Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
09 / 31
09 / 31

Kapittul 6 — Boðskapurin og boðberarnir

John Norton Loughborough

GSAM 108.1«Skriva sjónina niður og ger hana greiða á talvur, so at tann, ið lesur hana, kann renna. Tí sjónin er enn til ásetta tíð, men við endan skal hon tala og ikki lúgva; um hon drálast, bíðað eftir henni, tí hon kemur víst, hon verður ikki seinkað. »1

GSAM 108.2«Og eg sá ein annan eingil flúgva mitt á himmalinum, við ævigu evangelii at boða teimum, sum búgva á jørðini, og hvørji fólkaslagi, ætt, tungu og fólki, og hann segði við harðari rødd: Óttist Gud og gevið honum dýrd, tí tímin fyri dómi hansara er komin; og tilbiðið hann, sum gjørdi himmalin og jørðina og havið og vatnbrunnarnar. »2

GSAM 108.3Teir, sum boðaðu adventboðskapin, søgdu, at henda «sjónin» við síni «ásettu» tíð, sum profeturin Habakkuk nevndi, fevndi um sjónirnar í profetíunum hjá Dánieli og Opinberingini. Teir gjørdu tær so greiðar í lýsingum sínum á teimum profetisku talvunum, at tann, ið las tulkingina, veruliga kundi «renna» og bera boðini víðari til onnur.

GSAM 108Ein ávísur boðskapur

GSAM 108.4Boðanin hjá adventistafólkinum var ikki bara tann kunngerðin, sum Paulus bar fram fyri Felix: «Rættvísi, fráhaldni og dómurin, sum kemur; » og heldur ikki útsøgn Martin Luther, eftir at hann hevði liðugt týtt Bíbliuna, tá ið sagt verður, at hann stutt fyri deyða sín segði: «Eg eri sannførdur um, at dómurin ikki er langt burtur; ja, at Harrin sjálvur ikki verður burtur meira enn trý hundrað ár.» Tað var heldur ikki útsøgn John Wesley, tá ið hann segði, at hann «hugsaði, at túsundáraríkið kundi byrja um umleið hundrað ár». Adventistarnir søgdu seg bera boðskapin, sum er ímyndaður í Opinberingini 14:6, 7: «Tímin fyri dómi hansara er komin, » og rópið í Opinberingini 10:6: «Tíðin skal ikki vera longur. » Slík profeti kundi ikki verða fullførd við eini kunngerð um ein hending, sum «skuldi koma», koma «eftir trý hundrað ár» ella «eftir hundrað ár», men á eini ásettri tíð: «er komin». Júst slíkur boðskapur, við júst so greiðari áseting sum tær omanfyri nevndu profetiurnar kravdu, varð boðaður av adventistafólkinum til allan heimin.

GSAM 109Dómurin við afturkomu Krists

GSAM 109.1Tá ið hesin boðskapur fyrst varð boðaður, hildu øll kristin trúarsamfeløg, at dómurin skuldi fara fram við afturkomu Krists. Eitt fólk, sum undir slíkum umstøðum boðaði, at tímin fyri dómin var komin, og helt hesa áskoðan, mátti tí boða afturkomu Krists. Tað, sum gav boðskapinum kraft og flutti fólkið mest, var í veruleikanum boðanin um eina ásetta tíð. Fyrst søgdu tey, at endi heimsins skuldi koma eina tíð í «jødisku árinum» 1843, og at hetta var innan tíðarskeiðið frá 21. mars 1843 til 21. mars 1844. Eftir at hetta tíðarskeiðið var farið, lesa vit í Midnáttarrópinum frá 1844, at ein ávísur dagur var ásettur sum endin á teimum profetisku tíðunum. Tað var tann tíggjundi dagurin í sjeynda jødiska mánaðinum, sum svaraði til 22. oktober 1844.

GSAM 109Útrokningin av teimum 2300 døgunum

GSAM 109.2Grundarlagið undir tíðini — 1843 — vóru tey 2300 dagarnir í Dániel 8. Tað varð hildið, at av tí at hesir «dagar» vóru knýttir at profetíum, har dýr vóru vald at umboða ríki, máttu «dagar» verða brúktir sum ímynd fyri ár, eftir Harrans tulking av ímyndaðari tíð, sum er givin í 4. Mósebók 14:34 og Ezekiel 4:5, 6; at tær sjeyti vikurnar — 490 dagar — í Dániel 9 skuldu vera fyrsti parturin av teimum 2300 døgunum, og at bæði tíðarskeiðini byrjaðu samstundis. Hendingin í Dániel 9, sum merkti byrjanina á teimum sjeyti vikunum, var, at «boðið um at endurreisa og byggja Jerúsalem fór út». Hetta boðið fór út í sjeynda ári Artaxerxesar Longimanus, 457 f.Kr., sum skrásett er í Ezra 7.

GSAM 110.1At hetta var rætta dagfestingin fyri byrjanina á teimum sjeyti vikunum, varð prógvað við tí, at eftir júst 69 vikum — 483 árum — frá 457 f.Kr., ella í 27 e.Kr., varð Kristus doyptur av Jóhannesi og fór undir tænastu sína og segði: «Tíðin er fullkomin, »3 o.s.fr. Byrjanin á tænastu Krists í 27 e.Kr., krossfesting hansara trý og eitt hálvt ár eftir ta dagfestingina, «mitt í [sjeytiundu] vikuni», endin á serliga arbeiðinum millum jødarnar í 34 e.Kr. og skjóta umvending Sáls, ápostulsins til heidningarnar, prógvaðu, at tær sjeyti vikurnar endaðu tá, og tí at tær byrjaðu í 457 f.Kr. Teir roknaðu málið soleiðis: Frá 2300 drag 457 frá, og eftir eru 1843. Og av tí at tey 457 árini vóru áðrenn Kristus, koma vit fram til, at 2300 dagar enda við endan á 1843.

GSAM 110Viðurkenningar frá mótstøðumonnum

GSAM 110.2Tað er við sannleika sagt, at «viðurkenningar til frama fyri sannleikan úr røðum mótstøðumanna hansara geva hægsta slag av prógvi». Eingin av mótstøðumonnum adventboðskaparins gav nakrantíð ábending um, at rannsakandi dómurin yvir fólki Harrans var ein hending, sum skuldi fara fram áðrenn Kristi komu; men teir røktu hetta málið í samsvari við adventistarnar. Sum prógv um hesa útsøgn endurgeva vit tveimum kendum mótstøðumonnum.

GSAM 110.3Hr. N. Colver, sum í 1842 prædikaði í Marlboro Street Chapel í Boston móti adventistunum, segði:—

GSAM 111.1«Um hesir dagar eru ár, endar heimurin í 1843; ein og hvør skúlanæmingur kann síggja tað; tí um 490 endaðu við deyða Krists, enda 2300 dagarnir í 1843; og heimurin má enda, uttan so at tað kann verða víst, at onkur onnur hending skal fara fram, og eg síggi ikki, hvussu tað kann gerast.»

GSAM 111.2Professari Stuart segði um somu tíð:

GSAM 111.2«Tað er ein løgin veruleiki, at meginparturin av tulkarum í enska og amerikanska heiminum í mong ár hevur verið vanur at skilja dagarnar, sum nevndir eru í Dánieli og Opinberingini, sum mynd ella ímynd av árum. Eg havi hildið tað vera torført at spora upprunan til henda almenna, eg kundi sagt næstan alheims, siðin.»

GSAM 111Vitnisburður professara Bush

GSAM 111.3Professari Bush segði: «Tann, sum leypur á Hr. Miller í tíðarmálinum, leypur á hann á sterkasta punkti hansara. Tíðin hjá honum er røtt; men hann fer skeivur í hendingini, sum skal fara fram.» Bush trúði, at allur heimurin skuldi umvenda seg áðrenn komu Krists. Hansara teori var, at túsundáraríkið skuldi byrja í 1844.

GSAM 111.4Prædikantarnir í adventtrúnni lærdu í almennum prædikum, at søga heimsins vísti, at ymisku tjóðirnar vóru júst í tí støðu, sum er ímyndað í myndini hjá Dánieli 2, tá ið steinurin skuldi sláa myndina á føturnar, og Gud himmalsins reisa ríki sítt; og í kapittul 7, tá ið «ríkið og harradømið og stórleikin í ríkinum undir øllum himmalinum skal verða givið teimum heilagu hjá hinum Hægsta. » Teir vístu eisini á, at tekinini — likamlig, politisk og siðalig — vóru júst tey, sum Skriftirnar søgdu skuldu síggjast, tá ið Harrin var um at koma.

GSAM 111Undur á himmalinum

GSAM 111.5Harrin sigur gjøgnum profetin Jóel: «Eg skal vísa undur á himmalinum og á jørðini, blóð, eld og royksúlur. Sólin skal verða vend í myrkur og mánin í blóð, áðrenn tann stóri og ræðuligi dagur Harrans kemur. »4 Adventistarnir trúðu og lærdu, at aurora borealis seinastu øldirnar (vanliga kallað norðlýsi) var «eldurin og royksúlurnar», sum svaraðu til lýsing profetans; og eftir bestu upplýsingum, sum søgan kundi geva okkum (vit vísa til Alfrøðini í Edinburg sum vitnisburð), hevði tað sjáldan verið sætt áðrenn hetta tíðarskeið.

GSAM 112.1Soleiðis, meðan boðskapurin um skjóta komu Harrans fór til fjarskotnasta part jarðarinnar, vórðu tekin víst á himmalinum, sum góvu sannleikanum brodd og fangaðu ans fólksins.

GSAM 112.225. januar 1837 var ein stórsligin sýning av tí eldliga norðlýsinum, sum tóktist at beina hugan hjá mongum beinleiðis til profeti Jóels um tað, sum skuldi ganga undan tí stóra degi Harrans. Niðanfyri er ein lýsing av sjónini úr New York Commercial Advertiser frá 22. oktober 1839. Hon samsvarar nágreiniliga við sjónina, soleiðis sum rithøvundurin sá hana í Victor, Ontario County, N.Y.

GSAM 112Eldurin í norðlýsinum í 1837

GSAM 112.3«Á kvøldinum 25. januar 1837 var ein merkisverð framsýning av somu fyribrigdunum [t.e. norðlýsinum] í ymiskum pørtum av landinum, sum lesarar okkara uttan iva minnast. Har jørðin var hulin av kava, var sjónin stórsligin og „ræðulig“ á ein hátt, sum ongantíð áður. Á einum staði nærindis einum fjalli søgdu fólkini, sum sóu sjónina, at hon líktist „eldbylgjum, sum rullaðu niður eftir fjallinum“, og so vítt sum vit fingu at vita, sá kavin, sum lá á jørðini, út sum eldur blandaður við blóði, meðan himmalin omanfyri (sum ápostulin sigur) „var í eldi“ og líktist so nógv profetisku lýsingini av síðsta degi, at mong vórðu ovfarin; børnini, sum sóu tað, vórðu bangin og spurdu, um hetta var komu dómsins; og sjálv djórini skulvu av sjónligum ótta.»

GSAM 113.1Tað var ikki bara í Amerika, at hetta tekin profetans Jóels vísti seg, men tá ið læran um komu Harrans fekk útbreiðslu í Stóra Bretlandi, varð sama tekin víst á himmalinum har í landinum. New York Commercial Advertiser frá 22. oktober 1839 endurgevur hetta úr bløðum í London um eitt merkisvert fyribrigdi, sum varð sætt har um náttina 3. september:—

GSAM 113Norðlýsið í 1839

GSAM 113.2«LONDON, 5. SEPTEMBER [1839]. — Millum klokkan tíggju hóskvøldið og tríggjar í gjáramorgun varð sæð á himmalinum eitt av teimum stórslignastu dømunum um hesi óvanligu fyribrigdi, stjørnuskot og norðlýsi, sum sæst hava verið í mong ár. Fyrsta tekin um hetta løgna fyribrigdið kom tíggju minuttir fyri tíggju, tá ið eitt ljós, ljósareytt sum dampur, reis úr norðara parti av himnahválvinum og spjaddi seg spakuliga móti miðjum himli; og um tíggju ella korter eftir tíggju var alt frá eystri til vesturs eitt ómetaliga stórt ljósflak. Tað hevði eitt sera óttafult útsjónd og var júst sum tað, ið ein ræðuligur eldur hevði elvt. Ljósið broyttist nógv; eina løtu tóktist tað falla, og beint eftir reis tað við sterkari glógvan. Stór roykský vóru at síggja blandað í tað; tey rullaðu hvørt eftir øðrum, og hvør einasti áskoðari tyktist sannførdur um, at talan var um „ein ógvusligan stórbruna“.»

GSAM 113.3«Óttin í høvuðsstaðnum var ógvuliga stórur; túsundtals fólk runnu í ættina móti tí, sum tey hildu vera hina ræðuligu vanlukkuna. Sløkkiliðsakførini, sum hoyrdu til sløkkiliðsstøðurnar í Baker Street, Farringdon Street, Watling Street og Waterloo Road, og eisini tey, sum hoyrdu til støðurnar vestanfyri í London — í veruleikanum øll sløkkiliðsakførini í London — vórðu spent fyri og riðin í galop móti tí, sum tey hildu vera „vanlukkustaðið“, við meira enn vanligari ferð; eftir teimum komu vognar, rossafólk og stórir mannamúgvur. Summi akførini komu heilt til High Gate og Halloway [umleið fýra míl], áðrenn mistakið varð uppdagað. Hesi fyribrigdi hildu á í meira enn tveimum tímum, og móti morgni gjørdist sjónin stórsligin.

GSAM 114.1«Klokkan tvey um náttina var fyribrigdið eitt ómetaliga vakurt sjónarspæl og sera torført at lýsa. Allur London var lýstur eins bjartur og á hádegi, og luftin var óvanliga klár. Syðra himnahválvið var, á nevnda tíð, skýmaleyst men sera myrkt; men stjørnurnar, sum vóru óteljandi, lýstu vakurt. Hin parturin av himmalinum vísti eina løgna men stórsligna andstøðu; hann var óvanliga klárur, og ljósið var sera bjart; ein støðug røð av loftsteinum sást, teir broyttust í glansi — teir tyktust verða til mitt á himli og spjaddust, til teir tyktust bresta. Ávirkanin var sum elektrisitetur. Myriadur av smáum stjørnum skutu út yvir sjónarringin og skutu við slíkari ferð móti jørðini, at eygað næstan ikki kundi fylgja slóðini; tær tyktust eisini bresta og kasta ein myrkareyðan damp yvir allan himnahválvin. Litirnir vóru ómetaliga vakrir.

GSAM 114.2«Hálvgum trý broyttist sjónin til myrkur, sum, tá ið tað lætti, vísti ein lýsandi ælaboga í hægsta parti himmalsins og rundan um røðina á myrkrinum, sum hekk yvir syðra partinum av landinum. Stutt eftir spruttu súlur av silvurligum ljósi út frá tí. Tær øktust undursamliga og blandaðust við reyðleikaðan damp, sum samstundis varð myndaður; og tá ið sjónin var í hædd, var hon oman fyri alt hugflog. Stjørnur skutu í allar ættir og hildu áfram til klokkan fýra, tá ið alt doyði burtur.»

GSAM 114Løgnar sýnir á sólini

GSAM 114.3Meðan teir livandi prædikantarnir løgdu fram sannleikan um komu Harrans, vórðu mong og ymisk undur sædd á himmalinum í ymiskum pørtum av heiminum. Av hesum loyvir pláss okkara okkum bara at endurgeva lýsingina av sólini í Norwich í Onglandi í desember 1843. Ein lík henni kom fyri í New Haven, Conn., 9. september 1844, í tveimum tímum fyri og eftir hádegi, og túsundtals fólk sóu hana.

GSAM 115Løgin sýn av sólini

GSAM 115.1Lítli innari rundingurin umboðar sólina. Hann hevði ein ljósan appelsingulan lit. Ytri parturin av teimum báðum rundingunum, sum vóru í ymiskari frástøðu frá sólini og rundan um hana, hevði sama lit; men innari parturin av hesum rundingum var djúpgulur, og himmalin innan í teimum hevði ein myrkabrúnan lit, meðan teir tríggir stóru rundingarnir, sum fóru gjøgnum og undir sólina, sýndust sum greitt bjart ljós.

GSAM 115.2Um hendingina í Onglandi lesa vit í einum brævi frá E. Lloyd, London, 3. januar 1844, soleiðis:—

GSAM 115.3«Tað hevur verið eitt merkisvert „tekin í sólini“, sum høvuðsborgarar í Norwich og grannalagnum hava sæð, slíkt sum ongantíð áður er sætt í Onglandi. Tað varð sætt í desember seinasta, umleið klokkan 12 á middegi, og helt á í tveimum tímum. Tað gjørdi íbúgvarnar ógvuliga bangnar. Tað hendi beint áðrenn brøðurnir Winter, Burgess og Routon opnaðu trúboðanararbeiði sítt í býnum. Tað tóktist at fyrireika vegin fyri sannleikanum, so at teir fingu góðan framgongd har.»

GSAM 116.1Frásøgnin um fyribrigdið, soleiðis sum tað fór fram í New Haven, Conn., er givin í Midnáttarrópinum 10. oktober 1844 og varð tikin úr Palladium í New Haven 10. september 1844. Í frásøgnini í rópinum sigur ritstjórin: «Eingin heimspekingur hevur verið førur fyri at geva eina frágreiðing um orsøkina til hetta fyribrigdið, sum nøktar hann sjálvan.»

GSAM 116.2Ein frásøgn um hesa sjón, sum kom fram í sambandi við sólina í New Haven, Conn., 9. september 1844, varð eisini prentað í Hartford Courant 12. september 1844 og ljóðar soleiðis:—

GSAM 116.3«Rundingarnir rundan um sólina mánadagin 9. september 1844, í tveimum tímum fyri og eftir miðdag, tykjast vanliga at vera sæddir av borgarum okkara við stórum áhuga og hava vakt eina vitbornari forvitni eftir at fáa meira at vita um slíkar sjónir og orsøk teirra.

GSAM 116.4«Hesin sólkringurin var merkisverdur vegna longd sína og gav góðar møguleikar at eygleiða. Um miðdagin stóð hann mest av tveimum heilum rundingum; annar var umleið 45 stig breiður og ringaðist um sólina í miðjuni, hin var umleið 72 stig breiður, hevði miðdepil sín í senitinum, meðan ummálið fór gjøgnum sólina. Tann minni rundingurin hevði fylgi av einum ellipse við longra ási og lítlari skeivleika. Beint móti sólini og 36 stig norðan fyri senitið varð stóri rundingurin skorin av tveimum øðrum rundingum, sum vóru næstan ella júst líka stórir; har teir skarst, myndaðist ein bjartur blettur, sum natúrliga kundi standast av samanlagda ljósinum frá trimum lýsandi rundingum. Ringurin, sum umgav sólina, vísti ælabogalitir, ofta við stórum glansi og vakurleika. Hinir rundingarnir vóru hvítir og veikari, alt eftir hvussu langt frá sólini teir vóru. Smáir partar av rundingum við prismatiskum [ælaboga]litum sóust kortini stundum, bæði í eystri og vestri.... Slík javnleiki í byggingini má vera treytaður av eini lóg, sum stýrir, hvussu sólkringir verða til; men náttúran í hesi lóg er ikki fullkomiliga greidd.... Tað hevur ikki verið serliga torført at greiða frá ringinum, sum umgirðir sólina, tí orsøkin líkist nakað tí, sum skapar ælabogan; men at greiða frá upprunanum til ringin, sum hevur ummálið í miðjuni á sólini, hevur verið torførari.»

GSAM 117Undur, sum uppfylla fyrisagnir Skriftarinnar

GSAM 117.1Hvussu hesi undur, sum sóust á himlinum, vórðu nýtt bæði í Onglandi og Amerika, kunnu vit fáa at vita við at lesa Útlegging av hinum tjúgunda og fjórða kapitlinum hjá Matteusi eftir Sylvester Bliss, sum varð útgivin í Boston í 1843. Eftir at hava endurgivið nakrar av frásøgnunum omanfyri sigur hann: —

GSAM 117.2„Soleiðis tykjast øll tey ‘stóru tekin’ og tær ‘ræðuligu sjónir’, ið eru boðað frammanundan í sannleikans skriftum, at vera uppfylt, eins og tey tekin, ið Frelsarin segði skuldu ganga undan komu hansara.

GSAM 117.3„Líka vist sum tað, at trøini spretta, er tekin um summar, líka vist skulu kristin, tá ið hesi tekin eru uppfylt, vita, at koma Krists er nær, ja, fyri durunum. Tey fáa ikki bert loyvi at vita tað, men Frelsari okkara býður teimum at vita tað.“5

GSAM 117BOÐBERARNIR

GSAM 117.4Nú vit hava víst á nøkur av høvuðseyðkennunum í boðskapinum um afturkomu Krists, soleiðis sum hann fyrst varð boðaður, kann tað hava áhuga at hyggja at nøkrum teirra, ið høvdu ein týðandi lut í hesi stóru boðan. Vit hava longu nevnt mangar av teimum mest gávaðu prestunum ta tíðina í fremmandum londum, sum lótu rópið ljóða. Tá ið vit nú venda okkum til nakrar av teimum, ið gingu á odda í Amerika, og sum Harrin legði ábyrgdina av arbeiðinum á, fer tað enn betur at vísa, at hond Harrans sanniliga var við í rørsluni.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Fyrst skulu vit hyggja at William Miller, sum hevði so stóran lut í adventrørsluni í Sambandsríkunum, at mong bert kenna rørsluna undir navninum „millerisma“.

GSAM 118.2William Miller varð føddur í Pittsfield, Mass., í februar 1782. Longu sum lítið barn vísti hann tekin um óvanliga stórar andsgávur og hugsanarvirksemi. Eftir fáum árum gjørdust hesi tekin alsamt sjónligari fyri øllum, sum vóru saman við honum. Hann hevði sterkan kropp, eitt virkið og av náttúruni væl ment vit og eitt ólastandi siðaligt lyndi. Hann hevði bert í fá ár notið ta avmarkaðu undirvísing, sum héraðsskúlin kundi veita, tá ið tað varð alment viðurkent, at kunnleiki hansara var størri enn hjá teimum lærarum, ið vanliga vórðu settir í starv.

GSAM 118.3Hr. Miller giftist í 1802 og búsettist í Poultney, Vt. Teir menn, sum hann kom saman við, frá tí hann flutti til Poultney, og sum hann hevði nógv at takka fyri viðvíkjandi verðsligum fyrimunum, vóru djúpt ávirkaðir av ivatrúgv og deistiskum læruhugsanum. Teir vóru ikki ósiðiligir menn, men vóru sum heild góðir borgarar, vanliga álvarsamir í atferð, menniskjakærir og vælgerandi. Kortini vrakaðu teir Bíbliuna sum mát fyri trúarligan sannleika og royndu at gera hesa vraking trúliga við tí hjálp, ið fekst úr skriftum eftir Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen og aðrar. Hr. Miller kannaði hesi rit gjølla og játtaði at enda, at hann var deistur. Hann hevur sjálvur sagt, at deistiska lív hansara vardi í tólv ár og byrjaði um 1804.

GSAM 118.4Hann varð útnevndur til kapteyn og fór í herin í 1810. Tá ið hann kom aftur úr herinum, flutti hann húski sítt til Low Hampton, N.Y., har hann byrjaði sum bóndi í 1812. Sum bóndi hevði hann betri stundir til at lesa. Hann fann, at deistisku sjónarmið hansara góvu honum onga vissu um sælu handan hetta lívið. Handan grøvina var alt myrkt og dapurt. Við hansara egnu orðum:

GSAM 118.4„Tilinkisgering var ein køld og nívandi hugsan, og at skula standa til svars merkti vissa glatan fyri øll. Himmalin var sum kopar yvir høvdi mínum og jørðin sum jarn undir fótum mínum. Ævinleikin! — hvat var hann? Og deyðin! — hví var hann til? Jú meira eg grundaði, tess longri kom eg frá nøkrum prógvi. Jú meira eg hugsaði, tess ósamanhangandi gjørdust niðurstøður mínar. Eg royndi at halda uppat at hugsa, men hugsanum mínum fekk eg ikki tamarhald á. Eg var av sonnum eymur, men skilti ikki orsøkina.... Stutt eftir hetta stóð lyndi Frelsarans brádliga livandi fyri huga mínum. Mær tóktist, at til kundi vera ein vera, so góð og miskunnsom, at hon sjálv vildi bøta fyri misgerðir okkara og soleiðis frelsa okkum frá at líða revsing syndarinnar. Eg kendi alt fyri eitt, hvussu elskulig ein slík vera mátti vera, og hugsaði mær, at eg kundi kasta meg í armar hennara og líta á miskunn hennara.“

GSAM 119Umvending William Millers

GSAM 119.1Hann segði víðari:

GSAM 119.1„Eg sá, at Bíblian júst sýndi mær slíkan Frelsara, sum eg hevði tørv á. Og eg undraðist á, hvussu ein bók, ið ikki var innblást av Gudi, kundi bera fram meginreglur, sum so fullkomiliga svaraðu til tørvin í einum falnum heimi. Eg noyddist at viðurkenna, at Skriftirnar máttu vera ein opinbering frá Gudi. Tær gjørdust gleði mín, og í Jesusi fann eg ein vin.... Bíblian gjørdist nú tað, eg fyrst og fremst granskaði, og eg kann av sonnum siga, at eg rannsakaði hana við stórari gleði. Eg fann, at mær hevði ikki verið sagt helvtin. Eg undraðist á, hví eg ikki fyrr hevði sæð vakurleika hennara og dýrd, og skilti ikki, hvussu eg nakrantíð hevði kunnað vrakað hana.“

GSAM 119.2William Miller lýsir sjálvur hátt sín at granska Bíbliuna soleiðis:

GSAM 119.2„Eg gjørdi av at leggja allar frammanundan gjørdar hugsanir til viks, gjølla at bera skriftstað saman við skriftstað og at granska hana regluliga og skipað.... Tá ið eg fann okkurt ógreitt, hevði eg fyri sið at bera tað saman við øll samsvarandi skriftstøð. Við hjálp frá Cruden kannaði eg øll tey skriftstøð, har eitthvørt av høvuðsorðunum í tí ógreiða brotinum kom fyri.... Soleiðis helt eg á við at granska Bíbliuna í umleið tvey ár, tá ið eg las hana fyrstu ferð, og varð fullvísur um, at hon er sín egni tulkur.

GSAM 120.1„Meðan eg granskaði soleiðis, varð eg sannførdur um, at um profetiornar, sum eru uppfyltar í farnari tíð, eru nakað mát fyri, hvussu tær, sum enn hoyra framtíðini til, skulu uppfyllast, so hava vanligu hugsanirnar um andliga ríki Krists — eitt jarðiskt túsundáraríki undan enda heimsins og afturvendan jødanna — ongan stuðul í orði Guds.... Eg fann tað greitt lært í Skriftunum, at Jesus Kristus aftur skal stíga niður á hesa jørð, komandi í skýggjum himmalsins í allari dýrd Faðirs síns.

GSAM 120.2„Eg kendi eina gleði í at granska Skriftirnar, sum eg ikki frammanundan hevði hildið kunna fáast av læru teirra. Eg fór at granska tær uttan nakra væntan um at finna tíðina fyri komu Frelsarans, og í fyrstuni fekk eg valla trúð tí úrsliti, eg var komin til. Men prógvini raktu meg við slíkari megi, at eg ikki kundi standa ímóti sannføring míni. Eg var nærum komin til fasta niðurstøðu og fór at bíða og vaka og biðja eftir komu Frelsarans.“

GSAM 120.3Aftur sigur hann:

GSAM 120.3„Eg trúði, og alt fyri eitt varð mær lagt á hjarta, at tað var skylda mín at kunngera hesa læru, so at heimurin kundi trúgva og búgva seg til at møta Dómaranum og Brúðgóminum við komu hansara. Eg nýtist ikki her at siga í smálutum frá mínum longu og sváru royndum. Tað er nóg mikið at siga, at eftir nøkur ár noyddu Andi Guds, megi sannleikans og kærleikin til sálir meg at taka kross mín upp og boða hetta fyri einum doyggjandi heimi, ið gekk glatanini ímóti.“

GSAM 120.4Hr. Miller hugsaði fyrst, eins og teir, ið vórðu eggjaðir til verka av hesum boðskapi í øðrum londum, at fullføra kall sítt við at skriva og geva út í almennum bløðum og smáritum. Fyrstu ferð hann kunngjørdi sjónarmið síni á prenti, var í Vermont-telegrafinum, einum baptistablaði, sum varð prentað í Brandon, Vt. Hetta var í árinum 1831. Hann talaði fyrstu ferð alment um evnið í árinum 1832. Um hetta møtið segði hann: „Harrin úthelti náði sína yvir samkomuna, og mong trúðu sálum sínum til frelsu.“

GSAM 121.1Í 1836 vórðu fyrilestrar hansara prentaðir í nøkrum av almennu bløðunum tá á døgum. Veturin 1837-38 komu fyrilestrar hansara út í einum smáriti. Í 1838 varð annað smárit prentað, 204 síður til longdar, og í hesum smáriti segði hr. Miller, at osmanska valdið kundi falla í árinum 1839 ella 1840. Fyrstu fyrilestrarnar í nøkrum av stóru býunum helt hann í árinum 1836. Tá talaði hann í býunum Randolph, Lowell, Groton og Lynn, Mass.

GSAM 121.2Fram til 1840 stóð hr. Miller nærum einsamallur sum almennur talari um, at afturkoma Krists var nær. Tað árið tóku brádliga fleiri hundrað undir við honum í at boða boðskapin. Hvat ið elvdi til hesa stóru broyting, verður umrøtt í næsta kapitli. Veturin 1839-40 helt hr. Miller eina røð av fyrilestrum í Exeter, N.H. Har hitti hann fyrstu ferð elsta J. V. Himes, sum tá tók við trúnni og frá teirri tíð stóð lið um lið við elsta Miller sum útgevari og brennandi boðari av tí stóra boðskapinum um afturkomu Krists.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Um henda ídna arbeiðsmann í hesi stóru rørslu kunnu vit ikki gera betur enn at endurgeva orðini hjá ævisøguskrivara hansara, sum sigur: —

GSAM 121.4„Joshua V. Himes varð føddur í Wickford, R.I., 19. mai 1805. Faðir hansara var væl kendur sum keypmaður við handilssambandi við Vesturindia og var ein týðandi limur í episkopalu Sankta Páls kirkju í Wickford. Móðir hansara hevði eitt blítt lyndi og kærleika til Frelsaran, sum hon segði syni sínum frá, meðan hann fúsur lurtaði.

GSAM 121.5„Faðirin hevði ætlað, at sonur hansara, Joshua, skuldi fáa útbúgving til prest í tí kirkju, hann sjálvur hoyrdi til, men umstøðurnar forðaðu hesum. Gud hevði annað arbeiði til henda sonin og skipaði viðurskiftunum soleiðis, at tað ætlaða úrslitið skuldi fáast. Í 1817 sendi faðirin ein dýran farm av stað undir ábyrgd kapteyns Carter, við Alexander Stewart sum farmaráðara. Hesir menn vístu seg at vera ótrúgvir. Tá ið teir vóru komnir til eina havn í Vesturindia, seldu teir bæði skip og farm og flýddu. Henda hending broytti allar tær ætlanir, ið vóru gjørdar fyri framtíðina hjá unga Joshua, sum skuldi verið sendur á Brown-fróðskaparsetrið í Providence, R.I. Í staðin varð hann í apríl 1821 tikin til New Bedford, Mass., og settur í læru hjá William Knights til at læra møbilsmiðjuyrkið.

GSAM 122.1„Tá ið hann kom til nýggja heim sítt, fór hann íðin undir tað arbeiði, honum varð álagt, við tí fasta ásetningi at gerast meistari í yrki sínum. Skjótt fann hann tó, at trúarligu umstøðurnar rundan um hann ikki heilt vóru honum til vildar. Hann sigur: ‘Meistari mín var unitarur og tók meg við í kirkju sína. Prestur har var Orville Dewey. Hann var nýliga farin burtur frá rætttrúnni. Uppaling mín undir Griswold biskupi og William Burge, sóknarpresti við Sankta Páls kirkju í Wickford, og tað, at eg ofta hevði hoyrt hin orðhaga doktaran Crocker við Sankta Jóhannesar kirkju í Providence, R.I., gjørdu meg als ikki føran fyri at taka undir við orðhøgu noktanum Deweys av lærum Krists og ápostla hansara.’

GSAM 122.2„Av tí at eingin episkopal kirkja var í New Bedford ta tíðina, gjørdi hann av at ganga í Fyrstu kristnu samkomuna [ikki Lærusveinasamkomuna], og seinni gjørdist hann limur har. ‘Her,’ sigur hann, ‘fann eg ta opnu Bíbliuna og frælsi at hugsa, og eg nýtti bæði væl.’ Henda samkoma var undir hirðatænastu prestsins Moses Howe. Presturin Clough doypti Joshua V. Himes 2. februar 1823. Við einum hjarta, ið brann av ídni fyri Meistara hansara, byrjaði hann alt fyri eitt, átjan ára gamal, at siga frá krossinum og heita á menniskju um at venda um. Hann sigur um seg sjálvan: —

GSAM 122.3„‘Eg gjørdist skjótt ein áminningartalari og fekk loyvi at menna gávu mína.... Eg fullførdi lærutíð mína til nøgdsemi og fekk góð ummæli. Men í fimm ella seks ár hevði eg fyri sið at arbeiða eyka og fekk soleiðis ein ella tveir dagar um vikuna til lestur og trúboðaravirksemi í fátækum grannaløgum. Ávøkstin av hesum arbeiði læt eg presti mínum.’

GSAM 123.1„Í 1825 varð hann settur sum trúboðari hjá samkomusambandinum hjá teimum kristnu samkomunum í sunnara parti av Massachusetts. ‘Har var hvørki nøkur ætlan ella nakar peningur til at uppihalda trúboðarum,’ sigur elsti Himes, ‘og eg gjørdi av at fara undir vinnu at liva av og at prædika, so nógv sum eg var mentur.’

GSAM 123.2„Í 1828 fór hann úr New Bedford, við fullum treysti og megi og við einum ásetningi, ið mátti sigra, til Plymouth. Har prædikaði hann orð Guds í skúlahúsum, í rúmum, sum vóru fyribils gjørd til, og har, sum hann kundi fáa fólk at lurta. Í 1829 helt hann á við sama slag av arbeiði í Fall River fram til 1830, tá ið hann flutti til Boston sum prestur hjá Fyrstu og Aðru kristnu samkomu. Har varð hann verandi í tríati og trý ár. Í 1839 tók hann við læru adventrørslunnar, soleiðis sum hin kendi elsti William Miller legði hana fram. Hann gekk inn í hetta nýggja arbeiði við øllum sínum eldhuga, og tænasta hansara var full av eldi og kraft. Í 1840 byrjaði hann at geva út Tekin tíðanna, sum talaði fyri tí máli, hann hevði givið alt hjarta sítt. Allan pening sín, alt arbeiði sítt og alla orku sína legði hann í hetta mál, og fólk í túsundatali vórðu vunnin fyri trúnni.“

GSAM 123Felags arbeiði Millers og Himes

GSAM 123.3Frá 1840 til heystið 1844 arbeiddu teir elstu Miller og Himes í stóran mun saman, meðan teir fóru úr býi í bý, um summarið við risastóra tjaldi sínum og um veturin í kirkjum og almennum høllum. Stóra kropsstyrkin hjá elsta Himes helt honum uppi, til hann var farin inn í sítt níti og annað ár. Andsliga var hann fullur av megi heilt til tað síðsta. Hin 28. september 1894 helt hann eina sera eggjandi talu fyri einari samkomu av fleiri enn trimum túsund sjeyndadagsadventistum á leguøkinum í Lansing, Michigan. Hann tóktist tala við nógvum av tí álvara og teirri megi, sum kend vóru frá gomlum døgum. Hetta var sanniliga undranarvert hjá einum manni, sum var tríggjar mánaðir inni í sínum níti og fyrsta ári og leið av einari ólekjandi sjúku, sum hann doyði av árið eftir.

GSAM 124.1Teir elstu Miller og Himes stóðu, so at siga, í „fremstu fylking í stríðnum“ í adventrørsluni um afturkomu Krists í Amerika. Teir vóru bert tveir av mongum, sum arbeiddu saman við teimum við at boða læruna um komu Krists, og sum vóru eyðkendir av føstum ásetningi og óvikandi ærligheit. Hesir menn hoyrdu í stóran mun til tey, sum heimurin kallar „menn, ið sjálvir hava skapt sær eina støðu“ — menn, sum vóru mentir í møtinum við harða veruleika lívsins og høvdu lært at døma um virðið í einum máli eftir meginreglum heldur enn eftir tí, hvat loysti seg best. Teir vóru av sama lyndi sum tey, ið elsti Miller segði vanliga tóku við boðskapinum úr samkomunum: „teir mest gudrøknu, halgaðu og livandi limirnir“. Hetta varð váttað av prestunum í teimum ymsu samkomunum, sum søgdu, eftir at adventistarnir endaliga høvdu skilt seg frá teimum: „Hon [læran] hevur tikið róman av fylgi okkara.“

GSAM 124Aðrir týðandi adventistaprædikumenn

GSAM 124.2Tað kann hava áhuga at nevna við navni nakrar av teimum monnum, sum høvdu ein týðandi lut saman við teimum elstu Miller og Himes í rørsluni í hesum fyrstu tíðum. Fremstur á listanum er Charles Fitch úr Cleveland, Ohio, sum í 1842 kom við hugskotinum um at hava talvur til at lýsa sjónirnar hjá Dánjali og í Opinberingini. Upprunin til hugsanina var grundaður á Habakkuk 2:2, 3. Charles Fitch doyði 10. oktober 1844.

GSAM 124.3Doktari Josiah Litch úr Philadelphia, sum Harrin, eins og vit skulu síggja í næsta kapitli, eggjaði til at boða ein sannleika, ið við uppfylling síni fekk áhugan fyri boðskapinum um afturkomuna at vaksa brádliga og skjótt.

GSAM 124.4Elon Galusha úr Lockport, N.Y., ein kendur baptistaprestur, hvørs skriftir og tænasta um skjótu komu Harrans elvdu til stóra røring í hesum trúarsamfelagi.

GSAM 125.1E. R. Pinney úr Seneca Falls, N.Y., annar trúfastur prestur í baptistasamkomuni, hvørs tænasta og skriftir vóru ein megi í arbeiðinum. Hann kundi væl kallast „salt jarðarinnar“.

GSAM 125.2Geo. Storrs úr New York býi, sum var ein týðandi vekingarprædikumaður, áðrenn hann tók við læruni um afturkomuna. Skriftir hansara høvdu mikla ávirkan og eggjaðu fólkinum til í enn størri mun at halga seg sjálvt og ognir sínar arbeiðinum. Hetta var serliga so tær seinastu vikurnar av teimum 2300 døgunum. Tað var hann, sum eftir vónbrotið legði seks prædikur sínar um náttúru menniskjans, støðu hinna deyðu og framtíðar revsing fram til umhugsanar fyri adventistunum og heiminum.

GSAM 125.3Elsti Stockman úr Portland, Maine, var annar íðin arbeiðsmaður í vekingunum hjá William Miller í tí býnum. Hann doyði fáar vikur, áðrenn jødiska árið 1843 endaði, meðan adventistarnir vónaðu og væntaðu, at Harrin fór at koma um tað mundið.6

GSAM 125.4Aðrir týðandi menn vóru eisini, sum vit av plásstroti bert skulu nevna, so sum N. N. Whiting, ið týddi Nýggja testamentið til enskt, kent sum Týðing Whitings; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley og Edwin Burnham (tríggir brøður), allir dugnaligir arbeiðsmenn fyri boðskapin.

Notes

  1. Habakkuk 2:2, 3. ↩
  2. Opinberingin 14:6, 7. ↩
  3. Markus 1:14, 15. ↩
  4. Jóel 2:30, 31. ↩
  5. Útlegging av hinum tjúgunda og fjórða kapitlinum hjá Matteusi, bls. 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
  6. Tað er lætt at skilja, hví teir elstu Fitch og Stockman, soleiðis sum greitt verður frá í Fyrstu skriftum, bls. 17, fegnir vildu vita, hvat ið var hent, síðan teir sovnaðu. ↩

Note

Back