1992 Insuo Ta Dinga Thu Hma
GSAM -[CD-ROM Thu siamtu thu: 1992 insuoah Thil belh A-a Loughborough thuziak tun hmaa la insuo ngai lo an dah belh avângin, tunlai thil chanchin bul leh a inzawm chanchin leh ngaihdânte pawh dah tel hi a rem tih kan ring.]
GSAM 5Mimal Chanchin Tê
GSAM 5.1John Norton Loughborough chu Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai kohran dinhmun bulṭan lai mit hmu a ni. A nun leh rawngbâwlna chungchâng a thuziak ngeiin a sawi tê tê, Thil belh A atanga lak chhuah, hi a lekhabu insuo thar tân chanchin bul a pe ang.
GSAM 5.2Victor, Ontario County, N.Y.-ah Jan. 26, 1832 khân ka piang. He khawtê hi mi 200 emaw a aia tam emaw in awm a, a vêl mêl tam takah mi chêng nghet tamna lo neitu khawtlângin a hual. Albany atanga Buffalo thleng dâk phur sakawr leng kawng hlui chu a kaltlang. He khawtêah hian Châwlkâr ni hmasatak inchûkna leh mipui inkhâwmnaah ka kal ṭhîn a, 1848-a thlasik hnûa hna thar hung inder hun lai thlengin; chumi hnûah Rochester, N.Y. chu ka hmunpui a ni. Ka pa leh pu chu Methodist kohranah khawtê rawngbâwltu an ni a, mahse anmahniin an intum....
GSAM 5.3... December 1843 thla tâwp lamah Isu hung nâwkna thu sawi ka hriat hmasak chu Unaupa James Barry hnên atanga a ni, “A Rorêlna Hun A Lo Thleng Ta” tih thu chungchângah. Pathien thiltihtheihna ropuiin a puang thu chu kan thinlunga a thlen. Pathien rorêlna hmaah ding anga kan inngai. Pastorin thu a sawi hnûah keini leh mi dang tam tak chu tawngṭâina dîl tûrin hma lamah kan kal. Chutah Pathien dîl leh tawngṭâi tûra ka bei hmasakna a lo thleng....
GSAM 5.41852 thlasik khân, vântirko pathumna thucha ka puang hma, thucha ka puang tûr nge ni, kut hna hmanga keimah leh ka nupui intum tûr nge ni tih ka zir lai khân, Rochester-a Châwlni inkhâwmnaah Unaunu White hnênah inlârna pek a ni a. Kei tân thu chiang takin, rawn ruat tawh lo vin thucha puang tûra kal rawh, Lalpan i intumna kawng a hawng ang, tih thu a lo thleng....
GSAM 6.1Hnaah hian hma taka ka lût tak zet hnûah, hun hmasaah khân ka hriat thiam loh thilmak pakhat a lo lang. state hrang hranga inkhâwmna pawimawh tinah Unaupa leh Unaunu White-te an kalin, anmahni nên kal tûrin min ko ṭhîn. Ka rilruah, “Engati nge heng rawngbâwltute hi an ko loh a, ka ni zêl?” ka ti ṭhîn.
GSAM 6.2Chutih lai chuan 1853 atanga 1865 thleng helna pathum an lo thleng a, helna tin tân chhuahbu pakhat ve ve, chhuahbu hrang pathum an siam. Engati nge helna tin an ṭan lai ka awm a, ka hmuh zêl? Chutih lai chuan Unaunu White chu mit menga inlârnaah vawi sawmli aia tam ka hmu a, damdawi thiamten an en lai ka hmu, thil lo thleng tûr a sawi lâwk lai ka hria—miin an hriat chuan rinawm loh thilte, mahse a sawi ang taka lo thleng. Dik takin ka sawi, hêng hunte hi ka châwisânna hun an ni lo; mahse thilmak an ni. Ka rilruah, “Engati nge hêng zawng zawng hi hetianga a ni?” ka ti ṭhîn.
GSAM 6.3... 1890-ah Kohran Pumpui Inkhâwmpui-in Rocky Mountains khawsak tiengah hna thawk tûrin min dîl. Chutah Upa O. A. Olsen hnênah thuziak a lo thleng a, thawn pakhat ka hnênah pawh an thawn: “Upa Loughborough chu kohranah tih ngai hna chu thawk se ka ti. Lalpan John angin a aw hriat tûra duh a, a thil tawnte chu vântirko pathumna thucha inṭanna leh hmasuonnaah a sawi tûr. Upa Loughborough chu a hmun dikah Caleb anga ding se, ring lohna, rinhlelhna leh ngaih dân dik lo chungah thuziak tum tak sawiin, ‘Ram ṭha chu kan lût thei ngei’ se ti rawh. Upa Loughborough chu hmun khawiah khawm kil khatah khung tlat naw rawh. Biel kohranhai inkhâwmpui pakhatah chauh phuar lo. Hetah leh hetah leh hmun tinah kal se, vântirko pathumna thucha hmasuonnaah a hmuh, a hriat leh a tawnte zawng zawng sawi rawh.”
GSAM 6.4(Loughborough nunah ni pawimawh te Thil belh B-ah hmu rawh.)
GSAM 7Loughborough Lekhabu Darh Tûra Kohna Bîk
GSAM 7.1Kum za thlâk lai khân, Unaupa Loughborough-in Vântirko Pathumna Thucha Inṭanna le Hmasuonna a ziak hnûah, chu chu Isu Hung Nâwkna Hmalâkna Ropui hmawr a ni a, Ellen G. White-in heng thu hi a ziak:
GSAM 7.2Tunah kan dinhmun chungah ka rilru a hrehawm hle. Hun rei tak kal taah tih ngai hna chu tunah kan thawk tûr. Israel fate desert an kal zawhah Jordan kamah an awm lai, Lalpan Moses a hrilh angin kan ti tûr. Moses chu thlalêra an kal lai zawng zawngin Lalpan a tihsak thilte hrilh chhuak tûrin a tih. Hêng thu hrilh chhuah chanchin chu Deuteronomy lekhabuah a awm.
GSAM 7.3Ei hna chanchin hmasaa Pathien mipuihai thil tawn chanchin chu insuo nawk ding a nih. Tun hnûa thutak rawn hmu tam tak chuan Lalpan engtin nge a hna a thawh tih an hre lo. William Miller leh a ṭhiante, Captain Joseph Bates leh Isu hung nâwkna thu puang hmasa dangte chanchin chu kan mipui hmaah vawn reng tûr. Upa Loughborough lekhabu chu ngaih pawimawh tûr. Kan hotute chuan he lekhabu darh dân tûr hi an zawn tûr.
GSAM 7.4Kan hna bulṭan atanga, kohran danga inthawka kan inṭhen lai a, Pathienin êng min pêk zêl hnua hmasawnna tinah kan kal chhoh thu kan ennawn dân ṭha ber zawn tûrin kan zir tûr. Chutah Pathien Lekhabu leh Pathien Lekhabu chauh chu kan kaihruaitu ding a nih tih kan dinhmun a ni a; he dinhmun hi kan kalsan ngai lo vang. Pathien thiltihtheihna chu mak takin a lan. Thilmakte a thleng. Vawi tam takin harsatna hmunah kan luhin, Pathien thiltihtheihna chu kan ṭanpui tûrin a lang.—Lehkha 105, 1903 (CWE145) (thu pawimawh tihna belh).
GSAM 7Iengdinga Insuo Nâwk Am?
GSAM 7.5Hêng thu hriatna hmasate êngah hian, engati nge Unaupa Loughborough chu kan chanchin sawi tûra hrilh a nih a, engati nge a sawi chu darh zui leh tûra hruai kan nih tih kan ngaihtuah ang.
GSAM 8—Hriat Reng Tûra Kohna
GSAM 8.1A pawimawh berah, chanchin thil thlengte ennawnna hian Pathien kut hna kan zawn theihna hun min pe a, A hmangaihna enkawlna chhinchhiahna kan hmuh theihna hun min pe. Hei hian rinna a siam chak a, hun kal ta zirlai—ṭha leh ṭha lo—min zirtir. Kan kohran Pathien Lekhabu-a bulte a ennawn a, kan hna bulṭantuhai inhlânna thlarau a tarlang. Kan thlarau bul a hriat reng. Unaupa Loughborough-in phêk 33-ah a sawi angin, “Israel-te tâna Lalpan a hruaina an hriat reng hi ṭha a nih chuan, keimahni tâna pawh a ṭha lo vang em? Sam ziaktu chuan lawmna takin, ‘Ka thlarau, Lalpa chu fak rawh, a thil ṭha zawng zawng theihnghilh suh.’ a ti leh.”
GSAM 8—Chanchinah Hun Bîk
GSAM 8.2Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai hna din lai kumte chu chanchinah hun bîk pakhat an ni. Hetiang hun chungchângah hian a tlêm berah thil thum ngaihtuah tûr an awm.
GSAM 8.3(1) Hrillâwkna ropui a lo thleng mek lai. Hetiang thil thleng hi a hunah mi tam takin an hmu tlang lo a, an hre famkim lo. Chuvângin, hun kal ta hnu atanga hawiin hrillâwkna lenzia, khawvêla hun tân Lalpan thutak tûr anga a ruat thute kan hriat hi a pawimawh leh a ṭha.
GSAM 8.4(2) Lalpan hna bîk a tih tûra bulte an phun mek lai. Hetiang hun hriat thiamnaah hian, bulphun-te an phun dân, Pathien Lekhabu atanga chhinchhiahna leh Pathien ruatna hnuaia thil thlengten “hna bulṭantu”, he hun tân an ko dintu-te chu Pathienin an hnênah a pêk thucha leh rawngbâwlna chungchângah ngaihdân dik leh finfiahna an neih thlengin an hruai dân hi hriat a pawimawh.
GSAM 8.5(3) Hmun inthieng rawngbâwlna takah thlâkna ropui an lo thleng lai. Pathien kawng chu “hmun inthiengah a awm” (Psalm 77:13) avângin sual harsatna enkawl tûra Pathienin eng nge a tih tih rinna hmanga hriat leh zui hi a pawimawh. He thilah hian thlâkna hmasa leh Isu hung nâwkna hriattharna-a thlâkna inang dân hi a ṭanpui hle. Hmun pawn atanga hmun thienga (Calvary atanga Ascension thleng) thlâkna lai thil thlengte, hun khân Pathien mipui dikten a thleng dân an hre lo va, beidawngna nasa tak an tawng a; mahse a tâwpah Pathien ruatnaah an hmun an hmu leh dân hi Lalpan kan ngaihtuah duh. An thil tawn chuan 1844 leh a hnûa ringtute thil tawnah êng a pe—hmun thieng atanga hmun thieng berah (ṭawngṭaipuina atanga Ṭawngṭaipuina Rorêlna thleng) an kal lai.
GSAM 9.1Hêng thil thum zawng zawng hi Unaupa Loughborough sawi chanchin din lai hunah kan hmu. Thutak chu “ro phûm rûkhai anga” an zawng a, an hmu suok hnungin a puongna dingah an nei zawng zawng an hlân a; anni thlarau ang chu kan chel a, kan chang ve nuom a nih.
GSAM 9—Hrillâwkna Thlarau Tihnghetna
GSAM 9.2Loughborough hrietpuina thu insuo lehna chhan dang pakhat chu, tun hunah Ellen G. White rawngbâwlna chu ziaktu, thu sawihtu leh Hrillâwkna Thlarau thilpêk bîk dawngtu anga a chanchin leh Pathien Lekhabu-a hmun kan tihnghet lehna hi a ni; a hma thuah pawh a sawi.
GSAM 9—Thutak Bulṭanna Mit Hmua Sawi
GSAM 9.3Chhinchhiahna hian kum 90 vêl kal taah Ellen G. White-in he lekhabu hi mipi tam takin an neih tûra siam leh hna bulphun tuhute thu leh chanchin ennawn leh insuo leh tûra a hrilh chhan thum tal a awm tih a lantir. (1) Mit hmute an thi zêl a, chuvângin an mi mal hrietpuina thu hril chu a reh ta. (2) Hna bulṭan thil thleng emaw, hna bulṭantu mi emaw hriatna nei lo sâng tam tak kohranah an lût zêl avângin, Pathienin a ruat bulte hre lo kohran a lo ni. (3) Thurin dik lo rawngbâwlna hian kohran a fiah tûr a ni, a bîkin Minneapolis thil thlengin a lantir ang leh a rah avângin an mit a delh lai. Hêng zawng zawngten Lalpan he hmalâkna a hruai reng tih mi tam tak rinna chu kawng hrang hrang leh thurêlin a fiah dâwn. A kut hna chhinchhiahna chu chiang leh chak taka sawi hi a pawimawh dâwn.
GSAM 9Thil belh A Thu
GSAM 9.4Mit hmu lo tu, rinhlelh leh hre lo mite zawhna leh rinhlelhna chu Unaupa Loughborough nun lai ngeiah an lang. Hetiang thil pakhatin Thil belh-a kan dah thu hi a ziak tûrin a fuih. He insuoah hian a chhânna kan dah thei hi hamṭhatna leh mawhphurhna kan nei tih kan hria; tun hmaah chhuah loh a ni. L. E. Froom lekhabu tê, Hrillâwkna Hrietpuitu Bote Hmuh Suokna (Finding the Lost Prophetic Witnesses), a chhûng thu chhinchhiahna atangin a awm tih kan hria. Thil belh A siam thuziak chanchin Froom sawi dân hi kan sawi:
GSAM 10.1Thil manhla tak dang chu J. N. Loughborough-in Blick telegraph typewriter hlui hmanga hawrawp lien chauvin a sût thuziak lien tak a ni. 1918-ah, a thih hma rei loah, Isu hung nâwkna hmalâkna bulṭan chanchin chungchânga a lekhabu hmasate chu dâwt, thil tih danglam leh dik lo tihna hmanga mi thenkhatin an bei avânga a chhânna a siam. Insuo tûra kan lekhabu insuona in pakhat hnênah an pêk khân mipi tâna ngaih pawimawh tûr a tling lo tih chiang takin an hmu. Chuvângin a ziaktu hnênah an pe leh.
GSAM 10.2A kum upa zêl lai khân Upa Loughborough-in chutih laia Pacific Union College-a chanchin professor H. A. Washburn hnênah a pe a, ani chuan a ngaih pawimawh a, a vawn. Ni khat chu professor in chu a kang vek a, a lekhabu dahkhawm hlu takte zawng zawng an kang. A lekhabu thenkhat lawrte chu college-a a ṭhutnaah an awm. An zînga pakhat chu “Thil Tawn Thenkhat” tih thuziak hi a ni. Pacific Union College-a chumi kuma Pathien Lekhabu Inchûkna Sang hawnnaah hril dinga an mi hni, Miller zuituhai hmalâkna chungchâng thuhril indawt hmasa ka hril zawh hnûah, Professor Washburn-in thuziak hi a rawn keng a, ka kutah a pe a, “Tunah hian he thuziak hi ka lekhabu dahkhawm zawng zawng atanga college ṭhutnaah a awm avângin vawn chhuah zînga pakhat a ni tûr chhan ka hre ta. Pathienin he hna tân vawn tûrin a duh. Isu hung nâwkna Thubu Khâwm-ah dah rawh.”—pp. 48, 49
GSAM 10Lalpa leh Mimalte Inṭanpui Tawnna
GSAM 10.3Kan thinlunga kan hmu theih mimal nihna atangin mihring nihna chu kan hrethiam a; Lalpan hna a thawh nâna a hman thin lei bêlhai chu kan hre chiang hle. He lekhabu hi Lalpan engtin nge a hna a thawh tihah rinna tihchak tûrin kan pe; a duh thil tih tûra A hman mihringte chak lohnaah rinna dik lo siam tûrin kan pe lo. Hêng Pathien mi pasal leh hmeichhe nun mihring nihna chu tun hunah thutak zawn tuin he lekhabu emaw chanchin dang emaw a chhiar chuan an lang theih dân eng pawh kan chhan lo. Pathien chuan mihringte nên inṭanpui tawnin, mihring leh Pathien nihna inpuiin, a hna a thawk reng (Ephesians 2:20). Mi dangte tawngkam chak lo hmang pawhin A aw kan ngaihthla zêl ang. “Hrillâwkna thu chu hmuhsit suh; thil zawng zawng enfiah rawh; a ṭha ṭha chu pawm tlat ro.” (1 Thessalonians 5:20, 21). (Thuchahai Thlankhawm 3:342-347 en rawh)
GSAM 11Bulṭanna Hun Hi Thupui
GSAM 11.1He lekhabu thilpêk ropui ber chu kan bulṭan hun leh kum hmasa chungchânga zawhna tam tak (zawhna zawh loh pawh) chhânnaah kan hmu. Kum zabi 19-na tâwpah leh chumi hnûa kohran thil tawn chungchâng zawhna dangte chu hmun dangah sawi ṭha zâwk. Lalpa thupuangtu chuan Inhriettirna thu-ah khân chumi hunah kohran dinhmun, 1888-a Lalpan êng a rawn pêk tûr, leh kohranin chumi thucha an hnâwl avânga chumi hun leh kan hun thleng kumte chunga a rahte a sawi.
GSAM 11.2Kum kalta zawng zawnga Pathien mipuihaiin Lalpa hungna chu a hnai tah tiin an beisei a, an hunah a hung ding a ni nawh ti inhriettirna an dawng hlak a; hi mipui beiseina tlaina le, Israel hluihai angin Lalpan mipui ei nina angin Canaan ramri bulah a mi hruoi a, “Lût rawh” a ta, ei ring naw leiin ei lût naw leia Lalpa thiltum tlaina inkâr danglamna hi hriet a pawimawh. Kan dinhmun leh engati nge heta kan awm tih kan hmu ang. Kan puite zirlai kan zir ang; Lalpa malsâwmna leh dawhtheihna kan sawi chhuak ang; kum za hmaah A tih theih loh chu keimahni zîva leh hmanga tih tûrin kan pe ang.
GSAM 11.3(Thil belh C en rawh)
GSAM 11Tunah Kohran Tân Zawhna
GSAM 11.4Unaupa Loughborough thu hmaah chuan chumi hunah kohran siam 100,000 Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai chuan 2,000,000 anga an lang theihna thawkna leh rilru nasa an nei tih a sawi. He inkâr tho hmanga kan sawi thei em: tunah kan 6,000,000 chu 120,000,000 anga an lang em? A kum hmasa chanchin a sawi hian tun kohran chu eng zawhna nge a siam?
GSAM 12.1Hêng zawhna chhânna la awm lohte hi he insuo thar hian a siam ang tih kan tawngṭâiin, nangmahni hnênah kan pe:
GSAM 12.2(1) “Hmalâkna” chu khawiah am a fe ta?
GSAM 12.3(2) A bulte thuah a rinawm em?
GSAM 12.4(3) Loughborough hun atanga tun thleng kohranah kan hmuh thil danglamte chu khawvel nun danglam avâng nge, kan zîva Lalpa hna thawh avâng nge tih eng chen nge hrilh fiah theih?
GSAM 12.5(4) Isu hung nâwkna hnai tûr thu puang hmalâkna a ṭan atanga kum 150 vêl hnuah engati nge kan la awm?
GSAM 12.6Kan chanchin kal ta kan ennawn a, tun dinhmun thlengin hmasawnna kawng tin ka zawh chhuah tawh avângin, Pathien chu fak rawh ka ti. Lalpan a tih thilte ka hmuhin, mak ka ti hle a, hotu anga Krista-ah rinna ka ngah. Hmalam hun tân hlauhawm tûr kan nei lo, Lalpan min hruai dân leh kan chanchin kal taah A zirtîrna kan theihnghilh loh chuan.—Ellen G. White Nun Chanchin Tê, 196
GSAM 12.7I pate-in an dah ramri hlui chu paih suh.—Proverbs 22:28 Adventist Pioneer Library Committee, Loma Linda, California, March 1, 1992