Bung 27 — Inhriettirna Thu Dang Sukdethai
GSAM 442.1“Jehosaphat chu a ngîr a, hienghin a hril a: Aw Juda mihai le Jerusalem khuo chênghai, ka thu hi ngai ta u; in Lalpa Pathien ring unla, nghet taka din in tih; a zâwlneihai ring unla, in sin hlawtling a tih.”1
GSAM 442.2Kum tamtak liem ta khân, Hrillâwkna thilpêk hmangin Inhriettirna thu pêk a ni a, tâwpna a hung hmahin hi thutak lekha insuohai chu “favâng hna angin thedar” an ni ding ti a nih. Thutak ringtuhai chu iengtiem dânin hi sin thaw dinga inruot an nih naw chun, iengti am chu thil chu a hung tlung thei ding, ti zawtna chu mi tamtak lungrilah a hung um a. Pathien enkawlnaa chun, inṭanna tê taktea inthawkin thil ropui taktak a hung suok hlak a; kan laia sin thaw dân inruot thlapa hung insiem khawm chu chuong ang chu a nih.
GSAM 442Lekhabu Tê le Chanchin Ṭha Puongdar Pâwl
GSAM 442.31870 kum vêlah, South Lancaster, Massachusetts a unaunu inhlân tak tlêmtêhai thil thaw zârin Lekhabu Tê le Chanchin Ṭha Puongdar Pâwl siem ding ngaihtuona chu a hung suok hmasatak a. Hi unaunuhai hin hun engemani sùng chu ei ringna nei lo mi hrang hrang kuomah ei kohran chanchinbu le lekhabu têhai dâk hmanga thawnin, a hnungah an kuomah lekha an ziek hlak a. Chuonga an thaw zârin mi engemani zâtin thutak an pawm a; chu chun Upa S. N. Haskell lungrilah, “Unaunu tlêmtêhai an thaw ta hi ei mi po povin iengati am ei thaw ve thei naw ding?” ti zawtna a siem a. 1871 kumah lem chu, hi thu hi Ennâwkna le Thupuongtu buah a tam le tlêmin hril a ni a. 1871 kum, thla 12 ni 29 a Kohran Pumpui Inkhâwmpui bîk an neih khân, Upa Haskell khawm a um a, hi hmalâkna tangkaina tak tak chu a hrilfie a; chuleiin lekhabu tê puongdar pâwlhai siem dingin thutlûkna an siem a. Chuong pâwlhai siemna ding remruotna sukfamkim dinga pâwlte chu Upa S. N. Haskell, Upa W. H. Littlejohn, Upa J. N. Andrews, Upa J. H. Waggoner le Upa I. D. Van Horn hai ruot an ni a.
GSAM 443.1Hi hmalâkna hin Thucha sin thawnaah hun thar a hung siem a. Chu hun chen chu, thutak chûktirna chu thu hriltu dam lai ngeihai hmalâknaah chau deuthaw a innghat a. Kum engemani zât sùng, Upa Haskell chun Lekhabu Tê le Chanchin Ṭha Puongdar Pâwl hlawtlingtirna ding remruotna suia, hmang dinga mi chûktirnaah thahnemngaitakin sin a thaw a. Hi sinah hin bulṭantu tak tak chu ama a nih ti hril hi ama chunga dik taka thaw a nih. Ram biel tina Lekhabu Tê le Chanchin Ṭha Puongdar Pâwlhai chungchângah chau a ni naw a; 1878 kuma Battle Creek a Kohran Pumpui Inkhâwmpui an khâwm lai khân, Lekhabu Tê Puongdar Pâwl Pumpui, a hnungah Hnam Tin Pâwl ti an ni ta, siemna ding remruotna hung thlentu khawm ama chu a nih. Chu pâwl sin thawna ram chu ei Biel kohranhai inkhâwmpuihuop pâma ramhai a ni a, America chau ni lovin ram danghai khawm a huop a nih.
GSAM 443Lekha Enkawltu Thiemhai — Maria Huntley
GSAM 443.2Lalpan a enkawlnaa chun lekha enkawltu thiemhai a hung keitho a, hi hmalâknaah Upa Haskell ṭhangpuitu ropui tak an ni a. Unaunu Maria Huntley chu lungril hnungtawl lova sin thawtu pakhat a ni a; a hnung kumhaia taksa natna nasatak a tuor laiin khawm sin a thaw zing a, kum 14 vêl liem ta khân a sin thaw zing laiin a thi a. A hmalâkna zârin, tuhun a ram danga sin thawna kawt inhông tamtak hi hmasatak hmu suok a ni a. Lekha enkawltu danghai khawm chu sinah chun an hung tel a; sin thawna ram a hung zau ang zêlin ṭawng hrang hranga lekha enkawltu nei a hung tul a nih.
GSAM 444Hmun Tina Kohranhai Chunga A Thil Thaw
GSAM 444.1Nisienlakhawm, kan laia lekhabu tê puongdar pâwl sin dinna zâra thil poimaw ber hung suok chu, hmun tina Kohran inruotnahai laiah chanchin ṭha puongdar châkna siema, sukpungna tienga a thil thaw hi a nih. Hi sin hin mi tin lekha inthawn le lekhabu semdar hmanga engemani thaw theina hun remchâng a pêk a, thlarau sandamna dinga mâni ngeia sin thaw châkna khawm an nei thei ta a nih.
GSAM 444Lekhabu Tê Puongdar Sin Chungchânga Inhriettirna Thu
GSAM 444.2Lekhabu tê le chanchin ṭha puongdar sin chungchângah Hrillâwkna Thlarau hmanga thuzirtîrna pêk a ni dân entir dingin, Kohran Ta Dinga Inhriettirna Thuhai bu 29 le 30 a inthawkin hi thu hi ei lâksuok a:—
GSAM 444.3“Sin danghai neka poimaw lem sin pakhat a um chun, ei lekhabu insuohai mipui kuta thlena, chu hmanga Pathien Lekhabu Inthieng an sui theina dinga anni ṭhuoi hi a nih. Chanchin ṭha puongdar sin, ei lekhabuhai insûng tina thlen, anmahni leh inbiak, anmahni leh le an ta dinga ṭawngṭai, hi sin ṭha a ni a, pasal le nuhmeihai berâm enkawl sin thaw dinga chûktir thei sin khawm a nih.
GSAM 444.4“Mi tin hi sin thaw dinga inrem an ni naw. Hi sin hrietchieng taka inruot thlapa bulṭana, beidawng lova ṭhahnem ngâia hma ṭhuoi ding mi, thiemna le theina ṭha ber neihai chu thlang ding an nih. Remruotna ṭha taka inruot a um ding a nih; chu chu rinumtakin thaw suok ding a nih. Hmun tina kohranhai chun lekhabu tê le chanchin ṭha puongdar sin hi an ngaipoimaw takzet ding a nih.”
GSAM 444.5“Lekhabu tê le chanchin ṭha puongdar sin hi sin ṭha a nih. Pathien sin a nih. Ieng dân khawma hmusit ding a ni naw; nisienlakhawm, a thiltum dik tak pênga ṭhuoi a ni hlauhawmna chu a um zing a nih. Chanchin ṭha puongdar hmunah sin thaw dingin Lekhabu zuara vahtuhai mamawh an nih. Nungchang mâwl le mawi lo neihai chu hi sin thaw dinga inrem an ni naw. Mi dâwr dân thiem, thu hril dân mawi, thil hung tlung ding hre lâwk thei, thil thlierhrang thiem lungril nei, thlarau hlutna hre pasal le nuhmeihai chu hlawtling thei ding an nih.”
GSAM 445.1Kum 12 sùnga ei kohranhai le Lekhabu zuara vahtuhaiin $8,000,000 neka tam man lekhabuhai, lekhabu têhai le thu tâwi buhai an zuar chu, Lekhabu Tê le Chanchin Ṭha Puongdar Pâwl sin tangkaina tak tak finfietna ropui a nih.
GSAM 445Hrillâwkna le Khawvêl Varna
GSAM 445.2Europa rama sin le inzawma hrillâwkna thu pakhat pêk a ni a; chu chu a thu ang taka a hung tlung zing leiin hitakah hin hriet a ṭha a nih. Sin thawtuhai le mipuihaiin chutakah chun America a angin sin thaw a thei naw ding, Scandinavia ah lem chu thei dêr naw ding, an ti a. An makti ding takin Pi White chun hlawtling taka thaw a theih bâkah, America a ang bawkin châwm a theih ding thu a hril a. An sum hmuh tlêm takte a inthawkin khawm an Sâwma pakhat an pêk chun, an beisei aiin a nasa lem taka Pathienin hlawtling a tir ding thu Lalpan ama a entir ti a hril a. Lekhabu zuara vahtuhaiin Scandinavia ah lei dingin mi ziek luttira lekhabu an zuar thei ding a, hlawtling khawm a ni ding thu a hril bawk a. Chu ramhaia Lekhabu insuona in enkawltuhai chun, “Chu chu thaw a theih naw,” an ti a; anni chun “chu dânin lekhabu an la zuar ngai naw.” A hnunga thil hung tlunghai chun hi chungchânga Lalpa vântirkoin ama a entir chu khawvêl lekhabu zuartu le insuotuhaia varna neka ṭha lem hle a ni ti a suklang a. Chutaka lekhabu zuara vah sin chu a inṭanna a inthawka hlawtling a nih. An sum hmuh tlêm takte a inthawka Pathien sin dinga sâwma pakhat pe dinga bulṭantuhai thenkhat chu Lekhabu zuara vahtu an hung ni ta a; anmahni châwmna an neih bâkah, hma neka sum tam lem an hmu ta a, chuleiin Sâwma pakhat tam lem tak an pe thei ta a nih.
GSAM 445.31895 kumah, Norway rama Christiana khuo a ei Lekhabu insuona ina an insuo lekhabuhai chu Lekhabu zuara vahtuhaiin $40,000 neka tam man an zuar a. Kohran sùng le pâma mi tin deuthawin thaw a theih naw ding an ti laia khawm, hrillâwkna dang pakhat hung tlungkim a nih tiin hi hi hriet ro.
GSAM 445.41871 kum le chu hnunga an siem lekhabu tê puongdar pâwlhai sin chungchângah chun, rawngbâwltuhai mâni ngeia hmalâkna zâra thutak hung pawmtuhai zât deuthaw hi, hi sin thawtuhai hmalâkna zârin thutak kuomah ṭhuoi an ni ta, ti ngam a nih. Hi sin hmangin Thucha chu hnuoia hnam tin le ṭawng tinah puongdar a ni zing a nih.
GSAM 446Incheina Thil Hlu le Lekhabu Tê Puongdar Sin
GSAM 446.11873 kum, thla 4 ah California a Lekhabu Tê le Chanchin Ṭha Puongdar Pâwlin thil ngaihnawm tak pakhat a hril a. Chu chu, chu ram biela thutak pawmtuhaiin chu ni chen chunga pâwl kuoma an pêk incheina thil hluhai chu ti tuia, a rangkachak le ngun a thiang dân en chiena, a hlutna tak tak angin $200 in zuar a nih ti hi a nih. Chu sum zawng zawng chu lekhabu têhai, thu tâwi buhai le chanchinbuhai lei nan an hmang a, chuonghai chu semdar a ni ta a. Incheina thil hlu zuarnaa sum an hmuh hmanga an lei lekhabuhai zârin mi 20 in thutak an pawm ta ti pâwlin a hre chieng ta a nih. Lekha pore zâra thutak hriettuhai laia pakhat chu Oakland, California a John I. Tay a nih.
GSAM 446San Francisco Chu Chanchin Ṭha Puongdarna Hmun
GSAM 446.21875 kumah San Francisco kohran kuomah Inhriettirna thu poimaw tak pêk a ni a; a hung tlungkim dân a langsar êm leiin tuhin chu thu chu hriet dinga hril a nih. Hi kohran hin a inṭanna a inthawkin Pathien biekna dingin inkhâwmna inhai an luo ngai a, chu chu sum tam tak sênga, harsatna khawm tamtak neia thaw a nih. Chu inhai chu hun tam tak sin dang thaw nan hmang ngai a ni leiin, chutakah chun ni inzawm tamtak inkhâwmna nei a theih hlak naw a nih.
GSAM 446.31875 kum, thla 4 ni 14 le 20 tlâi khân, San Francisco kohran ṭhuoituhai chu Market Street bula Fifth Street a Pi J. L. James inah khâwm dinga kou an ni a. Chutakah chun Pi White chun chu um dân chungchânga Inlârnaa ama entir a ni thu keini a mi hril a. Chu chu, San Francisco hi chanchin ṭha puongdarna sin thaw theina hmun a ni zing ding thu le, var taka sin ṭhuoi a ni chun, miin thutak an pawm pei ding thu a nih. Mipui sawm theina le sin thaw theina dingin Pathien biekna in sak a ni chun, an zât belsaptu ding mi tam an hung um ding a; anni khawm chun inkhâwmna in siemna dinga sum sêng le ba ngai dinghai chu rulhnaah an hung ṭhangpui ding a nih.
GSAM 447.1Pi White chun hienghin a hril zawm a: San Francisco kohran kuomah Pathien biekna in sak a poimaw thu a hril inthawh phâk chun, chu kohran rethei tak ta ding chun thim zînga hmalâk angin a lang ding chu a hmu a nih. Nisienlakhawm, anni an hung bulṭan zêl chun, an hmaa Pathien enkawlnaa kawng a hung inhông pêng pêng dân an hmu ding a, an bawhna ding khawma ruol ṭha siem pêk an ni pei ding a, a tâwpah an ba zawng zawng rulh zo a ni ding thu hril dinga thu pêk a ni a nih.
GSAM 447.2A chunga hril ta inkhâwmnaah khâwm tlêmtêhai laia pakhat ka ni leiin, chu mi pâwl, an zavâi deuthaw hi khawvêla mi rethei an ni a, anni chun, inkhâwmna in dung pê 80 le vâng pê 35 sak dinga an bulṭan ding hi “thim zînga hmalâk” ang tak a nih ti ka hril thei a. Sakna ding hmun chau khawm a tlêm berah $6,000 sêng ngai ang a langna khuo a ni bawk a. Pi White in an kuoma a hril Inhriettirna thu chu Lalpa kuoma inthawka thu a ni a, tlungkim ngei a tih ti ringna pumhlûm an neih chauvin hi hmalâkna thaw dingin anni a siem a nih.
GSAM 447.3Hi sin bulṭanna a inthawka tu chen hin, a tam le tlêmin ka tel ve zing leiin, a chunga Inhriettirna thu chu a thu tinin a hung tlungkim ta ti hitakah hin hril ka nuom a nih. Hmun ei sui bulṭan khân, $6,000 man hmun chu $4,000 in ei lei thei a. Unaunu pakhat chun, a in le hmun a zuar theih chun $1,000 a pêk ding thu a hril a. A rang thei angin a in le hmun chu in le hmun zuar sâktupa kutah a dah a; aman chu a man a tlêm taluo a nih tiin a hril a. Châwlkâr 2 sùngin a in le hmun chu a hmasataka a man a ruot neka $1,000 tam lem sumah zuar a ni a, a thutiem ang chu a pêk ta a. Mi dang, unaupa rethei pakhat chun kohran in sak a theih ding dân a hre thei naw a, nisienlakhawm, “Lalpan sak ngai a nih a ti chun, iengtiem dânin kawng a hawng ding a nih,” a ti a. A makti ding takin a laichîn pakhat ro chu ṭhen zo a ni ta a, chu zârin $20,000 neitu a hung ni ti a hriet a. In sakna dingin $1,000 a pêk a, ama chênna ding in sak nan kohran hmun then thum a then khat a lei bawk a, chuongchun dân 2 in kohran a ṭhangpui a nih.
GSAM 448San Francisco Ta Dinga Duhsâkna Lângsar Tak
GSAM 448.1Chuong angin, in sak sin an thaw zêl laiin sin enkawltu pâwltein thilpêk le duhsâkna an hmuh tamtak ei hril thei ding a nih. In hmun leh a zavâia $14,000 vêl sênga kohran in chu sak a ni a, a chenve neka tam chu in sak a zo hmain thilpêk hmanga rulh a ni ti hril hi a tâwk e. In sakna hmun Laguna Street chu khuo vêng inchûkna in indaih lona hmun a ni leiin, in chung an khuh hma ngeiin inchûkna enkawltu pâwl chu inchûkna hmangna dingin hnuoilam pindanhai luo dingin an hung a. Kum 2 deuthaw sùng, thla tin $75 in luona sum an hmuh chun a pun le in enkawlna sum sênghai a tâwk a; chuleiin kohranin a hmuh khawm thei chu an ba la um rulh nan a hmang thei a nih.
GSAM 448Tui Hmanga Sukdamna In
GSAM 448.2Tuhunah chun, chu laia an ba a tlêmte a la um a; kohran in hnuoia pindanah chun tui hmanga mi sukdamna in, a tul thil po po nei, a um ta a. Chu in chun sum harsatna iengkhawm a nei naw a, a hlutna khawm an ba la um neka tam tak a ni a; chu ba khawm chu rei lovin hril chanchin hlui chau a hung ni ding a nih.
GSAM 448.3Inhriettirna thu a miin thutak an pawm ding thu chu mak takin a hung tlungkim ta a nih. Mi sâwm engzât chau ni lovin, mi za tamtakin chu khuoah chun thutak êng an hmu a, tuhin hnuoi hmun hrang hrangah an thedar ta a. Hun engemani hnunga San Francisco ka tlawh phawt chun, anmahni ka tawng hnuhnung ber hnunga thutak hung pawmtu mi 2 a inthawka mi 10 chen ka hmu hlak a; a tâwpna chu a la ni rih naw a nih.
GSAM 449Upa White Thina
GSAM 449.11880 kum vêlah, Pi White chu Hrillâwkna Thlarau hmanga thu pêk a ni a, a pasal Upa James White kuomah a phur zing ta buaipui ding le mawhphurhna tamtak chu sie hlâna, mi dang, a la naupang lemhai kuta pêk dingin hril ding a nih. Ama ruok chu “a tâwp bera a danglamna dinga inbuotsai” ding a nih; a lei nun tlânna chu a tâwp dâwn ta ti a awmzie a nih. Hi thu hi aman a hung ngai a; a hun bi taka thaw a nih, 1881 kumah a sin thawna a tâwp a, Isuah a muhil ta si a. Thla 7 ni 31 ah maleria khawsik natnain a man a. Thla 8 ni 3 ah, a ina inthawkin Battle Creek Hriselna Enkawlna Inah ṭhuoi a ni a; chutakah chun enkawlna le ngaisakna pêk theih po po pêk a ni a, nisienlakhawm a tangkai naw a. A natna a zual pei a. A natna inṭanna a inthawkin, a “tâwp bera danglamna” chu a hung tlung ta ti a hre lâwk a nih.
GSAM 449Upa Smith Thu Hril
GSAM 449.2Hi thil chungchâng a hrilin Upa Uriah Smith chun hienghin a ti: “A thina um dân hi hi neka ṭha lem ding a la um thei deu ka ring naw. A natna ni 3 hnuhnungah, a hrietna a la nei chena chun, na iengkhawm a tuor naw thu a hril a. Chu Châwlni tlâi nuom takah a hringna muongchânga a hung liem lai chun, ruol ṭha rinum tak, mittui tla tamtak chu in sùng le a vêlah an ngîr khâwm a. Muongtaka muhil ta angin thinaah a hung lût a; iengkim a zo hnunga chun a hmêl pêng tinah muongna nuom tak a inchâm ang a lang a. Hi ṭawngṭaina hi dawnsawn a ni ta ang a nih:
GSAM 449.4A thi laiin a kum chu kum 60 le ni 2 a nih. Battle Creek a ama an chawimawi dân chu thla 8 ni 13 a a ruong vuilnaah a tlêm berah mi 2500 an um a, a chawlhna hmun hnuhnung ber, Oak Hill Thlânmuol a, sakawr lirthei 95 le mipui tamtak kein fehaiin an zuiin a lang a nih.
GSAM 450.1A thi hnunga ama chanchin hrilna tamtak, Ennâwkna le Thupuongtu a an insuohai laia inthawkin, Upa S. N. Haskell in a ziek hi thu hi ei lâksuok a:—
GSAM 450.2“Harsatna thawk thut deuthaw tinah a ngaihtuona dik le nghet, lampênghai le ama ṭha lova hmanghai ngei chunga khawm, an simna inchikna a hmu phawta lungril nêm le rilru ropui a entir dân, le thil dik a ni ti a ring chunga a hmangaina chu ka ngaihtuon chun, Israel a pa pakhat a tlâ ta, ti takmeu ka hril thei a nih. A chawlh lai hin, sin pumpui le mi pakhat pakhat tamtakin khawm a thil hmu lâwkna le pa anga enkawlna an neih ta nawna chu hriet an tih.”
GSAM 450.3A thi khân, ei hmêlmahaiin tuhin Thucha chu a tâwp ngei ding an ti a. Chuong chu a ni naw; Pathien kut hnuoia aman a din inhai chu a hung ropui lem zêl dinga ruot an ni a, “Lalpan a phun thinghai” angin an hung um ding a, chuonga inthawka thing ṭang tamtak le ra tamtak nei ding a nih.
GSAM 450Sakhaw Chungchânga Dân Siem Ding Hrillâwkna
GSAM 450.4Vântirko pathumna thucha puongtuhaiin Thupuongsuo 13 a hrillâwkna angin, United States le hmun dangah miin Pathien thupêkhai an zâwm leiin hrem an nih hun a hung tlung ding an ti a inthawkin kum 58 a liem ta a. Pi White in a ziek lekhabu, A Tîra Lekha Ziekhai, buah hi chûktirna chungchânga hi thu hi ei pore a:—
GSAM 450.5“Vântirko chun, ‘En ta u!’ a ti a. Ka mit chu mi suolhai, a nih naw khawm ringna nei lohai, tienga her a ni a. An zavâiin an che vêl nuoi nuoi a. Pathien mihai laia ṭhahnemngaina le thiltheina chun anni chu a kaitho a, a lung a insentir a. Tieng tina buoina, buoina a um a. Pathien êng le thiltheina nei mi pâwl dona dingin hmalâk a ni chu ka hmu a. An vêlah thim a hung zing deu deu a; nisienlakhawm Pathienin a pawm a, ama an ring a, nghet takin an ngîr zing a. An lung a buoi chu ka hmu a; chu hnungin Pathien kuoma ṭhahnemngai taka an au chu ka hriet a. Sûn le zânin an au a dai ngai naw a: ‘Aw Pathien, i duhzâwng thaw ni raw se! I hming a chawimawi thei chun, i mihai ta dingin suokna kawng hawng rawh! Kan vêla Pathien hre lohai lakah mi sandam rawh. Anni chun thi dingin keini an ruot ta a; nisienlakhawm i bânin sandamna a la thlen thei a nih.’”2
GSAM 451.1“Chu hnungin khawvêl ṭhuoitu lienhai an inrâwn khâwm chu ka hmu a, Setan le a vântirkohai chu an vêlah an buoi nuoi nuoi a. Lekha pakhat, a lemhai ram hmun hrang hranga semdar a ni, chu ka hmu a. Chutakah chun mi inthienghaiin an ringna danglam bîk chu an hlân a, Châwlni an bansana, Châwlkâr ni hmasatak an zâwm naw chun, hun ruot a hung liem hnunga miin anni that theina zalênna an nei ding tiin thu pêk a nih.”3
GSAM 451Amerikaa suknawmnatna
GSAM 451.2Kan dotuhai chun hi rama hin suknawmnatna a hung thei hrim hrim naw ding a nih an ti a, a san chu Amerika Ram Inzawm Dânpuiin, ‘Dânsiem Inkhâwm chun sakhua indinna ding dân, sakhua zalên taka zâwmna khapna ding dân a siem naw ding a nih’ a ti leiin a nih. Chubâkah, ramṭhen tamzâwka ‘Dikna Chanvo Dân’ chun sakhua chungchânga dân siem a khap a nih. Hieng thu an hril chung khawm hin, kan mihai chun invauna Thucha le indona hmachhawn dinga inbuotsai a ṭûl dân chu an la puong zing a nih.
GSAM 451.31863 kum chun Amerika Ram Inzawm Dânpui le ram dânhai chu sakhua tîr lui theina dinga thlâk a tumna pâwl pakhat indingin a um a nih. Hi ngaihdânhai hi pawm a zuitu an pung chak a, mihai chu thil dik thaw dinga tîr lui a ṭha ti ngaihdân, a bikin Châwlkâr ni hmasatak zâwm chungchângah, a dar chak hle a nih. Chuleiin ramṭhen tam taka hin suknawmnatna tak tak chu a inṭan ta a; chhia le ṭha hrietna ang zêla ni dang zâwmtuhai ta dinga inngaidamna dân nei ramṭhenhai khawmah a um ta a nih. Châwlkâr ni hmasatak an zâwm naw leiin mi ṭhenkhat tâng ina khungin an um ta a nih.
GSAM 452Mi 116 man an nih
GSAM 452.1Ka hmaa hin Amerikaa Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai man an nihna, 1878 kum aṭanga 1896 kum thla 3 thlenga, mi 116 hming ziekna a um a nih. Anni laia mi 109 chu thiamnaw inchang an nih. An tamtak chu ni 20 aṭanga ni 60 thleng tâng ina khung an nih a, an laia mi 12 vêl chu tuolthatuhai, rûktuhai le thil sual thawtuhai ṭha naw berhai leh, ‘thîrzawla inzawm pâwl’ inkâra sin thaw dinga tîr lui an nih. An chungthu rêltuhai ngeiin, an rêngin rammi ṭha berhai an nih ti an pawm a nih.
GSAM 452Sakhua Zalênna Pâwl
GSAM 452.21889 kum thla 7 ni 21 chun Battle Creek, Michigan-ah, Ram Pumpui Sakhua Zalênna Pâwl an tih chu indingin a um a nih. A tum chu sakhua chungchânga dânsiemna do, sakhua le ram rorêlna inzawm dân dik mihai hriettir, le an chhia le ṭha hrietna an zui leiin suknawmnatna tuorhai ṭanpui chu a nih. Hi pâwl hin lekhabu darnaah sin tamtak a thaw a, keimahni ram ngeia kan hun chungchânga mawhphurna le thil hlau umhai chu mihai a hriettir a nih. A nihna takah chun, Thuphuongsuo 14:9-12 Thucha suonga invauna thuhai darzêlnaah sin ropui a thaw a nih.
GSAM 452Sakhua Pâwl Ni Naw Chanchinbuhaia Ṭanpuina
GSAM 452.3Chu laia Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai chunga suknawmnatna nasatak chu New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean le chanchinbu danghai inchûktirtu thu zieknaah sawiin a um a nih. Mahni chhia le ṭha hrietna zui a, thupêka ni bi ruot ngei zâwm leiin Amerika rammi pakhat chunga thil dik naw thaw chu fiengtaka sawina thuziakhai a hung lang a nih. Hieng chanchinbu thuziakhai zâra hin hi thu hi chhiartu maktaduo tamtak hmaah thlenin a um a nih. Thla pakhat suongin, kum 20 aia tam kan sin thawa kan hriettir thei aia mi tamzâwk kuomah Vântirko pathumna thucha thutak lairil chu hriettirin a um ta a nih.
GSAM 453Mihriem Thinurna Chu Lalpa Fakna Dinga Hmanin A Um
GSAM 453.1Chutiin, Pathien sin khâpna ding le thupêk palinaa zâwm dinga a pêk Châwlni âia Châwlni dang ṭanpui dinga dân neina dinga mihai ṭânna chu thutak chakzâwka hmasuon theina kawng hongtuhai an hung ni ta ti a lang a nih.
GSAM 453.2Hieng kawnghaia thla tlêma thil thaw zo ta chu kan ngaihtuahin, Pathien Lekhathu pahni hai chu rilruah a hung lang chieng hle a nih. Pakhat chun, ‘Thutak do ding chun iengkhawm kan thaw thei naw a, thutak ṭan ding chauh kan thaw thei a nih;’4 a ti a. A dang chun, ‘Mihriem thinurna ngeiin nangma a fak ngei ding a nih; thinurna la um sun chu nangin i dang ding a nih.’5 a ti a nih.
GSAM 453Châwlkâr Ni Hmasatak Dânhai Chungchânga Hrillâwkna
GSAM 453.31885 kuma insuo Inhriettirna thu nambar 32-ah chun Châwlkâr ni hmasatak dânhai chu Amerika Ram Inzawma ieng angin pawm a um ding ti thu a um a nih. Hiti hin a ziek a nih: ‘Mi lunglûtna le ṭanpuina hmuh an duh leiin dânsiemtuhai chun Châwlkâr ni hmasatak dân an phûtna chu an pawm ding a nih.’6 Hi thu hi ieng angin a tlungkim ta ti chu reilawite ngaihtuoi hitiu.
GSAM 453Khawvêl Thilentir Khâwmpui Dânsiemna
GSAM 453.41892 kum chun, chu kum thla 5 aṭanga thla 10 thlenga Chicago, Illinois-a nei ding Khawvêl Thilentir Khâwmpui chu Châwlkâr ni hmasatak ni khawm hawn an tum chu khap dingin Dânsiem Inkhâwm kuomah phûtna a um a nih. Chunglama hrillâwk ang chiah khan, tîr luihna hnuaia chun 1892 kum thla 7 ni 19-ah chutiang dân chu pawm a um a nih. Hi hi Amerika Hmâr Ram Inzawm Dânsiem Inkhâwmin Châwlni chungchânga dân a siem vawi hmasatak a nih ti hriet zing hitiu.
GSAM 453.5Kohranhai chun hming ziekna tamtak, ngenna le telegram-hai an thawn a nih. Dânsiem Inkhâwm ngen chauh ni lovin, Dânsiem Inkhâwm mihai chu lunginsiettakin (?) hitin an hriettir bawk a nih: ‘Hi thurêlnaah kan bi ruot ang a nih naw chun, Khawvêl Thilentir Khâwmpui chu ieng ang ṭanpuina dang pe dinga mawl pe tu po po, Dânsiem Inkhâwm mi chu ram upahai inkhâwm mi a ni am, mi âiawh a ni am, ieng sin chanvo emaw, rinumna sin chanvo emaw ta dingin tu a ni khawm, tu aṭang hin mawl kan pe naw ding a, kan ṭanpui naw ding a nih ti keimahni ngeiin le kan inkârah kan intiem a nih.’ An thil bi ruot chu Châwlkâr ni hmasatakah Khâwmpui khâr ding chu a nih.
GSAM 4541892 Kuma Dânsiem Inkhâwm Suonga Thu Sawi
GSAM 454.1Dân ruot chu pawm a um laia Dânsiem Inkhâwm suonga thu sawi entîrna pakhat dingin a hnuaia hi chhiar ro:
GSAM 454.1‘Chu hnawina thu chu lehkhaah fiengtaka ziek a, Amerika Ram Inzawm Dânsiem Inkhâwmin a rawt chu hmuh ka nuom a nih. Ziek ro. Ieng angin mo in ziek ding? ... In huoi chun thuin ziek ro; in huoi chun ṭan ro; a ṭan mawl petuhai zînga mi iengzât mo hinah hung kîr nâwk ding? Pakhat khawm an hung kîr naw ding ti ka beisei a nih. Hi hi in do chun nangmahni ngei hlauhawmnaah in indah ding a nih.’
GSAM 454Kohran Chapo Thu
GSAM 454.2Hi dân ruot hi Dânsiem Inkhâwm pawm dinga phût a, pawm theina hmuhai chun an sakhua dânsiem tumnaah hnehna ropui a nih an ti ti chu a lang chieng a nih. A san chu chu thil a hung tlung zawk lawkah, an laia rawngbâwltu langsâr pakhat chun Pittsburg, Pennsylvania-a thu a hrilnaah hitin a sawi leiin a nih:—
GSAM 454.3‘Kohran hin ram rorêl pâwl ropuihai le sorkar chunga thu a nei ti chu, Khawvêl Thilentir Khâwmpui chungchânga thil thleng taah nasatakin a lang a nih. Amerika Ram Inzawm ram upahai inkhâwm, rama pâwl chungnung ber chu sakhua aw a ngaithla a, Khawvêl Thilentir Khâwmpui dinga $5,000,000 pe ding dân ruot chu a pawm a nih. Kohranin a bi ruot, Châwlkâr ni hmasatakah thilentirna ropui kawtkhârhai hawn a ni naw ding, ti chu a tel a nih. Hi thil ṭha ropui hin Kristian rilruah hiti hi thaw thei a nih chun, ṭûl vê tho thil danghai khawm thaw thei a nih ti a hriettir a nih. Kohran chu thuneinaah a pung zing a, hma hunah chun a aw hi hmâsâng aia zingzâwkin ngaithlakin a um ding a nih.’
GSAM 454.3Chutiin 1885 kuma pêk Inhriettirna thu chu a tlungkim ta a, a la tlungkim zêl dân kan hmu a nih.
GSAM 455Katholik le Protestant Inpumkhatna
GSAM 455.1Hi thu chungchângah hin 1885 kuma hrillâwkna dang pakhat, Inhriettirna thu nambar 32-ah a um vê bawk chu, kan sawi ding a nih:—
GSAM 455.2‘Protestant sakhua chun Roman thuneina kut chelh dinga khurpui khâm kut a phar hunah; thlarau be sakhua leh kut inchelh dinga khurpui thûk khâm a kut a phar hunah; hi pâwl pathum inpumkhatna hnuoia kan ram chun Protestant le mipui thlan rorêlna anga a Dânpui zirtîrna po po a hnawl a, pope thudik naw le thubumhai darna dinga ruotna a siem hunah chun, Setan sin thaw maktak hun chu a hung thleng ta a, tâwpna chu a hnai ta ti kan hriet thei ding a nih.’7
GSAM 455.3Hi hrillâwkna ṭhen hmasa hi a tlungkim ta zing ti entîr ding chun, kan vêla thil thlenghai mihai hriettir chauh a ṭûl a nih. Protestant rawngbâwltuhai le mihai chun Katholikhai lungṭhatna hmuh an tum a, an pâwl inkhâwmnaah hung dingin an sâwm a, thil danghai khawm an thaw dân en ro. Chunglama Inhriettirna thu pêk a nih hun, 1885 kum khan, tuha kan hmuh ang hi a hlimkhai tlêmte khawm hmuh ding a um hlei naw ti chu hriet zing hitiu.
GSAM 455.4Protestanthai chun pope zuituhai kut le ṭanpuina an zawng dân entîr dingin, 1896 kum thla 3 ni 18-a Kansas City (Missouri) Star chanchinbu aṭangin ka lâ ding a nih.
GSAM 455Methodist-hai le Mi Inthieng Patrick Ni
GSAM 455.51896 kum thla 3 ni 17, Mi Inthieng Patrick Ni chun, Kansas City-a Methodist kohran langsâr ber pastawr Daktawr Mitchell chun Kansas City, Missouri-a Coates Zai Lemchang Inah thu a sawi a nih. Star chanchinbu chun a thu sawi ṭhenkhat chu ‘lemchang ang thilthleng tê’ a ti a nih. Daktawr Mitchellin hi thu hi a sawi chun nasatakin kut bengin ṭanpuina a hmu a nih:—
GSAM 455.6‘Mahni ngaihdân chauh ṭanrângna chu hrietnawna naipang a nih. Kan inṭhenawmhai ṭha tâwk kan hriet naw leiin mahni ngaihdân chauh ṭanrâng kan nih. Keini Protestanthai chu Katholikhai chungchânga hrilzam thei naw thilhai ring dinga zirtîr kan ni a nih. Katholikhai khawm chu Protestanthai chungchânga hrilzam thei naw thilhai ring dinga zirtîr an nih. Tuhin chu kan inhnâi a, kan mitah kan inen thei a, kan kut kan inchelh thei khawpa kan inhnâi phâtin, pakhat le pakhat chungchânga kan ngaihdân dik nawhai kan hung hriet ta a nih. Pakhat le pakhat ṭhazâwka inhriet ni lang chu ṭhazâwka inhmangai kan tih. Inhlâ taka dingin kan insêl ta a nih. Krista malsâwmtak zuituhai ta dingin zahthlâk a nih. Kristianhai rêng hi thisen hlu tak hmunkhatin tlan kan nih; Pathien lunginsietna hmunkhatin dêt kan ni a, vân hmunkhat thleng dingin kan beisei a nih. Unauhai, hin leia hin pakhat le pakhat inhriet hmasa hitiu.’
GSAM 456.1Star chun hitin a sawi zawm a nih:—
GSAM 456.2‘Chutah Daktawr Mitchell chu a hnung chiahah ṭhu Pâ Dalton [Katholik puithiem] tieng a inhawi a, a kut pharin, “Unaupa Dalton, hi hi ka kut a nih,” a ti a nih. Pâ Dalton chu a ding a, a kut phar chu a chelh a nih. Daktawr Mitchellin a kut chu a vawtin, “Leia khawpui hmunkhatah hun rei tak kan chêng hnungah, vânah kan inhmelhriettirna dingin vântirko pakhat kan mamawh chun zahthlâk tak a ni ding a nih. Hin leia hin inhriet hmasa hitiu,” a ti a nih. Ngaithlatuhai chun kut an beng a, Pâ Dalton a ṭhu zawkin Daktawr Mitchell chun a thu sawi chu a zawm ta a nih.’
GSAM 456Thil Ropui le Thu Rêldet Thei Pakhat
GSAM 456.3Melbourne, Australia, 1892 kum thla 2 ni 18 ni ziek thuthawn dang pakhat aṭangin kan lâ ding a nih:
GSAM 456.3‘Vân pumpui chun thilthlenghai hung langsuo dân a en zing angin keima entîr ka nih. Leia Pathien rorêlna chungchânga indona ropui le rei tak hi a hun khirh ber chu a hung lang ding a nih. Thil ropui le thu rêldet thei pakhat a hung thleng ding a, chu chu rei lovah a nih.’
GSAM 456Rorêltu Brewer ‘Kristian Ram’
GSAM 456.4Hi lehkha hi ziek a nih hnung ni 11-ah, Amerika Ram Inzawm a thlen hmaah, Protestant le Katholik haiin hi ram tâwpna kawng rêldet thei ti an tih thil pakhat a hung thleng a nih. Ka sawi chu Rorêltu Chungnung Brewerin thla 2 ni 29-a, Amerika Ram Inzawm Rorêlna In Chungnung ber thu rêl, ‘Hi hi Kristian ram a nih,’ a tih chu a nih. Kan entîr tâk ang khan, chu kum tho thla 7 ni 19-ah Khawvêl Thilentir Khâwmpui Châwlkâr ni hmasatakah khâr ding dân ruot chu pawm a um a nih. Chu dân pawm theina dinga nasa taka ngentuhai rawngbâwltuhai chun Rorêlna In Chungnung berin hi hi Kristian ram a nih a ti tâk leiin, Kristian Châwlni chu bawlhhlawh a umna lak aṭanga humhim a ṭûl ngei ding a nih ti ṭangin nasatakin an ngen a nih. Ram Siemṭhat Pâwl khawmin chutiang bawkin an ngaihtuoi a nih. Hi hi Kristian ram a nih leiin sorkar innghahna bulpui dingin Pathien le a dânhai chu pawm a ṭûl a nih, an ti a nih. A tak takin, tâwpna lama hi indonaa hin thil ropui le thu rêldet thei chu a thleng a, ‘chu chu rei lovah’ a nih.
GSAM 457Hmâsâng Hrillâwktuhai
GSAM 457.1Pathien suokhai, hrillâwktuhai kuoma pêk Inlârna chu chi hni um ang a nih. Pakhat chu ‘Mit menga inlârna’ an ti a, chu chu Inlârna a hmuh lai ngeia mi dangin ama an hmuh theina chu a nih. A dang chu ‘zân Inlârna’ an ti a nih. A hmasa Inlârna chungchâng chu 1 Samuel 3:1-ah a um a, naipang Samuel thil tuor hi hitin ziek a nih: ‘Chu hunlai chun Lalpa thu chu a vang hle a; Mit menga inlârna a um naw a nih.’
GSAM 457Mit Menga Inlârna
GSAM 457.2Hrillâwktu Ezekiel chunga Lalpa kut a um khan, hitiang Inlârna (Mit menga inlârna) chu a nih. Judah upahai a hmaa an ṭhu laiin Mit menga inlârna a hmu lai chu an hmu a nih.8 Hun dangah khawm, hrillâwktu Daniel chu Khaldia rorêltuhai laiah Inlârna hmuhnaah lâkin a um a nih. An la um zing ni lang chu Inlârna a hmuh lai an hmu thei ding a nih; nisienlakhawm, ‘an chungah khûr ropui a tlung a, chuleiin inbû dinga an tlân ta a nih.’9
GSAM 457Pi White Zân Inlârnahai
GSAM 457.3Pi White Inlârna hmasahai chu Mit menga inlârna vek an nih. 1884 kum aṭang chun, hi lama Inlârna chu a dang ta a nih. Tuhin chu Pathien Lekhathuhaia ‘zân Inlârna’ an tih ang an ni ta a nih. Mang chauh ni lovin, kum hmasahaia Mit menga inlârnaa ang bawk khan, vântirko êng tak tho chu a hung inlâr a, ama chu a zirtîr a nih. ‘Zân Inlârna’ tamtak Pathien Lekhabuah ziek a um a nih ti chu Inṭanna 46:2; Daniel 2:19; 7:13; Thilthawhai 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25 chhiar chun a hmu thei nghâl a nih.
GSAM 458.1Pi White zân Inlârna hai aṭang hin hrillâwkna pawimaw tamtak pêk a ni a, hmaa kan sawi tâk ang khan, a dik takin an tlungkim ta a nih. A hnuo lama Inlârna ṭhenkhat chu tuhin ka sawi ding a nih.
GSAM 458Washington Lama Insawnna
GSAM 458.21893 kum chun Pi Whitein hitin a sawi a nih:
GSAM 458.2‘Tuhin sin ṭûl le inruotna tam lutuk Battle Creek-ah khâwmin a um ta a nih. Chu sinhai chu ṭhen dar a, êng le hrietna hin hmun danghai malsâwm theina dingin khawpui dang dangah dahin a um chun, Pathien ruot ang a ni ding a nih. Lalpa chun Battle Creek-ah Jerusalem pahnihna um a duh naw a nih. Pathien duhdân thaw a nih chun, siemṭhatna nasa tak le inthlâkna, sin thawnahai le inruotna inhai insawnna a um ngei ding a nih.’
GSAM 458.31903 kum thla 3-a Oakland, California-a Kohran Pumpui Inkhâwmpuiah chun hitin a sawi a nih:
GSAM 458.3‘Battle Creek aṭanga suok ro ti invauna hi kum tamtak kan mihai kuomah pêk a ni ta a nih. Nisienlakhawm, chutah sin tamtak indin a nih leiin chuta um zing chu a remchâng a, mihai chun iengdinga mo insawn a ṭûl ti an hmu thei naw a nih.’
GSAM 458.4‘Hmun danga umna siem chungchânga mi zawhna chu hiti hin ka chhâng a nih: A nih. Kohran Pumpui Inkhâwmpui sin inhai le lekhabu insuo sin chu Battle Creek aṭanga sawn ni raw se. Chu hmun chu Atlantic tuipui kamah a ni ding am, hmun dangah a ni ding am ti ka hriet naw a nih. Nisienlakhawm, hi hi chu ka hril ding a nih: Review sin in siem nâwk dingin Battle Creek-ah lung emaw, leirâw emaw pakhat khawm dah naw ro. Pathienin a ta dingin hmun ṭhazâwk a nei a nih.’
GSAM 458.5Hi zirtîrna an hriet zawkin, ringtuhai inkhâwmpui chun ‘Kohran Pumpui Inkhâwmpui sin inhai chu Battle Creek, Michigan aṭangin Atlantic tuipui kama hmun pakhat khawmah sawn ni raw se’ ti mawl an pe a nih.
GSAM 459.1Kohran Pumpui Inkhâwmpui zawka Battle Creek-a nei Kohran Pumpui Inkhâwmpui inrâwnnaah chun, ‘Kohran Pumpui Inkhâwmpui sin in bulpui chu New York khawpui vêla dah hi kan ṭan a nih’ ti mawl pêkin a um a nih. Chuleiin hmun remchâng zawng dingin mi tamtak thu la pâwl ruotin an um a nih. Chu pâwl chun an ruotna chu Pi White kuomah an hriettir a, an ta dinga êng dang a nei am ti an zâwt a nih. A chhânnaah chun hitin a ti a nih:—
GSAM 459.2‘Hrietthiemna le ṭawngṭaina leh insawn theina dingin Lalpa chun mi ṭanpui raw se. Kan Lekhabu insuona in chu ieng hmunah mo kan dah ding ti kan hriet hi a duh ngei a nih ti ka hriet chieng a, chu chu rei lovah a nih. Kan ta dinga kawng him um sun chu chhûm a insawn phât ngeia insawn dinga inbuotsai zing chu a nih ti ka ring chieng a nih. Aman a mi kaihruoi theina dingin ṭawngṭai hitiu. A enkawlna zâra chun Battle Creek chu kan suok ding a duh ti a mi hriettir ta a nih....
GSAM 459.3‘New York-ah sin thaw a ṭûl a nih; nisienlakhawm, kan Lekhabu insuona in chu chutah indin a ṭûl am ti chu ka hril thei naw a nih. Ka hmuh êng chu chuta insawn ṭanpuina ding khawpa chieng angin ka ngai naw ding a nih.’
GSAM 459.4New York khawpui le a vêla khawhaiah châwlkâr 2 tluklaw tluklaw an zawng hnungin, chu pâwl chun Lekhabu insuona in dinga hmun remchâng an hmu thei naw a nih. Chu hun chun thla 5 ni 30 ni ziek lehkha pakhat a hung thleng a, chutah Pi Whitein hitin a sawi a nih:—
GSAM 459.5‘Kan unauhai chun Review and Herald Lekhabu insuona in dinga hmun an zawng laiin, Lalpa chu ṭhahnemngaitakin an zawng ding a nih. Fimkhur hle a, invêng a, ṭawngṭai a, mahni hrâtnawna hriet zing chungin an kal ding a nih. Mihriem thurêlnaah kan innghah naw ding a nih. Pathienin a pêk finna chu kan zawng ding a nih....
GSAM 459.6‘New York-a chu in indin chungchângah chun, Fimkhur ro, ti ka hril a ṭûl a nih. New York hnâi taka indin chu ka ṭan naw a nih. Ka sanhai rêng hi tuhin ka hril thei naw a, nisienlakhawm, chu khawpui aṭanga mâil 30 suonga hmun tu khawm chu a hnâi lutuk ding a nih ti ka hriet chieng a nih. Hmun danghai vêl chu en chieng ro. Washington, D.C. ṭhatnahai hi suichieng tak a ṭûl a nih ti ka hriet chieng a nih.
GSAM 460.1‘Hi in hi khawpui suongah emaw, khawpui ṭhiengpangah emaw indin kan ni naw ding a nih. A vêla lei zâu tak a um theina dingin khaw tê hai umna ramah indin a ni ding a nih.’
GSAM 460Zuor A Hlâwm Ding Ti Hrillâwkna
GSAM 460.2Hi hriettirna leh hin chu pâwl chun ṭawngṭai chungin Washington vêl an en ṭan a, chutah hi zirtîrna ken lehkha pathumna a hung thleng a nih:
GSAM 460.2‘Kan sin nisuok tieng rama dahna hmun chungchânga êng hmuh dingin kan ṭawngṭai zing ta a, êng chu a chieng takin kan kuomah a hung thleng ta a nih. Sum hmang tam thei mihaiin sum tamtak an sengna hmunhai chu zuor dingin kan kuomah rawn hlui a ni ding a nih ti êng chieng tak pêk ka ni ta a nih. Hi lal inhai neituhai chu an thi a, anih nawleh thil dangah an lunglût a, an thil neihai chu a hlâwm takin zuor dingin rawn hlui a ni a nih....
GSAM 460.3‘Keima êng mi pêk aṭang chun, tuhunah Review and Herald sin in bulpui chu Washington hnâiah a um ding a nih ti ka hriet a nih.’
GSAM 460Hrillâwk Ang Hmun Chu Hmu A Ni
GSAM 460.4Hi thuthawn an nei tâk leh, chu pâwl chun Columbia Ramṭhen suongah hmun an zawng ṭan a nih. Nisienlakhawm, ekar 1-ah dôlar 1,000 aia hlâwmin lei hmuh a ni thei naw a nih. A tâwpah chun Takoma Park tieng en dingin an hriettirin an um a nih. A hnuaia hi chu pâwl thil hmuh thu a nih:—
GSAM 460.5‘Ramṭhen pâwn lawk, nisienlakhawm Takoma Park khawpui ramri suongah, dôlar 6,000-a kan lei thei ding, ekar 50 vêl ram pakhat kan hmu a nih. Chu chu ekar 1-ah dôlar 120 a nih. Chu hmun chu kan en chieng hle a nih. Kum ieng emaw zât hmaa Boston daktawr pakhatin hriselna enkawlna in sakna dingin a thlang ta a nih ti kan hriet a nih. Chu ram lei manah le hnimhai, thingbung hai le bawlhhlawhhai sâwp fai manah dôlar 60,000 vêl a seng an ti a nih. Sum harsatna leiin a ruotna a thaw zo thei naw a, chu ram chu a hmanga sum puktirtu kutah a lut ta a, ama ta dinga a man chu dôlar 15,000 a nih.
GSAM 461.1‘Takoma Park khawmi âiawh khawpui lû le mi langsâr ṭhenkhat chun chu hmunah kan hung chu lâwm takin an mi hmuok a, kan ruotna thawnaah ṭhian ang taka kan thaw khâwm ding a nih ti an mi intiem a nih.
GSAM 461.2‘Kan zin le kan zawngna po poah, Inhriettirna thuhaia a bi ruothai hiti khawpa zâwm hmun dang reng reng kan hmu naw a nih. Pathien enkawlna chun kan umna dinga a duh hmunah a mi ṭhuoi a nih ti kan ring a nih.’
GSAM 461.3Hi bung le a hmaa bunghaia Inhriettirna thu tamtak a tlungkim ta dân entîr a ni tâk leiin, “kan Lalpa Pathien chu ring hitiu, chutichun nghet taka indin kan nih; a hrillâwktu chu ring hitiu, chutichun hmasuon kan nih,” ti chu zui hitiu. Chutichun, la hung thleng ding thilhai hmachhawn dingin inbuotsaiin kan um ding a, kan hriet naw laiin an mi man thut naw ding a nih.