Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
24 / 31
24 / 31

Kapittul 21 — Hin leiðandi hondin í arbeiðinum

John Norton Loughborough

GSAM 322.1„EG skal læra teg og vísa tær leiðina, sum tú skalt ganga.“1

GSAM 322.2Hjá honum, sum setur álit sítt á Harran, er umsorgan hansara støðugt sjónlig. Men stundum verður henda umsorgan serliga merkt, so sum við serstakari bjarging frá illum og vandum, bæði sjónligum og ósjónligum, og við beinleiðis opnum leiðum í forsjónini til at breiða sannleika hansara út. Tað er um hesi evni, at hesin kapittul snýr seg.

GSAM 322Fyrsta sjónin í Michigan

GSAM 322.3Í mai mánaði 1853 vitjaðu elsti White og kona hansara Michigan. Tað var fyrstu ferð, tey høvdu verið vestan fyri Buffalo í New York. Síðsta sabbatin í mai vóru tey í Tyrone, og har fekk frú White í eini sjón at síggja teir ymisku bólkarnar av sabbatshaldarum í statinum, saman við ávaringum um ávirkanir, sum kundu arbeiða ímóti teimum. 2. juni skrivaði hon í Jackson átta síður á stórt skrivipappír og greiddi frá nøkrum av tí, sum henni var sýnt. Hon gav mær eitt blýantseintak av sjónini, treytað av, at eg skuldi geva henni eitt reint eintak skrivað við penni og blek.

GSAM 322Ein kvinna, sum segði seg vera heilag

GSAM 322.4Millum annað, sum varð sýnt, var greitt frá einari kvinnu, sum royndi at troðka seg inn millum fólk okkara. Hon segði, at henda kvinna segði seg vera sera heilaga. Frú White hevði ongantíð hitt hana og kendi hana ikki, annað enn tað, sum henni varð givið at vita í hesi sjón. Hon greiddi ikki bert frá, hvussu kvinnan bar seg at, men eisini, at tá ið hon varð átalað, fór hon at seta upp eitt heilagt andlit og siga: „Harrin — kennir — hjarta — mítt.“ Hon segði, at henda kvinna ferðaðist um landið við einum ungum manni, meðan maður hennara, ein gamal maður, var heima og arbeiddi fyri at halda teimum uppi í teirra ónda verki. Frú White segði, at Harrin hevði sýnt henni, at „hóast kvinnan helt seg vera heilaga, vóru hon og ungi maðurin sek í at bróta sjeynda boðið.“ Við skrivligu lýsingini av hesum máli í lummanum bíðaði eg við stúran eftir at síggja, hvussu tað fór at ganga.

GSAM 323Møtið í Vergennes í Michigan

GSAM 323.1Vit høvdu møti í Jackson, Battle Creek, Bedford og Hastings, og komu síðani til Vergennes í Kent-sýslu, sum vísti seg at vera staðið, har kvinnan búði. Vit komu til staðið, har vit skuldu gista um náttina, 11. juni, stutt fyri sabbattin. Vit steðgaðu hjá einum elsta White, sum fyrr hevði verið prestur í kristna kirkjufelagnum. Av tí at hetta var eitt nýbygt øki, vóru fyrireikingar gjørdar til møti okkara í einari stórari, nýbygdari løðu, tríggjar míl longur burtur, og kvinnan, sum víst var í sjónini, búði, sum tað vísti seg, enn tvær míl handan møtistaðið.

GSAM 323Vitnisburður móti fanatikaranum

GSAM 323.212. juni klokkan 10.30 fyrrapartin komu vit saman í løðuni til møti. Frú White sat vinstrumegin á pallinum, eg sat við síðuna á henni, elsti Cornell við síðuna á mær, og elsti White sat høgrumegin á pallinum og talaði. Eftir at hann hevði talað í umleið eitt korter komu ein gamal maður og ein ungur maður inn saman og settu seg á fremsta beinkin við pallin. Ein há, grann kvinna við myrkum andliti var saman við teimum og setti seg nær hurðini. Eftir eina stutta talu hjá elsta White reisti frú White seg og byrjaði orð síni við at tala um, hvussu neyðugt tað er, at prestar ansa eftir, at teir ikki skaða verkið, sum teimum er litið upp í hendur, og hon brúkti orðini: „Verið reinir, tit sum bera íløt Harrans.“ Hon segði, at tað ikki var Guds skipan at kalla eina kvinnu at ferðast um landið við øðrum manni enn manni sínum. At enda segði hon greitt:

GSAM 323.2„Henda kvinna, sum fyri stuttum setti seg nær hurðini, sigur, at Gud hevur kallað hana at prædika. Hon ferðast við unga manninum, sum júst setti seg framman fyri pultin, meðan gamli maðurin, maður hennara — Gud náði honum! — stríðist heima fyri at vinna tað, sum tey brúka til syndiga verk sítt. Hon sigur seg vera sera heilaga — vera halgaða — men hóast alt, hon heldur um heilagleika sín, hevur Gud sýnt mær, at hon og ungi maðurin eru sek í at bróta sjeynda boðið.“

GSAM 324.1Øll, sum vóru til staðar, vistu, at frú White ongantíð hevði sæð hesar persónar, fyrr enn teir komu inn í løðuna. At hon peikaði teir út og lýsti lyndi teirra á tann hátt, hon gjørdi, ávirkaði hug teirra, sum vóru har, og styrkti álit teirra og váttaði trúgv teirra á sjónirnar.

GSAM 324Orðini søgd, sum sagt var fyri

GSAM 324.2Meðan frú White bar fram vitnisburð sín, hugdu fólk stúrin at frú Alcott, kvinnuni, sum varð átalað, fyri at síggja, hvussu hon tók við tí, sum varð sagt, og hvat hon fór at gera og siga. Hevði hon verið ósek í ákæruni móti henni, hevði tað verið náttúrligt at vænta, at hon reisti seg og noktaði øllum. Var hon sek og grovt spillt, kundi hon verið nóg ónd til at nokta øllum, hóast hon visti, at tað var satt. Men hon gjørdi júst tað, sum vitnisburðurin segði, at hon fór at gera, tá ið hon varð átalað. Hon reisti seg spakuliga, meðan øll eygu vóru vend móti henni, setti upp eitt heilagt andlit og segði spakuliga: „Harrin — kennir — hjarta — mítt,“ og settist niður uttan at siga eitt orð aftrat. Hon segði júst tað, sum vitnisburðurin hevði sagt, at hon fór at siga, og hon segði tað á sama hátt.

GSAM 325Sektin viðgingin

GSAM 325.1Ja, Gud kendi hjørtu teirra, og tey vistu sjálv, at tey vóru sek í ákæruni. Seinni segði ungi maðurin við herra Gardner, sum búði á sama staði og spurdi hann gjølla um málið: „herra Gardner, tað, sum frú White segði um okkum, var ov satt.“ Og kvinnan, sum í Greenville í 1862 hevði sagt við frú Wilson, at hon „ikki tordi at siga eitt orð móti systur White, fyri at hon ikki skuldi verða funnin stríðandi móti Gudi“, viðgekk, at tað, sum varð sýnt um hana og unga mannin, var satt.

GSAM 325Boðberaflokkurin

GSAM 325.2Um heystið 1853 tóku nakrir ónøgdir menn í Michigan seg saman og fóru at geva út eitt blað, sum æt Sannleikasboðberin. Tað sýntist, at endamálið hjá blaðnum og teimum, sum stýrdu tí, var at bróta niður og spilla út í staðin fyri at byggja upp. Nógvar lygnir vórðu settar í blaðið, og tær órógvaðu okkum í arbeiðinum við boðskapinum. Av tí at hetta var fyrstu ferð, vit upplivdu eitt so opið álop, hildu vit, at tað var skylda okkara at vísa aftur ærumeiðandi útsagnir teirra. Hetta tók tíð, sum átti at verið brúkt til at fremja sannleikan, ið okkum var litið upp í hendur, og tað hóskaði væl Satan, sum uttan iva var tann, ið eggjaði hesum mótstøðuni. Soleiðis helt støðan fram til kvøldið 20. juni 1855, tá ið elsti White og kona hansara, elsti Cottrell og eg júst høvdu enda eitt møti í Oswego í New York. Ein Lillis hevði órógvað okkum á møtinum; hann kom inn og spjaddi hesi ærumeiðandi skjølini millum fólkið. Aftur kom spurningurin upp, hvat skylda okkara var í hesum máli. Allar fyrru royndir at svara lygnunum høvdu bert ført til, at tey gjørdu enn fleiri.

GSAM 325Ráð og spádómur

GSAM 325.3Á einum bønarmøti, sum varð hildið sama kvøld í húsinum hjá John Place í býnum Oswego, fekk frú White eina sjón. Har varð henni sýnt, at um vit hildu fram við arbeiði okkara og prædikaðu sannleikan, uttan mun til slíkt fólk sum „boðberaflokkin“, fóru tey at stríðast sínámillum, og blað teirra fór at falla. Og tá ið tað var hent, fóru vit at finna, at lið okkara var tvífaldað. Vit trúðu, at hesin vitnisburðurin var frá Harranum, og fóru beinanvegin at laga okkum eftir honum.

GSAM 326Boðberaflokkurin og blað hansara falla

GSAM 326.1Sak sannleikans gekk skjótt fram, meðan „boðberaflokkurin“ kom í trupulleikar sínámillum. Eftir stutta tíð varð flokkurin spjaddur, og mong av leiðarum hansara góvust við sabbatinum. Blaðið helt skjótt uppat vegna vantandi stuðul, og tann, sum eina tíð hevði verið ritstjóri, vendi sær til at undirvísa í skúla. Men av tí at hann ikki fyrst hevði lært at stýra sær sjálvum, eydnaðist honum als ikki at stýra næmingum sínum. Tá ið hann royndi at rætta ein av dreingjunum í skúlanum, dró hann eina skammbyssu; hon klakti, men skeyt ikki. Fyri at sleppa undan at verða hongdur av fólkinum noyddist hann um náttina at flýggja til Kanada.

GSAM 326Ávirkan á adventsakina

GSAM 326.2Á hesum tíðarskeiði var størri samljóð og eind millum fólk okkara enn nakrantíð áður. Og tá ið royndir vórðu gjørdar at bera boðskapin út, opnaðist leiðin í allar ættir.

GSAM 326.3Í nr. 10, bindi 11, av Yvirliti og boðbera, 14. januar 1858, segði ritstjórin, tá ið hann greiddi frá úrslitinum av arbeiði boðberaflokksins: „Tá ið ósemjan kom, og roynt varð at bróta Yvirlitið niður, varð ognin hjá samkomuni á skrivstovuni mett til bert 700 dollarar. Síðani er hon vaksin til 5.000 dollarar. Tá vóru umleið eitt túsund gjaldandi haldarar; nú eru teir tvey túsund, umframt ein rættiliga stórur ‘fríur’ listi.“

GSAM 326.4Nú vóru vit komin til árið 1858, tá ið „boðberaflokkurin“ varð býttur og spjaddur, og Sannleikasboðberin helt uppat at vera til. Tí eru tølini omanfyri týdningarmikil. Eins og talið á gjaldandi haldarum av Yvirlitinum var tvífaldað, var talið á trúgvandi meira enn tvífaldað. Soleiðis varð spádómurin, sum varð givin gjøgnum frú White í juni 1855, uppfyltur.

GSAM 327Fyrstu uppskotini um tjaldmøti

GSAM 327.1Fyrstu dagarnar í boðskapinum var siður okkara at halda møti í skúlahúsum, tá ið eingin betri staður fekst. Eina ferð kom so stórur mannfjøldi saman í einum slíkum húsi, at tvey skúlahús av somu stødd ikki høvdu rúmað honum. Fyri at øll skuldu hoyra, stóð røðarin í einum opnum vindeyga og talaði bæði til tey, sum vóru inni, og til ein størri fjøld, sum sat í vognum sínum og á grasnum. Tað var sjónin av hesum stóra savni, sum førdi til, at farið varð at hugsa um at halda tjaldmøti.

GSAM 327Fyrsta tjaldmøtið í Battle Creek í Michigan

GSAM 327.2Tí varð 22. mai 1854 avgjørt á ráðstevnu hjá elsta James White og øðrum, at tað fór at vera eitt gjørligt tiltak at brúka tjøld til møti. Á teimum døgum vórðu stór tjøld sera sjáldan brúkt til annað enn sirkus, dýrasýningar og ymiskar sýningar. Michigan var fyrsti staturin, har sjeyndadagsadventistar royndu hesa arbeiðsháttin. Fyrsta tjaldmøtið byrjaði í Battle Creek 10. juni 1854. Nú á døgum er hesin háttur at halda møti um summarið vaksin í stóran mun.

GSAM 327Uppskotið um legustevnur

GSAM 327.3Í 1868 varð enn eitt framsóknarstig tikið. Spurningurin, um tað var hóskandi at halda legustevnur, varð gjølla viðgjørdur, og avgjørt varð, at hetta var ein frálíkur háttur at hýsa stóru samkomunum hjá fólki okkara á almennum møtum. Við einum stórum tjaldi til almennar gudstænastur og smærri familjutjaldum kundu fólk fáa tað gott, og soleiðis kundu fleiri dagar verða brúktir gagnliga í ráðlegging og tilbiðjan.

GSAM 328Fyrsta legustevnan í Wright í Michigan

GSAM 328.1Fyrsta legustevnan varð hildin í Wright í Michigan 1.–7. september 1868. Hesir týdningarmiklu almennu samkomudagarnir hjá fólki okkara eru vaksnir so nógv, at meira enn hálvt hundrað legustevnur verða hildnar á hvørjum ári ymsastaðni í arbeiðsøkinum. Legustevnur verða ikki bert hildnar í Amerika, men eisini í Evropa, Avstralia, Ný Sælandi og Suðurafrika.

GSAM 328.2Størsta samkoma av hesum slagnum, sum fólk okkara nakrantíð hava hildið, var í 1893 í Lansing í Michigan. Í hesi stóru samkomu búðu 3.400 fólk í meira enn 500 familjutjøldum. Meira enn 150.000 yardar av tjaldsegli vórðu brúktir til at byggja tey ymisku tjøldini á leguni.

GSAM 328Bjarging frá einari jarnbreytarvanlukku

GSAM 328.3Dagurin eftir at avgjørt var at keypa fyrsta 60 fóta tjaldið okkara (23. mai 1854), skuldu elsti White og kona hansara, sum tá vóru í Jackson í Michigan, fara av stað á ferð síni til Wisconsin, har tey skuldu arbeiða eina tíð. Vit brúktu seinnapartin í húsinum hjá D. R. Palmer, bert stutt frá støðini. Fleiri ferðir seinnapartin segði elsti White: „Eg kenni meg løgnan viðvíkjandi at fara á hesa ferð; men Ellen, vit hava eina avtalu úti, og vit mugu fara. Hevði eg ikki havt eina avtalu, fór eg ikki av stað í kvøld.“

GSAM 328.4Tá ið náttin kom og tíðin nærkaðist, at tokið skuldi koma, høvdu vit eina bønarløtu. Øll tyktust verða leidd til at biðja um trygdina hjá elsta White og konu hansara á ferðini. Tá ið vit reistu okkum, segði elsti White, at hann trúði, at Harrin fór at ansa eftir teimum og varðveita tey.

GSAM 328.5Klokkan átta fór eg við teimum til tokið fyri at hjálpa teimum at fáa sessir og laga viðførið. Vit fóru inn í ein vogn við høgum ryggstólum, sum á teimum døgum varð kallaður „sovivognur“. Frú White segði: „James, eg kann ikki vera í hesum vogni; eg má sleppa mær út.“ Eg hjálpti teimum at fáa sess mitt í næsta vogni. Frú White settist við viðføri sínum í favninum, men segði: „Eg kenni meg ikki heima í hesum tokinum.“ Klokkuna ringdi, og eftir at eg skundisliga hevði sagt teimum „Farvæl“, fór eg til Cyrenius Smith at gista um náttina.

GSAM 329.1Um tíggjutíðina vórðu vit øll ógvuliga bilsin, tá ið vit hoyrdu elsta White — sum vit hildu vera væl á veg til Chicago — banka á dyrnar og biðja um at sleppa inn. Hann segði, at tokið var farið av sporinum tríggjar míl vestan fyri Jackson, og at meginparturin av tokinum, saman við lokomotivinum, var fullkomiliga oyðilagdur. Fleiri fólk vóru deyð, men hann og frú White vóru sloppin óskalað. Hann fekk skjótt hest og vogn og fór saman við Abram Dodge eftir frú White. Elstin hevði borið hana eitt strekki í ørmunum, yvir eitt vátt mýrilendi og tvørtur um ein lítlan løk, til eitt trygt stað burtur frá vanlukkuni.

GSAM 329.2Snemma næsta morgun fór eg við herra Dodge at hyggja at vrakinum. Á einum staði, har vegurin fer skáhallt yvir um sporini, hevði ein oksur lagt seg at hvíla beinleiðis á sporinum. Lokomotivið hevði ongan kúgvfangara, og tá ið tað rakti djórið, varð tað kastað av sporinum til vinstru. Við fyrsta stoytinum, tá ið lokomotivið rakti jørðina, leyp farangursvognurin, sum hevði kistu elsta White við bókum, heilt leysur av sporunum og fekk ongan skaða. Samstundis varð ferðafólkavognurin aftast í tokinum loystur frá restini uttan mannahond og steðgaði friðarliga á sporinum. Lokomotivið og tendrarin runnu á jørðini uttan fyri sporini einar seks ella átta stavir, og tá rakti lokomotivið ein eikastubba, umleið tríggjar føtur í tvørmáli. Megingin í tokinum var so stór, at lokomotivið varð vent við botninum upp, og bakparturin á tendraranum sveiggjaði tvørtur um sporini. Høvuðsmegin av tokinum, sum kom við fullari ferð, rakti hetta vrakið av lokomotivinum og elvdi til eitt annað stoyt. Fyrsti vognurin, sum rakti lokomotivið, var ein ekspressvognur, sum varð knústur til spønir. Hann og innihald hansara lógu sum ein rúgva av leivdum oman á og rundan um tendraran. Næsti var ein annars-flokks vognur við átjan ferðafólkum; eitt varð dripið, og øll hini fingu størri ella minni skaða. Hesin vognurin varð klovin í tvey, tá ið sovivognurin fór ígjøgnum hann. Fremri partur av sovivogninum varð brotin í petti, og sessurin, har frú White ikki kendi seg fría at sita, varð fullkomiliga knústur.

GSAM 330Prógv um guddómliga bjarging

GSAM 330.1Tá ið vit hugdu at vrakinum og síðani at vogninum, har elsti White og kona hansara høvdu sitið, og sum stóð friðarligur fyri seg sjálvan umleið fimtan stavir frá vrakinum, kendu vit, at vit kundu siga í hjørtum okkara, at Gud hevði hoyrt bøn, og hvør veit, um hann ikki sendi eingil sín at loysa tann vognin frá, so tænarar hansara kundu sleppa óskalaðir? Henda hugsan gjørdist okkum serliga sterk, tá ið bremsumaðurin segði, at hann ikki hevði loyst vognin, og harumframt, at eingin hevði verið á pallinum, tá ið tað hendi. Tað var ein gáta bæði fyri hann og allar teir, sum arbeiddu við tokinum, hvussu tað varð gjørt. Og enn løgnari var tað, at bæði leinkjan og bolturin vóru óbrotin, og at bolturin við ketuni lá á pallinum á vrakvogninum, sum um ein varsom hond hevði lagt hann har.

GSAM 330.2Á kvøldinum hin 24. var sporleiðin ruddað so mikið, at tokini aftur koyrdu sum vanligt. Elsti og frú White fóru aftur inn í vognarnar og komu trygt til avtalu sína í Wisconsin.

GSAM 330Mótstøðumenn átalaðir

GSAM 330.3Alt var ikki „lætt sigling“ hjá Ísrael í forðum. Teir høvdu fíggindar uttanfyri, sum royndu at steðga framgongd teirra við hvørjum fóti. Hin „blandaði mannamúgvan“ og teir óvígdu innan fyri leguna vóru til reiðar at lata seg brúka, og gjøgnum teir royndi Satan at kveikja ónøgd, stríð, knurran og uppreistur. At Guds vælsignandi hond var við teimum, sum litu á hann, og at sigur fylgdi royndum teirra, var prógv um, at hetta fólk hevði funnið náði í eygum hansara — at hond Harrans leiddi tey.

GSAM 331.1Soleiðis var eisini við uppgongdini og framgongdini hjá boðskapi triðja eingilsins. Framgongd hansara kom ikki av, at sannleikarnir, sum vórðu lagdir fram, vóru nakað, sum tað náttúrliga hjartað hjá menniskjum dámdi. Tvørturímóti stendur sjálvur miðsannleikin í boðskapinum — sabbatur Harrans — ímóti sjálvsøknum og verðsligum áhugamálum og skilur tey, sum lýða hann, frá vinnu heimsins tveir dagar um vikuna. Sak sannleikans fyri hesa tíð hevur havt fíggindar uttanfyri, avgjørdar og treiskar í royndum sínum at fella verkið. Um teir kann sigast við orðum sálmaskaldsins: „Høvði Harrin ikki verið við okkum, má Ísrael siga, høvði Harrin ikki verið við okkum, tá ið menn reistust móti okkum, so høvdu teir gloypt okkum livandi, tá ið vreiði teirra tendraðist móti okkum.“2

GSAM 331.2Sjálvsøkin og ónøgd fólk innan raðir okkara eru av og á komin fram og sagt, hvør stór verk skuldu verða gjørd, tá ið ætlanir teirra vóru framdar. Men sum eitt vill-eldsljós eru ljós teirra langt síðani sloknað. Sak sannleikans fyri hesa tíð hevur ímeðan støðugt og trygt arbeitt seg runt um heimin og vunnið í støðufesti og styrki við hvørjum nýggjum framstigum.

GSAM 331Elstarnir Stephenson og Hall

GSAM 331.3Um summarið 1855 royndu elstarnir Stephenson og Hall at skapa uppreistur í statinum Wisconsin. Tað var væl kent millum leiðandi brøðurnar, at teir høvdu ynskt at royna allar aðrar lærur í trúgv okkara við læru síni um „Komandi øld“, og vóru sera spentir eftir, at sjeyndadagsadventistar skuldu læra læruna um náðitíð eftir afturkoma Krists.

GSAM 331Forsøgn um teir

GSAM 331.4Tann 20. november 1855 fekk frú White eina sjón av leið teirra, við eini forsøgn um endaliga úrslitið, í hesum orðum: „Heldur tú, veiki maður, at tú kanst steðga verki Guds? Veiki maður, einans ein snerting av fingri hansara kann leggja teg flatan. Hann fer bert at líða teg eina lítla stund.“

GSAM 332.1Mótstøðufólk okkara hava sagt, at her var ein sjón, sum boðaði frá, at hesir menn skuldu doyggja skjótt, og av tí at teir livdu í fleiri ár, var sjónin ikki gingin út. Einki er í sjónini um, at teir skuldu doyggja. Teir vórðu sýndir sum menn, ið royndu at steðga verkinum hjá boðskapinum triðja eingilsins. Teir fingu at vita, hvussu lætt tað hevði verið hjá Gudi at steðga teimum, men afturat varð sagt: „Hann fer bert at líða teg eina lítla stund.“ Hvat gjørdu teir? — Í staðin fyri at vinna í stríði sínum, sum teir høvdu væntað, tyktust teir vera latnir eftir at leita sær fram í myrkri. Eftir fáum vikum góvu teir heilt upp sabbatur og vendu sær móti honum. Teir høvdu vónað at stovna ein flokk fyri „Komandi øld“, við sær sjálvum sum leiðarum. Í staðin fyri at eydnast teimum hetta, mistu teir við at geva upp sabbatur heilt takið á fólki okkara. Soleiðis gjørdu teir við egnum atburði fullkomiliga av við tað, sum teir fyrst ætlaðu at gera. Fólk okkara søgdu: „Sanniliga hevur Gud ‘bert liðið teir eina lítla stund’.“

GSAM 332Ein syrgilig endi á lívinum

GSAM 332.2Hvat viðvíkur úrslitinum hjá hesum báðum monnum, kann tað vera gagnligt at geva nakrar frásagnir um syrgiliga lagnu teirra, sum teirra egnu brøður, trúgvandi á „Komandi øld“, søgdu; teirra felagar eftir at teir fóru frá sabbatur. Fyri 37 árum síðani gjørdist Hall eitt sindur sinnissjúkur (orsakað av bleyting í heilanum), tí hann hevði mist rættiliga nógv av ogn síni vegna svik frá øðrum. Hann livdi í villfaringini, at um hann fór út, fór hann at verða trýstur flatur niður móti jørðini. Hann er meinleysur, men hevur sjálvandi øll hesi longu árini verið heilt óegnaður til prestaligt arbeiði av nøkrum slag.3

GSAM 332.3Elsti Stephenson hevur verið deyður í umleið sekstan ár. Í fleiri ár áðrenn deyða sín var hann ófrískur í sinninum (sinnissjúkur), tó uttan at vera vandamikil fyri onnur. Áðrenn hann gjørdist soleiðis, fór hann, undir tí frælsi sum hann helt seg hava við teoriini um onga lóg, sum hann hevði tikið undir við, frá egnu konu síni, eini kvinnu, sum eingin blettur á dygd hennara varð lagdur á (hann kundi bert fáa hjúnaskilnað við at seta ein óerligan sakførara), og giftist eini aðrari kvinnu, nógv yngri enn fyrrverandi kona hansara. Hetta var so grovt brot á siðalæru, at hansara egnu brøður í „Komandi øld“ tóku frástøðu frá leið hansara og vildu ikki longur loyva honum at prædika fyri teimum.

GSAM 333.1Frásagnirnar hjá teirra egnu brøðrum um seinastu dagar hesara manna geva djúpasta samkenslu; tó eru tær ópyntaðu veruleikarnir, givnir uttan illvilja ella fordómar. Við hesum lata vit lesarar okkara sjálvar draga niðurstøðu um likamliga týdningin av vitnisburðinum.

GSAM 333Elsti J. H. Waggoner tekur við boðskapinum

GSAM 333.2Í 1852 tók elsti J. H. Waggoner, sum hevði ritstjórnað eitt sýslublað í Wisconsin, við sannleikanum fyri hesa tíð, og árið eftir gav hann seg heilt til prestaliga arbeiðið. Í 1857 skrivaði hann tvey sera týdningarmikil smárit, hvørt umleið tvey hundrað síður. Tað fyrra æt Náttúran og rákið hjá nýmótans spiritismu, og hitt seinna Ein afturvísing av „Komandi øld“. Tað fyrra hevur ikki bara verið eitt amboð til at bjarga mongum frá at falla í ta snerru Satans, men hevur við signing Guds eisini opnað eygu mongra, sum ikki vistu, hvat tey skuldu halda um hesi nýmótans fyribrigdi.

GSAM 333.3Hansara afturvísing av „Komandi øld“ er ein sera fullfíggjað avdúking av følskum lærum um náðitíð fyri syndarar eftir afturkoma Harrans okkara. Hon er so fullfíggjað ein afturvísing av hesi læru, at hon ikki bara ongantíð er svarað, men eingin roynd at svara henni hevur nakrantíð komið okkum fyri. Bókin leggur á ein sera greiðan og knappan hátt fram støðu Krists sum prestur á hásæti Faðirs síns (hansara Melkisedekska prestadømi) í hesi tíðarskipan, og ta støðu, hann fer at hava á sínum egna hásæti í sínum komandi æviga ríki — einum hásæti, sum einki millumgonguprestadømi verður knýtt at.

GSAM 334.1Seinni skrivaði elsti Waggoner eitt triðja smárit av umleið somu stødd, við heitinum Sáttargerðin í ljósi skyns og opinberingar. Um árið 1884 varð tað endurskoðað og víðkað til eina bók upp á umleið 400 síður. Tað er ein greið og knapp lýsing av evninum, sum heitið vísir á.

GSAM 334.2Frá hesum tíðarskeiði var hann tætt knýttur at útgávuvirkseminum, bæði sum rithøvundur og ritstjóri. Hann helt eisini fram við prestaliga arbeiði sínum, og seinastu árini búði hann í Evropa.

GSAM 334.3Tann 17. apríl 1889 doyði hann brádliga í Basel í Sveis, beint eftir at hann hevði gjørt seinastu bók sína, Frá Eden til Eden, lidna. Tann 16. apríl arbeiddi hann ein heilan dag við at skriva og skrivaði í dagbók sína: „Arbeiddi hart allan dagin.“ Úr frásøgnini um tilburðin, sum evropeiskir brøður gjørdu, fáast hesar upplýsingar:

GSAM 334.4„Um morgunin tann 17., umleið hálvgum seks, fall hann deyður um í køkinum sínum, uttan minstu ávaring, av hjartalamni. Hann hevði arbeitt sera hart fyri at fáa ta ensku útgávuna av nýggju bók síni lidna, og hann væntaði at fara til London komandi sunnudag fyri at arbeiða saman við verkinum har, áðrenn hann um summarið skuldi fara aftur til Amerika.“

GSAM 334.5Frá 1854 hevði elsti Waggoner støðugt og týðiliga staðið frammi fyri almenninginum til verju fyri sannleikanum, bæði í talarstóli og í bløðunum. Tá hann doyði, var hann nærum 69 ára gamal. Hann varð jarðaður í Basel tann 20. apríl. Soleiðis fall enn ein av teimum fyrstu arbeiðarunum í sakini á sínum plássi í tænastuni.

GSAM 334Grøðing við trúgv

GSAM 334.6Snemma á vári 1858 hevði frú White verið sera plágað í fleiri dagar og lá bundin í songini í eini støðu, har hon næstan einki fekk gjørt. Eitt kvøldið nær midnátt misti hon vit, og familjan royndi allar tær leiðir, hon kendi, at fáa hana til vitis aftur, men eydnaðist ikki. Hon var í hesi støðu í meira enn ein hálvan tíma, tá ið elsti Andrews og eg skundisliga vórðu kallaðir av elsta White at taka lut í eini bønastund. Sum svar upp á inniligar bønir við song hennara gav Harrin henni miskunnarliga vit sítt aftur og reisti hana upp til vanliga heilsu. Meðan hon lovaði Gudi, varð hon tikin í sjón, meðan hon enn lá í songini. Nakað av tí, sum varð víst henni í hesi sjón, kann lesast í Vitnisburði til samkomuna, nr. 5.

GSAM 335Merkisvert likamligt fyribrigdi

GSAM 335.1Eitt serstakt likamligt fyribrigdi var knýtt at hesi sjón, og vit vilja gera serligt vart við tað. Elsti White og eg sótu við aðra síðu av songini, og elsti Andrews við hina síðuna. Hendurnar á henni vóru annaðhvørt lagdar saman yvir bringuna ella fluttar við ørmunum á hennara vanliga fríu og vakra hátt móti teimum ymisku sjónunum, hon sá. Ovari parturin av kroppinum varð lyftur upp frá songini, so at umleið átta ella níggju tummar vóru millum herðarnar og koddan. Við øðrum orðum var kroppurin frá mjadnunum og uppeftir bogin í einum vinkli upp á umleið tríati stig. Í hesi støðu var hon alla tíðina, sjónin vardi, tríati minuttir. Eingin kundi natúrliga taka hesa støðu, uttan stuðul frá hondum og ørmum, og als ikki halda sær har so leingi. Her var aftur prógv um, at ein máttur, sum hon ikki hevði ræði á, var knýttur at sjónini.

GSAM 335Ein onnur forsøgn

GSAM 335.2Fyrsta oktober 1858 hildu elsti og frú White og skrivarin ein almennan fund í Rochester í New York. Frá hesum fundi fór skrivarin við teimum á ferð gjøgnum statin New York og statirnar í New England. Eina sabbatur fekk frú White eina sjón, har henni millum annað varð víst, at Satan á einum staði á ætlaðu ferð okkara fór at gera eitt máttmikið álop á hana, og at elsti White og eg máttu halda fast fyri hana í trúgv, og Harrin fór at frelsa hana.

GSAM 336Sjúka frú White

GSAM 336.1Her var aftur ein forsøgn um tað, sum skuldi henda. Framhaldið vísir, hvussu neyvt hon gekk út. Fyrsta sabbaturin eftir Rochester-fundin vóru vit í Roosevelt, og næsta sabbatur í Brookfield í Madison sýslu. Vikuna eftir hildu vit møtir í rúmliga køkinum hjá harra Ballou í Mannsville í Jefferson sýslu. Á ferð við toki frá Brookfield til Mannsville byrjaði andlitið á frú White at bólga upp beint undir eygunum. Hetta var so pínufult, at tá ið vit komu til Mannsville, mátti hon leggja seg. Bólgin vaks í tveir dagar og tók svøvnin frá henni, og hon kundi heldur ikki taka lut í møtunum. Høvdið var so hovið, at bæði eyguni vóru aftur, og andlit hennara var so avskapað, at tað ikki longur líktist einum menniskja. Mitt í allari hesi nístandi pínu og ógvusligari órógv, sum svøvnmangulin hevði elvt til, royndi fíggindin hart at fáa hana at knurra móti Gudi. Soleiðis helt tað fram, til tey ásettu møtini vóru liðug.

GSAM 336.2Eftir at møtini vóru liðug segði elsti White við meg,

GSAM 336.2„Bróðir John, hetta er júst tað álopið frá Satani á konu mína, sum vit vórðu ávarað um í Rochester. Tú minnist, at har varð lovað, at um vit tóku okkum saman og hildu hana uppi í trúgv, uttan at sleppa eitt bil, tá ið stríðið kom, fór máttur fíggindans at verða brotin, og hon fór at verða fríað. Lat okkum fara inn beinanvegin og hava eina bønastund.“

GSAM 336Frælsing sum sagt var fyri

GSAM 336.3Vit fóru beinanvegin inn í rúmið, har frú White lá bundin í songini, og bóðu inniliga fyri henni, meðan brøðurnir í rúminum, har vit høvdu hildið møtir, hildu fram í tøgn við bøn. Umleið tíggju minuttir eftir at vit byrjaðu at biðja, kom kraft Harrans niður og fylti rúmið. Frú White varð í stundini loyst úr allari pínu og bað beinanvegin um mat. Hetta var um fimm tíðina seinnapartin. Klokkan sjey var øll bólgan horvin úr andliti hennara, og hon var við á møtinum tað kvøldið og sá út til at vera eins frísk sum áður.

GSAM 337.1Eftir áheitan frá borgarunum varð ein tala hildin um kvøldið um „Arv hinna heilagu“, og tá ið hon var liðug, helt frú White eina áminning. Meðan elsti White var úti við lítla drongi sínum, W. C., varð hon tikin í sjón framman fyri hesi stóru samkomu. Nakað av tí, sum henni varð víst tá, kann lesast í seinastu greinini í Vitnisburði nr. 5, dagsett Mannsville í New York, 21. oktober 1858.

GSAM 337.2Lættin, sum frú White fekk við hetta høvið, var eins fullkomin, sum sagt var í sjónini, hon fekk í Rochester. Eingin trupulleiki av hesum slag kom aftur á ferðini, og á hvørjum staði fingu vit ein dýrabæran sigur fyri sannleikan.

GSAM 337Forsøgn um amerikanska borgarakríggið

GSAM 337.3Á sabbaturi, tann 12. januar 1861, júst tríggjar mánaðir upp á dagin áðrenn fyrsta skotið varð latið av móti Fort Sumter (sum í veruleikanum var byrjanin til kríggið, ið førdi til frælsið hjá 4.000.000 afrikanskum trælum í Amerika), varð sjeyndadagsadventistiska samkomuhúsið í Parkville í Michigan vígt. Til gudstænastuna komu elsti White og kona hansara, elstarnir Waggoner og Smith og skrivarin. Eftir talu elsta White helt frú White eina kraftmikla áminning og setti seg síðan í ein stól. Í hesi støðu varð hon tikin í sjón. Húsið var fult av fólki, og tað var sanniliga ein hátíðarligur staður. Tá ið hon kom úr sjónini, reisti hon seg, hugdi runt í húsinum og segði:

GSAM 338.1„Einki menniskja í hesum húsi hevur nakrantíð droymt um tann trupulleikan, sum kemur yvir hetta landið. Fólk gera gjøldur burtur úr loysingarskipanini hjá South Carolina, men mær er júst víst, at ein stórur hópur av statum fer at taka undir við hesum stati, og eitt ræðuligt kríggj fer at verða. Í hesi sjón havi eg sæð stórar herir hjá báðum síðum savnaðar á vígvøllinum. Eg hoyrdi duna frá kanónunum og sá deyð og deyðandi allastaðni. Síðani sá eg teir renna saman í nærstríði [stungu hvønn annan við bajonettum]. Síðani sá eg vígvøllin eftir bardagan, heilt dektaðan av deyðum og deyðandi. Síðani varð eg førd til fongslini og sá líðingarnar hjá teimum, sum vóru í neyð og tódnaðu burtur. Síðani varð eg førd til heimini hjá teimum, sum høvdu mist menn, synir ella brøður í krígnum. Eg sá neyð teirra og angist.“

GSAM 338.2Síðani hugdi hon spakuliga runt í húsinum og segði: „Har eru fólk í hesum húsi, sum fara at missa synir í tí krígnum.“

GSAM 338Vitnisburður frú Ensigns um sjónirnar

GSAM 338.3Sum váttan um omanfyri nevnda veruleika, og sum prógv um, at forsøgnin varð søgd tann dagin, sum nevndur er, og sum dømi um, hvussu samkoman fataði hana og bar hana víðari, verður hesin vitnisburður givin:

GSAM 338.4„Hetta vátti eg: Eg búði í St. Joseph sýslu í Michigan í januar 1861, umleið seks míl frá Parkville. Eg var ikki adventistur. Tann 12. dagin í tí mánaðinum fóru fleiri grannar mínir til Parkville at vera við á møtum. Tá ið teir komu heim, søgdu teir mær, at ein kvinna á møtinum var í dvala og hevði sagt, at eitt ræðuligt kríggj kom yvir Sambandsríki Amerika; at stórir herir fóru at verða reistir á báðum síðum, bæði í suðri og norðri, og at mong fóru at líða í fongslum; og at nístandi neyð fór at merkjast í mongum familjum, tí tær mistu menn, synir og brøður í krígnum; og at menn vóru í húsinum, sum fóru at missa synir í tí krígnum.“ Undirskrivað: „Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno sýslu, California, 30. januar 1891.“

GSAM 339.1Í sambandi við forsøgnina um hetta ræðuliga kríggj segði frú White eisini, at sjeyndadagsadventistar „fóru at verða førdir inn í trongar støður vegna kríggið, og at tað var skylda allra at biðja inniliga um, at teimum mátti verða givin vísdómur til at vita, hvat tey skuldu gera í teimum royndartíðum, sum lógu frammanfyri.“

GSAM 339Støddin á borgarakrígnum

GSAM 339.2Tá ið sjónin varð givin, høvdu fólkini í norðri sum heild lítið ella einki hugtak um kríggið, sum stóð fyri framman. Sjálvt Lincoln forseti, tríggjar mánaðir seinni (12. apríl 1861), tá ið fleiri statir høvdu tikið undir við loysingarskipanini hjá South Carolina og fyrsta skotið varð latið av móti Fort Sumter, bað bert um 75.000 menn, og teir skuldu bert tæna í tríggjar mánaðir.

GSAM 339.3Í alt vóru 2.859.132 hermenn skrásettir á sambandsmegin undir krígnum. Alfrøðin Britannica sigur, at „herurin hjá Suðurríkjunum taldi við byrjanina av 1863 umleið 700.000 menn“, men at tað er torført at finna út av, hvussu nógvir teirra vóru skrásettir tilsamans. Hon metir deyðatalið hjá teimum til „umleið 300.000 menn“. Nakrar av nýggjari alfrøðunum seta missin hjá sambandsmegini (teirra, sum vórðu dripnir í bardaga ella doyðu av sárum ella sjúkum, sum teir fingu á vígvøllinum ella í fongslum) til 359.528. Um skuldina hjá Sambandinum sigur Britannica:

GSAM 339.4„Skuldin náddi hámarki sínum 31. august 1865 og var $2,845,907,626.56. Umleið $800,000,000 í inntøkum vóru eisini brúkt, mest til kríggið; statir, býir, sýslur og bygdir høvdu brúkt sínar egnu skattainntøkur og savnað sínar egnu skuldir til krígsendamál; útreiðslurnar til eftirlønir fara helst til samanlagt at verða $1,500,000,000. Útreiðslurnar hjá Suðurríkjunum kunnu ongantíð verða kendar; ognin, sum herir Sambandsins og Suðurríkjanna oyðiløgdu, kann illa metast; og peningavirðið ($2,000,000,000) av trælunum í Suðurríkjunum varð strikað burtur av krígnum. Til samans, meðan kostnaðurin av krígnum ikki kann roknast nágreiniliga, er $8,000,000,000 eitt hóvligt met.“4

GSAM 340Ein onnur váttan av sjónini

GSAM 340.1Um forsøgnina um menninar í samkomuhúsinum í Parkville, sum skuldu missa synir í krígnum, skal eg bara siga, at um heystið 1883 hitti eg elstan í Parkville-samkomuni, sum eisini var elsti í januar 1861, tá ið sjónin varð givin; og eg spurdi hann, um hann mintist orðini, sum frú White segði, tá ið hon greiddi frá sjónini um kríggið. „Ja,“ segði hann, „tað geri eg.“ „Vilt tú siga mær, hvussu nógvar tú veitst um, sum vóru í húsinum tann dagin og mistu synir í krígnum?“ Hann mintist beinanvegin nøvnini á fimm og segði: „Eg veit, at hesir vóru har, og at teir mistu synir í krígnum; og um eg var heima, har eg kundi tosa við fólk míni, kundi eg givið tær fleiri nøvn. Eg haldi,“ helt hann fram, „at fimm afturat vóru, umframt teir, sum eg havi nevnt.“

GSAM 340.2Fýra ár og meira av treiskum bardaga hjá suðrinum, til nærum helvtin av øllum teimum innkallaðu hermonnunum var mist við deyða í bardaga ella av sjúku, vísir eina sláandi uppfylling av omanfyri nevndu forsøgn.

GSAM 340Trælaverkið og kríggið

GSAM 340.3Tá ið frú White greiddi frá eini sjón, sum varð givin henni 4. januar 1862, segði hon:

GSAM 340.4„Túsundtals fólk vórðu eggjað til at lata seg skriva í herin við tí fatan, at hetta kríggið skuldi útrudda trælaverkið; men nú, tá ið tey vóru bundin, síggja tey, at tey eru vildleidd, at endamálið við hesum krígnum ikki er at avtaka trælaverkið, men at varðveita tað, sum tað er.“

GSAM 341.1Hetta omanfyri nevnda varð givið á eini tíð, tá ið hermenninir vóru kravdir at hjálpa til at senda aftur til húsbøndur sínar allar trælir, sum vóru flýddir inn um linjurnar hjá Sambandinum, og hermenninir verða lýstir sum sigandi: „Um vit eydnast at kúga hesan uppreistur, hvat er so vunnið?“ Teir svara mótleyst: „Einki. Tað, sum elvdi til uppreisturin, er ikki burtur. Trælaverkið, sum hevur oyðilagt tjóð okkara, verður latið liva og elva til ein annan uppreistur.“ Hesi orð, tikin úr Vitnisburði nr. 7, har ein hugtakandi frásøgn um kríggið verður givin í síni heild undir heitinum „Trælaverkið og kríggið“, siga ikki, at trælaverkið ongantíð fór at verða avtikið, men lýsa støðuna soleiðis, sum hermenninir tá sóu hana. Eitt sindur longur frammi í sama vitnisburði er ein forsøgn, sum ljóðar soleiðis:

GSAM 341Forsøgn um sigurin hjá norðrinum

GSAM 341.2„Og tó verður ein tjóðarfasta boðað! Harrin sigur: ‘Er hetta ikki tann fasta, sum eg havi valt: at loysa óndskapar bond, at taka hinar tungu byrðarnar burtur, at lata tey kúgaðu ganga frí, og at tit brótið alt ok?’ Tá ið tjóð okkara heldur ta føstu, sum Gud hevur valt, fer hann at taka ímóti bønum teirra, so langt sum kríggið viðvíkur; men nú hoyrir hann tær ikki.“

GSAM 341.3Teir, sum kenna søguna um kríggið, vita um ósigrar, vanlukkur, seinkingar o.s.fr., sum vóru knýttar at royndum norðursins at vinna á herunum í suðrinum fram til tíðina, tá ið frælsis-yvirlýsingin varð gjørd — 1. januar 1863. Hvussu skjótt komu ikki sigrarnir tá frá hesum degi til kríggið endaði! Hvussu týðilig var ikki uppfyllingin av hesi forsøgn frá 4. januar 1862 fyri teimum, sum fylgdu gongdini í verkinum! Eftir at byrðurnar vóru lyftar av, vóru bondini loyst og okið brotið av trælunum! Hvussu týðiligt var ikki, at Gud hoyrdi bønir fólks síns og vælsignaði royndina at enda kríggið, tá ið tey valdu ta føstu, sum honum dámdi!

GSAM 342Vitnisburður fyrrverandi guvernørans St. John

GSAM 342.1Í eini talu hjá fyrrverandi guvernørinum John P. St. John úr Kansas í Ottawa í Illinois, sum eg lurtaði eftir seinnapartin 29. juni 1891, segði hann soleiðis:

GSAM 342.2„Eg havi ongantíð verið so vónbrotin, sum tá ið [Konfederatarnir] slógu okkum við Bull Run. Men alt var ein partur av ætlan Guds. Hevði okkum eydnast at sligið [Konfederatarnar], høvdu politikararnir smíðað ein frið, og Sambandið hevði hildið fram við trælaverki, og vit høvdu havt tað enn í dag. Í tvey ár høvdu [Konfederatarnir] fyrimunin; men eftir at Lincoln hevði givið út hina gitnu frælsis-yvirlýsingina, høvdu vit vent okkum á Guds síðu, og tá kundu vit ikki tapa.“

Notes

  1. Sálmur 32:8. ↩
  2. Sálmur 124:1–3. ↩
  3. Hesar seinast nevndu upplýsingar vórðu sagdar av familju hansara við bróður Frederickson úr Dakota í apríl 1892. ↩
  4. Alfrøðin Britannica (níggjunda útgáva), bind 23, síða 780. ↩

Note

Back