Bung 24 — Hrillâwkna Dang Tlungkimhai
GSAM 376.1“Vawisûna inthawkin hnungtieng po po ngaitu ro, thla kuona ni sâwmhni pali ni inthawkin, LALPA biekin lungphûm phûm ni china inthawk chu ngaitu ro. Bu ina chun a chi chu a la um rawp am a nih? Grêphrui dâm, theichang kûng dâm, theibufai dâm, oliv thinghai le chun ra an insuo ngai naw a; vawisûna inthawkin chu mal ka sâwm ding cheu a nih.”1
GSAM 376.2Vântirko pathumna thucha a hmasuona inthawka a ngîr det le a hung thang zel dân chu, Zerubbabelin biekin lungphûm a phûm ni inthawka a hausakna leh a hmasuonna anga tehkhin thei a ni.
GSAM 376Hmun hrehawm anga lang
GSAM 376.3Juda mihai chu tangka nei lovin, bu inhai khawm ruak chungin LALPA biekin bâwl dingin kona an ni lai chun, mihriem en dânin hmun hrehawm tak a ni. Ringna in kona chu an zâwm a, sin chu nuom takin an man chun, Pathien kut suksângtu a kuomah a inentir. Thucha pathumna a hung pian dân le an hmu dân kan zui chun, ama kawng thlangtuhai kuomah thuoihtu kut chu kan hmu. Harsatna an tuor mahse, ama chunga ringtuhai kuomah Pathienin a mihai le a sin a enkawlna chu a fie zing.
GSAM 376Nungchang hriettirtu Inhriettirna Thu
GSAM 376.4November 24, 1862 chun, Michigan rama Greenville khuo William Wilson ina chun hunkhat taka inkhâwmna pahni an nei a; chu chu chutaka Châwlni thutak pawmhai ta dinga kohran pahni inruot ding a nih. Greenville kohran inkhâwmna chu Upa White le Pi Whitein pindan pakhat sunga an thuoi a; Upa Byington le kei ruok chun pindan dangah West Plains kohran ta dinga inkhâwmna chu kan thuoi. Pindan pakhat sunga sin hmasa kan thaw laiin, pindan dang sunga Pi Whitein a Inhriettirna Thu a hril râwl chu kan hriet. Kan sinah harsatna tê tê kan tuor laiin, hun ṭha taka Pi Whitein kawt a hawng a, “Unaupa Loughborough, hi mipui hi ka en chun, hitaka um mi tê tê chunga Inhriettirna Thu ka nei tih ka hmu. In inpeih chun hung lûtin ka hril ding,” a ti. Kan mamawh ngei hun chu a ni leiin a hung lût ta. Upa Byington le keima bâk chu pindan sunga mi pathum hming chau a hriet; a danghai chu a hmaa mitin a hmu ngai lohai, Inlârnaa a kuomah an inentir chauhai an ni.
GSAM 377Mipa Pratt nun dân a hril
GSAM 377.1A dingin thu hril a phut chun, “In hming ka hriet lo leiin, ka hril ding hi in hmel le in taksa anga ka hriettir ding; chuleiin ngaihdamna mi pêk ro. In hmel ka en chun, Lalpan in thu a mi hriettir ang chu ka hmaa a hung lang. Chu kilah mi pakhat, mit khat nei chu [mi pakhatin, ‘A hming chu Pratt a ni,’ a ti], sakhawina chunga thu ropui tak hril a, a inthlâk a; anachu, a la sim ngei lo. Tuhin a um dân anga kohranah lûtir naw ro, Khristian a ni lo si a. Dâwr le zuona inhai vêla a hun tamtak a hlui a, thutak thu a inhnâr a; a in nu chun ina mei thing a tan, lo a enkawl, le thil danghai a thaw a. A zuona thilah thu a tiamhai chu a hlen lo. A vênghai chun a sakhawina thu an ring lo. Tuhin a um dân anga sakhawina thu a hril loh chun, sakhawina sin ta dinga le ama ta dinga tha lem a ni ding,” a ti.
GSAM 378Unaupa Barr lâwmter
GSAM 378.1Chutichun, ama chun a hril zui a, “Hi upa hi [a kuomah a kut a pên laiin, mi pakhatin ‘Unaupa Barr’ a ti] chu mi dang leh inkâl taka mi ni dinga ka hmu. A nun chu entawn tlak a ni; a thutiam tinrêng hlen dingin fim a, a sûnghai ta dinga a mamawh chu a pêk kim. A vênghai kuomah thutak thu hril chu a hlau, sin chu a sukbuai lohna ding le a siet lohna dingin. Lalpan a suolhai ngaidam thei dâna a zahngaihna chu a hmu thei lo; kohran mi ni tlin lo niin ama le ama a ngai,” a ti. Chutichun ama chun a kuomah, “Unaupa Barr, i hriet suol taphawt i phuang zo a, Lalpan hun rei tak hmaah i suolhai a ngaidam zo, i ring chau chun,” ti dinga Lalpan a mi ruot thu a hril. Unaupa mel chunga lungngaihna chu nghâl takin a bo ta. Chunglam a en a, nuom takin, ama mawlna in, “A ngaidam maw?” a ti. “A ngaidam,” tiin Pi Whitein a dawn a, “chun, ‘Hung ro, kohranah inruot rawh; hun i neih phâleh thutak pêkna thu pakhat hril rawh; i vênghai chun i thu an ring leiin, chu chu a thawk tha ding,’ ti dinga mi hril thu ka nei,” a ti. Ama chun, “Ka thaw ding,” a ta.
GSAM 378.2Chutichun ama chun, “Mipa Prattin hun tê dinga Unaupa Barr a um dân anga a um theih chun, a ta dinga thil tha a ni ding,” a ti.
GSAM 378.3Chuong anga kan harsatna, kohran inruotna dinga kan tuor kha a tlâwm ta. Inhriettirna Thu hril hma chun, Mipa Barr kohranah inruot nuomtir kan thei lo; Mipa Pratt lâk luh chu mi tamtak an dodâl. Anachu, tu khawmin ieng leiin am an dodâl tih hril nuom an nei lo.
GSAM 378Sûngkuo thîkna sukdam
GSAM 378.4Chutah ama chun ruol sândâi nei pasal, in pêng pakhatah thuhtu chu a bia a; chuleiin in pêng dangtaka nuhmei meimei chu a kutin a entir a, an pahni chu innei an ni tiin a hril. Thutak an pawm hma, an nun hlui sunga thil thleng tê tê a hriettir. A hril chu nuhmei lungrilah Satanin a sukzângin, a lungril a buai thleng. “Ka hmu,” tiin Pi Whitein a ti, “hi nuhmei hi kum khat mi lungril natna inah a um tawh. A lungril a dam nâwk hnuah khan, thîkna ril tak chu a lungrilah a phal nâwk a; chu chu a pasal ta dinga lungngaihna nasa a ni, a pasalin a nupui chu a rinum a ni tih le, ama chu hieng anga a hrawk ding chhan nei lo a ni tih hriettir dingin a thawk thei zawng zawng a thaw tawh si.”
GSAM 379.1Hmakhatin nupui chu in pêng dangtiengah a tlân a, a ke chunga kunin a pasal kuomah ngaidam a ngên. Chu mipa le nuhmei hi chu rama mi hriet lo deuh an ni a, an nun hlui chu tu khawmin a hriet lo. An kuomah hnai taka umtuhai ruok chun an inthliak a um tih an hriet; an thliakna chhan ruok chu an hriet lo.
GSAM 379Elisa le Hazael anga
GSAM 379.2Pi Whitein a Inhriettirna Thu a hril zo chun kohran inruotna chu nghâl takin a zo ta. Mipa Barr chu inruotnaah lungtaka a lût a; Mipa Pratt chu lâk luh a ni lo. Inkhâwmna an khâr hmakhatin Mipa Pratt chun lungthâwin a ti, “Hi mipui hi zuiin mi vervêk anga um chu awmzia a nei naw; chu chu thaw thei naw a ni.”
GSAM 379.3Hi thilthleng anga nungchang hriettirna chu zâwlnei Elisa hunlaia thilthleng,2 a hrehtir nasa. Suria lal Benhadad chun a siehlaw Hazael chu Elisa kuomah a natna inthawka a dam nâwk ding am ti dinga a tir. Elisa chun Hazael thu hi a lo hmu lâwk tawh; mipa chu a hmaa a hung dingin a mel a en chun, a thu zawng zawng chu a lungrilah a hung fie ta.
GSAM 379Upa Whitein taksa a pên
GSAM 379.4Wednesday, August 16, 1865 chun, Upa White chu sin tamtak le mut hun tlâwm leiin taksa pênna natna a tuor. Kan mipui laia hriselna enkawlna inhai an la um lo leiin, Dansville, New York-ah “Tlang Chunga Kan In” tih an hriselna inah an thuoi. A nupui le kei, hi lekhabu ziektu hi, September 14 inthawkin December 7 thleng a kuomah kan um. Hriselna inah an pêk damna chu a tlâwm leiin, Bradley Lamson, Lake View, Rochester, New York ina kan fe ta; chutah kar thum vêl kan um. Hitakah Upa J. N. Andrews kan hmu a; Maine rama thla tamtak a um hnuah chu khuoah a hung kîr nâwk tawh a ni.
GSAM 380Upa White ta dinga Ṭawngṭâina
GSAM 380.1Upa Andrews le Mipa Orton sûnghai chun nî tin tlâi lamah keini leh Upa White ta dinga ṭawngṭâina hunah an inruot. Chu chu December 25 thleng a zui. Khawvêl pawn lam mipui chu Christmas nia lâwm le ei inah an khat laiin, Rochester kohran chun Upa White ta dinga ni chu bu ngheina le ṭawngṭâina ni anga an vawng. Upa Andrews ina, New Main St.-ah, zing lam le tlâi lam inkhâwmna kan nei; zân lamah, Upa White leh ṭawngṭâi tawn hlak hai chun Mipa Lamson ina an hmu nâwk.
GSAM 380Christmas Zân Inlârna Pêk
GSAM 380.2Chumi zân inkhâwmna chu thilthawtheina nei tak a ni. Upa White chu mal takin a chang a, Pi White kuomah Inlârna ropui tak pêk a ni; chutah thil tamtak a inentir. An laia pakhat chu Upa Whitein Pathien chunga a ringna a hlen theihna dinga a thaw dân; a hriselna a chang nâwk theihna dinga Pathienin a kut a pênin a kuomah a thawk tih fie takin a inentir.
GSAM 380Satanin Bei dinga a hril lâwk
GSAM 380.3Upa White ta dinga ṭawngṭâituhai kuomah Pi White chun hieng hin a ti:
GSAM 380.3“Satanin ka pasal sukbo le thihnaah thuoi tum a ni. Hi ṭawngṭâina tak takhai zârah ama thilthawtheina chu suktliek a ni ta. Pathien siehlaw ta dinga kar thum sûnga ring takin ṭawngṭâituhai hi Satanin a lungni lo tih ka kuomah inentir a ni a; tuhin anni chunga bei rap tak siem dinga a ruot. ‘Pathien kuomah hnai takin um ro, in chunga thil la thleng thei ding ta dinga in inpeih theihna dingin,’ ti dinga mi hril thu ka chang.”
GSAM 381J. T. Ortonin A Thil La Thleng Ding a Hriat Lâwk
GSAM 381.1January 1, 1866 chun Upa White le a sûnghai chu tawlailîr-in Battle Creek, Michigan tieng an fe suok. Keiin thlasik hun tâwp chen New York khawthlang lam-ah ka um. Inlârna pêk ni zân ngei inthawkin Mipa J. T. Orton chu a hringna hlauhawmna a nei tih a lungrilin a hriet; anachu, khawiah inthawkin am a ni tih a hriet lo. Chu thu chu mi tê tê kuomah a hril. Châwlkâr ni hmasatak zân, March 4, chun Parma inthawka Rochesterah a kîr; ni hnih inkhâwmna a kalna Parma inthawka Mipa E. B. Sanders (tuhin, 1905, San Jose, California-a um) leh an inruot a. Khawpui sûnga an kal laiin kawng êng tak chu zui dingin a ngên, “Miin a mi that tum angin hun tin ka hriat leiin,” a ti. Anachu, tu am a ni tih, a hringna lâk tumtu tu am a ni tih a hriet lo.
GSAM 381.2March 7 chun Parma inthawkin Rochesterah ka kîr a, Mipa Orton mâkpa, Mipa Lamson ina ka thleng. March 8 chun ama le Pi Orton chun kan kuomah an zin; zingah tawlailîr-in Lancaster, Erie ramah kan fe dingin kan inruot, chutah a fapa mal chu inneitirna ka thaw ding. Chu ni chu nuom takin kan hmang, anachu ni zahawm tak a ni.
GSAM 381J. T. Orton That
GSAM 381.3Anni chu Mipa Lamson ina inthawkin 5 P.M.-ah an fe suok; 7:30 P.M.-ah mi tir pakhatin Mipa Orton chu ama sakawr enkawl laia a sakawr kuonah mi hriat lo pakhatin bei rap tak a tawp tih thu a hung hril. Hmunah kan tlân a, a lu chu thir bel sakawr leilung thingin an vua nasat avângin a hriet thei ta naw tih kan hmu. Zân 12:35-ah a thi. Tuni chenah tu khawmin chu thatna thil siettu chu an hriet lo. Tangka ta dinga thaw a ni lo ngei, a kut hunbi chu an dek lo, a tangka bâwm sunga $45 a um lai khawm an lâk lo. Hi chu Pi Orton ta dinga lungngaihna nasatak a ni; chu natna zârah a hriselna a tlâwm zêl a, a pasal hnuah rei lo te a dam a.
GSAM 382Christmas nia Hril Lâwkna chu a Tlungkim
GSAM 382.1Christmas zân hriat reng tlak chu thla tê têa a liam hnuah, ṭawngṭâina kar thumah inruot mi pakua laia mi ruk chu an thî, thlâknaah an um ta. Chuong anga hril lâwkna dang chu thilmak takin a tlungkim ta.
GSAM 382Beisei Lo Tâwkpa Ta Dinga Thlamuongna
GSAM 382.2December 12, 1866 zing takin North Liberty, Indiana mi Elias Stiles chu ka ina a hung a, ama leh James Harvey umna hmunah ka fein, beiseina nei lo, lungngai tak a um chu damna pêk thei ding am ti dinga a mi ngên. Inlârna hnufana Pi White kuomah inentir thil tamtak a um tih ka hriet leiin, “Unaunu Whitein a thil thu chu a hmu tawh mawl; a hmu chun, ziekin ama kuomah a thawn chun, ama kuomah ka hril thei nêkin thilthawtheina nasa lem a ni ding,” ka ti.
GSAM 382.3Nghâl takin Pi White kuomah kan fe; Mipa Harvey dinhmun thu ama kuomah mi khawmin a hril hmain, “Unaunu White, Inlârna i changhai pakhat khawmah Unaupa James Harvey thu hi êngna i chang tawh am?” tiin ka dâwt. “A ni,” a ti, “ka chang; ni tê tê inthawkin ama kuomah ka ziekin ka thawn ngei ding angin ka hriat a.” Chutichun ama chun a hmu thil chu a hril tan. “Zingah ama hmu dinga ka fe ding; i hmu thil ziek i thawn chun, ama kuomah ka la pêk ding,” ka ti. Chu thutiamna in kan suok a; zân lamah ama kuomah kan kîr nâwk. A ziek zo tawh a, a ziek chu râwl sukin kan kuomah a tiem a.
GSAM 383James Harvey ta dinga Beidawngna chungchanga Inhriettirna Thu
GSAM 383.1Inhriettirna thu chun Mr. Harvey chu hriselna a chak naw lem dingin a la um ding ti, Satanan beidawngnaah a ṭhuoi ding le amah chu ngaidamna a um naw ti le a chungah beiseina a um naw ti a ring dinga a tum ding ti chieng takin a hril. Nisienlakhawm, a nun hlui thil suksuolna hai siem ṭha dingin a thei tâwp a thaw ti le Pathienin a ngaidam tah ti a hmu. Tin, amah insukboral dinga thlêmna a tuok hunah, Pathien vântirkohaiin a vêla an um ti le Pathien le vânah beiseina a nei dingin an kawkhmu ti hmuhtir a nih. Inhriettirna thuah chun thlamuanna le fuihna thu tam tak dang khawm a um.
GSAM 383.2Hi lekha hi ka kutah ka keng a, zing dar lehah North Liberty-ah kan fe. Kawngah Mr. Stiles chun Mr. Harvey-in ka hmuh a nuom thu a hril a, nisienlakhawm amah ta dinga beiseina thu ka hril thei naw ding ti a hril. Amah ka hmuh hunah, a dinhmun chu beiseina um naw, mi bo tah a nih ti amah nên ka pawm ding ti a hril. Tin, hun hmasa Eli anga, Pathien bâwm lak bo ti thu hrietin a hnung tiengah a tla ang a, a thi ding ti khawm a hril.
GSAM 383.3Mr. Harvey inah dar 3 p.m. velah kan thleng. Amah ka hmuhin, “Unaupa Harvey, iengtin am i um?” tiin ka zawt. A lungngaih êm êm a dawng, “Ka bo! ka bo!! KA BO!!!” tiin. “Aih, i bo naw. I chungah beiseina a um!” tiin ka dawng. Ka dawn dân a hmuhin, aw nem deuhin, “Kar thum sûng ka ta dinga beiseina a um naw ti le ka bo tah ti ka ngaituo. Vawisun, lo vahna a inthawka khuopui lam ka rawn kalin, rawtnawina tui khâwm chunga lei ka kân lai chun, ‘I bo! I ta dinga beiseina a um naw! Rawtnawina tui khâwmah zuang lût la, tuia inpiltir ro!’ ti aw ang deuh ka hriet. Chu chu ti chu Krista sin chungah zahmawhna a thlen ding ti ka ngaituo a, chuleiin ka insukboral nawna dingin a mi dâl ta a nih,” a ti.
GSAM 384Suok zalenna chu rang taka a lo thleng
GSAM 384.1“Unaupa Harvey, i bo naw!” tiin ka hril. “Hitah hin vân a inthawka Inhriettirna Thu, i bo naw ti hril a um!” A dawng, “Chuong chu ka lo ngai ang.” Inhriettirna Thu chu ka tiem a, tu khawmin ka kutah thu pakhat khawm an sie naw ti ka hril hmasa. Ka tiem zo veleh, a hmêl chu nuom takin a var a, “Chuongchun ka chungah beiseina a um. Lalpa ka ring takzet,” a ti.
GSAM 384.2Tiem zo hnungah ṭawngṭaina hun kan nei a, chutah chun a ngîr nâwk a nun chu danglamin a lungawi ta. Hi lekhain kar thum sûnga a lungrila thil tlunghai chu ama ngeiin a hril thei ding nêkin a hril chieng lem ti a mi hril. Hi anga hê unaupa hi beidawngnaa inthawka chawi suok a nina hin Pathien hmangaina chu suklang a nih.
GSAM 384Sinna ram zâu lem
GSAM 384.3Kum 1868 thleng khân Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai sinna ram chu United States ram, chu khawm Missouri simtieng ramri hmâr tieng le Missouri Vadung saktieng ram bung chau a nih. Sinna ram hai le sinna sem dân ngaituo dinga Kohran Pumpui Inkhâwmpui in Battle Creek, Mich., May ni 28-a inkhâwm laiin, sinthawtu pahni le feet 60 sei puon in California-ah thawn dingin thu an tlâng. Upa D. T. Bourdeau le lekha ziektu chu kum chun July ni 18-ah San Francisco-ah kan thleng.
GSAM 384California Mission hongna
GSAM 384.4California mission hongna nena inzawm thil pakhat ka hril nuom chu, Hrillâwkna thilpêk hman thiemna tak chu a lantîr. Paulan thlarau thilpêk, Hrillâwkna thilpêk khawm telin, “mi inthienghai sukfamkim dinga, rawngbâwlna sin thaw dinga, Krista taksa siem ṭha dinga” ti a hril.3 Mi inthienghai sukfamkim dinga kawng awlsam ber chu an thil suksuolhai hril a, chuleiin an thlah ding le kan Lalpa Isu Krista thisen hlu takin an sualna hai silfai ding a nih. He thil tum hin rawngbâwlna sinah Hrillâwkna thilpêk hmanga puihna chu Tuhun thutak sin nena inzawm suok a ni reng a, Lalpa rawngbâwltuhai chu an sin thaw dânah an tlasamna hai hrilin, mi thlarau ṭhuoi suok dinga kawng dang hmangin an thaw thiem lem thei dân khawm hril a nih.
GSAM 385California-a sin thaw dân chungchang Inhriettirna Thu
GSAM 385.1California-ah kan thlen hnung rei naw têah Pi White a inthawka lekha kan dawng a, June ni 12 zirtâwp zanah Battle Creek-ah a hmuh Inlârna thu a sûngah a hril. Chu ni chu California-ah kan fe hma lawk, Lancaster, N. Y.-ah kan um ni a nih. Amah chun California hi a fe ngai naw va, chuta mihai khawphung khawm a hre naw. A takin, chumi hunah chun Missouri Lui khawthlang tiengah khawm a fe ngai naw. Chuta thil umhai chungchanga a hriet zawng zawng chu Lalpan a puang dinga a nuom a inthawka a dawn chau a nih.
GSAM 385.2A lekhain thu a inchûktir laiin, California mihai inruotna dân le, pawisa tê tê tiem hlak anga sinthaw chun an chungah ieng am a thlen ding ti a hril chieng. California mihai kuoma thu hril laiin, an thaw dânah an inruotna thlarau ang deuhvin an kuomah fe ding a nih, nisienlakhawm sum sê ngawt dânin ni naw.
GSAM 385A hrilhlâwk hlawhtlinna chu a lo thleng
GSAM 385.3Tun hin California-ah sin hmasatak kan tan a inthawka kum 37 liam tah chungchang ka thlîr nâwk a, chumi hun dinhmun, mihai dinhmun le Inhriettirna Thu dawng naw nisien kan sin thaw dân ding hai ngaituo chungin, pêk tah inchûktirna zâwm rah ka hmuh hin, Hrillâwkna thilpêk hmanga inchûktirna kan dawn leiin, “rawngbâwlna sinah” puihna kan dawng naw nisien kum khat sûnga kan hma sawn thei ding nêkin thla thum sûngin kan hma a sawn lem ti ka hril thei. Kum 1871-a thinghai chawr thar hun thleng khân Sonoma County-a hmalâkna rahin Châwlni zâwmtuhai kohran panga din tah a nih.
GSAM 386San Francisco-a Puon ina inkhâwmna hmasatak
GSAM 386.1Kum chun June thlaah San Francisco-ah kan puon chu vawi hmasatakin kan din. Upa Bourdeau chu saktiengah a kir nâwk tah leiin, Michigan a inthawka sinthawtu dang amah âiah thawn a nih. June ni 17-ah a thleng a, khuopui sûngah kan sinpui nghâl. Puon ina kan hmalâkna kar tê kan thaw hnungah, inkhâwmna chu Dec. 1, 1871 thleng inkhâwmna in kan hluohai-a kan nei zêl. He sin leiin San Francisco-ah mi sawmnga aia tamin thucha an pawm.
GSAM 386California-a sûng lam harsatna
GSAM 386.2Hi hun thleng khân California-a kan harsatna chu pâwl danghai dodâlna a inthawka lo um lem a nih. Nisienlakhawm tunah chun kan mihai ta dinga ringna fiahna danglam deuh, ring naw taka lo thleng a lo um. Sinpui pakhat chun a thilthaw dân chu amah le sin chungah zahmawhna a thlen ngei ding ti ka chieng chungin a zawm zêl. Khawpui sûngah kan hmêlmahai ṭhenkhat chun kan thilthaw zawng zawng an thlîr a, thilthaw fing naw po po chu kan chhiatna dinga hmang dingin an inring sa. Chuleiin, Tirhkoh thu, “thil ṭha naw anga lang khawm pumpelh rawh” ti chu zawm hi a pawimawh êm êm.
GSAM 386Mani nuom dân zâwna hman chu hlauhawm
GSAM 386.3Unaupa chun a thilthaw dânah sual tak a ti ti ka hril naw. Nisienlakhawm kan hmêlmahai chun suol a ni naw tia a ngaih thil chu an hlawkpui ding ti ka ngaituo. “Ka nuom dânin ka ti thei” ti thil chungah thuneihna a nei ti a dinhmun a siem, a thilthawah sual a um naw ti pawm a nih pawhin. Chuong angin thil hai chu kum 1872 Jan. ni 23 thleng a fe a, chumi ni chun thil hai chu dâl dingin ieng am ti thei ding ti hmuh dingin Sonoma County a inthawkin San Francisco-ah ka fe.
GSAM 387.1Chumi hunah kan hmêlmahai chun ka hlauh ang ngeiin a thilthaw dân an hmang a, amah chun chu chu “an thil thaw a ni naw” ti dinhmun a la, an kuomah ama lungril nei ve a nih ti le an nuom naw dânin khuopui kawngah a fe thei ti le tu khawm a nuompa nên a fe thei, an sawisêlna thuah thuneih a nih naw thu a lantîr ding a nih. Amah chau kuomah, chuong ang thilthaw dân chu a rem naw ti le mani nuom anga umna thlarau chu thil ṭhanawah a tâwp ding ti ka hril tum. A ṭhianhai chu a nei a, a lam an ṭhangpui nasa. An laia mi ṭhenkhat chun ama sawisêlna a pung lem dingin dinhmun an la. Kohran tam lem chun a thilthaw palzutah thil ṭha naw an hmu a, sin chu zahmawhnaa inthawka sanhim dinga ka hmalâkna an ṭhangpui nuom.
GSAM 387Enchianna inkhâwmna ruat
GSAM 387.2Chuong angin Châwlni, January ni 27-ah thil hai chu an ding a. A chungchang chu enchian a ngai ti le, kohran chun hma nghet tak a la ding ti an rel, chuong naw chun hê dodâltu thlarau hin an chunga sawiselnain a tuam ding. Dinhmun le kohran anga kan mawhphurhna ngaituo dingin, Pathienni, January ni 28 zing dar 9-ah inkhâwmna tan dingin an ruat. An thil hmuh dânah chun chu kohran chu ṭhenin a um ngei ding a nih. Chumi zanah Pathien kuomah rei tak ka tawngṭai a, kan ṭhatpui dingin thaw rawh se tiin.
GSAM 387Indiknawna pawmna lekhaziek
GSAM 387.3Ni 28 zingah inkhâwmna lam ka fe dingin ka suok a, ka thlenghna in bul kawngpui sir lamah sinpui mittui tla lai chu ka tuok. A chun, “Unaupa Loughborough, vawisun inkhâwmnaah ka fe naw ding,” a ti.
GSAM 387.4“Inkhâwmnaah i fe naw ding?” tiin ka zawt, “Inkhâwmna hi i chungchang a nih.”
GSAM 388.1“Chu chu ka hriet,” a ti, “nisienlakhawm ka dik naw rêng. Ka chungah i dinhmun chu i dik. Hitah hin kohran kuoma ka indiknawna ka pawmna lekha ka ziek hi a um; hei hi la, an kuomah tiem rawh. Nang ta dinga a ṭha lem ang a, mi ṭhenkhat ka lam ṭhangpui nuom dinghai khawm ka um naw chun an ta dinga a ṭha lem ang.”
GSAM 388.2“Nimin a inthawka nangah thil danglam nasa tak hi ieng am thlen?” tiin ka zawt.
GSAM 388Inlârna mak tak dawng
GSAM 388.3A dawng, “Nimin Châwlni hnung zanah lekha thawnna inah ka fe a, Pi White a inthawka Battle Creek, Mich. a inthawka lekha ka dawng. Ka ta dinga a ziek Inhriettirna Thu a nih.” Ka kuomah a pe a, “Hei hi tiem la, Lalpan ka chungchang a hmuh dân i hmu ang,” a ti.
GSAM 388.4Kohran kuomah, Pi White a inthawkin Inhriettirna Thu ka dawng ti le a thilthaw leiin a zilh a, chu thu chu thutak a nih leiin ka pawm ti hril dingin a mi ngen.
GSAM 388Inlârna ringtir theina
GSAM 388.5Hi hi Pi White kuomah Bordoville, Vt., Dec. 10, 1871-a pek Inlârna pakhat ṭhen a nih. Hê unaupa chungchanga ṭhen chu Dec. 27, 1871-ah ziek a tan a, nisienlakhawm ieng lei am ka hre naw, lekha zo ding chu Jan. 18, 1872 thleng a rei a, chutah chun a zo a, Battle Creek a inthawkin a thawn. Chumi hnungah chun Michigan a inthawka California ramri thlâk lekha thlen dingin ni kuo vel a ngai.
GSAM 388.6Inlârnaah thil tam tak chu hrillâwkna hmanga a kuomah hmuhtir a ni hlak. Hi thilah khawm chutiang chu a nih. Inlârna hunah chun San Francisco-ah thil tak taka lo thleng ding chu thim zâwng deuh chau a nih. Ni hai khaikhâwm chun, San Francisco-a thil thleng pumhlum chu lekhaziek Battle Creek-a inthawka suok hnunga a tlung a nih ti a lang. San Francisco-a kan unauhai chun, chu hunah chun chuong ang dinhmun chu a la um naw leiin, tu khawmin Battle Creek-ah lekha thawnin hi lekha hi a ziek hman theina dingin Pi White kuomah chanchin an hril thei naw ti an hmu nghâl.
GSAM 389.1Hê thu hi chuta unaupa hai ta dinga a thilpui êm êm a nih a, chû Inlârnaah Pathien thiltihtheihna a um ti an ring suok. San Francisco-a thil um chungchangah Upa White emaw a nupui emaw kuomah thuziek pakhat khawm ka thawn naw. Sinpui khawm chun ieng khawm a ziek naw ti a hril. Unaupa hai chun, “A ziek nisien, amah chungchangah a lo lan ding thil hai chu a hril naw ding,” an ti.
GSAM 389Inlârna ziek dân
GSAM 389.2A hnungah lekha thawnna kawng lehlama inthawkin Inhriettirna Thu ziek le thawn dân kan hriet chun, Inlârna petu Lalpa chun lekha ziek hun le a thlenna dinga thawn hun chu enkawl takin, hun dik takah a thlen dinga a ngaihsak ti a chieng lem.
GSAM 389.3Jan. ni 18, 1872 zing takah Pi White chu a chunga Inhriettirna Thu chu a lungrilah chieng takin umin a tho. A kuomah chu thil chu hrietna aw takin hril angin, “California ta dinga Inhriettirna Thu chu rang taka ziek rawh la, lekha thawnna hmasatakah thawn rawh; a mamawh,” ti a um. Vawi hnina a hril nâwk hnungah a tho a, a thuamrangin a ziek zo. Zing chaw ei hma deuhah a fapa Willie kuomah a pe a, “Hê lekha hi lekha thawnna inah keng rawh, paihna kuangah paih suh. Lekha thawnna enkawltu kuomah pe la, vawisuna suok lekha bagah a dah ngei ding chu enfiah rawh,” a ti. A hnungah Willie chun a thupêk hi danglam deuh a nih ti a ngaituo, nisienlakhawm zawhna a zawt naw a, thu pek angin a ti a, “lekha chu lekha bag-ah a lut ka hmu,” a ti.
GSAM 389Pathien ṭhuoina finfiahna
GSAM 389.4Chumi hunah San Francisco-a kan dinhmun i hriet chun, chumi lekha thawnnaah chun lekha chu thlen ding a pawimawhzia i hrethiem nghâl ang. Chumi hunah chun ni tin ramri thlâk lekha thawnna pakhat chau kan nei. Lekha chu ni 27 zan Châwlni-ah a thlen naw a, ni 28 zan Pathienni-ah a thlen nisien, kohran sûngah ṭhenna lungngaihthlak tak a um ding ngei. Kar tam zet hmaah, Inlârna pek veleh a thlen nisien khawm, kohran chun a thiltihtheihzia a hrethiem nghâl naw ding.
GSAM 390.1Hitah hin Lalpa kut a um ti chieng taka lantîr Inhriettirna Thu chu a um. A dik hunah a thlen leiin thil dik naw um mek chu a siem ṭha thei a, unaupa chun inngaitlâwm takin a pawm a, a zawm bawk leiin, kohran tê sûngah inpumkhatna le nghetna thlen dingin thiltihtheihna nasa tak a nei.
GSAM 390Inlârnahai ziek dân
GSAM 390.2Hi thil thleng hi a hmuh tah thil hai a ziek dân chungchanga a thu hril ngei khawm a entîr. Hei chungchangah chun, “Ka lungrila hmaa hmuhtir tah thuhaia hrietna chiengtak neia ka innâa inthawka keihar ka ni tah. Zânlai khuaah lekha ka ziek a, ram pum paltlangin a fe a, harsatna thlen hunah a thlenin, sin chungah chhiatna nasa tak chu a dâl tah,” a ti.4