Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
05 / 31
05 / 31

Kapittul 2 — Frelsuætlanin verður opinberað

John Norton Loughborough

GSAM 38.1„Vón, sum dregur út, ger hjartað sjúkt; men tá ið tað, ein tráar eftir, kemur, er tað eitt lívsins træ.“1 „Tí so sigur Harrin herskaranna: Enn eina ferð, um eina lítla stund, skal eg skaka himmalin og jørðina og havið og turrlendið; og eg skal skaka allar tjóðir, og hin, ið allar tjóðir tráa eftir, skal koma; og eg skal fylla hetta hús við dýrd, sigur Harrin herskaranna.“2

GSAM 38.2Síðan Ádam varð rikin úr Edens urtagarði og burtur frá lívsins træi, hava orðini, sum vórðu søgd við Satan um avkom kvinnunnar — „Tað skal knúsa høvur títt“ — givið vón um, at djevulin at enda skuldi lúta, svikaligu ráð hansara skuldu verða gjørd til einkis, og atgongdin til lívsins træ skuldi verða endurreist. Hin, ið tey væntaðu — hitt lovaða avkomið — gjørdist soleiðis „hin, ið allar tjóðir tráa eftir“.

GSAM 38.3Av orðunum úr Haggai, sum eru endurgivin omanfyri, sæst, at koma hansara, sum tey tráa eftir, er knýtt at teirri tíð, tá ið Harrin skal skaka bæði himmal og jørð. Tá ið Páll skrivaði til hebreararnar, legði hann hesa skaking í framtíðina og segði: „Enn eina ferð skal eg skaka ikki bert jørðina, men eisini himmalin. Og hesi orð: Enn eina ferð, vísa, at tað, ið verður skakað, verður tikið burtur, við tað at tað er skapað, so at tað, ið ikki kann skakast, verður verandi. Latið okkum tí, við tað at vit fáa eitt ríki, sum ikki kann vikast, hava náði, so at vit við henni kunnu tæna Gudi honum til vildar við virðing og gudsótta.“3 Hesi orð um hina einu skakingina, sum enn er fyri framman, tykjast seta hana í tætt samband við, at Guds ríki at enda verður stovnað undir Kristi, hinum lovaða avkominum, „honum, ið allar tjóðir tráa eftir“.

GSAM 39.1Endurreisnin, sum skal verða fullførd við Kristi, kann á hesum síðstu døgum síggjast týðiliga av øllum, ið hava alla Bíbliuna opna framman fyri sær. Soleiðis var tað ikki hjá teimum í forðum. Orð Harrans kom til teirra, „boð oman á boð, boð oman á boð; regla oman á reglu, regla oman á reglu; eitt sindur her og eitt sindur har.“4 Tá ið frelsuætlanin soleiðis varð opinberað teimum, var tað eins og við gøtu hinna rættvísu, „sum hitt skínandi ljós, ið skínur bjartari og bjartari, til dagurin er fullkomin.“5 Tí er tað av stórum áhuga stutt at fylgja við, hvussu henda ætlan so líðandi varð opinberað fólki hansara í forðum.

GSAM 39Drálið varð ikki opinberað beinanvegin

GSAM 39.2Harrin læt ikki beinanvegin vón teirra dragast út og hjørtu teirra gerast sjúk við at opinbera teimum, at fleiri hundrað ár skuldu ganga, áðrenn vónir teirra vórðu fullførdar í hinum lovaða avkominum. Av tí, sum er skrivað, skilja vit, at tey fingu loyvi at halda, at fyrsta barnið, ið varð føtt, skuldi vera hetta avkomið, og at Eden á onkran hátt skjótt skuldi verða endurreist, so at tey aftur fingu atgongd til lívsins træ. Tá ið Káin varð føddur, rópti Eva: „Eg havi fingið ein mann frá Harranum.“6 Summir serkønir í hebraiskum vátta, at bókstavliga og til fulnar umsett ljóðar orðingin: „Eg havi fingið ein mann, Harran.“ Tað vil siga: Her er avkomið, ið skal gera hetta veldiga verk at sigra á Satan. Einki er skrivað um, at Eva segði nakað slíkt, tá ið Ábel varð føddur. Hon kundi halda, og tað hevði verið natúrligt, at hin frumborni var tann, ið skuldi uppfylla lyftið. Hvussu mugu vónir hennara ikki vera soknar, ja, enntá deyðar, tá ið lyndi Káins mentist, og hon sá hansara óndu leið, sum at enda førdi til, at hann drap bróður sín. Áðrenn Ábel varð dripin, mugu tey hava fingið nakað ljós og vitan um hitt komandi offur, ið skuldi verða borið fram teirra vegna; tí Ábel bar, sum Gud hevði lært hann, lamb sítt fram sum offur, meðan Káin, sum hevði fingið somu læru sum bróðir hansara, bar fram offur av ávøkstum jarðarinnar, og tað enntá við vreiði og øvund í sinni. Offur Ábels var Gudi betur til vildar enn offur Káins, tí tað varð borið fram „við trúgv“, og um tað skrivar Páll: „Hóast hann er deyður, talar hann enn.“7

GSAM 40Er Set avkomið?

GSAM 40.1Eftir deyða Ábels varð Set føddur, og tá livnaði vónin aftur; „tí Gud“, segði Eva, „hevur givið mær annað avkom í staðin fyri Ábel, sum Káin drap.“8 Seinni varð Set taldur við í ættini frá Ádami. (Sí Fyrstu Mósebók 5:3.) Káin, sum í roynd og veru var hin frumborni, verður ikki taldur við í ættartalvuni. Helst helt Eva, at Set nú var hitt lovaða avkomið. Av frásøgnini sæst, at eftir føðing Sets fóru menn at nevna seg við navni Harrans. (Sí jaðarviðmerkingina til Fyrstu Mósebók 4:26.) Kanska gjørdu teir hetta, tí teir hildu, at Set var tann, ið at enda skuldi vera stjórnari, Harrin, og beina fyri valdinum, sum Satan hevði tikið sær av órøttum.

GSAM 40Vónin varð sett til Nóa

GSAM 40.2Í stuttu frásøgnini um hendingarnar frá døgum Ádams til føðing Nóa verður lítið annað sagt enn ættartalva mannaættarinnar. Við føðing Nóa („hin rættvísi“, í jaðaranum) livnaði vónin aftur, og fólkið segði: „Hesin skal ugga okkum í arbeiði okkara og strevi handa okkara orsakað av jørðini, sum Harrin hevur bannað.“9 Guds orð sigur einki um, hvussu ella á hvønn hátt tey væntaðu sær ugga; men tey bóru vón um, at bannið yvir jørðini á onkran hátt skuldi lættast. Tey fingu einki at vita um óndskapin, sum skuldi vera á døgum Nóa, tá ið menn skuldu fylla heimin við synd og harðskapi, so at mannaættin skuldi verða skolað burtur av jørðini við eini vatnflóð, og bert Nóa og húski hansara skuldu sleppa undan undirganginum; heldur ikki fingu tey at vita, at hann í hundrað og tjúgu ár skuldi ávara heimin um undirgangin, sum nærkaðist.

GSAM 41Bábel verður bygt

GSAM 41.1Eftir vatnflóðina fekk fólkið gjøgnum Nóa boð um at fylla jørðina aftur; men tá ið tey fóru at fjølgast, vrakaðu tey ætlan Harrans um at stjórna teimum. Nimrod stovnaði ríkið Bábel (seinni nevnt Bábylon, hitt fyrsta av hinum jarðisku ríkjunum).10 Eina tíð eftir hetta fór fólkið undir at byggja Bábelstornið fyri at gera sær eitt navn og forða fyri, at tey vórðu spjadd um jørðina, beint ímóti tí, sum Harrin hevði lært tey gjøgnum Nóa. Í staðin fyri tolin at bíða eftir, at Harrin fullførdi ætlanir sínar, tóku tey málið í egnar hendur; tá fløkti Gud tungumál teirra, og soleiðis vórðu tey spjadd.

GSAM 41Ábraham skal arva heimin

GSAM 41.2Tá ið vit fylgja stuttu frásøgnini fram til tíggjunda ættarlið frá Nóa, koma vit til kallan Ábrahams, sum Harrin segði við: „Alt landið, ið tú sært, gevi eg tær og avkomi tínum um ævir. Og eg skal gera avkom títt sum dustið á jørðini, so at kann nakar telja dustið á jørðini, skal eisini avkom títt kunna teljast. Reis teg og far um landið bæði langt og breitt, tí tær skal eg geva tað.“11 Hóast hetta lyftið til Ábraham um, at hann skuldi eiga landið, segði Harrin honum við vissu, at hann skuldi doyggja. Páll sigur, at hann fór út til „eitt stað, sum hann seinni skuldi fáa í arv.“12 Hetta mál um uppfylling lyftisins varð ivaleyst gjørt Ábrahami greitt í eini sjón frá Gudi, tí hann „væntaði ein bý, ið hevur grundvøllir, og hvørs byggimeistari og skapari er Gud.“13 Í Rómverjabrævinum 4:13 verður sagt, at lyftið var, „at hann skuldi arva heimin;“ ikki sum hann nú er, men fyrr ella seinni, eftir at hann hevði fingið lívið aftur.

GSAM 42.1Frá menniskjaligum sjónarmiði dugdi Ábraham ikki at síggja, hvussu hitt lovaða avkomið kundi vera hansara egna avkom. Hann skeyt tí upp at kalla Eliezer, húsfúta sín, avkomið. Harrin segði: Ikki so; men tað verður ein, ið „skal koma úr tínum egnu lendum.“ Nú fer Harrin at opinbera honum, at hitt endaliga verk avkoms hansara ikki skal verða fullført beinanvegin. Hann segði við Ábraham: „Avkom títt skal búgva sum fremmand í einum landi, sum tey ikki eiga, og tey skulu tæna teimum; og teir skulu kúga tey í fýra hundrað ár.... Men tú skalt fara til fedrar tínar í friði; tú skalt verða jarðaður í góðum ellisárum.“14

GSAM 42.2Kona Ábrahams skeyt upp eina óvísa ætlan til at skunda undir uppfylling lyftisins; men eftir at Ísakur var føddur, ein veruligur sonur Ábrahams og Sáru, lógligu konu hansara, segði Harrin um Ísmael og Hágar, móður hansara: „Rek hesa trælakvinnuna og son hennara burtur.“

GSAM 42.3Tá ið trúgv Ábrahams varð roynd, og hann skuldi ofra Ísak á altarinum, lærdi hann nakað um uppreisn hinna deyðu. Um hann verður sagt: „Hann roknaði við, at Gud var mentur at reisa hann [Ísak] upp, enntá frá hinum deyðu; haðani fekk hann hann eisini aftur á líkniligan hátt.“15

GSAM 42Hitt veruliga avkomið

GSAM 42.4Ábraham fekk einaferð at vita, at hitt veruliga avkomið, sum allar tjóðir skuldu verða signaðar við, hóast tað skuldi vera av ætt hansara eftir holdinum, í roynd og veru skuldi vera Kristus Guds; tí Harrin segði ikki við hann: „Avkomum, sum um mong; men sum um eitt: Og avkomi tínum, sum er Kristus.“16 Ápostulin Páll segði um hetta: „Skriftin, sum sá frammanundan, at Gud skuldi rættvísgera heidningarnar við trúgv, boðaði Ábrahami evangeliið frammanundan og segði: Í tær skulu allar tjóðir verða signaðar.“17 Lyftið, sum Ábraham fekk, varð endurnýggjað fyri Ísaki og avkomi hansara,18 og somuleiðis fyri Jákupi.

GSAM 42.5Við tað at Jákup hevði tólv synir, mátti nú tann spurningur natúrliga koma upp: Gjøgnum hvønn teirra skal ætt hins sanna avkomsins teljast? Í hinum innblásta vitnisburðinum, sum Jákup bar um synir sínar, varð hetta avgjørt: „Kongastavurin skal ikki víkja frá Juda, ei heldur lóggevari frá millum føtur hansara, fyrr enn Silo kemur; og til hansara skulu fólkini savnast.“19 Viðvíkjandi uppfyllingini av hesum er vert her at leggja til merkis, at hóast Ísraelsmenn vóru undir ymsum tjóðum, fingu teir loyvi at hava sítt egna høga ráð. Soleiðis hevði Juda — ætt judanna, sum fekk navn eftir Juda — nakað at siga í stjórn teirra, líka til Silo (Kristus) veruliga kom.

GSAM 43Tíðin er fjald

GSAM 43.1Ættarfedrarnir høvdu nakað av vitan um endurreisnina og hitt lovaða avkomið; men nær hann skuldi koma, ella hvussu long tíð skuldi ganga til tá, var teimum enn fjalt. So hvørt sum avkom Jákups fjølgaðist í Egyptalandi, og Assýrarin — Farao (Esaias 52:4) — sum „ikki kendi Jósef,“20 kúgaði tey, vendu tankar teirra natúrliga aftur til tey 400 (í roynd og veru 430) árini, ið vóru nevnd fyri Ábrahami sum tíðin, tá ið tey skuldu líða trongd og búgva sum fremmand. Tey vónaðu, at bjargingin úr hesum skuldi leiða tey inn í hin lovaða arvin.

GSAM 43.2Tá ið Móses varð føddur, sóu foreldur hansara, at „hann var eitt vakurt barn.“21 Tey mugu hava fingið ljós um, at hann undir Guds leiðslu skuldi loysa Ísrael úr teirra harða trældómi. Ivaleyst fekk Móses hesa vitan; tí tá ið hann, fjøruti ára gamal, tók ta fullu avgerð at fylgja hinum kúgaðu Ísraelsmonnunum og líða ilt saman við teimum heldur enn at verða nevndur sonur dóttur Faraos og arvingi til hásætið í Egyptalandi,22 og tá ið hann fór at tala máli fólks síns og drap ein Egypta fyri at verja tað, undraðist hann stórliga á, at tey ikki kendust við verk hansara; „tí hann hugsaði, at brøður hansara mundu skilja, at Gud við hond hansara skuldi bjarga teimum.“23

GSAM 44.1Tá ið tíð Harrans var komin, at Ísraelsmenn skuldu fara úr Egyptalandi, fóru teir avstað, júst tann dagin, sum var fyrisagdur. Onnur Mósebók 12:40, 41. Teir kunnu ikki hava hildið Móses vera hin endaliga stjórnaran og avkomið, sum fekk lyftið, tí hann var av ætt Levi, og hevði Jákup ikki í innblásta spádómi sínum kunngjørt, at Juda skuldi vera stjórnari teirra, til Silo kom?

GSAM 44„Eg skal síggja hann, men ikki nú.“

GSAM 44.2Meðan Ísraelsmenn vóru á veg til Kánaans, kallaði Bálak, kongurin í Móab (ein eftirkomari Lots), Bileam til at banna Ísrael. Harrin vendi bann hansara til signing, og við henni fingu teir meira ljós, sum skuldi beina burtur ta hugsan, at hin endaliga bjargingin undan valdinum, ið Satan hevði tikið sær av órøttum, skuldi koma beinanvegin, tá ið teir komu inn í Kánaan. Skriftin sigur frá hesum, at Bileam segði í eini sjón frá Gudi: „Eg skal síggja hann, men ikki nú; eg skal skoða hann, men ikki nær; ein stjørna skal koma av Jákupi, og ein kongastavur skal rísa av Ísrael; hann skal sláa horn Móabs og týna øll børn Sets.“24

GSAM 44.3Um hetta fjølmenta avkomið, sum kom frá Ábrahami, talar Páll soleiðis: „Tí komu eisini frá einum, og honum, sum var so gott sum deyður, so mong sum stjørnurnar á himli í tali og sum sandurin við sjóvarstrondina, ið ikki kann teljast. Øll hesi doyðu í trúgv, uttan at hava fingið tað, sum lovað var; men tey høvdu sæð tað langt burtur, vóru sannførd um tað og fevndu um tað og játtaðu, at tey vóru fremmand og pílagrímar á jørðini.“25

GSAM 44.4Hjarta Ísraels nýttist ikki at missa mótið ella ørkymlast av spádómi Bileams um, at vón teirra skuldi fullførast „ikki nú“, ei heldur „nær“; tí Harrin hevði, stutt áðrenn henda spádóm, sett sítt egna lív í veð fyri, at hin dýrdarmikla støðan at enda skuldi koma. Gjøgnum Móses segði hann: „Men so satt sum eg livi, skal øll jørðin fyllast av dýrd Harrans.“26 Á døgum Habakkuks profets, 863 ár seinni, varð sami sannleiki endurtikin, men tá umtalaður sum ein hending, ið enn var í framtíðini: „Tí jørðin skal fyllast av kunnleika um dýrd Harrans, eins og vatnið fjalir havið.“27

GSAM 45Tænastan í halgidóminum er ein fyrimynd av hini sonnu

GSAM 45.1Tá ið Harrin leiddi Ísrael út úr Egyptalandi, kunngjørdi hann siðalóg sína, meðan øll legan hoyrdi, og gav teimum hana eisini á steini, rist við hansara egna fingri. Fyri at tey støðugt skuldu verða víst fram til tann Frelsara, ið at enda skuldi ofra seg sjálvan fyri tey, og fyri at syndir teirra við kraftini í dýra blóði hansara skuldu verða reinsaðar burtur, læt hann reisa ein halgidóm í oyðimørkini. Hetta tjald, ella henda halgidóm, fekk Móses áminning um í øllum lutum at gera júst eftir tí fyrimynd, ið Harrin vísti honum á fjallinum.28 Tænastan í hesum halgidómi var ein skuggi av veruligu tænastu Krists í hinum himmalska halgidóminum.29 Meðan Guds ætlan við gávunum og offrunum í halgidóminum var at halda ein skugga av „hinum komandi góðu lutunum,“30 fyri eygum manna, royndi Satan at fáa fólkið at hyggja at sjálvum offrinum í staðin fyri at Kristi og veruligu tænastu hansara, sum hetta bert var ein fyrimynd av. Soleiðis royndi hann at fáa tey at líta á síni egnu verk til frelsu.

GSAM 45.2Ætlan Harrans var at vera stjórnari fólks síns — Ísraelsmanna — at stríða bardagar teirra og leggja tjóðirnar undir seg. Hann hevði sín hátt at stjórna á, sum hesi skriftorð vísa: „Tá ið hann hevði oytt sjey tjóðir í Kánaanslandi, býtti hann teimum land teirra við lutakasti. Og eftir hetta gav hann teimum dómarar í umleið fýra hundrað og fimmti ár, til Sámuels profets.“31

GSAM 45Ísrael krevur ein kong

GSAM 45.3Tað er eyðsæð, at Ísraelsmonnum ikki dámdi hátt Harrans at stjórna teimum á. Kortini var ætlan og vilji hansara, at teir skuldu vera eitt serstakt fólk, øðrvísi enn øll hini rundan um teir. Høvdu teir trúliga fylgt leiðbeiningum hansara, høvdu sjálvar tjóðirnar sagt um teir: „Vissuliga er henda stóra tjóð eitt vísdómsfult og vitugt fólk. Tí hvør tjóð er so stór, at hon hevur Gud so nær sær, sum Harrin, Gud okkara, er okkum í øllum, ið vit ákalla hann um?“32

GSAM 46.1Í misnøgd síni bóðu teir Sámuel seta ein kong yvir seg, og Harrin segði við Sámuel: „Teir hava vrakað meg, so at eg ikki skal vera kongur yvir teimum.“33 Aftur søgdu teir við Sámuel, og nú eitt sindur meira kravmikið: „Set okkum nú ein kong at døma okkum, eins og allar tjóðir hava.“34 Sámuel greiddi teimum gjølla frá kúganini, sum skuldi koma yvir teir, um teir fingu ein kong; men „kortini vildi fólkið ikki lurta eftir rødd Sámuels, og tey søgdu: Nei, vit vilja hava ein kong yvir okkum, so at eisini vit kunnu vera sum allar tjóðir, og so at kongur okkara kann døma okkum og ganga á odda fyri okkum og stríða bardagar okkara.“35

GSAM 46.2Soleiðis høvdu teir kongar at stjórna sær í umleið fimm hundrað ár, fyrst sum eitt ríki undir Saul, Dávidi og Sálomoni, síðan býtt sundur í tey bæði ríkini Ísrael og Juda. Bert heilt fáir av kongum teirra vóru góðir og rættvísir, men flestir vóru óndir og leiddu fólkið út í skurðgudadýrkan og stórt lógloysi. Soleiðis líktist fólkið tjóðunum rundan um seg ikki bert við at hava ein kong, men eisini í óndskapi, við at venda sær frá Gudi fedra teirra og tilbiðja skurðgudar og himmalsins herskarar.

GSAM 46.3Um hesa kongastjórn segði Harrin við munni Hoseasar profets: „Ísrael, tú hevur lagt teg sjálvan í oyði; men hjá mær er hjálp tín. Eg skal vera kongur tín; hvar er nakar annar, ið kann frelsa teg í øllum býum tínum? Og hvar eru dómarar tínir, sum tú segði um: Gev mær ein kong og høvdingar? Eg gav tær ein kong í vreiði míni og tók hann burtur í bræði míni.“36

GSAM 47Ríkið verður kollvelt

GSAM 47.1Hetta kongsveldið helt fram, til Kaldear brendu Jerúsalem, tóku íløtini úr templinum og førdu Juda í útlegd til Bábylon, har tey vórðu verandi í sjeyti ár, sum teimum var fyrisagt. Tá ið hetta kongsveldið fekk enda, segði Harrin gjøgnum Ezekiel profet við Zedekias, seinasta kong teirra: „Tú vanheilagi, óndi høvdingi Ísraels, hvørs dagur er komin, tá ið misgerðin skal fáa enda, so sigur Harrin Gud: Tak høvuðprýðið av og legg krúnuna frá tær; hetta skal ikki vera sum áður. Lyft tí upp, sum lágt stendur [stjórnaranum í Bábylon], og lækka tann, sum høgt stendur [hendan stjórnaran av ætt Juda, sum hevur hevjað seg sjálvan so høgt]. Eg skal kollvelta, kollvelta, kollvelta tað; og tað skal ikki vera til longur, fyrr enn hann kemur, sum rættin eigur; og eg skal geva honum tað.“37

GSAM 47.2Hesin rættkomni stjórnari, hitt sanna avkomið, er Kristus. Um hann skrivaði Mika profetur: „Tú torn hjarðarinnar, tú verndarborg dóttur Zions, til tín skal tað koma, ja, hitt fyrra valdið [valdið yvir jørðini, endurreist í Kristi]; kongadømið skal koma til dóttur Jerúsalems.“38

GSAM 47.3Tá ið Ísrael misti kongssprotan, kom hann í hendurnar á konginum í Bábylon. Tá ið tey síðani hvørja ferð vóru undir valdinum hjá Medo-Persia, Grikkalandi og Róm, varð ríkið kollvelt tríggjar ferðir. Meðan Augustus keisari, keisarin í Róm, ráddi, varð Kristus, hin rættkomni arvingin til hásæti Dávids — hitt sanna avkomið hjá kvinnuni, Ábrahami og Dávidi — føddur, og tað á tann hátt, ið fyrisagt var.

GSAM 47.4Fyri at fólkið skuldi vita, at hin rættkomni stjórnarin, hitt sanna avkomið, var meira enn eitt vanligt, deyðiligt menniskja við einum ríki, sum bert vardi stutt, eggjaði Harrin sálmaskaldinum at skriva soleiðis: „Eg skal gera hann til mín frumborna, hægri enn kongarnar á jørðini. Miskunn mína skal eg varðveita honum um ævir, og sáttmáli mín skal standa fastur við hann. Avkom hansara skal eg eisini lata vara um ævir, og hásæti hansara sum dagar himmalsins.“ „Avkom hansara skal vara um ævir, og hásæti hansara sum sólin fyri ásjón míni. Tað skal standa fast um ævir sum mánin og sum hitt trúfasta vitnið á himli.“39

GSAM 48.1Í profeti Esaiasar lesa vit víðari um henda stjórnara soleiðis: „Tí okkum er barn føtt, okkum er sonur givin, og veldið skal vera á øksl hansara; og navn hansara skal verða kallað Undur, Ráðgevi, Veldigur Gud, Ævigur Faðir, Friðarhøvdingi. Veldi hansara og friður skulu vaksa uttan enda á hásæti Dávids og yvir ríki hansara, fyri at skipa tað og grundfesta tað við dómi og rættvísi frá nú av og um ævir. Brenniídni Harra herliðanna skal gera hetta.“40

GSAM 48Enok og Elias verða tiknir til himmals

GSAM 48.2Frásagnir eru varðveittar um menniskju í fornari tíð, sum vórðu tikin til himmals uttan at smakka deyðan. Um Enok, hin sjeynda frá Ádami, verður sagt, at hann „gekk við Gudi; og hann var ikki meira, tí Gud tók hann.“41 „Við trúgv varð Enok tikin burtur, so hann ikki skuldi síggja deyðan; og hann varð ikki funnin, tí Gud hevði tikið hann burtur; tí áðrenn hann varð tikin burtur, hevði hann fingið tann vitnisburð, at hann hevði tokka Guds.“42

GSAM 48.3Somuleiðis, tá ið Elias og Elisa gingu saman, „hendi tað, meðan teir framvegis gingu og tosaðu saman, at sí, ein eldvognur og eldhestar komu til sjóndar og skiltu teir báðar sundur; og Elias fór upp til himmals í einum stormhvirli. Elisa sá tað og rópti: Faðir mín, faðir mín, vognur Ísraels og hestmenn tess! Og hann sá hann ikki aftur.“43

GSAM 48.4Enok profeteraði um komu Krists sum dómara alrar jarðarinnar við hesum orðum: „Sí, Harrin kemur við tíggjutúsundum av sínum heiløgu, at halda dóm yvir øllum og at sannføra øll hini gudleysu teirra millum um allar gudleysu gerðir teirra, sum tey í gudloysi hava gjørt, og um øll tey hørðu orð, sum gudleysir syndarar hava talað ímóti honum.“44

GSAM 49Job boðaði komu Harrans

GSAM 49.1Job, sum hildið verður at hava livað á døgum Mósesar, hevði nakað av kunnleika um komu Krists og uppreisnina; tí hann segði: „Á, høvdu orð míni verið skrivað! Á, høvdu tey verið prentað í eina bók! Høvdu tey við jarnstíli og blýggi verið høgd í klettin um ævir! Tí eg veit, at endurloysari mín livir, og at hann á hinum síðsta degi skal standa á jørðini; og hóast ormar oyða henda kropp, eftir at húð mín er farin, skal eg tó í holdi mínum síggja Gud; hann, sum eg sjálvur skal síggja, og eygu míni skulu skoða, og ikki ein annar.“45

GSAM 49Hásæti Dávids er hásæti Harrans

GSAM 49.2Hásæti Dávids varð kallað hásæti Harrans. „Sálomon settist í hásæti Harrans sum kongur í staðin fyri Dávid, faðir sín.“46 Harrin hevði „svorið honum [Dávidi] við eiði, at hann av ávøksti lenda hansara eftir holdinum skuldi lata Kristus rísa upp at sita í hásæti hansara; av tí at hann sá hetta frammanundan, talaði hann um uppreisn Krists, at sál hansara ikki varð eftirlatin í deyðaríkinum, og at hold hansara heldur ikki sá rot.“47 Og víðari verður sagt um framtíðarveldi Krists, at hann skal sita í hásæti Dávids. (Sí Esaias 9:7.) Aftur: „Kongar jarðarinnar reisa seg, og høvdingarnir leggja saman ráð ímóti Harranum og ímóti hinum salvaða hansara.... Tó havi eg sett kong mín á Zion, mítt heilaga fjall. Eg skal kunngera úrskurðin: Harrin hevur sagt við meg: Tú ert sonur mín; í dag havi eg føtt teg.“48 Og aftur: „Harrin segði við Harra mín: Set teg við høgru hond mína, til eg leggi fíggindar tínar sum skammul undir føtur tínar.“

GSAM 49Jødarnir í ráðaloysi

GSAM 49.3Hesi skriftstøð gjørdu jødarnar ráðaleysar. Her var ein spurningur, sum teir ikki kundu loysa: Kallaði Dávid hann Harra, hvussu kundi hann tá vera sonur hansara? Hvussu kundi hann vera eitt barn, føtt av avkomi Dávids, og tó vera Immanuel — Gud við okkum? Men Esaias, teirra egni profetur, kunngjørdi: „Ein moyggj skal verða við barn og føða son, og hon skal kalla navn hansara Immanuel.“49

GSAM 50.1Kristus kendi væl tann spurning, sum kundi teppa teir atfinningarsomu fariseararnar; tí spurdi hann teir: „Hvat halda tit um Kristus? Hvørs sonur er hann? Teir siga við hann: Sonur Dávids. Hann sigur við teir: Hvussu kann Dávid tá í andanum kalla hann Harra og siga: Harrin segði við Harra mín: Set teg við høgru hond mína, til eg leggi fíggindar tínar sum skammul undir føtur tínar? Um nú Dávid kallar hann Harra, hvussu er hann tá sonur hansara?“50

GSAM 50.2Hetta evnið verður aftur umrøtt í Sálmi 45:6, 7: „Hásæti títt, Gud, stendur um aldur og allar ævir; kongssproti ríkis tíns er ein rættvísissproti. Tú elskar rættvísi og hatar óndskap; tí hevur Gud, Gud tín, salvað teg við gleðinnar olju fram um felagar tínar.“51 Við hesum skriftstøðum í huga má jødiska fólkið hava havt hábornar hugsanir um lyndið hjá tí stjórnara og endurreisara, ið koma skuldi. Tað kundi ikki verið øðrvísi.

GSAM 50Avkomið er av guddómligum uppruna

GSAM 50.3Neyv undirvísing varð givin um Kristus og føðing hansara, tí gjøgnum Mika profet segði Harrin frá guddómliga uppruna hansara og nevndi enntá lítlu bygdina, har hann skuldi verða føddur: „Men tú, Betlehem Efrata, hóast tú ert lítil millum túsundini í Juda, skal tó úr tær koma mær ein, ið skal vera stjórnari í Ísrael; útgongdir hansara hava verið frá forðum, frá ævinleika“ (jaðarviðmerking, hebraiskt: frá „døgum ævinleikans“).52

GSAM 50Nærvera Guds sjónlig í shekina og skýnum

GSAM 50.4Seinni í søgu Ísraelsmanna, tá ið Sálomon hevði fullført byggingina av templinum, sum hann hevði sagt mátti vera ómetaliga „dýrdarmikið“, tók shekina dýrdar Guds bústað millum kerúbarnar yvir náðistólinum. Frásøgnin sigur, at tá ið templið varð vígt, og prestarnir komu út úr halgidóminum, „fylti skýggið hús Harrans, so at prestarnir ikki kundu standa og gera tænastu fyri skýnum; tí dýrd Harrans hevði fylt hús Harrans.“53 Nærvera Harrans í hesum templi var sjónlig fyri fólkinum í dýrdarskýnum. Harrin svaraði bøn Sálomons við hetta høvið og segði við hann: „Eg havi hoyrt bøn tína og havi valt mær hetta staðið til offurhús.“54

GSAM 51.1Fólkið syndaði — fór at dýrka avgudar — og tí lógu býur teirra og halgidómur í toftum í sjeyti ár. Eftir útlegdina varð templið bygt av nýggjum undir leiðslu Zerubbabels. Hóast tað ikki var eins dýrdarmikið og tað, ið Sálomon hevði bygt, segði Harrin tó um tað gjøgnum profet sín: „Dýrdin í hesum seinna húsi skal verða størri enn í hinum fyrra.“55 Hetta hús varð prýtt av Heródesi, og í forgørðum tess lærdi Frelsarin. Hitt fyrra húsið hevði eitt dýrdarskýggj, sum sýndi Harran, men inn í hitt seinna kom Frelsarin sjálvur, skapari alra luta.

GSAM 51Dýrdarveldið hjá avkominum av Ísai-stovni

GSAM 51.2Fyri tey, sum væntaðu og bíðaðu á døgum Esaiasar, mugu lýsingarnar í profeti hansara av hinum dýrdarligu viðurskiftum, ið hoyrdu til hina endaligu endurloysingina, hava verið ein kelda til styrki og ugga. Hesi profetior vísa enn einaferð sera greitt á ta ætt, sum hesin væntaði bjargarin skuldi koma av, soleiðis: „Ein kvistur skal spretta fram av stovni Ísai, og ein grein skal vaksa úr rótum hansara. Og andi Harrans skal hvíla yvir honum, andi vísdóms og vits, andi ráðs og veldis, andi kunnleika og ótta Harrans; og hann skal gera hann gløggan í ótta Harrans. Hann skal ikki døma eftir tí, sum eygu hansara síggja, og ikki revsa eftir tí, sum oyru hansara hoyra; men við rættvísi skal hann døma tey fátæku og við rættvísi skifta teimum eyðmjúku á jørðini rætt. Hann skal sláa jørðina við sprota muns síns og við andadrátti varra sína drepa hin ónda.“56

GSAM 52Profetarnir boðaðu uppreisnina

GSAM 52.1Esaias profetur boðaði eisini uppreisn hinna deyðu við hesum troystarríku orðum: „Á hesum fjalli skal Harri herliðanna gera øllum tjóðum veitslu við feitum rættum, veitslu við víni, sum hevur staðið á gerini, við feitum rættum fullum av mergi, við væl reinsaðum víni, sum hevur staðið á gerini. Og á hesum fjalli skal hann oyða tað hulstur, sum hylur øll fólk, og tað slør, sum liggur yvir øllum tjóðum. Hann skal uppslúka deyðan í sigri; og Harrin Gud skal turka tárini av øllum andlitum, og vanæru fólks síns skal hann taka burtur av allari jørðini; tí Harrin hevur talað tað. Á tí degi skal verða sagt: Sí, hetta er Gud okkara; vit hava bíðað eftir honum, og hann skal frelsa okkum. Hetta er Harrin; vit hava bíðað eftir honum; vit skulu fegnast og gleðast um frelsu hansara.“57

GSAM 52Ríkið á hinari endurnýggjaðu jørðini

GSAM 52.2Sami profetur sigur, at tað er á einari endurnýggjaðari jørð, at hitt endaliga veldið skal verða grundfest: „Tí sí, eg skapi nýggjar himlar [lofthimlar] og nýggja jørð; og tað fyrra skal ikki verða minst og ikki koma í huga [jaðarviðmerking, hebraiskt: „koma upp í hjartað,“ tað er, verða tráað eftir aftur]. Men tit skulu fegnast og gleðast um ævir um tað, sum eg skapi; tí sí, eg skapi Jerúsalem til fagnaðar og fólk hennara til gleði. Og eg skal fegnast um Jerúsalem og gleðast um fólk mítt; og grátur skal ikki longur hoyrast í henni, heldur ikki róp. Haðani skal ikki longur [frá teirri tíð, tá ið nýggja jørðin verður skapt] vera eitt barn, sum bert livir fáar dagar [eitt stuttlivandi barn], ella ein gamal maður, sum ikki hevur fylt dagar sínar [ótíðarbærur aldurdómur]; tí barnið skal doyggja hundrað ára gamalt [á døgum, tá ið menniskju livdu níggju hundrað ár, kundu børn vera hundrað ára gomul]; men syndarin, sum er hundrað ára gamal [á teimum seinni árunum í einum hundrað ára æviskeiði], skal vera bannaður. [Tey, sum doyggja, tá ið nýggja jørðin kemur, eru tey, sum ganga til grundar í „undirgangi gudleysra manna“. 2. Pætursbræv 3:7.] Og tey skulu byggja hús og búgva í teimum; tey skulu planta víngarðar og eta ávøkstin av teimum. Tey skulu ikki byggja, og annar búgva har; tey skulu ikki planta, og annar eta; tí sum dagar træsins [lívstræsins, Septuaginta] skulu dagar fólks míns vera, og míni útvaldu skulu leingi njóta verk handa sína.“58

GSAM 53.1Ezekiel hyggur fram gjøgnum ta longu tíðina til uppreisn hinna deyðu. Gjøgnum hann sigur Harrin: „Sí, fólk mítt, eg skal lata gravir tykkara upp og lata tykkum koma upp úr gravum tykkara og føra tykkum inn í Ísraels land.“59

GSAM 53„Hann hevur borið sorgir okkara“

GSAM 53.2Fyri Esaiasi, profetinum um gleðiboðskapin, vórðu royndir, líðingar og deyði Frelsarans fyri menniskjuni opinberað enn fullari. „Hvør,“ sigur profeturin, „hevur trúð boðskapi okkara? Og hvørjum er armur Harrans opinberaður? Tí hann skal vaksa upp fyri ásjón hansara sum ein veikur vøkstur og sum ein rót úr turrari jørð; hann hevur hvørki skap ella vakurleika; og tá ið vit síggja hann, er eingin fríðleiki, sum fær okkum at tráa eftir honum. Hann er vanvirdur og vrakaður av monnum, ein sorganna maður og kunnigur við pínu; og vit fjóldu eins og andlit okkara fyri honum; hann var vanvirdur, og vit mettu hann einki. Sanniliga hevur hann borið pínur okkara og tikið á seg sorgir okkara; men vit hildu hann vera slignan, raktan av Gudi og plágaðan. Men hann varð særdur fyri lógbrot okkara og sundurbrotin fyri misgerðir okkara; revsingin, sum gav okkum frið, lá á honum, og við sárum hansara eru vit lekt.“60

GSAM 53.3Skulu hesar so undurfullu hendingar fara fram á mínum døgum? Soleiðis kundi fólkið, eins væl og profeturin, hava spurt. Svarið hevði verið: Ikki nú skulu tær henda; tíðin er ikki enn komin, tá ið hesin stóri bjargarin skal koma; men profeturin sigur: „Eygu tíni skulu síggja kongin í vakurleika hansara; tey skulu skoða landið, sum er sera langt burtur.“61

GSAM 54Profetior Dániels opinbera framtíðina

GSAM 54.1Tað var tó gjøgnum Dániel profet, at Harrin fór at læra fólk sítt um tey ríki, ið skuldu koma hvørt eftir annað og ráða, til æviga ríki hansara varð stovnað; og at opinbera eitt ávíst tíðarskeið frá einari hending, sum tá enn ikki var farin fram, til Messias veruliga skuldi koma til sjóndar og verða fyribeindur. Týðingin av dreymi Nebukadnezars opinberaði, at tey fýra ríkini, sum skuldu ráða yvir heiminum, skuldu minka í veldi og mikilleika í sama lutfalli sum minkandi virðið á gulli, silvuri, kopari og jarni; og at hin brotna og ósamda støða ríkjanna at enda skuldi kunna samanberast við broyskleikan í jarni, sum er blandað við leir. Síðani skuldi himmiríkið koma, eftir at hesi ríki vóru gjørd til einkis, so at tey vórðu sum agnar á treskivøllinum um summarið, og eingin staður skuldi finnast teimum, meðan ríki Guds skuldi fylla alla jørðina.

GSAM 54.2Síðani verður í sjónini í sjeynda kapitli farið um sama evni aftur við teimum fýra stóru dýrunum sum ímyndum, og aðrir eginleikar við hesum ríkjum verða sýndir. Í hesum kapitli verða gongdin og virkið hjá valdinum, ið verður nevnt „lítla hornið“, lýst. Tað skuldi rísa upp, eftir at fjórða ríkið var býtt í tíggju partar, og fella ella leggja tríggjar teirra undir seg, fyri at seta seg sjálvt sum andaligan stjórnara yvir teimum øllum. Hetta pávaveldið skuldi halda fram í hinari sundurbýttu og broysknu støðuni hjá fjórða ríkinum, ja, í 1260 ár. Soleiðis vórðu hendingar opinberaðar, sum røkka til ta tíð, tá ið Kristus fær ríkið frá Faðir sínum og gevur tað hinum heiløgu hjá hinum Hægsta; eitt ríki, sum at enda skal ráða yvir allari jørðini og standa um ævir.

GSAM 55Teir 2300 dagarnir

GSAM 55.1Í áttanda kapitli hjá Dánieli verður profeturin í sjónini um veðrin, bukkin og „lítla hornið, sum vaks ómetaliga stórt“, aftur førdur fram til enda tíðarinnar. Í ørindum 13 og 14 verður hann gjørdur varur við eitt tíðarskeið — 2300 dagar — sum røkkur til dómin. Hetta var eitt langt tíðarskeið, og soleiðis skilti profeturin tað; tí eingilin segði honum, at sjónin var um dagar, sum enn lógu langt frammi. Enn var eingin dagfesting givin fyri byrjan daganna, og tí endar hann kapitulin við at siga: „Eg var ovfarin av sjónini, men eingin skilti hana.“

GSAM 55Tær sjeyti vikurnar fram til Messias

GSAM 55.2Níggjundi kapittul sigur frá, at eingilin kom til Dániel sum svar upp á bøn hansara fyri at geva honum skil og vit. Hann segði honum frá einum tíðarskeiði upp á sjeyti vikur. Níggju og seksti av hesum áravikum [hetta, verður okkum sagt, er merkingin av orðinum shevooim, sum er týtt „vikur“] skuldu røkka fram til Messias. Tað, sum tíðarskeiðið skuldi byrja við, „boðini um at endurreisa og byggja Jerúsalem“, var enn ikki givið. Spurningurin kemur tá: Hvussu kundi Dániel vita, nær tær níggju og seksti vikurnar skuldu enda? Í tólvta kapitli verður aftur farið um spurningin um tíðina, og tá ið hann spyr: „Hvussu skal endin á hesum verða?“ fær hann at vita, at hann skal fara leið sína, tí orðini eru „goymd og innsiglað til endatíðina“, tá ið „hini vitigu skulu skilja“.

GSAM 55.3Ivaleyst er hesin spurningur um tíðina eitt av teimum dømunum, sum Pætur ápostul sipar til, tá ið hann sigur: „Um hesa frelsu hava profetarnir spurt og rannsakað av ídni, teir, ið profeteraðu um náðina, sum skuldi koma til tykkara; teir rannsakaðu, hvørja tíð ella hvussu vorðna tíð andi Krists, sum var í teimum, vísti á, tá ið hann frammanundan vitnaði um líðingar Krists og ta dýrd, sum skuldi koma aftaná.“62

GSAM 56Lagnan hjá hinum gudleysu

GSAM 56.1Malakias, hin seinasti av profetunum í Gamla testamenti, gevur eina hjartanemandi lýsing av endaligu týning hinna óndu: „Sí, dagurin kemur, brennandi sum ein ovnur; og øll hini hugmóðigu, ja, øll, ið gera ónt, skulu vera sum hálmstubbar; og dagurin, sum kemur, skal brenna tey upp, sigur Harri herliðanna, so at hann hvørki letur rót ella grein verða eftir av teimum. Men yvir tykkum, sum óttast navn mítt, skal rættvísissólin rísa við lekidómi undir veingjum sínum; og tit skulu ganga út og vaksa sum kálvar á stalli. Og tit skulu traðka hini óndu niður; tí tey skulu vera øska undir iljum tykkara á tí degi, tá ið eg geri hetta, sigur Harri herliðanna.“63

GSAM 56.2Við øllum hesum sannroyndum, sum vóru skrivaðar í Gamla testamenti og vóru í varðveitslu hjá Ísraelsmonnum, og sum opinberaðu teimum so mangar síður av frelsuætlanini, má áhugin hjá teimum, sum av ídni granskaðu orðið, hava verið stórur, tá ið tey sóu og skiltu, at tey nærkaðust tíðini, tá ið hetta lovaða avkomið skuldi koma. Meðan fjøldin og enntá tey, sum lósu skriftirnar í sýnagogunum hvønn sabbat, ikki skiltu orðið (Ápostlasøgan 13:27), bóðu hini gudræknu og ídnu, sum trúliga rannsakaðu skriftirnar undir leiðslu Andans, ivaleyst av heilum huga, eins og Jóhannes ápostul gjørdi á hesum tíðarskeiði: „Kom, Harri Jesus, og kom skjótt.“

Notes

  1. Orðtøkini 13:12. ↩
  2. Haggai 2:6, 7. ↩
  3. Hebrearabrævið 12:26-28. ↩
  4. Esaias 28:13. ↩
  5. Orðtøkini 4:18. ↩
  6. Fyrsta Mósebók 4:1. ↩
  7. Hebrearabrævið 11:4. ↩
  8. Fyrsta Mósebók 4:25. ↩
  9. Fyrsta Mósebók 5:29. ↩
  10. Fyrsta Mósebók 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. Fyrsta Mósebók 13:15-17. ↩
  12. Hebrearabrævið 11:8. ↩
  13. Hebrearabrævið 11:10. ↩
  14. Fyrsta Mósebók 15:13-15. ↩
  15. Hebrearabrævið 11:19. ↩
  16. Galatiabrævið 3:16. ↩
  17. Galatiabrævið 3:8. ↩
  18. Fyrsta Mósebók 28:13. ↩
  19. Fyrsta Mósebók 49:10. ↩
  20. Onnur Mósebók 1:8; Ápostlasøgan 7:18. ↩
  21. Hebrearabrævið 11:23. ↩
  22. Sí Fornsøgu judanna eftir Josefus, bók 2, kap. 9, brot 7; Profetiskur andi, bind 1, s. 165, 166. ↩
  23. Ápostlasøgan 7:25. ↩
  24. Fjórða Mósebók 24:17. ↩
  25. Hebrearabrævið 11:12, 13. ↩
  26. Fjórða Mósebók 14:21. ↩
  27. Habakkuk 2:14. ↩
  28. Onnur Mósebók 25:40; 26:30; 27:8; Ápostlasøgan 7:44. ↩
  29. Hebrearabrævið 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. Hebrearabrævið 10:1. ↩
  31. Ápostlasøgan 13:19, 20. ↩
  32. Fimta Mósebók 4:6, 7. ↩
  33. Fyrra Sámuelsbók 8:7. ↩
  34. Fyrra Sámuelsbók 8:5. ↩
  35. Fyrra Sámuelsbók 8:19, 20. ↩
  36. Hoseas 13:9-11. ↩
  37. Ezekiel 21:25-27. ↩
  38. Mika 4:8. ↩
  39. Sálmur 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Esaias 9:6, 7. ↩
  41. 1. Mósebók 5:24. ↩
  42. Hebrearabrævið 11:5. ↩
  43. 2. Kongabók 2:11, 12. ↩
  44. Judasarbrævið 14, 15. ↩
  45. Job 19:23-27. ↩
  46. 1. Krønikubók 29:23. ↩
  47. Ápostlasøgan 2:30, 31. ↩
  48. Sálmur 110:1. ↩
  49. Esaias 7:14. ↩
  50. Matteus 22:42-45; Sálmur 110:1. ↩
  51. Hebrearabrævið 1:8, 9. ↩
  52. Mika 5:2. ↩
  53. 1. Kongabók 8:10, 11. ↩
  54. 2. Krønikubók 7:12. ↩
  55. Haggai 2:9. ↩
  56. Esaias 11:1-4. ↩
  57. Esaias 25:6-9. ↩
  58. Esaias 65:17-22. ↩
  59. Ezekiel 37:12. ↩
  60. Esaias 53:1-5. ↩
  61. Esaias 33:17. ↩
  62. 1. Pætursbræv 1:10, 11. ↩
  63. Malakias 4:1-3. ↩

Note

Back