.
GSAM 106.4Boðskapurin, sum skuldi boða fyrstu komu Krists, varð lýstur av profetinum Esaiasi við hesum orðum: „Rødd hansara, sum rópar í oyðimørkini: Gerið veg Harrans til reiðar, gerið í oyðimørkini beinan alfaraveg fyri Gudi okkara. Hvør dalur skal lyftast upp, og hvørt fjall og hvør heyggjur skulu lækkast; hitt krókuta skal verða beint, og óslætt lendið skal verða slætt. Dýrd Harrans skal opinberast, og alt hold skal síggja hana saman, tí muður Harrans hevur talað tað.“12 Hetta profetaorðið varð uppfylt við arbeiðinum hjá „Jóhannesi doypara, sum prædikaði í oyðimørkini í Judea og segði: Vendið um, tí himmiríkið er komið nær.“13
GSAM 107.1Hesin eini maður uppfylti hesa undursomu fyrisøgn við seks mánaða arbeiði í einum landi, Judea. Meðan hetta profetaorðið avmarkaði arbeiði Jóhannesar í tíð og staði, er ikki so við teimum profetaorðum, sum snúgva seg um boðanina um afturkomu Krists, tí arbeiðið skuldi gerast við einum „høgum rópi“ og fevna um allan heimin.
GSAM 107.2Í ljósinum frá teimum sannroyndum, sum eru lagdar fram, sæst soleiðis, hvussu neyvt profetaorðini um boðskapin um afturkomuna vórðu uppfylt. Tíð Guds var komin, tá ið líknilsið um fikutræið skuldi lærast og boðskapur fyrsta eingilsins skuldi boðast á fyrsta sinni, og hann reisti upp boðberar sínar at bera rópið til allar tjóðir, øll fólk og øll tungumál.
Notes
- Matteus 24:32-35. ↩
- Rómverjabrævið 10:14, 15. ↩
- Matteus 24:29, 30. ↩
- Matteus 24:29. ↩
- Markús 13:24. ↩
- Trúbótarsøgan, bók 8, kap. 1, greinarnar 2, 3. ↩
- Sama verk, bók 12, kap. 3, grein 10. ↩
- Sama verk, bók 18, kap. 2, grein 12. ↩
- Rødd samkomunnar, s. 343. ↩
- Trúboðarferð Wolffs til Bokhara. ↩
- Fyrilestrar Williams Miller, s. 238, 1843. ↩
- Esaias 40:3-5. ↩
- Matteus 3:1, 2. ↩