Bung 10 — Zânril Khêkri
GSAM 160.1“Zânrilin khêkri a hung um a, Ngai ta u, mo neitu a hung tah; ama tuok dingin suok ro. Chuongchun, nunghâk inthieng hai chu an rêngin an tho a, an khâwnvarhai an siem ṭha tah a.”1
GSAM 160.2Hi ‘nunghâk inthieng sâwm’ tekhithua suklana um Nghâk hun thu chu kan hril zo tah a. Tu chun, a chunga thu lâk suoka suklana um a chang, Isu hung nâwk ding ringtuhaiin ‘Zânril khêkri’ an ti chu, nguntakin en kan tih. Hi thu chungchânga lekha ziektu hmingthang pakhatin, Zânril Khêkri an ti chanchinbu, Changer 3, 1844-a chun, hieng hin a hril a:—
GSAM 160.3“Nisienlakhawm, hi nghâk zân hi iengtin nge kan hung lût? Krista pieng hma kum 457-a fâvâng hun aiah ṭhal bulah Inlârna [Ni 2300 Inlârna] chu kan bulṭan lei a nih. Kan tlung dinga ruot lawngchawlhmun tlung dingin thla paruk le ni tlêmte bâk kan la bâk a. Chu chun thla paruk nghâk zânah mi a luottir a nih.”
GSAM 160.4Lekha ziektu dang, S. S. Snow chun, Thlazing 22, 1844-a Khêkri chanchinbuah, Ni 2300 thu hrilin hieng hin a ti a:—
GSAM 160.5“Jerusalem siemṭha nâwka sak nâwk ding thupêk a suok aṭangin an inṭan a nih. Chu thupêk chu hmasain Kuran a siem a, Darian a siem thar nâwk a, Artakserkses Longimanusin a inlal kum sarinaah a sukfamkim a. Krista pieng hma kum 457-a fâvâng hunah puongdar a ni a, hman ṭan a ni tah a. Chu pha chun Ezran, Lalpa kut ṭha ṭhuoina zâra Jerusalem a hung tlung hnungin, Juda mipui inrêlna chu a siemṭha nâwk a, rorêltuhai le thu neituhai a ruot a, kul sakna a bulṭan tah a.”2
GSAM 160.6Inlârna hun chu kum 2300 famkim a nih leiin, 2300 a tlin theina dingin kum 457 pumpui le kum 1843 pumpui a ngai a. Thupêk chu Krista pieng hma kum 457-a thla sarina chen a la suok naw chun, chu hunbi khawm chu kum 1844-a thla sarina chen tâwp naw dingin an inchûktir a. Thla sarinaa ni sâwmna zâwmna chu hunbi inṭanna inchiktu thil angin a lang a. Chuong ang bawkin, thla sarinaa ni sâwmnaah (Judahai hun châwt dânin), Changer 22, 1844-ah, Ni 2300 tâwp a ta, Hmun inthieng sâwpfaina hun a tlung ding ti chu chientakin an entir a. Hunbi kum 1843-a tâwp ding an ti ṭanna finfiena po po chu kum 1844 châwtnaah khawm thahrui thuhmunin hman thei a nih. An Beidawngna chhan suhfiena chiangtaka lang chu an hmuh tah ti an ringngam bawk a. Chu laia Isu hung nâwk ding ringtuhaiin ‘Zânril khêkri tak,’ tia an ko chu an puong dân hriettirna ṭha tak chu, chu laia hi sina taimataka thawtuhai lekha zieka inthawka thu lâk suok hi a nih.
GSAM 161“Ama Tuok Dingin Suok Ro”
GSAM 161.1Changer 3, 1844-a Khêkri chanchinbuah George Storrs lekha ziek, ‘Ama Tuok Dingin Suok Ro,’ tia lu pêk chu a um a. Chutaka chun hieng hin a ti a:—
GSAM 161.2“Hma laia ka la nei ngai naw lungput pumin ka lekha ziekna chu ka la a. Ka ngaituonaah chun, ringhlelna rêng rêng um loin, thla sarinaa ni sâwmna chun kan Lalpa Isu Krista vân chûmhaia hung inlârna chu hmûng a tih. Chu thil tlung ding chu ni tlêmte chau kan hmaa a um tah—ân zo naw hai ta dingin hun ṭihbaiawm tak, ân zohai ta dingin ruok a ropui ding a nih.
GSAM 161.3“‘Ngai ta u, Mo Neitu a hung ding’ hi kum hin; ‘ama tuok dingin suok ro.’ Hi khêkriin anni a suknghîng thei dân chau bâk chu, hminga kohran chauhai le mi suolhai po po chunga kan sin a zo tah. Tu chuna kan sin chu, ‘an khâwnvar chawia mo neitu tuok dinga suok nunghâk inthienghai’ kâitho ding hi a nih. Tu hin khâwlai nge kan um? ‘Inlârna chu a hung tlung intak khawmin, nghâk rawh.’ A liem tâa Thlatau emaw Thlatun emaw aṭanga kan dawnna chu chu chu a nih nawh am?—A nih. Mo Neitu a hung intak laiin ieng nge a tlung?—Nunghâk inthienghai an rêngin an inlusuh a, an in tah, a nih nawh am? Krista thuhai a hlawhsam nawh; ‘Pathien Lekhabu thu chu sukbo thei a ni nawh.’ Kan har reng angin kan inlantir chu a sâwt nawh; Krista a hung ding tihah chun a ni nawh a, a hun chungah chun kan inlusuh a nih. Nghâk hunah kan hung lût a; ‘ieng chen’ nghâk ngai ding ti kan hriet nawh a, chu thu chungah chun kan inlusuh a nih. Kan ṭhenkhatin kan in chungin, ‘Hun dang ruot naw ro!’ kan ti a; chuongchun kan in tah a. Tu chuna harsatna chu mi kâitho ding hi a nih. Lalpa, mi ṭhangpui rawh, mihriem ṭhangpuina chu engma a ni nawh si a. Nangma ngeiin ṭawng rawh, Lalpa. Aw, ‘Pa’ chun tu hin a hun chu ‘hriettir’ raw se.
GSAM 162Thucha Zânril
GSAM 162.1“Nghâk hun chu ieng chen nge a rei?—Kum chanve. Iengtin nge in hriet?—Mo Neitu a hung intak laia kan Lalpain ‘zânrilin’ a ti lei a nih. Inlârna chu ‘tlâi-zîng 2300,’ a nih naw le ni 2300 ta dinga pêk a nih. ‘Tlâi,’ a nih naw le zân chu, chu hrillâwkna ni pakhat chanve a nih a, chu leiin thla paruk a nih. Chu chu Nghâk hun rei zât po po a nih. Tu chuna hun thu khêkri nasa tak chu Thlahmur laivil vêlah a inṭan a, rang tak le thiltihtheina nasa takin a dar tah a. ‘1843’ tia khêkri a um laia ka hmuh ngai naw Thlarau thiltihtheina suklanna a zui bawk a. Tu hin chu ‘Ama tuok dingin suok ro’ ti chu a thu ang ngeiin a hung ni tah. Ka hmuh thei ding anga ka ngaituona rênga a la lût ngai naw, iengkim mâksanna a um tah. Hi khêkri hin lung a man chun, lothawtuhaiin an lo le an thlailâk dinghai chu an mâksan a. Ka hmuh ngai naw, mittui puma khêkna nasa tak le Pathien kuoma iengkim inhlânna a um a. Hi thutak chunga ringngamna chu a hmaa khêkri laiin hi ang chen hrieta a la um ngai nawh. A sûnga mittui le lung nuomna ropui chu a hriet takhai chau bâk chun an hrietthiem phâk nawh.
GSAM 162.2“Hi Tuhun thutak chungah hin, lunginsietna zârin iengkim nghat ngam ka nih. Hi thu ringhlelna nei chu Pathien lungninawna thlentu le ka chunga ‘sukboralna rang tak’ thlentu ni dingin ka hriet. Hi khêkri chientaka puong a ni tahna hmunah chun, ‘a hung naw chun’ tiin a ngaituo emaw, hi thutak chunga innghat a ṭi emaw chu, tu hin ‘tûkhawm a hringna humhim ding zawng chu,’ ‘a hringna chân a tih’ ti ka ringngam. Abraham a naupa Isaak hlân dinga ṭhuoitu ringna, Noa lawng siem dinga ṭhuoitu ringna, Lota Sodom mâksan dinga ṭhuoitu ringna, Israel nauhai Aiguptaa inthawka suok ding nghâka zân khat ngîr reng dinga ṭhuoitu ringna, Daniel sakeibaknei kuaa lût dinga ṭhuoitu ringna le Hebrai mi pathum mei-al thûka lût dinga ṭhuoitu ringna chu a ngai. Chu ang ringna fiengnaa um loin ramah kan lût ding angin kan inngaituo a, nisienlakhawm chuong a ni naw ding ti ka ringngam tah. Hi hnuhnûng taka thutak hin chu ang fienna chu a hung thlen a nih. Tuilêt hmaa Sodom mihaiin emaw, kohran lumhlum chauin emaw, inlusuh nunghâk inthienghaiin emaw, mi mâwl, mi â emaw, thil dang iengkhawm an ti duohai chu pawm ngamtu chau bâk, tu khawmin a chunga innghat ngam naw ding a nih. Vawi khat ka khêk nâwk nuom a, ‘I hringna humhim dingin tlân rawh;’ ‘In hnunga en naw ro;’ ‘Lota nuhmei hre zing ro.’”
GSAM 163Storrs Lungpui Phêk
GSAM 163.1Changer 10, 1844-a Zânril Khêkriah George Storrs lekha ziek, ‘A Tâwpna,’ tia lu pêk a hung lang a. Nisienlakhawm, Isu hung nâwk ding ringtuhaiin ‘Storrs Lungpui Phêk’ an ti a. Chu chu hieng hi a nih:—
GSAM 163.2“Chu ni ta dingin iengtin nge kan inbuotsai ding?—Pathien thutak ring unla, Pathien ropuina petu ringna det takin a chungah innghat ngam ro. Chu nia thi ding kan ni ti hriet sien kan nei ding lungput ang chu kan nei a ngai, chu ang ngeia Pathien kuoma pumhlûma inhlânna le khawvêl lama thisa angin umna chu.
GSAM 163.3“Ka thil hril nuom hi entirna ṭha tak pêk dingin, tuipui laia lungpui phêk lien tak um angin ngaituo hman ta u. Lal naupa ropui le thiltithei takin, a thu pumhlûmin an ring ti entirna nei mi chutaka a hmuhai po po ram ropui taka ṭhuoi dingin, hunbi ruota mei thahrui hmanga fe lawng ropui tak a hung tir ding ti a tiem a. Mi tamtak lungpui chunga chun an fe ngam a. Ṭhenkhatin lungpui chung him taka an um phingin, hrui chu an tan a, an hungna lawngtêhai chu an kuoma inthawkin a lêng hmang a; chu chu an en ta nawh a, mei lawng hung tlung ding chu an nghâk lem a. Thutiem a takna chu an ringhlel rêng rêng nawh a, iengkim a chungah an nghat vawng a. A hung dang ṭhenkhat ruok chun lungpui chunga an um hi a tâwk an ti a. Nisienlakhawm, anni chu ‘mi var’ ni an nuom a, ṭihbaina nasa taka inhlân an nuom nawh.
GSAM 164.1“Mei lawng nghâkna hun a tlung hmain, ‘I ringna ang ngeiin i chungah um raw se’ ti thu chu hril a ni tah a. Chu ni chu a tlung tah a. Mi invêngfaihai chun, mei lawng a hung an hmuh chun, an lawngtê hrui tan a, an lêngtir hmang dingin an tum a ni thei. Mei lawng chu a hung lang tah; nisienlakhawm, mi hriet loin an lawngtê hrui tan dingin tu chun an tlai tah. Chu bâkah chun, an invênfaina thuhmun chun, lawng hung hnai chu an nghâk ngei a nih ti an hriet chientak hma chu an lawngtêhai lêngtir hmang naw dingin a hril bawk a tih. Tu chun a hung hnai takzet tah a, mi hriet loin hrui tan thei an ni ta nawh.
GSAM 164.2“Mei lawng chu lungpui kuomah a hung tlung tah a. ‘Mei lawng hung tlung ding thutiem chu pumhlûma in ringngam ti entirna chu ieng nge a nih?’—‘Kan lawngtêhai hrui kan tan a, kan kuoma inthawkin an lêng hmang tah a; chu leiin ram rova tlung nâwk thei kan ni ta nawh. Mei lawng hung tlung naw sien kan boral ding ngei a nih, hi lungpui kuomah hin lawng dang a fe ngai naw leiin.’ ‘Chu chu a tâwk tah,’ mei lawng hotuin a khêk a; ‘lawngah hung lût ro; hi ang ringngamna chu Beidawngnaah tlung naw a tih.’
GSAM 164.3“An lawngtêhai lungpuia phuar renghai chu tu chun an hung intîm khâwm a, mei lawnga lût ding an tum a. Lawng hotuin, ‘Sawa lungpuia phuar reng lawngtêhai ka hmuhai saw, a nih naw le ka hung lang hnunga an hrui tan chauhai saw, ieng tina nge?’ tiin a dawn a. Anni chun, ‘Mei lawng a hung tlung naw chun, ram rova kan kîr nâwk theina ding um raw se tiin, kan invêngfai dingin kan ngaituo a nih,’ tiin an dawn a. ‘Chuongchun, tisa ta ding in inbuotsai a nih maw,’ lawng hotuin a khêk a, ‘ka thuhai in ringhlel a nih maw? In ringna ang ngeiin in chungah um raw se. In thil ti khan nangni a dem a nih. Kîr nâwkna ding in inbuotsai a, tu chun in ringnawna rah in lâk a ngai tah.’ ‘Chuongchun, ringnawna leiin lût thei an ni nawh.’ Aw, chu beiseina rêng rêng nei naw um dân chu a ṭihbaiawm takzet!
GSAM 164.4“Unaupa hai, tu hin in hruihai tan ro; in lawngtêhai chu hmuh phâk lohin lêng hmang raw se; âwm e, ‘Mihriem Naupa inchikna a hung lang’ hmain inhmaw ro. Chu pha chun in tlai tah ding a nih. Tu hin innghat ngam unla, iengkim nghat vawng ro. Aw, in leiin ka lung a na a; intak naw ro; chu lawngtê chu nam suok ro, chuong in ti naw chun in boral a nih; ‘tûkhawm a hringna humhim ding zawng chu a hringna chân a tih,’ tia kan Lalpa le Rorêltu Isu Krista a ti leiin. Chuongchun, inhmaw ro, vawi khat ka ngen nâwk cheu, aw inhmaw ro! ‘A hung naw chun’ ram rova in tlân dawk theina dinga in ruot lawngtêhai po po chu thlah ro. Chu ‘a hung naw chun’ ti chun sukboral a ti cheu. Tu hi fienna le thlêmna hnuhnûng tak chu a nih. Kan Lalpain Diabol thlêmna hnuhnûng tak a dawn dân angin ti ro—‘Setana, ka kuoma inthawkin fe hmang rawh,’ a ti a. Chuongchun, Diabolin ama chu a mâksan a, ‘ngai ta u, vântirkohai an hung a, ama rawng an bâwl pêk tah a.’ Hi hneina hi in nei hunah chuong ang chu in chungah khawm um a tih.”
GSAM 165Zânril Khêkri Sin Rangtaka Hmasuonna
GSAM 165.1‘Zânril khêkri’ Thucha rang dân, thiltihtheina le a rahsuok thuah chun, a hmaa kan thu lâk suokna chanchinbu—Zânril Khêkri—suotu N. Southard thuhai aṭangin ngaituona dik kan nei thei a. Changer 31, 1844-a buah hieng hin a ti a:—
GSAM 165.2“A tirah chun hunbi ruot det chu mi tamzâwkin an doi a; nisienlakhawm, a puongdarnaah chun dang thei naw thiltihtheina a um angin a lang a, a hmaa mi po po a kunṭumtirtu a nih. Thlipui angin ram chungah rang takin a fe a, hmun hrang hrang, hla taka umhai lungah khawm hun thuhmun vêlin a tlung a. Chu a thil ti dân chu a sûngah Pathien a um tih chauin hrilfie thei a nih. Khâwlai poah lung suichienna thûk tak le Vân Sâng Tak hmaa thlarau intihniamna a hung thlen a. Hi khawvêla thilhai itna chu a dal a, inhnialna le indoina a damtir a, thil tisualhai puongna, Pathien hmaa lungkhamna, lunghei le lungngai puma ngaidam le pawmna dila ama kuoma ngenna chu a hung thlen a. Hma laia kan hmuh ngai naw, mani intihniamna le thlarau inkûnna a hung thlen a. Pathien ni ropui a hung hnai hunah Joel baua Pathienin thu a pêk ang khan, silfên thlerna ni loin lunghai thlerna, bu ngei le ṭap le lungngai puma Lalpa lama kirna chu a hung thlen a. Zekaria baua Pathienin a hril angin, a nauhai chungah lunginsietna le ngenna thlarau chu sûr a ni a; an sun tahnung chu an en a, ramah ṭahna nasa tak a um a, insûng tin an inṭhenin, an nuhmeihai khawm an inṭhenin an ṭah a; Lalpa hung ding nghâktuhai chun a hmaah an thlarau an sukngai tah a.”
GSAM 166Mihriem Phâk Bâk Thiltihtheinain Mipui A Suknghîng
GSAM 166.1Hi mipui suknghîngtu puongdarna chungchângah hieng hin a ti nâwk a:—
GSAM 166.2“Kan hmuh dânah chun, mihriem sinthawna innghat lo ang tak a nih leiin, Mo Neitu a hung intak hnung le nunghâk inthienghai an inlusuh a an in hnung, an rênga an tho a an khâwnvarhai an siemṭha ding laia ‘Zânril khêkri’ a hung tlungna ang chauin kan ngai thei a nih. Sin hnuhnûng tak chu thaw zo a ni angin a lang a; Lalpa hungna ta dingin Isu hung nâwkna ringtu pâwl hrang hranghai hi ang taka ṭha inbuotsaina nei hun a um ngai naw leiin.”
GSAM 166Khawvêl Sum le Paihai An Pêk Suok
GSAM 166.3Isu hung nâwkna inchûktirna puongdarna mipui suknghîngtu chu an hriet chun, mi tamtakin an khawvêl sum le paihai chu an pêk suok a. An sum chu mipui hmaa thu hriltuhai an sina ṭhangpui nân emaw, chanchinbu le lekhabu tê insuonahai semdar nân emaw, ṭhangpui ngaituhai mamawhai phuhrûk nân emaw an hmang a. Chuong chun an lungdikna le an taima dân finfiena ṭha tak chu khawvêl hmaah an pêk a nih. An khawvêl rohai chel reng a, hi sin ta dinga inhlânna hran nei nawhai ruok chu, an hril ang takin an ring nawh tiin khawvêl mihaiin an hmuh a. Entirna dingin thil tlung pahni, hi thu lampang tinah pakhat ṭheuh ka hril ding a nih.
GSAM 166Alu Lo Pakhat
GSAM 166.4A hmasatak chu New Ipswich, N.H.-a um ringtu Hastings an ti thu a nih. Ama chun alu ṭha tak chînna lo lien tak a nei a, a lai suok loin a hnutchhiah a. A ṭhenawmhaiin chu chu an lungngai a, a kuomah an hung a, an phalsak chun, a ta dingin man lâk loin an lai suok a, lei hnuoia dahna hmunah an dahpêk ding an ti a. ‘A chhan chu,’ an ti a, ‘nangin la mamaw i tih.’ ‘Ni nawh!’ Pu Hastings chun a ti a, ‘Lalpa rang taka a hung inlâr ding thu ka ringna chu sawa alu lo sawin puong raw se ka ti a nih.’”
GSAM 167.1Chu fâvâng hunah chun, Claremont (N.H.) Mupui, New York Ni Tak le chanchinbu dang tamtaka inthawka hriet thei angin, ‘alu ṭawih hripui’ leiin alu thlailâk chu a zâwng zâwng deuh a boral a. Ni chanchinbua hril a ni angin, ‘Hi chaw ṭangkam tak chu a zâwng zâwngin ṭawihna leiin a boral ti hriet chu a lungngai thlâk takzet. Philadelphia chanchinbu pakhat thu thawnṭhintu chun, chu ram biela alu chu a boral vawng tah a ti a. Phunnawi thu tam hrietna ni naw biel um sun chu Maine a nih a, nisienlakhawm chutaka alu khawm chun hi hri hi an pumpel nawh.’”
GSAM 167.2Fâvâng khuo a nuom a, Pu Hastings alu chu Thlaphal chen leia hnutchhiah a nih leiin, pakhat khawm a ṭawih nawh. Chu leiin ama ta ding chau ni loin, a liem tâa Changer thlaa a ṭhatna ding ngaisak êm êmtu, tu chuna harsatna tuor a ṭhenawmhai ta ding khawm alu tamtak a nei a. Anni chu ṭhal bulah a kuoma alu chî ding inchaw a ngai a, man ṭha tak pêk ding an lâwm bawk a. Pu Hastings chunga vanduaina nasa tak hung tlung ding anga an ngai chu, Pathienin khawvêl damchhûng malsâwmnaah a thlâk a; ama chungah chau a ni nawh a, a ṭhenawmhai chungah khawm a nih.
GSAM 167A Ringna A Phat
GSAM 167.3Entirna pahnina chu keima umna hmun ngeiah a tlung a nih. Kohran mi pakhat, kum 1844-a fâvâng huna Lalpa a hung ding thu inkhâwmnaah hril nasatu thu a nih. Sum le pai tam tâwk tak neitu a nih a; a thil nei danghai laiah, ṭhal bul iewa zuor dinga vul zawm ding kum ṭha tak nei vawk tamtak a nei a. Ka pate pakhat, sakhua mi anga inlantirna nei naw, a sin chu ran lei le zuor a nitak chun, vawk lei dingin hi Isu hung nâwk ding ringtu nia inchhâl kuomah a fe a. Nisienlakhawm, a vawkhai zuor a nuom naw ti a kuoma inthawkin a hriet a, a hung ding ṭhal bul chen ‘la vul lien ding vawk’ anga vul zawm a tum leiin. Ka pate chu, Isu hung nâwk ding ringtu ka pu kuomah a hung a, ‘Chu pain a hril chu a ring nawh,’ a ti a. ‘Ieng leia nge?’ ka pun a dawn a. Ka pate chun, ‘Lalpa a hung ding a, hi fâvâng hunah hin khawvêl a tâwp ding a ti a; nisienlakhawm, a vawkhai ruok chu a hung ding ṭhal bul chen vul reng a nuom a nih. Keima kuomah thu a hril a ngai nawh; a thu chu pakhat khawm a ring nawh,’ a ti a.
GSAM 168Sum Pêk Ding An Tum Hun A Tlai Lutuk
GSAM 168.1Mi ṭhenkhatin an sum chu an chel reng a, sin hmasuon nâna hman ding a nih ti an lungin a hriet reng chungin, a hman nâna pêk ding an tlai hmakhat an lungputah an inbuon reng a. Chu ang mihai chu Thucha insuotu sina umhai kuomah an hung a, an tangka chu pawm dingin mittui pumin an ngen a. Nisienlakhawm, an dawnna chu, ‘In tlai lutuk tah! Tâwpna hmaa kan semdar phâk ding lekha insuo po po man kan pêk zo tah. Zân le sun sin thaw dingin thahrui hmanga lekha insuona khâwl engemaw zât kan hlawh tah; tangka dang kan mamaw ta nawh,’ ti a nih. Mit ngeia hmutu pakhatin Thutak Aw insuotu hmaa dawhkân chungah dolar sâng tamtak an dah a, a la a hmang dingin lungngai tak puma an ngen chu a hmuh ti ka kuomah a hril a. Dawnna chu, ‘In tlai lutuk tah! Tu hin in tangka kan mamaw ta nawh! Kan hmang thei ta nawh!’ ti a nih. Chuongchun an dawn a, ‘Mi retheihai kuomah pêk thei a ni nawh am?’ Dawnna chu a thuhmun a, ‘Kan phâk thei ang mi rethei po po tu chuna an mamawhai phuhrûkna ding kan inbuotsai zo tah,’ ti a nih. Mi chu lungngai takin an tangka an la kir a, an ringna tlêm lei le an duamna leiin Pathien a lungninawna chu an chungah a um a nih an ti a. Chu duamna chun, Pathien sin ta dinga sum mamaw a ni a, lâwm taka hman a la ni thei laia, an sumhai pêk loin a cheltir leiin.
GSAM 168Enkawltuhai An Ruot
GSAM 168.2Lekha insuonahai semdar ding emaw, in tinah mihai biek le ṭawngṭaipui ding emawa, an thlailâk dinghai lâk loin an loah an hnutchhiah a, an dawrhai an mâksan thlâwlhai nungchang le an thu innghahna chu dem ding a um nawh. Hi pasal le nuhmeihai hin an thu hril tina hi an ring takzet a nih ti mipuiin an ringhlel nawh. Chu bâkah chun, thiltihtheina nasa tak an kuomah a um a, lungdik nei mihaiin an thuhai an hnial thei nawh a, an dang thei bawk nawh. Hi dân hin mi sâng tamtak thutak ring dingin a ṭhuoi a; Pathien lunginsietna an zawng a, an hmu tah a.
GSAM 169.1Nisienlakhawm, nuihsantu mi suol le khawvêl ngaisak sakhua mi nia inchhâlhai chun, hi Isu hung nâwkna lekhabuhai semdar sin hi sukding a ngai an ti a. Khawpui biel emaw, ram biel pumpui emaw lâka, hi Isu hung nâwkna inchûktirna puonga in tinah fe a, an sumdâwnna le an insûnghai ngaisak nawhai hi an â a ni ngei ding a nih an ti a; chu leiin an chungah enkawltu ruot ding a ngai an ti a. Ringtuhai lung inrêlna a ṭha nawh tia an thil entirhai chu (an sin mâksanna leia an insûnghaiin harsatna an tuor ti hrilna nei loin, an mihriem puithai sandamna ta dinga sin thawna chau a nih leiin), mi â an nih ti finfiena tling a ni nawh. Chu leiin mi tlêmte chau enkawltu hnuoiah dah an ni a. Tu laia doitu mihaiin hi thu an hril ol sam dân enin, chu ang thil tamtak a tlung a nih tiin mi a ngaituo thei a. Nisienlakhawm, kum 56 bâk Isu hung nâwk ding ringtu rawngbâwltu anga ka sinthawna po poah, enkawltu hnuoia an dah ‘Miller zuitu’ mi pahni chau ka hmu a nih. An thu hi tawi taka hril chu a rem naw a ni naw ding a nih.
GSAM 169Mani Enkawltu
GSAM 169.2A hmasatak chu ka umna aṭanga mel 30 khawm tling naw hmun, New York ram bielah a tlung a nih. $100,000 vêl man sum le pai nei pa pakhatin Isu hung nâwkna inchûktirna a pawm a. Chu sum chanve vêl chu a ringna zui ve naw a nuhmei le a nauhai kuomah a pêk a. A um sun chu a hmang nuom dân anga hman thei, ama ta ngei a nih tiin a ngai a. Chu ṭhenkhat chu Isu hung nâwkna sina hman a hung nih chun, a nauhaiin an hnial a, rorêltu pakhat an va râwn a, an pa chunga enkawltu ruot dingin an ngen a. Rorêltu chun ro enkawlnaah enkawltu sin ding le a thuneina chu a hrilfie pêk hnungin, a ruot ding an duh mi hming pêk dingin a dawn a. Hun engemaw chen an inrâwn hnungin, an ro ṭha taka enkawl ding an ring ngam mi dang an hriet naw ti an hriet suok a; chuongchun, an pa ngei chu ama enkawltu dingin an thlang tah ti rorêltu kuomah an hril a. Rorêltu chu chu pa lamah a ngha a, ‘Pu _____, i sum le pai ngei enkawl ding mi tlingah i nauhaiin an thlang che a nih. Rorêlna hmunah an hung ṭhuoi hma chea ang bawk khan i thilhai chu a um a nih,’ a ti a.3
GSAM 170Nuih A Thlâk Um Dân
GSAM 170.1A dang chu Topsham, Maine-a Stockbridge Howland thu a nih. Chu ram biel pumpuia kutthiem ṭha takhai laia pakhat a nih a, bu râwtna khâwlinhai le lei saknaah sinthaw thiem tak a nih. Hi ‘Zânril khêkri’ hmalâknaah hin, Pu Howland chu sakawr chunga chuongin khawpui biel engemaw zâtah a fe a, in tinah Isu hung nâwkna chanchinbuhai le lekhabu têhai a semdar a. Doituhai le nuihsantuhai chu an lung a nin a, hi lekhabu tê semdarnaah a sin chu a ngaisak nawh tiin an phunnawi a. Chu leiin a chungah enkawltu ruot chu an ti thei vat a. Pu Howlandin sakhai khawntuhai po po le, thu dik takin, pêk ding bâk thuhai chawia hung po po chu a kuomah a tir leiin, enkawltu chun a ngaituo nekin sin tam a nei tah a. ‘A chhan chu,’ a ti a, ‘sumdâwnna iengkhawm thaw dingin mi tlinga ngai ka ni nawh.’ A rei loin ram biel chun Kennebec Tuipui chungah lei sak ding a duh a—ṭhal bul tui a lêt laia tui luong nasa tak le vûr khal lênghai chu tuor thei ding lei a nih. Ram biel rorêltuhai le khawpui hotu thlanhai chun, Stockbridge Howland chu hi sin thaw ding mi a nih an ti a. Lei a sak ding dân le sin thaw ding inremna lekha an chawia a kuoma an hung chun, innuih puma hieng hin a ti a, ‘Puhai, ka enkawltu kuomah in fe a ngai ding. Keima sin ngei enkawl dingin mi tlinga ngai ka ni nawh ti in hriet a nih; chu nâ chungin lei sak dingin ka kuomah in hung a nih maw!’ Hi um dân hi mi ngaituona dik neihai ta dingin a nuih a thlâk lutuk tah a, enkawltu dahna chu thakhatin a tâwp tah a. A hnunga ama tiduhdahtuhaiin an thil ti, dik naw le ngai naw kha, intihniam takin an pawm suok ti hril hi a tâwk ding a nih.