Bung 2 — Sandamna Remruotna Suklanna
GSAM 38.1Beiseina thlâi rei chuan thinlung a nat tir; mahse duh zawng chu a thlen hunah chuan, hringna thing a ni.1 Sipaiho LALPA chuan hei hi a ti: Vawi khat chu rei lo te a ni a; van te le lei te le tuifinriat le ram khaw te ka nghing ang; hnam tin ka nghing ang a, hnam tin duh zawng chu a lo thleng ang; hei in hi ropuinain ka tikhat ang, sipaiho LALPA chuan a ti.2
GSAM 38.2Adam chu Eden huan le hringna thing atanga paih a nih tirh ata, Evi thlahpa chungchanga Satan hnena sawi thu—“Ani chuan i lu a tikehsawm ang”—chuan Diabol hnehna tawpna, a ruahman thilhemte tihchhiatna le hringna thingah kîrna beiseina a pe reng a. Lo thleng tur, thutiam thlahpa chu “hnam tin duh zawng” a lo ni ta.
GSAM 38.3Haggai-a thu sawi lai atang chuan, Duh zawngpa lo thlenna chu LALPAN van le lei a nghing hun nen inzawm a ni tih a lang. Paulan Hebraiho hnena a ziakah, nghinna chu hmalam hunah dahin, Vawi khat ka nghing leh ang; lei chauh ni lovin, van pawh ka nghing ang. Hei thu, ‘vawi khat ka nghing leh ang’ tih hian nghing thei thil siam te paih chhuahna a kawk a, nghing thei lo te erawh an awm reng theih nan. Chuvangin nghing thei lo ram kan dawn avangin, zahna le Pathien hlauhna nen a pawm theih zawkin Pathien rawng kan bawl theih nan khawngaihna kan nei rawh u.3 Hêng thu hian hmalam hun nghinna chu Christa, thutiam thlahpa, “hnam tin duh zawng” hnuaia Pathien ram din tawpna nen inzawm takah a dah niin a lang.
GSAM 39.1Hêng ni tâwpahte hian Baibul pum pui mitmengin an neiho chuan Christa hmanga siamṭhatna tur chu chiang takin an hmu thei. Hmânlai mite chuan chutiangin an hmu lo. LALPA thu chu an hnenah, Thupêk chungah thupêk, thupêk chungah thupêk; tehna hrual chungah tehna hrual, tehna hrual chungah tehna hrual; hetah tê te, chutah tê te tiin a lo thleng.4 Chutiangin an hnena sandamna remruotna puan chhuahna chu mi felte kawng ang, eng êng, ni famkim thlenga êng zual zêl ang chiah a ni.5 Chuvangin a hmânlai mite hnena chumi ruotna tihchhuah zâwk zâwk chu tawi tein zuih chu thil ngaihnawm tak a ni.
GSAM 39A Tîrah Hun Rei Nghâk Tur Hriattîr Lo
GSAM 39.2LALPAN an beiseina chu a tîrah a tikhawtlai nghâl lo; thlahpa thutiamah an beiseina famkimna an thlen hma zawh kum za tam tak a awm dâwn tih hriattîrin an thinlung nat tir lo. Thu ziak atangin nau hmasa ber chu thlahpa a ni ang tih an ngaih tura phal an ni tih kan hria; Eden pawh rei lo teah eng emaw tiin siamṭhat leh, hringna thingah an kal thei leh ang tih an beisei. Kaina a piangin Evi chuan, LALPA zârah mipa ka nei ta. a ti.6 Hebrai thiam ṭhenkhat chuan a thu tak leh famkim zawkin, Mipa, LALPA chu, ka nei ta. tih a ni an ti. Hei hi Satan hneh tur ropui thiltih tur Thlahpa chu hetah a awm tihna a ni. Abel a piangin Evi chuan chutiang thu a sawi tih ziakna a awm lo. Nau hmasa ber chu thutiam rawn tifamkimtu a ni ang tih a ngai thei a, chutiang chu a ngaih ngei pawh a ni ang. Kaina nungchang a lo langin, a thil sual tihte a hmuhin, a unau thahna thlengin a beiseina chu engtin nge a tlâwm leh a thi lo ang? Abel thah hmaah chuan anmahni aiin thawh tur inthawina hmalam hun chungchanga eng emaw hriatna leh hriatthiamna an dawng ngei ang; Pathienin a zirtir angin Abel chuan berâmno inthawina atan a rawn keng a, Kaina erawh, a unau ang bawkin zirtir a nih chungin, leilung rahte inthawina a rawn keng a, thinrimna le thîkna thlarau nen a rawn zawm bawk. Abel thilpek chu Kaina thilpek âiin a pawm zawk, “rinnaa” siam a nih avangin; a chunga Paulan, A thi tawh mahse a la tawng. tiin a ziak.7
GSAM 40Seth chu Thlahpa a ni em?
GSAM 40.1Abel a thi hnuah Seth a piang a, beiseina a nung leh; Evi chuan, Kaina-in a that Abel âiah Pathienin thlahpa dang min pe ta a ti.8 Hnuah Seth chu Adam thlah chhuahnaah chhiar tel a ni. (Genesis 5:3 en rawh.) Kaina chu nau hmasa ber tak ni mahse, thlah chhuahnaah chhiar tel a ni lo. Evi chuan Seth chu tunah thutiam Thlahpa a ni ang tih a ngai a ni maithei hle. Ziak thu atangin Seth pianna hnuah mite chuan LALPA hmingin an inko tan tih a lang. (Genesis 4:26 thlâkna en rawh.) Seth chu LALPA, a tawpa rorêltu tur, Satanin a rukbo ram a tihchhiat tur a ni ang tih ngaihtuahin chutiangin an ti a ni maithei.
GSAM 40Noah chungah Beiseina
GSAM 40.2Adam hun atanga Noah pianna thleng thil thleng tawi te ziakah mihring thlah chhuahna chauh deuh a awm. Noah piannaah (“mi fel,” thlâknaah) beiseina a nung leh a, mite chuan, Hemi hian kan thil tih le kan kut thawhna chungchangah min thlamuan ang, LALPAN a sumpui leilung avangin an ti.9 Engtin nge an thlamuanna an beisei tih Pathien thu chuan a sawi lo; mahse lei chunga sumpui chu eng emaw zawngin tihreh a ni ang tih beiseina chu an nei. Noah hunah mi sualte leh thil tihduhdahna a tam lutuk a, khawvel chu sual le thilthalo hmanga an khat ang a, tuifâwnin mihringte a la ang a, Noah le a chhungkaw chauh chhuak an ni ang tih; le Noahan kum za le sawmhnih chhung khawvel hnenah tihchhiatna lo thleng tur chu a va hril ang tih te chu an hnenah hriattîr lo a ni.
GSAM 41Babel Sakna
GSAM 41.1Tuifâwn hnuah Noah kaltlangin mite chu lei khat zawk turin zirtir an ni; mahse an pung zel hunah LALPA rorêlna ruotna chu an hnawl. Nimrodan Babel ram a din (hnuah Babylon an vuah, leilung ram sorkar hmasa ber).10 Hnu deuhah mite chuan Babel insâng an sa tan a, anmahni hming siam turin le ram dangah darh lo turin; hei hi Noah kaltlanga LALPAN a zirtir an thu nen a inpersan lutuk. LALPAN a ruat thiltum tihfel hun an nghâk thiam lo a, an kutah thil chu an la; tichuan Pathienin an tawngte a buai a, an darh ta.
GSAM 41Khawvêl Luahlak tur Abraham
GSAM 41.2Noah atanga a thlah sawmna thlengin thu tawi kan zuiin, Abraham ko a ni. LALPAN a hnenah, I hmuh ram pum pui hi nangmah le i thlahte hnenah kumkhua atan ka pe ang. I thlahte chu leilung vaivut angin ka siam ang; tichuan miin leilung vaivut a chhiar thei chuan i thlahte pawh chhiar theih an ni ang. Tho la, ram hi a thui le a zau zawngin kal rawh; nangmah hnenah ka pe dâwn si a ti.11 Abraham hnena ram luah tur thutiam chu a awm mahse, LALPAN a thi dâwn tih a hriattîr. Paulan a chhuah thu chu a ro luah tur hmun a la dawng tur tih a ni.12 Thutiam famkimna thu chu Pathien inlârnaah Abraham hnenah chiang takin hriattîr a ni ngei ang; lungphum nei khaw, a siamtu le a remtu chu Pathien a nihna a beisei.13 Romans 4:13-ah thutiam chu khawvêl luahlak tur tih a ni; tunlai dinhmunah ni lovin, a nung leh hunah hnuah a ni ang.
GSAM 42.1Mihring ngaihdân atangin Abraham chuan thutiam thlahpa chu a taksa thlah ngei a ni thei dâwn tih a hmu thiam lo. Chuvangin a sumtu Eliezer chu thlah turin a rawt. LALPAN, “A ni lo; i pum atanga lo chhuak tur a ni,” a ti. Tunah LALPAN a thlah thiltih tawpna chu tihfel nghâl tur a ni lo tih Abraham hnenah a puan tan. A hnenah, I thlahte chu an ram ni lo ramah ramdang an ni ang a, an rawng an bâwl ang; kum za li chhungin an tiduhdah ang... I pate hnenah muithlam takin i kal ang a, upatna ṭhaah phûm i ni ang. a ti.14
GSAM 42.2Abraham nupui chuan thutiam tihfel chak zawk tur ruahmanna fing lo a rawt; mahse Isaac, Abraham le a nupui dik Sarah fapa tak a piang hnuah, LALPAN Ishmael le a nu Hagar chungah, “Salnu le a fapa chu paih chhuak rawh” a ti.
GSAM 42.3Abraham rinna fiahnaah Isaac chu maicham chunga inthawina atan a hlan laiin, mithi kaihthawhna thu chungchangah zirtirna a zir. A chunga thu chu, Pathienin a thi atang pawhin Isaac chu a kaihthawh thei tih ngaihtuahin; tichuan entirnaa a hnenah a dawng leh. tih a ni.15
GSAM 42Thlahpa Tak
GSAM 42.4Hun khat lai Abraham chu hriattîr a ni: hnam tinte chu malsawmna dawng tur an nihna Thlahpa tak chu, taksa zârah a thlah chhuak mahse, Pathien Christa ngei a ni ang; LALPAN, Thlahte, mi tam tak angin, a ni lo; pakhat angin, i Thlah, Christa chu a ti.16 Chumi chungchângah tirhkawhtu Paulan, Pathien Lehkhabu chuan Pathienin rinna zârah Jentailte a tifel ang tih a hmu lâwk a, Abraham hnenah Chanchin Ṭha a lo hril lâwk a, ‘Nangmahah hnam tinte malsawm an ni ang’ tiin a ti.17 Abraham hnena thutiam chu Isaac le a thlahte hnenah tihthar a ni,18 le Jakob hnenah pawh.
GSAM 42.5Jakob fapa sawm leh pahnih a nih avangin, Thlahpa dik thlah chhuahna chu tu zârah nge zuih tur tih zawhna chu a lo awm thei. Jakoban a fate chungchanga Pathien thâwkkhum thu a sawiin thil chu a rel fel: Judah hnena sâmkhâwng chu a kal bo tawh lo ang a, a ke kar atanga dân petu pawh Shiloh a lo thlen hma loh chuan a awm reng ang; amah hnenah chuan mite an pungkhawm ang.19 Hei a famkimnaah hêng hi hre reng tur a ni: Israel mite chu ram dangte hnuaiah an awm mahse, Sanhedrin an nei thei. Chuvangin Judah—Judah hminga vuah, Judate hnam—chuan Shiloh (Christa) a lo thlen tak hma kha an rorêlnaah thu an nei deuh.
GSAM 43Hun Thup
GSAM 43.1Pate chuan siamṭhatna le thutiam Thlahpa chungchanga hriatna an nei; mahse eng hunah nge, eng chen hnuah nge a lo thlen tur tih chu an hnenah thup a ni. Jakob thlahte Egypt ramah an pung zel a, Assyrian—Pharaoh (Isaiah 52:4)—Joseph a hriat lo chuan,20 an tiduhdah. Chutih lai chuan kum 400 (a dik zawkin 430) Abraham hnena an harsatna le ramdang an zin hun tura sawi chu an rilruah an nei leh a, chûng thil atanga chhuahna chuan ro luah tur thutiam chu a rawn thlen ang tih an beisei.
GSAM 43.2Moses a piangin a nu le pa chuan, Naupang mawi tak a ni tih an hmu.21 Pathien hnuaiah, Israel mite salhna râpthlâk atanga chhanchhuaktu a ni tur tih eng emaw hriatna an dawng ngei ang. Hriatna chu Moses hnenah pawh pek a ni ngei ang; kum sawmli a nihin, Pharaoh fanu fapa le Egypt lalṭhutthlâk ro luahtu tia koh ai chuan tihduhdah Israel mite zuiin anni nena harsatna tuar a thlang a, a mite thu a sawipui tan a, an humhimna atan Egypt mi pakhat a that khan, a thiltih an hriatthiam loh avangin a mak a ti hle.22 A unauten Pathienin a kut zârah a chhanchhuak dâwn tih an hre ang a ngai a ni tiin.23
GSAM 44.1Israel mite Egypt ram chhuah tur LALPA hun a lo thlenin, an chhuak a, ni leh hun ruat takah ngei. Exodus 12:40, 41. Moses chu an rorêltu tawpna le thutiam thlahpa an ngai thei lo; Levi hnama mi a ni a, Jakoban thâwkkhumin Judah chu Shiloh a lo thlen hma loh chuan an rorêltu a ni ang tih a sawi tawh si.
GSAM 44“Ka Hmu Ang, Tunah Erawh Chu Ka Hmu Lo.”
GSAM 44.2Israel mite Canaan an pan laiin, Moab lal Balak (Lot thlah chhuak) chuan Israel sumpui turin Balaam a ko. LALPAN a sumpuina chu malsawmnaa a thlâk a; chuta tang chuan Israel mite chu Canaan an lut veleh Satan ruksakna atanga chhanchhuahna tawpna chu a thleng nghâl dâwn lo tih an hriat belh. Baibul thu ziakah Balaam chuan Pathien inlârnaa, Keiin amah ka hmu ang, tunah erawh chu ka hmu lo; amah ka en ang, mahse a hun chu a la hnai lo; Jakob atangin arsi a lo chhuak ang a, Israel atangin sâmkhâwng a lo chhuak ang a, Moab ram kilte a vuak ang a, Sheth thlahte pum pui a tihchhiat ang. a ti.24
GSAM 44.3Abraham atanga lo chhuak thlah tam tak chungchângah Paulan hei hi a ti: Pakhat atangin, a thi tawh ang deuh mi atangin, van arsi tamzia le tuifinriat kam thla tamzia chhiar theih loh thlahte an lo piang. Hêng zawng zawngte hi rinnaa an thi a, thutiamte an dawng lo; hla tak atanga an hmu a, an ring tlat a, an pawm a, leilungah ramdang le zin kâwlte an ni tih an puang.25
GSAM 44.4Balaam hrilh lâwkna, beiseina famkimna chu “tunah lo” leh “hnai lo” a ni tih avangin Israel thinlung chu a chau lo tur a ni. Hrilh lâwkna hma deuhah LALPAN a nun ngeiin dinhmun ropui chu a lo thleng ngei ang tih a tiam tawh. Moses kaltlanga, Ka nung ngei angin, leilung pum pui hi LALPA ropuina hmanga a khat ang. a ti.26 Hrilh lâwktu Habakkuk hunah, kum 863 hnuah, thutak tho hi hmalam thil tur anga sawiin an sawi nawn leh: LALPA ropuina hriatna hmanga leilung hi a khat ang, tuiin tuifinriat a khuh angin. tih.27
GSAM 45Hmun Inthieng Rawngbawlna chu Thil Tak Entirna
GSAM 45.1LALPAN Israel mite Egypt atanga a hruai chhuah hnuah, Israel rual zawng zawng hmaah a dân, nungchang thupêkte, a puang a, lungah a kutzung ngeiin a ziah thupêkte an neihtîr; chumi hmang chuan Chhandamtu anmahni aia a inthawina siam tur chu an thlir reng theih nan. A thisen hlu hmanga an sualte fai tura, ramhalah Hmun Inthieng a sa. Hemi puon in, emaw Hmun Inthieng hi, a sak dân zawng zawngah, tlang chunga LALPAN entirna a hmuhtîr ang taka siam turin Moses chu thu pek a ni.28 Hmun Inthieng a rawngbawlna chu van Hmun Inthiengah Christa rawngbawlna tak hlimthla a ni.29 Hmun Inthieng inthawinate le thilhlante hmanga Pathien ruotna chu thil ṭha lo thleng tur entirna mite hmaah vawn reng a ni laiin,30 Satan chuan thilhlan ngei chu Christa le a rawngbawlna tak aiin ngaih pawimawh turin mite a hruai tum a; thilhlan chu Christa le a rawngbawlna tak entirna chauh a ni. Chutiangin sandamna atan anmahni thiltihah rin turin a hruai tum.
GSAM 45.2Israel mite—LALPA mite—rorêltu a nih, an indona do a, hnamte a hneh tura LALPA ruotna a ni. A rorêl dân chu thu ziak hian a lantîr: Canaan ramah hnam sarih a tihboral hnuah, ram chu chanin an hnenah a then. Chumi hnuah Samuel hrilh lâwktu hun thlengin kum za li leh sawmnga chhung deuh rorêltute a pe.31
GSAM 45Israel-in Lal an Dil
GSAM 45.3Israel mite chuan LALPA an rorêl dân chu an duh lo tih a lang. Mahse LALPA ruotna le duh zawng chu an kiang vêla hnam dangte aia mi hran, mi thlûk an ni tur a ni. A thupek te an zawm taka nih chuan, hnam dangte ngei pawhin an chunga, Hei hnam ropui tak hi mi fing le hriatthiamna nei an ni. Eng hnam ropui nge, LALPA kan Pathien chu kan dilna zawng zawnga amah kan au apiangah min hnaih ang hian, Pathien an hnenah a hnai? an ti ang.32
GSAM 46.1An lungawi lohna avangin Samuel hnenah an chunga lal a ruat turin an dil a, LALPAN Samuel hnenah, Anni chuan keimah an hnawl, an chungah lal ka nih loh nan a ti.33 An sawi leh a, tunah chuan thu neih zawkin, Tunah hnam zawng zawng angin min rorêltu turin lal min siam rawh an ti.34 Lal an neih chuan an chungah harsatna lo thleng tur chu Samuelan chiang takin a hrilh; mahse, Mite chuan Samuel thusawi an zawm duh lo; ‘A ni lo, keini chungah lal kan nei ang; hnam zawng zawng angin kan ni ve turin; kan lal chuan min rorêl se, kan hmaah chhuak se, kan indona a do se’ an ti.35
GSAM 46.2Chutiangin kum za nga vel chhung lal an nei. Hmasa berah Saul, David le Solomon hnuaiah ram pakhat an ni; hnuah Israel le Judah ram pahnihah an then. An lal tê tham chauh chu mi tha le fel an ni, mahse tam zawk chu mi sual an ni a, mite chu milem biakna le sual râpthlâk lamah an hruai. Chuvangin mite chu an vêla hnamte angin lal an nei chauh ni lovin, an sualnaah pawh an ang; an pate Pathien an kalsan a, milemte le van sipaihote an biak.
GSAM 46.3Hosea hrilh lâwktu hmangin LALPAN he lal rorêlna chungchângah, Israel, nangmah ngeiin i tihchhiat; mahse ka hnenah i tanpuihna a awm. Nangmah lal ka ni ang; i khaw tinah tu nge chhandam thei ang? I rorêltute, ‘Lal le hotute min pe rawh’ tia i sawi te kha khawi ah nge an awm? Ka thinrimnaah lal ka pe che a, ka thinrimnain amah ka la bo leh.36
GSAM 47Lalram Hmunphiah
GSAM 47.1Hi lalna hi Chaldea mite Jerusalem an hâl ralh a, biak in bûr le bêlhai an lâk a, Judah mipui salin Babylon-ah an hruai hun thlengin a um zing a; chutah kum 70 sung an um, an chungah puan lâwk ang ngeiin. Lalna chu a tâwpnaah, Lalpan an lal hnuhnung ber Zedekiah hnenah hrillâwktu Ezekiel hmangin a ti: “Israel lal sual bawrhhlawh, i ni a lo thleng ta, sualna tâwpna hun a ni, Lalpa Pathien thusawi hi: Lalṭhuopui chu paih la, lalṭhutna lukhum chu paih rawh; hei hi a hmasa angin a awm tawh lo vang: hnuai taka umpa [Babylon ukpa] chu sang rawh, sang taka awmpa [Judah hnam ukpa inchâwisâng tak] chu hniam rawh. Ka hmunphiah ang, ka hmunphiah ang, ka hmunphiah ang; a chungah chu a dikna nei chu a lo thleng hun thlengin a awm tawh lo vang; chutah amah hnenah ka pe ang.”37
GSAM 47.2Hmun dikna nei ukpa, Chi tak chu Krista a ni. A chungchângah hrillâwktu Micah chuan a ziak: “Aw, berâm rual kulh, Zion fanu kulpui det, i hnenah a lo thleng ang, lalna hmasa ber [Krista-ah khovel chunga dahthar lalna] chu; Jerusalem fanu hnenah lalram a lo thleng ang.”38
GSAM 47.3Israel-in lalṭhu a hloh khân Babylon lal kutah a kal. Medo-Persia, Greece le Rome lalna hnuaiah an awm zêl a, lalram chu vawi thum hmunphiah a ni. Rome emperor Cesar Augustus lalna hunah, David lalṭhutna chunga luahman dikna nei Krista—hmeichhe Chi tak, Abraham le David Chi tak—chu pian a ni, puan lâwk ang ngeiin.
GSAM 47.4Mipuiin Ukpa dikna nei, Chi tak chu lalram dam rei lo nei mihring pângngai aia nasa zâwk a ni tih an hriat theihna tûrin, Lalpan hla phuahtupa hmangin hei hi a ziak: “Ka fa upa berah ka siam ang, khovel lalte âia sang. Ka zahngaihna chu kumkhua atan amah tân ka vawng ang, ka thuthlung chu amah nên a nghet ang. A Chi pawh kumkhua awm tûrin ka siam ang, vân ni angin a lalṭhutna ka siam ang.” “A Chi kumkhua a awm ang, ka hmaah ni angin a lalṭhutna a ni ang. Thla angin kumkhua atân dah nghet a ni ang, vânah hriattîrna rinawm angin.”39
GSAM 48.1Isaiah hrillâwknaah Ukpa hi hetiangin kan chhiar: “Keini tân naupa a lo piang, keini tân fapa pek a ni; lalna chu a vârah a awm ang; a hming chu Mak, Remruotpa, Pathien Ropui, Pa Kumkhua, Remna Lal an ti ang. David lalṭhutna leh a lalram chunga a lalna leh remna pung zêlna chu a tâwp lo vang; rorêlna leh dikna hmangin tun atanga kumkhua thlengin a din nghet ang. Ralthu hrang Lalpa thinlung chuan hei hi a tihlawhtling ang.”40
GSAM 48Enoch le Elijah Hmankîrna
GSAM 48.2Hun hmasaah mi ṭhenkhat thi lovin vânah hman kîr an nih thu ziak a awm. Adam thlah pasarih Enoch chanchinah, “Pathien nên a kal dûn a; a awm tawh lo, Pathienin a lâk ta si a.”41 “Rinna avângin Enoch chu thihna hmuh lo tûrin vânah hman kîr a ni a; an hmu tawh lo, Pathienin a hman kîr ta si a; a hman kîrna hmaah Pathien a lâwm tih hriattîrna a nei.”42
GSAM 48.3Elijah le Elisha an kal dûn zêl lai pawhin, “an kal leh inbiak zêl lai chuan, en teh, mei sakawr leh mei kâr a lang a, an pahnih chu a then a; Elijah chu thlipuiin vânah a lâwn. Elisha chuan a hmû a, ‘Ka pa, ka pa, Israel kâr le a sakawr raltîrte!’ tiin a au. Amah chu a hmuh leh tawh lo.”43
GSAM 48.4Enoch chuan khovel pum rorêltu Krista a lo kal tûr chu hetiangin a hrillâwk: “En teh, Lalpa chu a thianghlimte sawm thawng tam tak nên a lo kal, mi zawng zawng chunga rorêl tûrin, an sualna zawng zawngah Pathien duh lo an tih sualna zawng zawng hriattîr tûrin, A chunga mi sual te thu khauh tak an sawi zawng zawng avângin thiam loh chantîr tûrin a lo kal.”44
GSAM 49Jobin Lalpa Hungna A Chûktir
GSAM 49.1Moses hunah a lo awm ngei anga ngaih Job chuan Krista lo kalna leh mithi thawh lehna chungchâng hre deuh a nei; chutichuan a ti: “Ka thute tunah ziak ni se! Lekhabuah sut ni se! Thîr kawlawm le suon hmangin lungah kumkhua atân ker ni se! Ka Tlantu chu a nung tih ka hria, a tâwpna ni-ah khovel chunga a ding ang; ka vun hnuaiah thlawhbawk ten ka taksa hi an tihchhiat pawhin, ka taksaah Pathien ka hmu ang; ka tân ngeiin ka hmu ang, ka mitin a hmu ang, mi dang ni lovin.”45
GSAM 49David Lalṭhutna Chu Lalpa Lalṭhutna
GSAM 49.2David lalṭhutna chu Lalpa lalṭhutna tih a ni. “David a pa âiah lal anga Lalpa lalṭhutnaah Solomon a thu.”46 Lalpan David hnenah thutiamin a sumpui tawh: “i thlah thisen zârah Krista chu i lalṭhutnaah ṭhut tûrin ka siam ang; a lo thleng dâwn tih a hmuh hmasa a, Krista thawh lehna chungchâng a sawi; a thlarau chu hremhmunah kalsan loh a ni, a taksa pawhin chhiatna a hmu lo.”47 Krista lalna hmalam chungchângah pawh, David lalṭhutnaah a thu dâwn tih sawi a ni. (Isaiah 9:7 en rawh.) “Khovel lalte an ding a, ukpate chuan Lalpa leh A Hriakthianga chunga ruol an rêl... Nimahsela, ka lal chu ka tlang thianghlim Zion-ah ka dah. Thupek chu ka puong ang: Lalpan ka hnenah, ‘Nang chu Ka Fapa i ni; tû ni-ah ka hring ta che,’ a ti.”48 Tin, “Lalpan ka Lalpa hnenah, Ka kut dingah thu rawh, i hmêlmate chu i ke hnuaiah ka dah thlengin.”
GSAM 49Judah Mipui Lungbuaina
GSAM 49.3Heng thu te hian Judah mipui chu an buai. An chhân theih loh zawhna chu hei hi a ni: Davidin Lalpa a tih chuan engtin nge ama fapa a nih? Engtin nge David Chi atanga piang naupa a nih chungin Immanuel—Pathien kan zînga awm—a nih theih? Nimahsela, an hrillâwktu Isaiah ngeiin a puang: “Nunghâk inthieng chuan nau a pai ang, fapa a hring ang, a hming chu Immanuel an ti ang.”49
GSAM 50.1Pharisee sawisêltuhai bau khârtir theitu zawhna chu Kristan a hre chiang a; chuvângin a zâwt: “Krista chungchângah eng nge in ngaihdân? Tu fapa nge a nih? An chhâng, David fapa. A chuan an hnenah a ti, Engtin nge Davidin Thlarau zârah Lalpa a tih? ‘Lalpan ka Lalpa hnenah, Ka kut dingah thu rawh, i hmêlmate chu i ke hnuaiah ka dah thlengin,’ a ti. Davidin Lalpa a tih chuan engtin nge ama fapa a nih?”50
GSAM 50.2Hei hi Psalm 45:6, 7-ah pawh sawi lan a ni: “Pathien, i lalṭhutna chu kumkhua leh kumkhua a ni; i lalram lalṭhu chu dikna a ni. Dikna i hmangaih a, sualna i huat; chuvângin Pathien, i Pathien chuan i ṭhiante âia lâwmna hriak hmuahin a thihtha che.”51 Hêng Lehkhathute an ngaihtuah chuan, Judah mipui chuan hmalam Ukpa leh Siamthar tu nihna chu ropui taka an ngaih ngei a rinawm. A dangin a ni thei lo.
GSAM 50Pathien Thaka Chi
GSAM 50.3Krista leh a pian chanchângah zirna chiang tak pek a ni; hrillâwktu Micah hmangin Lalpan a thlah Pathien thaka ni tih a tarlang a, a pianna tûr khawpui tê Bethlehem Ephratah pawh a sawi: “Nang Bethlehem Ephratah, Judah sâng tam tak zînga tê ni mah la, nangmah chhuahah Israel-a ka tân ukpa ni tûr chu a lo chhuak ang; a chhuah chhuah chu hun hmasa ber atanga, kumkhua atanga a ni.” (Hebrew margin-ah, “kumkhaw ni te” tihna.)52
GSAM 50Shekinah le Sûm Sunga Pathien Umna
GSAM 50.4Israel fate chanchinah hnuah, Solomonin biak in, “ropui taka ropui” a nih tûr anga a sak zawh khân, Pathien ropuihna Shekinah chu zahngaihna ṭhutphah chungah cherubim pahnih inkârah a ding. Biak in hlan ni-ah puithiamte hmun thianghlim atanga an chhuah khân, ziaktu chuan a ti: “Sûm chuan Lalpa in chu a khat ta, sûm avângin puithiamte chu rawngbâwl tûrin an ding thei lo; Lalpa ropuihna chuan Lalpa in chu a khat ta si.”53 Hêng biak inah Lalpa a awm tih chu mipui mitah ropuihna sûm hmangin a lang. Hetih hunah Solomon ṭawngṭaina chhânin, a hnenah a ti: “I dîlna ka hria a, inthawina in ni tûrin he hmun hi ka thlang.”54
GSAM 51.1Mipuiin sual an tih a, milem biaknaah an kal a, chuvângin an khawpui leh Hmun inthieng chu kum 70 sung suksieta a um. Salna atanga an kîr hnuah, Zerubbabel kut hnuaiah biak in sakthar a ni. Solomon sa aia a nalh lo mahse, Lalpan a hrillâwktu hmangin a ti: “Hemi in hnuhnung ropuihna chu in hmasa aia a ropui ang.”55 Herod chuan he in hi a cheiṭhat a, a kulh chhûngah Chhandamtu chuan a zirtîr. In hmasaah Lalpa entîrtu ropuihna sûm a awm, nimahsela in pahnihnaah thil zawng zawng Siamtu Chhandamtu ngei a lo lût.
GSAM 51Jesse Bula Suokpa Lalna Ropui
GSAM 51.2Isaiah hunah hmalam beiseiin nghâk tute tân, a hrillâwkna hmanga tlanna tâwpna thil ropui te chu chakna leh fuihna an ni ngei ang. Hêng hrillâwkna te hian he Chhandamtu beisei chhuahna thlah chu chiang takin an sawi: “Jesse bul atangin a dâwn a lo chhuak ang, a zung atangin zâr thar a chhuak ang; Lalpa Thlarau chu a chungah a awm ang, finna leh hriatthiamna Thlarau, remruotna leh chakna Thlarau, hriatna leh Lalpa hlauhna Thlarau chu. Lalpa hlauhnaah hriatthiamna rang a neihtîr ang; a mitte hmuh dânin rorêl lo vang, a bengin a hriat dânin hrem lo vang. Dikna hmangin rethei te a rorêl ang, khovel mi inngaitlawmte tân dik taka thu a sawi ang. A bau hembâwk hmangin khovel a vuak ang, a hmûr thâwin sual te a that ang.”56
GSAM 52Hrillâwktuhaiin Mithi Thawh Lehna An Chûktir
GSAM 52.1Hrillâwktu Isaiah chuan mithi thawh lehna thurin chu fuihna thu hmangin a zirtîr: “He tlangah hian ralthu hrang Lalpan mipui zawng zawng tân thil ṭha tam tak ei tûr ruai a buatsaih ang, thil ṭha thau tak, uoin a fe le inchie zing, thau puitling tak, uoin a fe le inchie zing thlit fai tak. He tlangah hian mipui zawng zawng chunga khuhna chep chu a paih ang, hnam zawng zawng chunga puan darh chu a paih ang. Hnehnaah thihna chu a lem ang; Lalpa Pathien chuan mi zawng zawng mit ata mittui a hnawt ang; a mipui sawisakna chu khovel pum ata a paih ang, Lalpan a sawi tawh si. Hemi ni-ah, ‘En teh, hei hi kan Pathien a ni; amah chu kan nghâk a, min chhandam ang. Hei hi Lalpa a ni; amah chu kan nghâk a, ama chhandamnaah kan lâwm ang, kan hlim ang,’ an ti ang.”57
GSAM 52Khovel Thar Lalram
GSAM 52.2Hrillâwktu tho chuan lalna tâwpna chu khovel siamthar chunga din tûr a ni tih a sawi: “En teh, vân thar [vân boruak] leh khovel thar ka siam; hma khovel chu hriat reng an ni tawh lo vang, ngaihtuah pawh an ni tawh lo vang [Hebrew margin-ah, ‘thinlungah a lo thleng’ tihna, duh leh duh leh tûr ni lo]. Ka siam tûrah kumkhua lâwm ula, hlim rawh u; en teh, Jerusalem chu lâwmna tûrin ka siam a, a mipui chu hlimna tûrin. Jerusalemah ka lâwm ang, ka mipui-ah ka hlim ang; tahna ri leh auhna ri chu a awm tawh lo vang. Chutah [khovel thar siam atanga] ni tlêm naupa [nau tê dam rei lo] pawh a awm tawh lo vang, a dam sûng ni tlingtla lo putar [upatna hma] pawh a awm tawh lo vang. Naupa chu kum 100-ah a thi ang [mi ten kum 900 an dam lai khân naupa kum 100 a ni thei]; sualpa kum 100-ah pawh maldîr a ni ang [kum 100 damna hun hnuah]. [Khovel thar lo luh hunah thi te chu ‘Pathien duh lo te tân chhiatna’ah an thi ang. 2 Peter 3:7.] In an sak ang a, an chêng ang; grêp huon an siem ang a, a rah an ei ang. In an sak a mi dangin an luah tawh lo vang; hmâ an phun a mi dangin an ei tawh lo vang. Thing ni angin [Septuagint-ah nunna thing] ka mipui ni te an ni ang, ka thlante chuan an kut thawhna chu rei tak an hmang ang.”58
GSAM 53.1Ezekiel chuan hmalam hun hla tak thlirin mithi thawh lehna a hmu lâwk. A hmangin Lalpa chuan a ti: “Ka mipui, en teh, in thlan te ka hawnsak ang, in thlan ata ka hruai chhuak ang, Israel ramah ka hruai lut ang.”59
GSAM 53“Kan Lungngainahai A Phur”
GSAM 53.2Chanchin Ṭha hrillâwktu Isaiah hnenah mihring tân Chhandamtu harsatna, tawrhna leh thihna chu chiang zâwkin puan a ni. Hrillâwktu chuan a ti: “Kan thuchah chu tu nge ring? Tu hnenah nge Lalpa kut chu a puan? Amah chu a hmaah hnah tê angin, lei ro atanga bul angin a lo chhuak ang; a hmuihmel leh a mawi a awm lo, kan en khân kan duh tûr mawi a awm lo. Miin an hmusit a, an kalsan; lungngaih mi a ni, lungngaih hriat pawh a nei; amah lakah kan hmai kan thup ang hial a; an hmusit a, kan ngaihsak lo. A dik takin kan lungngaih te a phur a, kan tawrh te a keng; nimahsela Pathienin vuak leh hrehawm pêk anga kan ngai. Kan sualna avângin hliam a ni, kan sualnate avângin vuak a ni; kan remna atân hremna chu a chungah a tla, a vuakna zârah kan dam.”60
GSAM 53.3Hêng thil mak tak te hi ka hunah an thleng dâwn em ni? Mipui leh hrillâwktu pawhin an zâwt thei. Chhânna chu, Tunah an thleng dâwn lo; Chhandamtu ropui lo kal hun chu a la thleng lo. Nimahsela hrillâwktu chuan a ti: “I mitte chuan Lal chu a mawiin an hmu ang; ram hla tak chu an en ang.”61
GSAM 54Daniel Hrillâwkna Chuan Hmalam Hun A Puong
GSAM 54.1Nimahsela, hrillâwktu Daniel hmangin Lalpan lalram an lo chhuah zêl dâwnte leh A lalram kumkhua a din thlengin an ukna chungchâng a zirtîr ṭan; hun bik, a hunah la thleng lo thil atanga Messia lo lang leh tihboral thlengin a puang. Nebuchadnezzar rûm hmuhna hrilhfiahna chuan khovel uk tûr lalram pali te chu rângkachak, tangkaruo, dârsen le thîr hlutna a tlâk hniam zêl ang zêlin an chakna leh an ropuihna an tlâk hniam dâwn tih a lantîr. Hnuah lalram te chu thir leh lei hnawm inpawlh angin an then darh a, an chak lo ang. Chutah vân lalram chu a lo thleng ang; lalram chu khawvêl lo ṭawp te nêna an tlâk hniam hnuah a ding ang, nipui buchilna phûla busi angin an awm tawh lo vang, Pathien lalram erawh khovel pumah a khat ang.
GSAM 54.2Bung pasarih hmuhnaah, ramsa ropui pali entîrna hnuaiah, he thu bul hi dâwn leh a ni a, heng lalram danglamna te pawh a puang. He bungah hian “ki tê” thuneihna chanchin chu a zui; lalram palina chu hmun sawm-ah an ṭhen hnuah a lo chhuak a, an zînga thum chu a hneh emaw a hnuai a, an chungah thlarau lama ukpa anga a din. Hemi Pope thuneihna hi lalram palina then darh leh chak lohnaah kum 1260 sung a awm ang. Chutiangin Kristan a Pa hnen atanga lalram a dawn hun, Achunghnungtak mi inthienghai kuomah a pêk hun thlengin thil thleng te chu an puang. Hemi lalram chuan khovel pumah a uk ang a, kumkhua atân a ding ang.
GSAM 55Ni 2300
GSAM 55.1Daniel bung pariat-ah berâm, kêl leh “ki tê chu a ropui lutuk” hmuhna hnuaiah, hrillâwktu chu tâwpna hun thlengin hruai a ni leh. Thu 13 leh 14-ah hun rei tak—ni 2300—rorêlna thleng tûr chu a hriattîr. Hun rei tak a ni tih chu hrillâwktuin a hria; vântirko chuan hmuhna chu ni tam tak tân a ni tih a hrilh. Ni te tan hun chu la pek a ni lo; chuvângin bung a khâr a, a ti: “Hmuhna avângin ka mak; nimahsela tu mah chuan a hrethiam lo.”
GSAM 55Messia Tieng Châwlkâr 70
GSAM 55.2Bung pakua chuan Daniel dîlna chhânin vântirko a lo kal a, hriatthiamna leh finna pêk tûr thu a sawi. Châwlkâr 70 a hun chungchâng a hrilh. Hêng châwlkâr kum te zînga 69 chu Messia thlengin an kal dâwn [shevooim tih thu “châwlkâr” tih an letna chu hei hi a ni]. Hun tan tûr hmun, “Jerusalem siamthar leh sak lehna tûr thupêk” chu la pek a ni lo. Zâwtna a lo awm: Danielin châwlkâr 69 tâwpna chu engtin nge a hriat? Bung sawm leh pahnihah hun zawhna chu ngaihtuah leh a ni a, a zâwt, “Hêng thil te tâwpna chu eng nge ni ang?” A hnenah kal zel tûrin an ti, thu te chu “tâwpna hun thlengin khâr leh chhinchhiah” a ni; chutah “mi fingte an hrethiam ang.”
GSAM 55.3He hun zawhna hi apostle Peterin a sawi hi a ni ngei ang: “He chhandamna chungchângah hian hrillâwktute chuan an zawt a, an zawng ngun; in hnena lo thleng tûr khawngaihna chungchâng an hrillâwk. Krista Thlarau an zînga awm chuan Krista tawrhna leh a hnuah ropuihna lo thleng tûr chu a hriattîr lâwk khân eng hun nge ni, eng ang hun nge ni, tih an zâwt a, an zawng.”62
GSAM 56Sual Neihai Tâwpna
GSAM 56.1Thuthlung Hmasa hrillâwktu hnuhnung ber Malachi chuan sual te tihboralna tâwpna chu thinlung khawih takin a sawi: “En teh, khawn mei angin kang tûr ni chu a lo thleng ang; mi chapoh zawng zawng leh sual tih zawng zawng chu buh hrut ang an ni ang. Ni lo thleng chuan an kang hlum ang, ralthu hrang Lalpa a ti; zung leh zâr an nei lo vang. Nimahsela ka hming hlau tute tân dikna Ni chu a thlaa damna nên a chhuak ang; bawng note bang atanga an chhuah angin in chhuak ang, in pung ang. Sual te chu in ke hnuaia vut an ni ang; ka tih dâwn ni-ah in rap ang, ralthu hrang Lalpa a ti.”63
GSAM 56.2Israel fate kutah Thuthlung Hmasaah hêng thil zawng zawng hi ziak an nih a, chhandamna ruolpuina thil tam tak an hriat theihna avângin, Thu taimataka inchûktuhai chun hêng Chi tiam chu lo kal hun an hnai tih an hmu a, an hre a, an ngaihvenna chu a nasa ngei ang. Mipui tam tak leh Chawlhni tin synagogue-ah Thu Thianghlim chhiartu te pawhin thu an hrethiam lo (Acts 13:27). Nimahsela, mi Pathien ngaihsak leh zir ngun tute, Thlarau hruaina hnuaiah Thu Thianghlim an zawng fai tlat tute chuan, he hunah apostle Johnin a dîl angin an dîl ngei ang: “Lalpa Isu, lo kal rawh, lo kal chak rawh.”
Notes
- Proverbs 13:12. ↩
- Haggai 2:6, 7. ↩
- Hebrews 12:26-28. ↩
- Isaiah 28:13. ↩
- Proverbs 4:18. ↩
- Genesis 4:1. ↩
- Hebrews 11:4. ↩
- Genesis 4:25. ↩
- Genesis 5:29. ↩
- Genesis 9:1; 10:9, 10. ↩
- Genesis 13:15-17. ↩
- Hebrews 11:8. ↩
- Hebrews 11:10. ↩
- Genesis 15:13-15. ↩
- Hebrews 11:19. ↩
- Galatians 3:16. ↩
- Galatians 3:8. ↩
- Genesis 28:13, ↩
- Genesis 49:10. ↩
- Exodus 1:8; Acts 7:18, ↩
- Hebrews 11:23. ↩
- Josephus-a *Judah mite Chanchin Hmasa* (Antiquities of the Jews), Bu 2, bung 9, thu 7; *Hrillâwkna Thlarau*, bu 1, phêk 165, 166 en rawh. ↩
- Acts 7:25. ↩
- Numbers 24:17. ↩
- Hebrews 11:12, 13. ↩
- Numbers 14:21. ↩
- Habakkuk 2:14. ↩
- Exodus 25:40; 26:30; 27:8; Acts 7:44. ↩
- Hebrews 8:3-5; 9:8-12. ↩
- Hebrews 10:1, ↩
- Acts 13:19, 20. ↩
- Deuteronomy 4:6, 7. ↩
- 1 Samuel 8:7. ↩
- 1 Samuel 8:5. ↩
- 1 Samuel 8:19, 20. ↩
- Hosea 13:9-11. ↩
- Ezekiel 21:25-27. ↩
- Micah 4:8. ↩
- Psalm 89:27-29, 36, 37. ↩
- Isaiah 9:6, 7. ↩
- Genesis 5:24. ↩
- Hebrews 11:5. ↩
- 2 Kings 2:11, 12. ↩
- Jude 14, 15. ↩
- Job 19:23-27. ↩
- 1 Chronicles 29:23. ↩
- Acts 2:30, 31. ↩
- Psalm 110:1. ↩
- Isaiah 7:14. ↩
- Matthew 22:42-45; Psalm 110:1. ↩
- Hebrews 1:8, 9. ↩
- Micah 5:2. ↩
- 1 Kings 8:10, 11. ↩
- 2 Chronicles 7:12. ↩
- Haggai 2:9. ↩
- Isaiah 11:1-4. ↩
- Isaiah 25:6-9. ↩
- Isaiah 65:17-22. ↩
- Ezekiel 37:12. ↩
- Isaiah 53:1-5. ↩
- Isaiah 33:17. ↩
- 1 Peter 1:10, 11. ↩
- Malachi 4:1-3. ↩