Bung 9 — Nghâk Hun
GSAM 148.1“Chu hunah chun vân ram chu nula inthieng sawm, an khawnvârhai keng a, mo neitu hmuok dinga suokhai angin entîr a ni ding a nih. An laia panga chu mi fing an ni a, panga chu mi â an nih. Mi âhai chun an khawnvârhai an kenga, sathau chu an keng tel naw a; mi finghai erawh chun an khawnvârhai le an bêlhai sunga sathau an keng tel a nih. Mo neitu a hung khawtlai lai chun an rêngin an muthlu a, an muhil ta a nih.”1
GSAM 148.2Krista chu hi thutêkthu sunga mo neitu chu a nih.2 Chuleiin, mo neitu hmuok dinga an suok chu Lalpa mihaiin Krista a hung phâa hmuok dingin hma an lâkna entîrna a ni ding a nih; Matthai bung 24 le 25 sunga thuhril tum chu Lalpa hungna a ni sî a. Lalpa thu chu khawnvâr a nih.3 Nula inthienghai chun an rêngin an khawnvârhai an keng a. An ṭhenkhat âna chu thutak thuhril dân chau an pom a, ringtu lung sunga Thlarau nunchang ṭhahai ṭhanglientir dingin Lalpa kuoma lungtak taka an inhlân nawna chu a nih. Hi sin hi thutêkthu chun ‘an bêlhai sunga sathau’ tiin a entîr a nih. Mo neitu khawtlaina chu an Lalpa hmuok beiseia suokhaiin Beidawngna an tuok ding eng emaw entîrna a ni ding a nih.
GSAM 148Thutêkthu A Tlungna Hun
GSAM 148.3Thutêkthu inṭanna thumal ‘chu hunah’ ti chun a tlungna hun hrietna kawng mi a hril a nih. A hmaa bung sunga thuhril hnuk a zui char a; Lalpa hung nâwk hnunga thu a ni naw a, theipui kung thutêkthu puong hnunga thu a nih. Chu thutêkthu chun Krista hungna chu ‘kawtkhâr bulah’ a um ta a, Krista ngei vân chhûm sunga a hung inlâr hmaa fe hmang ding naw chhuon chu a hung tlung ta ti a puong a nih. Thucha puongtu suokhai ṭhenkhatin an lung sunga ‘Ka Lalpa chu a hung khawtlai a; an suokpu hai vua an ṭan a, zu rûihai le bu fâk le in an ṭan ta a’ an ti hun khawm a kawk a nih.
GSAM 149An Suokpu Hai Vuna
GSAM 149.1Anni hi Thucha thuhmun lung rual taka puong khâwmtu ‘suokpu hai’ an ni hlak a; nisienlakhawm tunah chun an ṭhenkhat chu an inchûktir hlak thua inthawkin an insîr a, ‘a hun taka bu’ pêktuhai—rang taka hung ding Lalpa hmuokna dingin inbuotsai a ṭûl dân hriltuhai—an suokpu hai chu an ‘vua’ a nih. Jeremia vua an tum dân ang khân an ‘vua’ a nih. Mihai chun, ‘Hung ta u, leiin vuai hitiu; a thuhril eng khawm ngai naw hitiu’ an ta a.4 Chu ang chun hi suokhai hin suok ‘rinumhai’ sin dâlna dingin thu an inchûktir ṭan ta a nih. Hi mi hnam tho hi hiengin hril an nih: ‘Chuleiin, i dawng dân le i hriet dân kha hriet reng la, chelh det la, insîr rawh. I veng naw chun rukru angin i chungah hung ka ta, eng hunah i chungah ka hung ding chu hriet naw ti nih.’5
GSAM 149.2Nula inthienghai thutêkthu chu ‘suokpu hai’ Lalpa hungna a hnai thu Thucha a inthawka an insîr a, ‘vua an ṭan’ hunah a tlung a nih. Anni chun thil dang khawm an ṭan a—‘zu rûihai le bu fâk le in’ chu. An fâk châkna tlin châkhai le ruoi an kîl khâwm a nih. Solomona chun chuonghai chungthu, ‘Zu in tamhai lakah um naw la, sa fâk ruohai lakah khawm um naw rawh; zu rûi le bu fâk ruo chu an rethei ding a nih’ a ta a.6
GSAM 149Beidawngna Hmasatak
GSAM 149.3Tunah chun, ‘Isu hung nâwkna beiseituhai thil tuok laia hi thuhrilhai le inmil eng âm a um?’ ti zawhna a hung suok ding a nih. Hrillâwkna le a kim taka inmil hmalâknahai a um a nih. 1844 kum thla 4 thleng Thucha puongtuhai chun kohranhai laiah sin an thaw a, kohran hrang hrang rawngbâwltuhai khawm an sinthawnaah an tel a nih. Chu ang chun ‘suokpu hai’ an ni a.
GSAM 150.1Thucha puongtuhai chun Daniela 8:14 sunga Ni 2300 chu Juda kum 1843 tâwpah a tâwp ding a, chu chu keini kum 1844 sunga a ni ding tiin an inchûktir a nih. Chu hun tâwpah chun Pathien rorêlna hun a hung tlung ding tiin an puong a. Chu laia ram sunga kohran hrang hrang tin chun rorêlna ni chu kan Lalpa Isu hung nâwknaa inṭan a ni ding ti an ring a nih. Chuleiin, Isu hung nâwk ding ringtuhai chun chu hrillâwkna hun tâwpah Lalpa a hung ding ti an beisei dân a hriet thei bai a nih. Anni chun, ‘Hi hun hi thla tâwp, 1844 kum thla 3 ni 21, Juda kum pangngai 1843 tâwpah a tâwp thei a nih’ an ta a. Chuleiin, 1844 kum thla 3 tâwp emaw thla 4 inṭan emaw chu Sandamtu hung theina hun dingin an en a nih.
GSAM 150Suok Rilohai An Hung Lang
GSAM 150.2Thla 3 tâwp a hung tlung a, a fe hmang zo hnunga khawm Lalpa a hung naw chun, a hmaa Lalpa thupuongtuhai le sin thaw khâwm hlak, nisienlakhawm Thucha ta dinga an nun lungtak taka inhlân kim nawhai chu a dodâltuin an hung chang a nih. Sin chu an dodâl ṭan a, Lalpa hungna a hnai thû le rorêlna hun Thucha la inchûktir peihai kawng dâl dingin an thaw thei ang tawp an thaw a nih. ‘An lung sunga’ chun, ‘Ka Lalpa chu a hung khawtlai a’ an ta a. Tunah chun Lalpa a hung hmain khawvêl pumpui a pianthar hmasak a ṭûl ti an kaain an inchûktir a; Messia a hung hmain Judahai an rênga Palestine a kîr a, Jerusalem a tempul rawngbâwlna an din nâwk a ṭûl an ti a. Ṭhenkhat chun Krista hungna chu ‘thlarau tienga hungna’ a nih, mihai an pianthar phâ le a mihai an thi phâa a tlung a nih, ti thlengin an inchûktir a nih.
GSAM 151‘A Hun Taka Bu’ Pêkna
GSAM 151.1Anni chun an suokpu hai chu hienga an dodâl lai hin, ringna la chelh det peihai chun ringtuhai chu inkhâwmna inhai le thingbukhaiah an ko khâwm a, ‘a hun taka bu’ an pêk a nih. Hun inchiknahai le hrillâwkna tlungkimhai chun, Beidawngna an tuok hma ang tho khân, Krista hungna chu ‘a hnai ta, kawtkhâr bulah ngei’ a ni ti a la puong ti an entîr a nih.
GSAM 151Kohrana Ruoi Kîlna
GSAM 151.2Chu an thaw lai chun Protestant kohranhaia a hmaa an hriet ngai naw thil a hung inṭan a—kohran ina ruoi kîl le ‘nuom thoa infiam’ dingin mihai ko khâwmna chu. Hung tum apiang chu an bu tuihai fâk khâwm dingin an sâwm a nih.
GSAM 151.3America a hieng thil thu kan hriet hmasatak chu 1844 kum thla 5, Beidawngna hnuk lawkah a nih. Hieng hi a ni: Rochester, N.Y. inkhâwmna in pakhat sunga William Millerin Isu hung nâwk ding ringtu za tamtak a inchûktir a, ‘Matthai bung 25 sunga Nghâk hunah kan um a nih; in ringna chelh det ro; hi thuah hin rang takin êng tam lem kan la nei ding a nih’ tiin a fui lai chun, Rochester a inkhâwmna in lien berhai laia pakhat hnuaia indanah ‘ruoi’ an buotsai a nih. Kohran mi le ringnawtu mi tamtak an hung khâwm a; Pathien thu inchûkna in ṭhuoitu chun William Miller a nuisânna hmangin mihai chu a nunuisatir a, an kuomah tuipuia cheng kawr pahni nei sa, bawnghnute vawt khal, thilthlumhai le hi miin a ziek lekhabu tê chu a bu khat sum sên 25 ah an zuor a nih. Chu lekhabu hming chu Miller Zuituhai Thurinna Pholangna a nih.
GSAM 151.4Chu hnunga hapta pahni khawm a tlin hmain, chu khawpui thoa kohran dang pakhatin mipui inkhâwmna inah ‘ruoi’ a buotsai a, lûtman sum sên 25 a la a, hung tum apiang chu an tuipuia cheng kawr pahni nei sa, bawnghnute vawt khal, chhang le thilthlumhai fâk khâwm dingin an sâwm a nih. Tunlaia kohranhaia ruoi kîlna hi chu phâ le chu hmunah chun a hung inṭan a nih; chu chu ‘pâwl nuomthawna âtthlâkhai,’ ‘thil lâk hmu phawtna diphai,’ ‘sangha dîlhai,’ ‘infawp infiamnahai’ le a dang dangah a hung chang ta a nih. Kohranhaia ruoi kîlna hi a hung lientel ta hle a, tunah chun kohran in thar chu a bu huonna, bu thilhai dâhna indan le bu fâkna indan a nei naw chun in tlinga ngai a ni ta naw a nih. Hi thil um dân hi thutêkthu sunga a hril ang ngeia ‘Nghâk hun’ laia inṭan chu a nih.
GSAM 152.1Rochester a thil thleng chu Wm. Miller ngeiin hiengin a hril a nih:
GSAM 152.1“Rochester a Pathien thu thiem D.D. hai laia pakhat, _____ kohrana Pu _____ chun Miller zuituhai thurinna dodâlna lekhabu tê a ziek a. A pu lienhai le a pihai chu Lalpa inah a ko khâwm a, Belsazzara angin tuipuia cheng kawr pahni nei sa le ‘inkhawm nuom thoa bu kîlna’ thil danghaiin ruoi ropui a buotsai a; an kawfi le thingpu tui an in a, an bu tui man tohai an fâk a, an bawnghnute vawt khal le thilthlumhai, le Sandamtu duot Isu hung nâwkna a dodâlna lekhabu tê chu an zuor a nih.
GSAM 152.2“Ka chhuoh hmaa zân chun rawngbâwltu zahawm ti hai laia dang pakhatin mipui in, emaw inkhâwmna inah, nuom thoa bu kîlna ruoi a buotsai a, a chunga ang chun a lûtna lehkha, bawnghnute vawt khal le thilthlumhai a zuor a nih. Kohran pâwl hrang hranghai laia ṭhenkhatin hieng Babulon ruoi kîlnahai an remti naw thu ka hriet chun ka lung a nuom hle a; Krista a hung phâa hi kohran pâwl hrang hranghai hi an rêngin ‘zu rûihai le bu fâk le in’ lai hmua an um naw ding ka lung sunga ka beisei hle a nih. Hi rawngbâwltu zahawm ti hai hin Pathien thu dârthlalanga anmahni an inhmuh naw hi ka mak ti a; Luka 14:12-14; Matthai 24:48-51; Luka 13:25-28; 2 Petera 2:13; Juda 10-21 te chhiar dingin ka fui duh a nih. Hi hi tâwpna hunhai a ni ngei a nih.”
GSAM 152.3Upa Millerin chu hnunga kohranhai an lûtna thilhai—an thilpêk khawnna ruoihaia ‘zungbun umna ngaihtu chhanghai, sum sên 10 man infawp infiamnahai, sabengtung entîrnahai, pâwl nuomthawna âtthlâkhai, vânneihman lâkna infiamna inthienghai’ le vânneih enna infiam dân dang dang—chu hmu thei sien, inthiengna a thoa ṭih phâwtin hnuk kîr a ta a nih.
GSAM 152Nghâk Hun
GSAM 152.4Lalpa hungna a hnai thu puongna le inchunin ‘Nghâk hun’ a um ding ti Pathien Lehkhabu thuah chun Isu hung nâwk ding ringtuhaiin thlamuongna an hmu a nih. Hi hi Matthai 25:5, 6 le Habakkuk 2:1-3 sunga kan Sandamtu thuhai a chun an hmu a nih.
GSAM 153.11844 kum ṭhâl laia an um dân chungthu chu 1844 kum thla 5 ni 9 a Zânril Khêkri a inthawkin kan la suok a nih:—
GSAM 153.2“Hrillâwkna hunhai a tâwpna nia lang chu kan fe hmang ta hnung hin, Inlârna tâwpah a nauhai an umna ding Pathienin a hriet lâwk hmun chu kan hung thleng ta a nih. Chu ta ding chun zâwlnei Habakkuk hmangin a buotsai lâwk a, ‘Ka venna hmunah ngîr ka ta, insâng chungah ka inhunding ding a nih; ka kuoma a thuhril ding le mi a zîl phâa ka chhân ding chu enin veng ka tih’ a ta a; a kam sir zieknaah chun, ‘mi a thu inchêlpuia’ ti a nih. ‘Chun Lalpan mi a chhânga, Inlârna chu ziek la, a chhiartu a tlân theina dingin phêkhai chungah chieng takin ziek rawh. Inlârna chu hun bi ruot ta ding a la ni a; nisienlakhawm [hrillâwkna hunhai] tâwpah thu a hril ding a, a dâwt naw ding a nih. [A tâwpna nia lang hnunga] khawtlai khawm nise, nghâk rawh; a hung ngei ding a ni sî a, [hrillâwkna hunhai a tlin kim phâa, chu baksuokah chun] a khawtlai naw ding a nih.’7
GSAM 153.3“Hi fuihna hin tuhun hi a kawk ti chu Paulan Hebrai 10:36-39 a a lâk suokna a inthawkin a chieng a nih: ‘Pathien lunglam in thaw zo hnunga thutiem chu in dawn theina dingin tuor theina in mamaw a nih. Hun chom tê hnunga chun, hung ding chu a hung ding a, a khawtlai naw ding a nih. Mi fel chu ringnaa a hring ding a nih; nisienlakhawm mi tu khawm hnuk a kîr chun ka thlarau chun ama chungah lungawi nei naw nih. Nisienlakhawm keini chu boralna dinga hnuk kîrhai kan ni naw a nih; thlarau sandamna dinga ringtuhai kan ni lem a nih.’
GSAM 153.4“Sandamtuin mo neitu a khawtlai lai a a hril hun chu tunah hin kan chen ti kan ring a nih (Matthai 25:5)—vân ram entêkna ding chu a nih—‘chu suok rilo [a hun bi a tlung naw anga a lang hnung chun] a lung sunga, Ka Lalpa a hung khawtlai a, ti a, a suokpu hai vua a ṭan a, zu rûihai le bu fâk le in a ṭan ding,’ Lalpa erawh chu ‘ama an beisei naw niah a hung ding’ chu a nih.
GSAM 154.1“Petera'n a hril hunah hin tunah kan um ti kan ring a nih; an ‘rorêlna chu hmasâng taka inthawkin a khawtlai naw a, an boralna chu a muhil naw a nih’; chu lai chun ‘boralna thlentu thurin suolhai rukin an hung lûtir ding a nih.’8 Pathien Lehkhabuhai ziek a ni laia zâwlnei derhai an um ang chun anni hi an um ding a nih, tiin Petera'n a hril a. Chuleiin, Israel chhûng mihaiin, ‘Nihai a sei tel a, Inlârna tin a tlung naw a nih’ an ti ang khân,9 hun bi a fe hmang ta anga a lang hun a um ngei ding a nih. Chu phâ chun 2 Petera 3:4 sunga nuisântuhai chun, ‘A hungna thutiem chu khuiah am a um?’ tiin an zâwt thei ding a, ‘Thilsiem inṭanna a inthawkin thil tinrêng a hmaa a um dân ang tho a la ni pei a nih’ tiin anmahni an inthlamuong ding a nih.
GSAM 154.2“Hienga Inlârna khawtlaina hi ngaitu chungin tirko Jakoba chun, ‘Chuleiin, unaute, Lalpa hungna thleng tuor theiin um ro’; ‘Nangni khawm tuor theiin um unla, in lunghai sukdet ro; Lalpa hungna chu a hnai ta a ni sî a’ a ti ti kan ring a nih. Chun, ‘Ngai ro, Rorêltu chu kawtkhâr hmaah a ngîr ta a nih’ a ta a.
GSAM 154.3“Beisei hun chu a fe hmang ding a hriet lâwk leiin kan Sandamtu chun Luka bung sawm pahni a mi a fui a nih ti kan ring a nih: ‘In kawnghai chu inhrêngin um sien, in khawnvârhai chu a vâr reng sien; nangni ngei khawm an pu inneina ruoia inthawka a hung kîr ding nghâktu mihai angin um ro, a hung a, kawtkhâr a khong phâa a ta dinga an hawn nghâl theina dingin.’10 Nghâk ti chun hun a fe hmangna a kawk a nih; chu hun a tlung hma chu kan nghâk rih naw a ni sî a. Chuleiin, kan Lalpa chun, ‘An pu a hung phâa a ven lai a hung hmuh suokhai chu an eng a thâ a nih’ tiin a belsa a nih.
GSAM 154.4“Pathienin a remti chun, ‘Ngai ro, mo neitu a hung ta; hmuok dingin suok ro’ ti le ‘A rorêlna hun a hung tlung ta a nih’ ti chu kan puong zawm ding a nih. Khawvêl le kohran chu an ‘thlamuongna’ hlahai a inthawka inthoi a, Pathien khawngaina sâwmna ngai dingin ring taka kan au zawm ding chu kan hlawhchham naw ding ti kan ring a nih. Lalpa hungna nghâk le ven zawm kan tum a nih, kan hma lawkah a um ta ti kan ring a ni sî a.”
GSAM 155An Sin Thiemchanna
GSAM 155.1Isu hung nâwk ding ringtuhaiin 1844 kum thla 3 ni 21 hmaa le chu ni hnuk lawka an sin an ngai dân chu a hnuaia thu lâk suok hi chhiarin chieng takin hriet thei a nih. Hi thu hi J. V. Himes, S. Bliss le A. Hale haiin an insuo 1844 kum thla 11 ni 13 a Isu Hung Nâwkna Thupuongtu sunga ‘Thiemchanna’ ti thupui hnuaia thuziak a inthawka lâk suok a nih:—
GSAM 155.2“Kan thurinhai pomnaah kan hmanhmawh naw a nih. Thutak zawngtuhai rinum le lungtak tak kan ni ti kan ring a nih. Pathien Lehkhabuhai sui dingin kan Sandamtu thupêk chu kan zawm a nih. Keimahni fingnaah kan innghat naw a, mi a ṭhuoi a, kawng mi a entîr dingin Pathien chu kan en lem a nih; kan ke penna ding taka mi a ṭhuoi ding ringin a maicham chunga keimahni inhlân kan tum a nih. Thutak hriet a, diknawna a inthawka venhim nih kan duh takzet a, kan dodâlna dingin thuhril an thlen tinrêng chu kan sui a nih; nisienlakhawm kan dodâltuhai ngaihdân inang naw le chi hrang tamtak chun kan ngaihdânah mi a sukdet lem chau ti kan pawm a ṭûl a nih. Keini kan dik emaw kan dik naw emaw, kan dodâltuhai erawh chu an dik thei naw ti kan hmu a, anmahni lakah khawm remrualna a um naw a nih. An mal mal thuhrilhfiahna chu a chak naw a, naupang ngaihdân ang chau a ni leiin anmahni ngeiin an thawsa chu sut nâwk zing an ṭûl a nih. An ngaihdân inkal le inchêlpuina hmangin kan ngaihdân chu eng anga ngai khawm nisienla, anmahni inkâr khawmah pakhatin pakhat ngaihdân a ring naw ti an entîr a nih. Chun, kan thurinna pumpui sunga thu pawimaw ber tinah, Lalpa a hung nghâl ding thu hril diknaw tumtuhai laia pakhat emaw pakhat nêka tamin emaw mi an ṭanpui a nih. Pathien Lehkhabuhai thumal ang ngeia lehdân chun mi a ṭanpui lai hin, kan dodâltuhai chun Pathien Lehkhabuhai chu a thumal ang ngeia hriet ding a ni naw ti hrilfiah tumin an bei thlâwn a nih; hrillâwkna tlungkim apiang chu a thu tê ber thlengin a thumal ang ngeiin a tlungkim zo sî a nih.
GSAM 156Beidawngna Hrilfiahna
GSAM 156.1“Nisienlakhawm hun chu—1843 kum, Juda kum chu—a fe hmang a, Lal chu a mâwina sunga kan hmuh naw leiin Beidawngna kan tuok a nih. Kan dodâltu tinrêng chun kan thurinna danglamna tin chu a dik naw ti entîr a ni zo ta a, mi rinum kan ni angin kan thurinna pumpui kan bânsan ding a ni tiin lungtak takin an ngai a nih. Chuleiin, kan beiseina chu kan la chelh det a, kan Lal chu kan la beisei reng lai mi an hmuh chun mak an ti a nih.
GSAM 156.2“Keini erawh chun Beidawngna kan tuokna laiah khawm lungngai a hnuk kîrna ding eng khawm kan hmu naw a nih. Pathien Lehkhabuhai chun Nghâk hun a um ngei ding a, Inlârna a khawtlai lai chun kan nghâk a ṭûl ti a entîr dân kan hmu a nih. Kan kum chhiar dân a dik ti ngaih khawm nisienla, kum a tâwp le hun bi chu a kim taka tâwp thei naw a, tu kum sunga hun eng emawa chau a tlungkim thei ding ti khawm kan hmu a nih. Nisienlakhawm rinngamna ropui taka kan en hun bi detah khân kan suol a nih ti khawvêl hmaah thuhril fiah le kim takin kan pawm a nih. Hienga kan suol chung hin, chu thilah chun Pathien kut kan hmu thei a nih. Chu puongna chu khawvêl fuihârna le kohran fienaa a hmang dân kan hmu thei a nih. A mihai chu beiseia nghâkna dinhmunah a dah a nih. A hming leia tuorna tuok nuomhai chu a ko suok a nih. Lalpa hungna au thu chu tu hai ta dingin lungawi chanchin ropui a nih, tu hai ta dingin an beng sunga thu ngaih nuom naw a nih, ti a entîr a nih. Lalpa hung kîrna chu tu haiin an lâwm ding a, a hung hmasak ṭuma Judahaia an hnawl angin a hung nâwk phâa tu haiin an hnawl ding ti lei le vân pumpuiah a entîr ta a nih. Hi ‘a inbuotsai ni’ sunga hin chu puongna chu Pathien thil tum tlungkimna ding kawng pen pakhat a nih tiin kan ngai a nih; Lalpa lunglam chau zawng ding mihai a ṭhuoi suok a, a hungna ta dinga an inbuotsai theina dingin.”
GSAM 1571844 KUM THLA 3 HNUNGA HMALÂKNA CHANCHIN
GSAM 157.11844 kum thla 3 ni 21 hnunga Isu hung nâwkna hmalâkna chanchin chom chu a hnuaiah hin entîr a nih, 1844 kum thla 10 ni 31 a Hun Inchiknahai a inthawka lâk suok a nih:—
GSAM 157.2“1843—Juda kum—a fe hmang hnunga chun Isu hung nâwk ding ringtu a tam zâwk chun, chu hnunga hun bi det eng khawm rinngamna nei thei naw kan tih, ti ringnaah an hung innghat ta a nih. Kan kum chhiar dânin a entîr hmunah, hrillâwkna hunhai tinrêng tâwpah kan um a, chu a tâwpah chun Isu hung nâwkna chu beisei a nih, ti an ring a nih. Kan kum chhiar dân le Pathien hun inthlau theina hun chom tê chau kan nghâk a ṭûl ding khawm nisienla, a hun bi det hriet theina kawng dang kan nei ta naw ding ti an ring a nih. An rêngin an khawnvârhai an keng a, mo neitu hmuok dingin an suok a nih; nisienlakhawm mo neitu chu a hungna beisei hun (1843) nêkin a khawtlai a nih. Hi Inlârna khawtlai lai hin an rêngin nghâk zawm chu an tum a nih tiin a lang a, a khawtlai rei thei naw a, eng hunlai khawma beisei thei a nih ti an ring a nih. Nisienlakhawm hun rei naw tê hnunga chun mi tamtakin hmalam ta dinga thil an ruot mêk ti a hung lang chieng hle a; tu kum hin Lalpa a hung ding ti ring sienla hieng hi ruot naw an ta a nih. Lalpa a hung inlâr nghâl ding chu lung sunga a tak taka hrietnaah chun an muhil ta ti a lang a nih. Ṭawng dangin hril chun, eng ni khawmin a hung thei a nih, emaw hun chom tê a khawtlai thei ding a, chu lai chun hlim taka inthâwktana nuom an nei thei ding a nih, tiin an ngai a nih. Hieng hi kan Sandamtuin a ni ding a nih a ti ang ngei chu a nih: ‘Mo neitu a hung khawtlai lai chun an rêngin an muthlu a, an muhil ta a nih.’
GSAM 1571844 Kum Favâng Tienga Ngaisakna Ko
GSAM 157.3“1843 kum thla 5 lai ngeiin Unaupa Millerin Juda kum inthieng thla sarina chu Isu hung nâwkna kawktu entîrnahai zâwmna hun a nih tiin kan ngaisakna a ko ta a nih; a hnuaia favâng khân chu hun chu lunglût takin kan en a nih. Chu hun a fe hmang hnunga chun Unaupa S. S. Snowin entîrnahai anga Lalpa hungna chu, engtik a tlung khawm nisienla, thla sarina ni 10 ah a tlung ngei ding a nih ti ngaihdân chu a pom kim a nih; nisienlakhawm eng kum a ni ding ti chu a hre chieng naw a nih. Chu hnunga chun hrillâwkna hunhai hi tu kum, 1844, a tlung hma chu a tak takin a tâwp naw ti a hmu a nih; chu phâ chun thla 10 ni 22 vêlah—tu kum thla sarina ni 10 ah—ropuina Lalpa hungna kan hmu ding a nih ti thuah a hung ngîr det ta a nih. Hi thu hi ṭhâl le nipui hun fe ta sunga New York, Philadelphia le hmun danghaiah a hril a nih; mi tamtakin a ngaihdân an pom khawm nisienla, thla 7 vêl a tlung hma chu a hnathaw dân eng khawm a lang danglam naw a nih.
GSAM 158Loa Thlâi Ngatsan
GSAM 158.1“Chu hun bulṭan lam chun New Hampshire hmar tienga kan unaute ṭhenkhat chu khawsik dang a tlung hmain Lalpa a hung ding ti ringnaa lung an sukhrik hle leiin an lohaiah thlâi an chîng naw a nih. Thla 7 lailung vêlah—chu chu Juda ni-kum sunga zânril hmaa zânlam chu a nih (zânlam-zînglam, hi Juda kum inṭanna thla 4 thla thar a inthawka chhiar)—an lohaia buh chi tu a, thlâi phun sa unaute dang chu Lalpa a hung inlâr nghâl ding hrietna'n a sukhrik hle leiin, an ringna le a inmil thei naw ding an ti a, an thlâihai an ât thei naw a nih. Ṭhenkhat chu an lohaia hnim ât dinga an fe chun sin chu thaw zawm thei ta naw an nih ti an inhre ta a; an thaw ding thû an inhrietna zuiin an thlâihai chu loah dingin an ngatsan ta a nih, an sin hmanga an ringna entîr a, chu hmanga khawvêl thiemnaw chantir dingin. Hi hi New England hmar tieng pumpuiah rang takin a dar ta a nih.
GSAM 158Isu Hung Nâwkna Hmaa Rorêlna A Um Ding
GSAM 158.2“Chu hun tho chun Maine a kan unaute chun rorêlna hi Isu hung nâwkna hmaa a um a ṭûl ti ngaihdân an pom ta a nih; buh âtna le hun thuhmuna a ni a, khawvêl tâwpah chau a ni naw a, tâwpna hma lawka hun chom a luo ding ti an ring a nih. Hi ngaihdân le inrem chun, rorêlna hunah kan um mêk a nih, ṭhenna ramri chu rin mêk a nih, Pathien suokhai chu an chalhaiah chikna pêk an ni mêk a nih tiin an ngai a. Chu sin zawhna chu lei thli pali chelhtu vântirko pali (Thuphuon 7:1) haiin an chelh chu an thlahna ding inchikna a ni ding a nih.
GSAM 159Zânril Inthâwrhna
GSAM 159.1“Thla 7 lailung vêlah hun bi puongna sin chu hnuk kîr sa mihai ko kîr nâwkna Pathien malsâwmna'n a zui ṭan a. A chunga ngaihdân pahni laia eng emaw pomtuhai chun an nungchangah danglamna chieng tak le hrillâwk a ni angin muhilna a inthawka inthoi nghâlna an entîr a nih. ‘Zânril chun, Ngai ro, mo neitu a hung ta; hmuok dingin suok ro, tiin au a hung ri a. Chu phâ chun nula inthienghai chu an rêngin an tho a, an khawnvârhai an siem ṭha ta a nih.’ Thla 7 a inthawkin hi hmalâknahai hi New England hmun hrang hrangah an um a, pakhat le pakhat inzawm naw, hrang hrangin an um a; nisienlakhawm an khawnvâr thî dâwn ta mi tamtak ko kîr nâwkna le a mi inthienghai sukthienghlimnaah Pathien malsâwmna chun a zui vek a nih. Exeter a Puon inhaia riek khâwma inkhâwmna a chun hi hnathawna tinrênghai hi a inhmukhâwm a, hmalâkna ropui pakhatin a inzawm a, ram sunga Isu hung nâwkna beiseitu pâwlhai tinrêng kuomah rang takin a dar ta a nih.”