Kapittul 3 — Hitt lovaða avkomið kemur
GSAM 57.1„Tá ið tíðin var fullkomin, sendi Gud Son sín, ... gjørdan undir lógini, fyri at keypa tey leys, sum vóru undir lógini, so at vit kundu fáa sonarrættin.“1
GSAM 57.2„Men honum, sum er mentur at styrkja tykkum eftir evangelii mínum og boðanini um Jesus Kristus, eftir opinberingini av loyndarmálinum, sum hevur verið hildið dult frá ævigum tíðum, men nú er opinberað og gjøgnum profetanna skriftir, eftir boði hins æviga Guds, kunngjørt øllum tjóðum til trúarinnar lýdni, honum, hinum eina vísu, veri dýrd við Jesusi Kristi um allar ævir.“2
GSAM 57.3„Við opinbering gjørdi hann mær loyndarmálið kunnugt, soleiðis sum eg frammanundan skrivaði stuttliga, ... sum í øðrum ættarliðum ikki varð gjørt menniskjasynum kunnugt, soleiðis sum tað nú er opinberað heilagu ápostlum hansara og profetum við Andanum.... Mær, sum eri minni enn hin minsti av øllum heilagum, varð henda náði givin, at eg skuldi boða heidningunum hitt óútgrundiliga ríkidømið í Kristusi og fáa øll at síggja, hvat felagsskapurin um loyndarmálið er, sum frá upphavi heimsins hevur verið fjalt í Gudi, sum skapaði alt við Jesusi Kristi.“3
GSAM 57.4Tað hevur verið sagt, at í Gamla testamenti liggur evangeliið fjalt; í Nýggja testamenti verður tað opinberað. Ein annar hevur orðað tað soleiðis: „Tá ið jødarnir vendu sær burtur frá Gudi, mistu teir í stóran mun sjónina fyri lærunum í siðaskipanini. Henda tænasta var stovnað av Kristusi sjálvum. Í hvørjum parti var hon eitt tekin um hann, og hon hevði verið full av lívi og andaligari vakurleika. Men jødarnir mistu hitt andaliga lívið úr siðum sínum og hildu seg fastar at deyðu formunum. Teir litu á offurini og fyriskipanirnar sjálvar í staðin fyri at hvíla á honum, sum tær vístu til.
GSAM 58Leitað eftir jarðligum harradømi
GSAM 58.1„Meðan jødarnir tráaðu eftir komu Messiasar, høvdu teir onga fatan av uppgávu hansara. Teir leitaðu ikki eftir frelsu frá synd, men eftir frælsi frá rómverjum. Teir væntaðu, at Messias skuldi koma sum ein sigursharri, bróta vald kúgarans og lyfta Ísrael upp til alheims harradømi. Soleiðis varð leiðin gjørd klár til at vraka Frelsaran.
GSAM 58.2„Fólkið, í sínum myrkri og kúgan, og høvdingarnir, sum tystu eftir valdi, longdust eftir komu hans, sum skuldi vinna á fíggindum teirra og reisa ríkið aftur hjá Ísrael. Teir høvdu granskað profetiini, men uttan andaliga innsýn. Tí løgdu teir ikki merki til skriftirnar, sum vísa á eyðmýkingina við fyrstu komu Krists, og nýttu tær skeivt, sum tala um dýrdina við afturkomu hansara. Hugmóð fjaldi sjón teirra; teir tulkaðu profetiini eftir egnum sjálvsøknum ynskjum sínum.
GSAM 58.3„Í meira enn túsund ár hevði jødiska fólkið bíðað eftir komu Frelsarans. Á henda hending høvdu teir sett sínar bjartastu vónir. Í sangi og profeti, í tempulsiði og húsabøn høvdu teir varðveitt navn hansara. Og kortini kendu teir hann ikki, tá ið hann kom. Tann elskaði á himni var teimum „sum ein rót úr turrari jørð“; hann hevði „onga mynd og ongan vakurleika“, og teir sóu ongan vakurleika í honum, sum teir skuldu tráað eftir. „Hann kom til sítt egna, og hansara egnu tóku ikki ímóti honum.““4
GSAM 58Av ættini hjá Dávidi
GSAM 58.4Tá ið tíðin, sum Dániel hevði sagt frá, nærkaðist, tá ið „Messias høvdingin“ — hin salvaði — skuldi koma fram, kundu jødarnir hava hugsað, og uttan iva hugsaðu teir soleiðis: Messias eftir holdinum skal vera av húsi og ætt Dávids, tí má føðing hansara vera í hesi ætt; og eftir reglum jødisku lógarinnar og siðum teirra skal hann salvast til almenna tænastu, tá ið hann er tríati ára gamal; og um hann skal vísa seg sum hin salvaði í tí aldri, má føðing hansara vera tríati ár áðrenn endan á teimum níggju og seksti vikum av árum, sum røkka fram til komu Messiasar.
GSAM 59Profetiir Símeons og Onnu
GSAM 59.1Um hetta mundið væntaði alt Ísrael. Áhugaðir og trúfastir lesarar av skriftunum bíðaðu eftir føðing hans, sum skuldi vera stjóri og høvdingi teirra. Við gamla og gudrættaða Símeon varð opinberað „við Heilaga Andanum, at hann skuldi ikki síggja deyðan, fyrr enn hann hevði sæð Harrans Kristus“.5
GSAM 59.2Tá ið tað lítla Frelsarabarnið varð borið í templið, kendi Símeon, at hetta barnið var tann, sum talan var um — Kristus. „Tá tók hann hann upp í ørmum sínum, lovaði Gudi og segði: Harri, nú letur tú tænara tín fara í friði eftir orði tínum; tí eygu míni hava sæð frelsu tína, sum tú hevur búgvið til fyri eygunum á øllum fólki: eitt ljós til at lýsa heidningunum og til dýrd fyri fólk títt Ísrael....“
GSAM 59.3„Og Símeon vælsignaði tey [Jósef og Mariu] og segði við Mariu, móður hansara: Hygg, hetta barnið er sett til falls og reisnar hjá mongum í Ísrael og til eitt tekin, sum skal verða mótmælt (ja, eitt svørð skal eisini stinga ígjøgnum tína egnu sál), so hugsanirnar í mongum hjørtum kunnu verða opinberaðar.“
GSAM 59.4„Og har var ein kvinna, Anna, ein profetessa, dóttir Fanúels, av ætt Asers.... Og hon kom í somu stund og takkaði eisini Harranum og talaði um hann við øll tey, sum bíðaðu eftir endurloysing í Jerusalem.“6
GSAM 59Einglar vitja hirðarnar
GSAM 59.5Áðrenn hetta hevði gleðiboðskapurin um føðing Frelsarans verið boðaður hirðunum á slættunum við Betlehem av einglum. Í lurtaandi oyrum hirðanna sungu einglarnir hesi ljóðfagru løg:—
GSAM 60Vísu menninir vitja Betlehem
GSAM 60.2Síðani komu vísu menninir úr eystri, sum høvdu sæð „stjørnuna rísa“, soleiðis sum Balaam hevði sagt. Teir fylgdu leiðbeining hennara og komu til Jerusalem, har teir máttu spyrja eftir nýfødda konginum. Tá ið teimum varð sagt, at Betlehem skuldi vera føðistaður hins tráaða, fóru teir víðari; og stjørnan, sum aftur kom fram, leiddi teir til tann eyðmjúka staðin, har Frelsarin lá. Har tilbóðu teir heilaga barnið, góvu tí gávur av gulli, roykilsi og myrru og fóru síðani ta longu leiðina heim.
GSAM 60Frelsarin tólv ára gamal
GSAM 60.3Frá barnaárum hansara til hann var tólv ára gamal er lítið skrivað um Kristus Frelsaran, uttan at hann vaks í vísdómi og vøkstri og undirgav seg lýðin foreldrum sínum. Men tá ið hann var tólv ára gamal og hevði fylgt Jósefi og Mariu til Jerusalem til árligu høgtíðina, undraði hann prestarnar har við vitinum, sum vísti seg í spurningum hansara og í svarunum upp á teirra trupulu spurningar. Frá hesi tíð, til hann fór undir almenna arbeiði sítt, varð eyðmjúka yrkið sum timburmaður heiðrað av honum, tá ið hann arbeiddi saman við Jósefi, manni Mariu.
GSAM 60Uppgáva Jóhannesar doyparans
GSAM 60.4Í seks mánaðir áðrenn almenna tænastu hansara varð uppgáva Krists boðað av Jóhannesi doypara. Fólkið kom í stórum mannfjøldum at lurta eftir Jóhannesi og verða doypt av honum. Meðan tey „væntaðu [at Messias skuldi koma], og øll hugsaðu [„røddust ella kjakast“, í breddanum] í hjørtum sínum um Jóhannes, um hann var Kristus ella ikki, svaraði Jóhannes og segði við øll: Eg doypi tykkum við vatni, men ein kemur, sum er sterkari enn eg, og eg eri ikki verdur at loysa skógvarreim hansara; hann skal doypa tykkum við Heilaga Andanum og eldi; hann hevur viftuna í hond síni, og hann skal reinsa treskigólv sítt heilt og savna hveitið í løðu sína, men agnið skal hann brenna við ósløkkjandi eldi.“7
GSAM 61Jesus verður doyptur
GSAM 61.1Meðan Jóhannes gjørdi dópssiðin, sá hann Jesus koma til sín fyri at verða doyptan og segði: „Hygg, Lamb Guds, sum tekur burtur synd heimsins.... Og Jóhannes vitnaði og segði: Eg sá Andan koma niður av himni sum eina dúgvu, og hann varð verandi yvir honum. Og eg kendi hann ikki; men hann, sum sendi meg at doypa við vatni, segði við meg: Tann, sum tú sært Andan koma niður á og verða verandi yvir, hann er tann, sum doypir við Heilaga Andanum. Og eg sá tað og vitnaði, at hesin er Sonur Guds.“8
GSAM 61Røddin av himni
GSAM 61.2Ikki bert varð Messiasleiki Krists váttaður við sjónligu niðurkomu Heilaga Andans í likamslíki sum ein dúgva, men eisini við eini rødd av himni. Í Matteusar evangelii lesa vit: „Tá ið Jesus var doyptur, steig hann alt fyri eitt upp úr vatninum; og sí, himnarnir vórðu latnir upp fyri honum, og hann sá Anda Guds koma niður sum eina dúgvu og koma yvir hann; og sí, ein rødd av himni segði: Hetta er elskaði Sonur mín, sum eg havi tokka til.“9
GSAM 61.3Hóast „Jóhannes gjørdi einki tekin“, vóru fólkið, tá ið tey sóu tað mikla valdið, sum fylgdi tænastu Krists, noydd at siga: „Alt, sum Jóhannes segði um henda mann, var satt.“10
GSAM 61Kristus salvaður eftir lógini
GSAM 61.4Í sambandi við frásøgn Lukas um dópin og somu salving við Heilaga Andanum í líki sum ein dúgva lesa vit: „Jesus sjálvur var um tríati ára gamal.“11
GSAM 62.1Eftir langa føstu Harrans okkara í fjøruti dagar og hørðu freistingarnar frá djevlinum í oyðimørkini, sum komu beint eftir dópin, kom hann „til Nazaret, har hann var uppaldur; og sum siður hansara var, fór hann inn í samkomuhúsið sabbatinum og reisti seg at lesa.... Andi Harrans er yvir mær, tí hann hevur salvað meg at boða fátækum evangeliið.... Og hann fór at siga við tey: Í dag er hetta skriftorðið gingið út í oyrum tykkara.“12
GSAM 62Tíðin er gingin út
GSAM 62.2Markus sigur í frásøgn síni um somu hending: „Tíðin er gingin út, og ríki Guds er nær; iðrið tykkum og trúgvið evangelii.“13 Tíðin, sum var spádd, at hin salvaði skuldi vísa seg, var komin. Salvingin við Heilaga Andanum var farin fram við dópin, og nú fór hann undir tænastu sína júst í teirri tíð og á tann hátt, sum hinir heilagu profetarnir í forðum høvdu sagt.
GSAM 62Sjónligt prógv um Messiasleika Krists
GSAM 62.3Tænastu Krists fylgdi ein støðug gerð av undrum, sum fyri fólkið, sjálvt um tað ikki skilti líknilsini og orð hansara til fulnar, vóru eitt sjónligt prógv um, at hann var Immanuel, ella at „Gud var við honum“.14 Í hesum undrum gav Kristus heiminum ikki bert prógv um vald Guds í sær sjálvum, men eisini eina veruliga sýning av lyndi Guds og kærleika hansara. Tá ið Filippus, eftir trý ár í støðugum felagsskapi við Kristus og eftir at hava sæð hansara miklu undur, segði: „Harri, vís okkum Faðirin, og tað er nóg mikið fyri okkum“, segði Jesus við hann: „Havi eg verið so leingi hjá tykkum, og kennir tú meg kortini ikki, Filippus? Tann, sum hevur sæð meg, hevur sæð Faðirin; hvussu kanst tú tá siga: Vís okkum Faðirin? ... Trúgv mær, at eg eri í Faðirinum, og Faðirin er í mær; annars trúgvið mær fyri sjálvra verkanna skuld.“15
GSAM 63Jóhannes í iva
GSAM 63.1Hóast Jóhannes við dópin hjá Kristusi hevði sæð sjónligu niðurkomu Heilaga Andans og hoyrt røddina av himni kunngera, at hann var Sonur Guds, og sjálvur hevði sagt, at hann var „Lamb Guds, sum tekur burtur synd heimsins“, tóku hendingarnar seg so øðrvísi út enn hann hevði væntað, at hann í myrka fongsli sínum varð órógvaður og ørkymlaður.
GSAM 63.2„Sum lærisveinarnir hjá Frelsaranum skilti Jóhannes doypari ikki eðlið í ríki Krists. Hann væntaði, at Jesus skuldi taka trónu Dávids; og sum tíðin leið, og Frelsarin ikki kravdi kongligt vald, varð Jóhannes í iva og órógvaður.“16 „Hann kallaði tveir av lærisveinum sínum til sín og sendi teir til Jesus og segði: Ert tú tann, sum koma skal, ella skulu vit vænta ein annan?“ „Í somu stund grøddi hann [Jesus] mong frá sjúkum teirra og plágum og frá illum andum, og mongum blindum gav hann sjón. Tá svaraði Jesus og segði við teir: Farið avstað og sigið Jóhannesi, hvat tit hava sæð og hoyrt.“17
GSAM 63.3Tað var torført hjá jødunum, og enntá hjá lærisveinunum, at síggja greitt mong sannindi, sum Frelsarin segði, tí teir vóru so fastir í trúnni á, at tá ið Messias kom, skuldi hann bróta rómverska okið, sum nívdi teir so nógv, og beinanvegin endurreisa ríki Dávids og ráða sum jarðligur kongur.
GSAM 63.4Jesus byrjaði boðan sína við at siga: „Iðrið tykkum, tí ríki himinsins er nær.“18 Tá ið teir tólv ápostlarnir vórðu sendir út, bóru teir sama boðskap: „Ríki himinsins er nær.“19 Seinni í tænastu hansara, tá ið teir sjeyti vórðu sendir út, vóru orðini: „Ríki Guds er komið nær til tykkara.“20
GSAM 64Fólkið undrast á verk Krists
GSAM 64.1Undursomu orð og læra Krists fingu fólkið at siga: „Eingin maður hevur talað soleiðis sum hesin maður.“21 Og tá ið hann grøddi hin blinda og málleysa, „undraðist alt fólkið og segði: Er hetta ikki sonur Dávids?“22 ella við øðrum orðum: Er hetta ikki avkomið hjá Dávidi, hin lovaði Frelsarin? „Tá ið hann var komin til heimstað sín, lærdi hann tey í samkomuhúsi teirra, so tey undraðust og søgdu: Hvaðani hevur hesin maður henda vísdóm og hesi stórverk? Er hetta ikki sonur timburmannsins? Eitur ikki móðir hansara Maria? Og eru brøður hansara ikki Jákup, Jósef, Símun og Judas?“23
GSAM 64.2Um triðja árið í tænastu Krists, tá ið hann var í templinum til vígsluhøgtíðina, komu jødarnir kring hann og søgdu við hann: „Hvussu leingi heldur tú okkum í iva? Um tú ert Kristus, sig okkum tað greitt.“24 Árið frammanundan, tá ið hann hevði gjørt tað mikla undrið at metta fimm túsund við „fimm byggbreyðum og tveimum smáum fiskum“, „skildi hann, at teir vildu koma og taka hann við valdi og gera hann til kong; [tí] fór hann aftur upp í fjallið.“25
GSAM 64Kristus lærir lærisveinarnar um deyða sín
GSAM 64.3Tá ið Kristus lærdi lærisveinar sínar, legði hann dent á at beina burtur hugsanina um eitt jarðligt ríki, sum skuldi byrja beinanvegin, og vísa teimum, at hann mátti doyggja og rísa upp aftur, fara burtur og koma aftur. Tí spurdi hann teir: „Hvat tá, um tit síggja Menniskjasonin fara upp hagar, sum hann var frammanundan?“26 Eftir at hann hevði boðið teimum „at siga ongum, at hann var Jesus Kristus“, lesa vit: „Frá teirri stund fór Jesus at vísa lærisveinum sínum, at hann mátti fara til Jerusalem og líða nógv frá teimum elstu og høvuðsprestunum og teimum skriftlærdu og verða dripin og rísa upp aftur triðja dagin. Tá tók Pætur hann til síðis og fór at átala hann og segði: Gud náði teg, Harri; hetta skal als ikki henda tær.“27
GSAM 65.1Samtíðis segði hann við teir, at nakrir, sum stóðu har, ikki skuldu doyggja, fyrr enn teir høvdu sæð Menniskjasonin koma í ríki sínum.28 Umleið átta dagar seinni varð henda profetiin uppfylt; og Pætur ápostul vísir til hesa „sjón“ av Kristusi, sum kom í ríki sínum, sum prógv um, at hin veruliga afturkoma Krists enn er framtíðarhending.29
GSAM 65.2Eina ferð, tá ið Kristus og lærisveinar hansara vóru í Galileu, segði Jesus við teir: „Menniskjasonurin skal verða svikin í hendur manna; teir skulu drepa hann, og triðja dagin skal hann rísa upp aftur. Og teir vóru sera sorgarbundnir.“30 Og kortini skildu teir ikki, hvat hann meinti, tí meðan hann royndi at festa í hug teirra tann hátíðarliga sannleikan um deyða og uppreisn sína, kjakaðust teir sínámillum um, hvør skuldi vera størstur í ríki himinsins.31
GSAM 65.3Eina aðru ferð segði Pætur við Jesus: „Vit hava slept øllum og fylgt tær; hvat skulu vit tá fáa? Og Jesus segði við teir: Sanniliga sigi eg tykkum: Tit, sum hava fylgt mær, skulu í endurføðingini, tá ið Menniskjasonurin situr í hásæti dýrdar sínar, eisini sita á tólv hásætum og døma tær tólv ættir Ísraels.“32 Kortini var hugsanin um eitt ríki, sum skjótt skuldi verða stovnað, ovast í hugum teirra, og teir fóru, sum menniskju, at leita eftir hægsta sessinum í ríkinum.
GSAM 65.4Tá kemur hin metnaðarfulla móðir Jákups og Jóhannesar, synir Sebedeusar, og biður Kristus um, at synir hennara skulu fáa høgar støður — annar høgrumegin og hin vinstrumegin hásæti hansara; ella kanska annar verða forsætisráðharri í stjórnini og hin uttanríkisráðharri. Men Kristus segði greitt: „Tit vita ikki, hvat tit biðja um.“33
GSAM 66Triumfalsk innreið í Jerusalem
GSAM 66.1Ikki langt frá hesi tíð hendi ein stór og óvæntað hending. Tað var, at Lazarus varð reistur upp úr grøvini, hann, sum hevði verið deyður í fýra dagar. Eitt so stórt undur eggjaði fólkinum og gjørdi tað so bilsið, at fariseararnir vórðu bangnir; teir kallaðu saman ráð beinanvegin saman við prestunum, og í samráðingum sínum spurdu teir: „Hvat skulu vit gera? Tí hesin maður ger mong undur. Lata vit hann vera soleiðis, fara øll at trúgva á hann, og rómverjarnir koma og taka frá okkum bæði stað okkara og tjóð okkara.“34 Meðan eitt sataniskt vald niðaneftir soleiðis tók fast í teimum, sum royndu at oyða Kristus, rørdi eitt vald omanifrá fjøldirnar til at geva honum dýrd og fullføra tað, sum var sagt um hann.
GSAM 66.2Við hendingina, sum nevnd er omanfyri, fór fólkið út í stórum tali, ikki bert fyri at síggja Jesus, men eisini Lazarus, sum hann hevði reist upp frá deyðum. Nú tóktist teimum vist, at Jesus var kongur teirra, sum tey leingi høvdu bíðað eftir, og tá ið tey hittu hann á vegnum móti Jerusalem, sitandi á einum asnaunga, komu orð skriftarinnar teimum týðiliga í hug: „Óttast ikki, dóttir Sion; sí, kongur tín kemur, sitandi á einum asnaunga.“35 Eitt ógvisligt sigursróp steig upp frá hesi stóru fjøld og órógvaði teir kaldu og útspekulerandi fariseararnar nógv. Teir søgdu sínámillum: „Síggja tit ikki, at tit einki vinna? Sí, allur heimurin fer aftan á honum.“36 Tá ið teir bóðu Kristus steðga rópinum, svaraði hann: „Eg sigi tykkum, at um hesir tiga, fara steinarnir beinanvegin at rópa.“37 Harrin hevði sagt um henda dag: „Rópið,“ og um fólkið ikki gjørdi eftir orði hansara, hevði hann givið steinunum á gøtuni rødd, og teir høvdu rópt; tí orð hansara mátti verða fullført.
GSAM 66Kristus skal fara burtur og koma aftur
GSAM 66.3Frelsari okkara royndi ikki bert at leiða huga lærusveinanna at tí, at hann skuldi doyggja og rísa upp aftur, men hann vildi eisini læra teir, at ríkið ikki skuldi koma, fyrr enn hann var farin burtur og komin aftur. Um krossfesting sína segði hann: „Og tá ið eg verði lyftur upp frá jørðini, skal eg draga øll til mín. Hetta segði hann fyri at vísa, hvørjum deyða hann skuldi doyggja. Fólkið svaraði honum: Vit hava hoyrt úr lógini, at Kristus verður verandi um ævir; hvussu kanst tú tá siga, at Menniskjusonurin má verða lyftur upp? Hvør er hesin Menniskjusonurin?“38
GSAM 67.1Fyri at prenta tað enn betur í huga lærusveinanna, at hann skuldi fara burtur og koma aftur, áðrenn ríki hansara varð stovnað á jørðini, segði hann: „Børn míni, enn eina stutta stund eri eg hjá tykkum. Tit skulu leita eftir mær; og sum eg segði við jødarnar: Hagar sum eg fari, kunnu tit ikki koma, soleiðis sigi eg nú eisini við tykkum.... Simun Pætur segði við hann: Harri, hvar fert tú? Jesus svaraði honum: Hagar sum eg fari, kanst tú ikki fylgja mær nú; men seinni skalt tú fylgja mær.“39 Síðan setti hann mót í óttafullu og sorgarbundnu hjørtu teirra við hesum orðum: „Hjarta tykkara órógvist ikki! Tit trúgva á Gud, trúgvið eisini á meg! Í húsi Faðirs míns eru nógvir bústaðir; var tað ikki so, hevði eg sagt tykkum tað. Eg fari at gera tykkum stað til reiðar. Og tá ið eg eri farin og havi gjørt tykkum stað til reiðar, komi eg aftur og taki tykkum til mín, so at eisini tit kunnu vera, har sum eg eri.“40
GSAM 67Líknilsið um hin ættstóra mannin
GSAM 67.2Aftur royndi Frelsarin at rætta ta skeivu hugsanina, at ríkið skuldi koma alt fyri eitt. Meðan hann og lærusveinarnir fóru niðan til Jerúsalem, nýtti hann hetta líknilsið: „Ein ættstórur maður fór av stað til eitt fjarskotið land at fáa kongsvald og síðani koma aftur. Hann kallaði tíggju tænarar sínar til sín, gav teimum tíggju pund og segði við teir: Rekið handil við hesum, inntil eg komi aftur.... Og tað hendi, tá ið hann kom aftur og hevði fingið kongsvaldið, at hann beyð, at teir tænarar, sum hann hevði givið peningin, skuldu verða kallaðir til hansara, so at hann kundi fáa at vita, hvussu nógv hvør teirra hevði vunnið við handli.“41 Í hesum líknilsi lýsir Harrin seg sjálvan sum hin ættstóra mannin. Hann skuldi fara til eitt fjarskotið land — til Faðir sín — og har taka ímóti ríkinum, áðrenn hann kom aftur at ráða.
GSAM 68.1Sum svar upp á spurning lærusveinanna: „Hvat skal vera tekinið um komu tína og enda heimsins?“42 greiddi Frelsarin teimum frá teimum hendingum, sum skuldu fara fram gjøgnum ta stóru trongd, ið skuldi koma yvir samkomuna, og frá teimum ávísu teknum, ið skuldu síggjast. Tá ið hesi komu til sjóndar, kundu teir vita, at koma hansara var nær, beint fyri durum, og at tað ættarliðið, sum sá tey, ikki skuldi ganga burtur, fyrr enn hann kom.43
GSAM 68Allir lærusveinarnir fara frá honum
GSAM 68.2Men hóast alla ta frálæru, sum Kristus hevði givið ápostlunum um deyða sín og niðurlæging sína, skildu teir als ikki tann sannleikan, sum hann hevði lært teir um rættargongdina móti sær og krossfesting sína. Teir fataðu sannleikan so illa, at tá ið royndin kom, doyði vón teirra, og teir allir „fóru frá honum og flýddu“.44 Sjálvt Pætur, hin altíð so ídni Pætur, sum so treystliga hevði vissað hann um, at um so øll fóru frá honum, skuldi hann ongantíð gera tað, avnoktaði fáar tímar seinni Harra sín og svór, at hann ikki kendi mannin. Teir vóru so seinir at skilja orð Harrans um, at hann triðja dagin eftir krossfesting sína skuldi rísa upp frá deyðum, at teir spurdu og tosaðu sínámillum um, „hvat tað mundi merkja at rísa upp frá deyðum.“45 Ja, so lítla trúgv høvdu teir, at tá ið hann var deyður og likam hansara var lagt í nýggju grøv Jósefs, fóru teir at fyrireika at salva hann. Tá ið vónin var farin — jarðað saman við Kristi í grøvini — hvør sabbatsdagur var hetta ikki hjá lærusveinunum! Við hjørtum tyngdum av sorg og vónbroti og ongum miskunnsomum og samkennandi Frelsara nær hjá at ugga og styrkja, honum, hvørs lív hevði verið fult av eymleika og miskunnargerðum, hvussu hjálparleysir vóru teir ikki!
GSAM 69Sterkar hendingar uppreisnarmorgunin
GSAM 69.1Tað lýsir av morgni á fyrsta degi í vikuni! Hvør rørsla í himli og á jørð! Ein veldigur eingil kemur niður úr dýrdarinnar bústøðum til grøv Jósefs við einum boðskapi, ið býður Syni Guds at rísa upp. „Og sí, ein stórur jarðskjálvti varð; tí eingil Harrans steig niður av himli, kom og velti steinin frá gravarmunnanum og setti seg á hann. Andlit hansara var sum snarljós og klæði hansara hvít sum kavi. Og av ótta fyri honum skulvu vaktarmenninir og vórðu sum deyðir.“46 „Nógv likam av teimum heilagu, sum sovnað vóru, risu upp, og eftir uppreisn hansara komu tey út úr grøvunum, fóru inn í hin heilaga staðin og sýndu seg fyri mongum.“47 Hugsið tykkum slík vitjandi í Jerúsalem, við dyrnar hjá vinum sínum, við boðskapinum um, at hin krossfesti Kristus var risin upp frá deyðum, og at eisini tey við mátti hansara vóru vakt til lívs fyri at bera vitni um uppreisn hansara. Hvør ferð var ikki á lærusveinunum og teimum heilagu kvinnunum, sum runnu higar og hagar fyri at bera tey gleðiboð: „Hann er risin upp frá deyðum, tí vit hava sæð hann og tosað við hann!“
GSAM 69Jesus gongur út á bygd
GSAM 69.2„Og sí, tveir teirra fóru sama dag til eina lítla bygd, sum æt Emmaus og var um seksti áttandapartar av eini míl [sjey og ein hálv míl] frá Jerúsalem. Og teir tosaðu sínámillum um alt hetta, sum hent var. Og tað hendi, meðan teir tosaðu saman og umrøddu hetta, at Jesus sjálvur kom til teirra og gekk saman við teimum. Men eygu teirra vórðu hildin aftur, so at teir ikki kendu hann. Og hann segði við teir: Hvat er tað, tit ganga og tosa um tykkara millum og eru so sorgarbundnir? Annar teirra, sum æt Kleopas, svaraði honum: Ert tú hin einasti fremmandi í Jerúsalem, sum ikki veit, hvat har hevur hent hesar dagarnar? Og hann segði við teir: Hvat tá? Teir søgdu við hann: Tað við Jesusi úr Nasaret, sum var ein profetur, veldigur í verki og orði fyri Gudi og øllum fólkinum; og hvussu høvuðsprestarnir og ráðharrar okkara hava latið hann verða dømdan til deyða og krossfest hann. Men vit høvdu vónað, at tað var hann, sum skuldi loysa Ísrael út; og umframt alt hetta er í dag triði dagurin, síðan hetta hendi. Ja, eisini nakrar kvinnur í okkara fylgi hava gjørt okkum ovfarnar; tær vóru tíðliga við grøvina, og tá ið tær ikki funnu likam hansara, komu tær og søgdu, at tær eisini høvdu sæð eina sjón av einglum, sum søgdu, at hann livdi. Og nakrir teirra, sum vóru saman við okkum, fóru til grøvina og funnu tað júst soleiðis, sum kvinnurnar høvdu sagt; men hann sóu teir ikki.
GSAM 70.1„Tá segði hann við teir: Tit óvitugu og seinhjartaðu at trúgva øllum tí, sum profetarnir hava talað! Mátti ikki Kristus líða hetta og so ganga inn til dýrd sína? Og hann byrjaði við Mósesi og øllum profetunum og útlegði fyri teimum tað, sum skrivað stóð um hann í øllum skriftunum.“48 Tá ið hann skuldi eta saman við teimum, breyt hann breyðið og takkaði, „og eygu teirra vórðu latin upp, og teir kendu hann.... Og teir søgdu hvør við annan: Brann ikki hjarta okkara í okkum, meðan hann talaði við okkum á vegnum og læt skriftirnar upp fyri okkum?“49
GSAM 70.2Nú síggja lærusveinarnir umsíðir, eftir at málið er gjørt teimum til fulnar greitt, at deyði og uppreisn hoyrdu við til gerning Frelsarans. Men hvussu fara teir at líta at spurninginum um ríki hansara?
GSAM 70.2„Eftir líðing sína sýndi hann seg livandi fyri teimum við mongum ósvikaligum prógvum, og teir sóu hann í fjøruti dagar, meðan hann talaði um tað, sum hoyrir Guds ríki til. Og tá ið hann var saman við teimum, beyð hann teimum ikki at fara úr Jerúsalem, men bíða eftir fyrijáttan Faðirsins, sum tit, segði hann, hava hoyrt meg tala um. Tí Jóhannes doypti við vatni, men tit skulu verða doyptir við Heilagum Anda, áðrenn mangir dagar eru umlidnir.
GSAM 71Ætlar tú nú at endurreisa ríkið?
GSAM 71.1„Tá ið teir tí vóru komnir saman, spurdu teir hann: Harri, ætlar tú um hesa tíð at endurreisa Ísrael ríkið? [Tað var, sum søgdu teir: Vit hava lært, at tað var neyðugt, at tú skuldi verða krossfestur og rísa upp frá deyðum eftir skriftunum, men ætlar tú ikki at endurreisa ríkið nú?] Og hann segði við teir: Tað er ikki tykkara at vita tíðir ella løtur, sum Faðirin hevur ásett í egnum valdi. Men tit skulu fáa mátt, tá ið Heilagi Andin kemur yvir tykkum, og tit skulu vera vitni míni bæði í Jerúsalem og í øllum Judea og Samaria og alt til ytstu endamørk jarðarinnar. Og tá ið hann hevði sagt hetta, varð hann tikin upp, meðan teir hugdu at, og eitt skýggj tók hann burtur úr eygsjón teirra. Og meðan teir stardu upp móti himli, har hann fór upp, sí, tá stóðu tveir menn hjá teimum í hvítum klæðum. Teir søgdu eisini: Tit galileisku menn, hví standa tit og stara upp til himmals? Hesin sami Jesus, sum er tikin upp frá tykkum til himmals, skal koma aftur á sama hátt, sum tit hava sæð hann fara til himmals.“50
GSAM 71Jesus skal verða verandi í himli, til alt verður endurreist
GSAM 71.2Nú Frelsarin var farin frá teimum, og teir av sonnum høvdu sæð hann „fara upp hagar, sum hann var áður“, høvdu teir vissu um, at Heilagi Andin skuldi læra teir um tíðina, tá ið ríkið skuldi koma. Tí segði Pætur, tá ið hann eftir at hava fingið Andan lærdi fólkið: „Hann skal senda Jesus Kristus, sum frammanundan varð boðaður tykkum; hann má himmalin hýsa, inntil tær tíðir koma, tá ið alt verður endurreist, sum Gud hevur talað um við munni allra heilagu profeta sína, síðan heimurin varð til.“51
GSAM 71.3Heilagi Andin gav eisini Pæturi ápostli vitan um teir tríggjar heimarnar: Fyrst tann undan flóðini, sum varð oyðilagdur við vatni; síðan henda heim, sum er goymdur til eld — eld, sum er goymdur í jørðini, soleiðis sum Endurskoðaða týðingin sigur — tann eld, sum skal føra gudleys menn í glatan, undirgang og oyðing; og í triðja lagi ta nýggju jørðina, „har rættvísi býr“, ella, sum summi týða tað, „har hini rættvísu skulu búgva.“52
GSAM 72.1Paulus ápostul greiddi frá uppreisn Guds fólks og frá tí, at øll hansara heilagu skulu verða umbroytt frá deyðiligum til ódeyðilig „í einum eygnabragdi, tá ið hin síðsti lúðurin ljóðar“. Hann segði korintmonnum, at Kristus nú situr í hásæti Faðirs síns og verður har verandi, til allir fíggindar hansara eru lagdir undir hann. Tað er, til Faðirin gevur honum ríkið — hansara ríki — í hendur, sum spátt er í Dániel 7:13, 14; Sálmunum 2:8, 9. Fyri samkomuni í Tessalonika lýsti hann komu Krists og uppreisnina sum einastu vón teirra og sum ta sonnu troystina, tá ið deyðans hond hevði skilt tey frá sínum kæru.53
GSAM 72Tíðin fyri afturkomu Meistarans er ókend
GSAM 72.2Enn hevði samkoman onga vissa vitan um, nær Meistarin fór at koma aftur. Tá ið ápostulin í fyrra brævi sínum til tessalonikumenn segði: „Vit, sum liva og verða eftir, skulu verða rykt upp,“ hildu brøðurnir hann meina, at Kristus skuldi koma, meðan summir teirra enn vóru á lívi. Í seinna brævi sínum rættar hann skeivu fatan teirra av brævinum og sigur teimum, at „tann dagur kemur ikki, uttan at fráfallið fyrst kemur, og syndarinnar maður verður opinberaður, glatanarsonurin, sum setur seg ímóti og hevjar seg upp yvir alt, sum kallast Gud ella verður tilbiðið.“54
GSAM 72Fráfallið
GSAM 72.3Og enn má samkoman trilva seg fram í myrkri viðvíkjandi tíðini fyri afturkomu Krists. Brøðurnir hava lært, at eitt fráfall skal koma; men spurningurin var, hvussu leingi tað skuldi vara. Seinni varð svar givið Jóhannesi, meðan hann var í sjón á oynni Patmos, í teimum ímyndum, sum standa í tólvta og trettanda kapitli í Opinberingini — „eina tíð og tíðir og hálva tíð“, „tveir og fjøruti mánaðir“, „tólv hundrað og seksti dagar“ (ár); men enn var tann hendingin ikki farin fram, sum skuldi marka byrjanina á hesum langa tíðarskeiði. Samkoman vónaði tí enn og bíðaði eftir komu Krists uttan við vissu at kenna nágreiniligu tíðina, tá ið hann skuldi birtast; tí tá ið henda trongdartíð var liðin, skuldi enn eitt stutt skeið við stríði og sigri standa eftir hjá tí samkomuni, sum var „leivdin“.55
GSAM 73.1Tá ið frásagnir Nýggja Testaments enda, stendur evnið um afturkomu Krists greitt fyri okkum. Umleið eitt av hvørjum tríati versum nevnir á onkran hátt afturkomu Harra okkara Jesu Krists. Um hetta og um støðu samkomunnar til hesa vón gjøgnum øldirnar fram til okkara tíð skrivar Robert Patterson, D.D., í einum blaði, sum eitur Interior, undir yvirskriftini „Hin sæla vónin“, soleiðis: —
GSAM 73Hitt jarðiska túsundáraríkið — Patterson
GSAM 73.2„Tá ið Harri okkara fór frá samkomu síni á jørðini til Faðirin, læt hann hana eftir í sorg. Teir fimm hundrað lærusveinar hansara vóru umgirdir av øllum heiminum av fíggindum hansara, sum ein av teimum hægstu andaverunum hevði skipað í andkristilig trúarsamfeløg og stjórnir, drivin av tí eitrandi illvilja og lærd av royndum gjøgnum øldir í teimum munabestu hættunum at oyðileggja. Harrin kendi væl vanda okkara; heldur ikki í seinastu talum sínum gjørdi hann hann minni ella lovaði, at fíggindaskapur heimsins og trongd samkomunnar skuldu minka. Men hann lovaði, at hann sjálvur skuldi koma aftur at fella fíggindar sínar, og at hann skuldi halda okkum uppi til tann sæla dagin. ‘Heimurin hatar tykkum. Í heiminum skulu tit hava trongd. Tit skulu gráta og vena tykkum, men heimurin skal gleðast. Tit skulu syrgja, men sorg tykkara skal verða til gleði.... Eisini tit hava tí nú sorg, men eg skal síggja tykkum aftur, og hjarta tykkara skal gleðast, og eingin tekur gleði tykkara frá tykkum. Fari eg burtur, komi eg aftur og taki tykkum til mín, so at eisini tit kunnu vera, har sum eg eri.’
GSAM 74.1„Hetta var tann sæla vónin um, at hann sjálvur skuldi koma aftur, sum hann uggaði samkomu sína við, tá ið hann sjálvur fór burtur. Hann segði, at alla ta tíð, hann var burtur, máttu vit líða trongd; og soleiðis hevur tað eisini verið. Um vit skulu njóta nakað tíðarskeið við ytri friði, meðan hann er burtur, um samkoma hansara skal verða bjargað undan álopum heimsins, um nøkur tíð við reinleika skal koma, tá ið illgresið ikki veksur millum hveitina, ella um hann við komu sína skal verða fagnaður av fólkinum á eini jørð, sum er full av dýrd Harrans, ella enntá yvirhøvur vera førur fyri at finna trúgv á jørðini, so fer hetta at koma honum ógvuliga óvart við. Jesus visti ikki um hetta túsundáraríkið. Vit siga, at hann ikki visti um tað, tí hann segði okkum ikki frá tí; og hann sigur: ‘Eg havi kallað tykkum vinir, tí alt tað, sum eg havi hoyrt frá Faðir mínum, havi eg kunngjørt tykkum.’ Men í øllum talum og líknilsum hansara er ikki minsta ábending um, at vit skulu vóna nakað tíðarskeið við friði ella dýrd undan komu hansara. Ápostlarnir vita heldur einki um eitt túsundáraríki uttan Kristus. Í trý hundrað ár eftir at Harri okkara fór burtur, var sæla vón samkomunnar vónin um afturkomu hansara.
GSAM 74.2„Men tá ið brúður Krists, sum hitt fyrisagda fráfall hennara tók at breiða seg, fór at ugga seg í fráveru hansara við vinalagi konganna á jørðini, vendi hon heilt natúrliga eygunum burtur frá eysturhimlinum og frá afturkomu Harra síns, sum skuldi gera enda á hennara veraldliga stórleika. Tá ið trúbótarmenninir settu lúður evangeliumsins at munni sínum ... vórðu dreymarnir um eitt túsundáraríki uttan Kristus alt fyri eitt sópaðir burtur, ... og samkoman fór aftur at vænta komu Harrans, sum skuldi gera enda á antikristi.... Í brøvum sínum, prædikum og trúarjáttanum boðaðu trúbótarmenninir vón sína um, at Kristus skuldi koma undan túsundáraríkinum.
GSAM 74.3„Trúarfundurin í Westminster endar trúarjáttan sína við at játta trúnna á afturkomu Harrans í orðum, sum til fulnar lýsa trúnna hjá teimum, ið vænta komu hansara undan túsundáraríkinum. Teir boða hetta við hesum álvarsomu orðum: ‘Eins og Kristus vil, at vit skulu vera fullvís í, at ein dómsdagur kemur, bæði fyri at halda øllum menniskjum frá synd og fyri at geva teimum gudrøknu størri troyst í mótgongd teirra, so vil hann eisini, at tann dagurin skal vera menniskjum ókendur, so at tey kunnu kasta alt holdligt tryggleikaálit frá sær og altíð vaka, tí tey vita ikki, hvørja stund Harrin kemur; og so at tey altíð kunnu vera til reiðar at siga: Kom, Harri Jesus, og kom skjótt!’56
GSAM 75.1„Trúbótarfedrar okkara styrktu hjørtu síni við at vænta komu Harrans og settu mót hvør í annan við rópinum: ‘Haldið støðuna! Tí hann kemur við herfylkjum til hjálpar.’ Henda hugsan er nýliga tikin upp í ein væl umtóktan vekingarsálm, men hon var kend hjá teimum gomlu skotsku sáttmálamonnunum.
GSAM 75.2„Men áðrenn langt um leið tók eitt annað fráfall frá trúnni seg upp millum tær endurbøttu samkomurnar. Í Skotlandi var tað kent sum moderatisma, í Onglandi sum arianisma og seinni sum breiðkirkjulig rørsla; í Amerika kallaði tað seg unitarismu, og í Týsklandi rationalismu. Við at seta menniskjaliga vitið sum dómara og okkara ógvuliga avmarkaðu eygleiðingar í nýggjari tíð sum prógv, og við at nokta, at nøkur hending kundi fara fram uttan eftir teimum eygleiddu náttúrulógunum, gjørdi tað Jesus til ein jødiskan rabbina, nakað framman fyri samtíð sína, men als ikki kunnugan við nútíðar vísindi. Sjálvandi varð hugsanin um, at ein slíkur persónur skuldi koma aftur úr hinum ósjónliga heiminum at ráða á jørðini, víst til hebraiska gudalæru.
GSAM 75Daniel Whitby um túsundáraríkið
GSAM 75.3„Fyrijáttanirnar um afturkomu hansara og kongsvald á jørðini vórðu tulkaðar sum bert at merkja útbreiðslu evangeliums hansara og at ein stórur partur av heiminum skuldi geva seg undir kristindómin í túsund ár ella, sum summi hildu, 360.000 ár; í hesi tíð skuldi mannaættin fara fram í mentan og verkligum kunnleika og njóta ein frið og eina vælferð, sum eingin áður hevði kent. Og við endan á hesum langa tíðarskeiði, sum var ov vítt til, at vanligt mannavit kundi skoða yvir tað, mundi møguliga ein stór náttúruumvelting fara fram, og tá kundi verða sagt, at Harrin skuldi koma og oyðileggja heimin og kalla mannaættina til dóms. Henda læra varð útgreinað og gjørd vælumtókt av einum enskum skriftútleggjara, sum æt Whitby [Daniel Whitby doyði í 1726]. Útgivna brævaskifti hansara prógvar, at hann var arianari, men skriftútleggingar hansara vóru vælumtóktar millum hansara egnu líkar, og túsundáraríkið, sum hann hevði hugsað sær til, varð væl móttikið av mongum rætttrúgvandi stuðulsmóttakarum og vinum hjá ríkiskirkjunum í Evropa, tí tað lovaði teimum tíggjund og heiður um langar tíðir. Við ávirkan teirra varð henda læra flutt til Amerika, har hon alt fyri eitt varð nýtt sum tilfar til innantóm orð og hátíðarligar endar í almennum talum.“
GSAM 76.1Hetta vóru tær lærur, ið vóru at finna í ymsum pørtum heimsins, tá ið vit nærkast teirri tíð, tá ið Harrin sendi út hina álvarsomu ávaringina um komu sína, at hon var „beint fyri durum“.
Notes
- Galatabrævið 4:4, 5. ↩
- Rómverjabrævið 16:25-27. ↩
- Efesusbrævið 3:3-9. ↩
- Tráanin hjá øldunum, s. 29, 30-34. ↩
- Lukas 2:26. ↩
- Lukas 2:28-38. ↩
- Lukas 3:15-17. ↩
- Jóhannes 1:29-34. ↩
- Matteus 3:16, 17. ↩
- Jóhannes 10:41. ↩
- Lukas 3:23. ↩
- Lukas 4:16-21. ↩
- Markus 1:15. ↩
- Ápostlasøgan 10:38; Jóhannes 3:2. ↩
- Jóhannes 14:8-11. ↩
- Tráanin hjá øldunum, s. 215. ↩
- Lukas 7:19-22; Matteus 11:4. ↩
- Matteus 4:17. ↩
- Matteus 10:7. ↩
- Lukas 10:9. ↩
- Jóhannes 7:46. ↩
- Matteus 12:23, ↩
- Matteus 13:54, 55. ↩
- Jóhannes 10:24. ↩
- Jóhannes 6:15. ↩
- Jóhannes 6:62. ↩
- Matteus 16:20-22; Markus 9:31. ↩
- Matteus 16:28; Lukas 9:27. ↩
- Seinna bræv Pæturs 1:16-19. ↩
- Matteus 17:22, 23. ↩
- Matteus 18:1; Markus 9:33, 34. ↩
- Matteus 19:27, 28; Lukas 22:28-30. ↩
- Matteus 20:20-24. ↩
- Jóhannes 11:47, 48. ↩
- Jóhannes 12:15. ↩
- Jóhannes 12:19. ↩
- Lukas 19:40. ↩
- Jóhannes 12:32-34. ↩
- Jóhannes 13:33-36. ↩
- Jóhannes 14:1-3. ↩
- Lukas 19:11-15. ↩
- Matteus 24:3, ↩
- Matteus 24: Lukas 21; Markus 13. ↩
- Markus 14:50. ↩
- Markus 9:10. ↩
- Matteus 28:2-4. ↩
- Matteus 27:52, 53. ↩
- Lukas 24:13-27. ↩
- Lukas 24:31, 32. ↩
- Ápostlasøgan 1:6-11. ↩
- Ápostlasøgan 3:20, 21. ↩
- 2. Pætursbræv 3:5-13. ↩
- 1. Tessalonikubræv 4:13-18. ↩
- 2. Tessalonikubræv 2:3, 4. ↩
- Opinberingin 12:17. ↩
- Trúarjáttan, kap. 33, grein 3. ↩