Bung 12 — Beidawngna — Lekhabu Kha
GSAM 185.1“Vântirko kutah lekhabu tê chu ka lâk suok a, ka fâk zo tah; ka baua chun khuoizu tlukin a thlum a; ka fâk zo veleh ka phînga chu a kha tah a. Chun, aman ka kuomah, ‘Mi tamtak, hnam tamtak, ṭawng tamtak le lal tamtak hmaah hrillâwk nâwk i tih,’ a ta. Hmawl ang luong chu pêkin ka um bawk a; vântirko chu a ngîr a, ‘Tho la, Pathien biekin, mâichâm le a sûnga Pathien betuhai chu inkhi rawh,’ a ta.”1
GSAM 185.2Pathien Lekha Thu ṭawng dânah, lekhabu ‘fâk’ tih chun midang kuoma hrilsâwng dinga thutak pawmna a entir a nih. Ezekiel buah chu chu a lang a; chutaka chun zâwlnei kuomah ‘lekhabu zuol’ entirin a um a, a kuomah, ‘Hi lekhabu zuol hi fa rawh, chun Israel sûngkuohai kuoma thu va hril rawh.’ tiin hril a ni a. Lekhabu zuol chu a fâk hnungin, ‘Chuongchun, chu chu ka fâk a; ka baua chun khuoizu angin a thlum tah a.’ a tih a.2
GSAM 185.3Zâwlnei Jeremia khawmin hi tehkhinna tho hi a hmang a: ‘I thu chu ka hmu suok a, ka fâk tah; i thu chu ka lungril hlimna le lâwmna a lo ni tah a.’3 Hi thuah hin, lekhabu fâk laia a ‘thlumna’ chun Lalpa thu chu an thlarau chaw atâna hmangtuhaiin an hlimna le lungawina a entir a ni tih ei hriet a nih.
GSAM 185Lekhabu Chu A Thlum Hnuin A Kha
GSAM 185.4Thuphuongsuo 10-a lekhabu thu hril, a fâktu ta dinga khuoizu anga thlum, fâk zo veleha ‘kha’ ta chu (ṭhenkhatin an let dânah, ‘ka fâk chu a zawp zo veleh, ka phîng sûngah pikra a ni tah’4), vântirko in vân, hnuoi le tuisuoriet siemtu thuneina hmanga, ‘Hun chu a um ta naw ding a nih.’ tia a puongna lekhabu chu a nih. Chuleichun, hi lekhabu fâkna chun hun bi puongna lâwmtaka pawmna a entir ding a nih. A fâktuhai ta dinga fâkmi a kha thutna chun, lekhabua hun bi chu a liem hnunga an thil beiseihai a tlungkim naw leia beidawngna nasatak an tuor a, an hringnun a hung danglamzie lungngaitak chu a entir ding a nih.
GSAM 186Hun Bi Puongna Chu Fâkmi Thlum A Nih
GSAM 186.11844-a hun bi puongna chu a ringtuhai, suol sipa khawvêla thil ṭha nawhai, rinumhai le lungngainahai po poa inthawka chatuona sanhimna chu rangtaka an chang ding ringhlel hrim loa beiseihai ta dingin chanchin lâwmumtak a ni ngei a nih. Châwlkâr tlêmte sûngah ropuinaa inthuomtirin, thi thei loa siemin um an ta, an Lal le Pathien rangkachak khawpuiah um an tih ti ngaihtuona chun an thlarau a chawktho ngei a nih. Chu chu a tuortu pakhatin hieng hin a hril a: ‘Isu hmangai takzettuhai chun an Sandamtu hungna dit êm êma nghâktuhai lungril um dân chu an hrietpui thei a nih.... Chu hun chu lungril muong le inza takin kan hnai ta a. Ringtuhai taktak chu Pathien le inzawmna nuomtakah an châwl a; chu chu hma lam êngtakah thlamuongna an chang ding chu an tem lâwkna a nih. Hi beiseina le innghatna nei tahai chun chu nghâkna hun hlu takhai chu an theinghil ngai thei naw ding a nih.’
GSAM 186.2Thla sarina ni sâwm le pakhatnaa khawm hi khawvêl thim, fiahna le thlêmna umnaa hin an la um ti inhmu suoktuhai dinhmun chu a harsa bik hle a. Dârkâr tlêmte hmaa an Lal tuok dinga inbuotsai rawh tia an infuihai hmusitna, diriamna le nuisanahai chu an tuor ding a nih. Mariin ‘thlân pânga tuola ṭap puma a ngîr’ lai a dinhmun khan chu chu a entir ṭha hle a nih. Vântirkohaiin, ‘Nuhmei, iengdinga i ṭap am?’ tia an hni chun, an kuomah, ‘Ka Lalpa chu an lâk hmang tah a, a ruong an siehna hmun chu ka hriet naw leiin a nih.’ a ta.5
GSAM 187Beidawngna An Tuor A, An Thla A Tla Si Nawh
GSAM 187.1Hi fiahna rinum tuortuhai chun chu chungchâng chu hieng hin an hril a:
GSAM 187.1“Kan lung a buoi a, beidawngna kan tuor a, nisienlakhawm kan ringna chu kan hnâwl nawh. Kan thaw ding chu kan thaw zo tah tiin kan inhriet a; kan ringna hlu tak chu kan hringnunin kan zâwm tah a; beidawngna kan tuor a, kan thla chu a tla si nawh. Diriamtuhai an tam leiin, a tâwp nei naw selna kan ngai a nih. Tiena kan beidawngna chu hmusittaka an sawi chûkna kan tuok inzing a nih. ‘In la hang fe nawh a; iengtikah am hang fe dingin in beisei a?’ tihai le chuong anga thusek danghai chu khawvêl mi kan hriethaiin kan chungah an hril inzing a. Kristian innihai, Pathien Lekhabu pawma a thutak ropuitak le pawimawitakhai chu inchûk suok si nawhai ṭhenkhat khawmin chuonga chun an thaw ve a. Thitheina chu kan la nei zing a; ânchhia sulhnu chu kan sir tinrênga a la um a. Hringnun buoipuitu ngaihtuona rinum, chatuona dingin kan hlip thlâk ta a ni tia kan inngaihai chu lâk nâwk a harsa hle a nih.”
GSAM 187Beidawngna Tuor Inchûktirhai Le Tehkhinna
GSAM 187.2Dârkâr tlêmte hmaa an hlimna le lâwmna le an lungril um dân thar chu an tehkhin chun, an ta dingin pikra khazie nasatak ang a ni ngei ding a nih. Krista krawsa an hemden hnunga mi tamtakin an ngaihtuona ang bawk khan, an sir vêla khawvêl mihai chun ringtuhaiin an ringna hnâwl an ta, an âtna an ti chu anni ngeiin diriam ve an tih tiin an ngai ngei a nih. Nisienlakhawm, Pathien kuoma inhlân takzettuhai lungrila Lalpa inlârna hmangaina chu paihmang a awl nawh ti an hriet vat a, an makti hle tah a.
GSAM 187“Diriamtuhai Le Ka Ṭhung Khâwm Nawh”
GSAM 187.3Hi mi lunglut takhai thilthaw dân le an lungril um dân chu zâwlnei Jeremia thuin hieng hin a hril chieng hle a:
GSAM 187.3“I thu chu ka hmu suok a, ka fâk tah; i thu chu ka lungril hlimna le lâwmna a lo ni tah a; Aw Lalpa, sipaihai Pathien, i hminga ko ka ni sih a. Diriamtuhai inkhâwmnaah ka ṭhung khâwm nawh a, an lâwmnaah ka tel bawk naw a; i kut leia makhâtin ka um a, lunginsenna i mîn khattir ta sih a. Iengleiin am ka natna hi a um zing a, ka hliemna chu sukdam thei loa, dam ding el phal loa a um a? Ka ta dingin mi dâwt hril ang le tui ring tla lo ang chu ni tak tak i ta maw?”6
GSAM 188Beidawngna Chungchânga James White Thu
GSAM 188.1Beidawngna tuor sia beiseina la neihai ṭhenkhat thu tlêmte lâk suokna chun chu laia an dinhmun ei hriet chieng theina a pe ding a nih. A hmasa chu 1843 le 1844-a sin thaw hlawhtling hle Upa James White kuoma inthawk a nih. Aman hieng hin a tih a:—
GSAM 188.2“Hun bi a liem laia beidawngna chu a kha hle a nih. Ringtuhai taktak chun Krista ta dingin iengkim an bânsan a, tiena an la tem ngai naw anga a umpuina an chang a. An ngai dânah, khawvêl kuomah an vaulâwkna hnuhnungtak chu an pe zo tah a, ring loa diriam hmang mi tamtakhai kuoma inthawk, a tlêm a tam chu, an intên tah a nih. Pathien malsâwmna chu an chungah a um leiin, an kuoma inthawka an intên tahai le inzâwm nêkin, rangtaka hung dinga an beisei an Lal le vântirko inthienghai le inzâwm an nuom lem a. Isu hmangaina chun an thlarau a suksip a, mi tin hmaiah a êng suok a, thuin hril suok ruol naw ditna neiin, ‘Hung rawh, Lalpa Isu, rangtakin hung rawh,’ tiin an ṭawngṭai a, nisienlakhawm a hung nawh.
GSAM 188.3“Nisienlakhawm, Pathienin a mihai chu a mâksan nawh.... Hebraihai kuoma thu ziek, a hnuaia anga thuhai chun fiahna tuor sia nghâk zinghai ngaihtuona le lungrilah hrâtna le thlamuongna bik a pe a: ‘Chuleichun, in ngamna, lâwmman ropui chang ding nei chu paihmang naw rawh u. Pathien dit zâwng chu in thaw zo hnunga a thutiem in chang theina dingin, selna in ngai a nih. Hun tlêmte chau a la um a; hung dingpa chu hung ngei a ta, tlâi ta naw nih. Tuhin mi fel chu ringna hmangin hring a tih; mi tukhawm a hnungtawl chun, ka thlarauin a chungah lâwmna nei naw nih. Eini ruok chu bohmang dinga hnungtawlhai pâwla mi ei ni nawh; thlarau sandamna dinga ringhai pâwla mi ei ni lem.’7 Hi Pathien Lekha Thu ṭhenah hin ngaihtu ding pawimawihai chu hieng hi an nih:—
GSAM 188.4“1. Hi thuin a biekhai chu thil dik an thawnaa an innghatna paihmang dinga hlauhawm dinhmunah an um a nih.
GSAM 189.1“2. Anni chun Pathien dit zâwng chu an thaw zo tah a, selna ngai fiahna dinhmunah an hung um ta a nih.
GSAM 189.2“3. Hi huna mi felhai chu ringnain an hring ding a nih; Pathien dit zâwng an thaw zo a ni maw ti ringhlelin ni loin, Pathien dit zâwng an thawnaa chu ringna neiin an hring ding a nih.
GSAM 189.3“4. Ringna fiahna tuor zo si loa, Pathien dit zâwng an thawna sina an innghatna paihmanga hnungtawlhai chun bohmangna tienga fe lampui ngil chu an zawh ding a nih.”8
GSAM 189Zânril Khêkri Bu Buotsaitu N. Southard Kuoma Inthawk
GSAM 189.4Ni 2300 a tâwp hnunga ni sâwm vêl, 1844 thla sâwmna ni 31-a Zânril Khêkri buah, a bu buotsaitu kutziekin hi thu hi insuo a nih:—
GSAM 189.5“Hi hmalâkna le inzawm thil um po po, Pathien nauhai lungrila thil ṭha le malsâwmna a intluntu chu le a hmêlmahaiin huotna le suol tumna an inlangtir chu ei ngaihtu chun, hi hi ‘Zânril khêkri’ tak chu a ni tiin ei pawm ding a nih. Ei ringna fiahna dingin ni tlêmte ei la nei a ni chun, chu chu nula thianghlim sâwm tehkhin thu le a la inmil tho a nih; an rêngin an tho a, an khâwnvar an siemrem hnungah, nula âhai khâwnvar a mit ding hun chu a la um ding a ni sih a. Chu chu ni sâwmna a liem hmaa um thei a ni nawh; chu hun chen chun an khâwnvarhai chu a la var ding a ni sih a. Chuleichun, nula âhaiin an ringna an bânsan theina dingin chu ni chu a liem a ngai a, Nghâk hun a um theina dinga 1843 a liem a ngai ang bawk khan. Hun tlêmte a tlâina hi, chuleichun, beidawngna chhan a ni nawh a; Pathienin a thu a sukṭhungkim dân a indiktakzie entirtu a ni lem a nih. Chuleichun, ei ringna ei puong chu inhnîng loa pawm det ei tiu; a thutiemtu chu ringum a ni sih a.”
GSAM 189Thutak Rawl Bu Buotsaitu Joseph Marsh Kuoma Inthawk
GSAM 189.61844 thla sâwm le pakhatna ni 7-a Thutak Rawl buah hieng hin ei tiem a:—
GSAM 189.7“Thla sarina ni sâwmnaa thil tlung dinga kan beisei chu a pian dân chungchângah kan lo suol a nih ti chu lâwmtakin kan pawm a; nisienlakhawm, chu nia kan Thiempu Chunghnung ropuitakin entir lâwkna ang taka kan beisei thei po po chu a sukṭhungkim nawh ti ruok chu kan la pawm thei nawh. Tuhin chu chu a thaw zo tah a nih tiin kan ring a nih.”
GSAM 190.1Isu hung nâwk ding ringtuhai chun 1844 thla sarina ni sâwmnaah Ni 2300 chu tâwp a ta, chu ni ngeia chun Kristain a thiempu sin chu zo a ta, a mihai malsâwm dingin hnuoiah hung a tih tiin an beisei a. A hnunga ngun taka suichienna chun chu nia thil um chu vâna Hmun inthieng sâwpfaina sin a bulṭanna a nih a, thiempu anga a sinthaw a zovna a ni nawh tih a sukchieng tah a.9 Hmun inthieng sâwpfaina sin chu Krista thiempu sin ṭhenkhat atâna ngai loin, Hmun inthieng sâwpfaina chu Krista hungna huna meia hnuoi sukthiengna a ni ding a nih tiin an hril a. Hnuoi pumpui chu ni khawm naw sien, Kanaan ram tal chu chu hunah sâwpfai a ni ding a nih an tih a.
GSAM 190Hmun Inthieng Chu Hnuoi A Nih Ti An Ring
GSAM 190.2Hi ngaihtuona hi 1844 thla lina ni 25-a Zânril Khêkri bua Geo. Storrs thu ziekin a târlang a. Aman hieng hin a hni a: ‘Sâwpfai ding Hmun inthieng chu ieng am a nih? Tiena ka ngaihtuona chu hnuoi pumpui a nih ti a ni a. Hnuoi ṭhenkhat a nih tih chu ka la ring zing a. Nisienlakhawm ieng ṭhen am a nih? Chu thu hni chu chhâng dingin bei ka tih.’
GSAM 190.3Aman Abraham kuoma thutiem, Isak kuoma chu thutiem sukdetna le Jakob kuoma a suktharna chu a lâk suok a; chu hnunga chun Tuipui Sen an kân hnunga Miriamin a phuok Mosie hla chu a lâk suok a. Chu hlaah chun hieng hin an sak a: ‘Anni chu hung ṭhuoi lût i ta, i rochan tlâng chungah phun i tih; Aw Lalpa, i chênna dinga i buotsai hmunah, Aw Lalpa, i kuthaiin i tungding Hmun inthiengah chun.’10
GSAM 190.4A chunga thu le a tlungkimzie hla phuoktuin a ziek chu tiemtuin ngun takin a tehkhin chun, Palestine ram hman Hmun inthieng a nih ti chu a hril nawh tih a hmu ding a nih. Davidin Lalpa in Israel thlahai a ṭhuoi thu a hril laiin hieng hin a tih a: ‘A Hmun inthieng ramri thleng anni chu a ṭhuoi a, a kut changtienga a leisa hi tlâng thleng ngei hin.’11 Tuipui Sena hla saka chun Kanaan ram thu hrilin, chu chu ‘Hmun inthienga chênna’ dinga a buotsai hmun a nih a ti a. Chuleichun, hi Inpâkna Hlabua thu lâk suokah khawm, Hmun inthieng an sakna Moriah tlâng chu ‘a Hmun inthieng ramri’ ti chauin a ko a nih. Nisienlakhawm, hi hla thoah hin, ‘Juda hnam chu a thlang a, a hmangai Zion tlâng chu a thlang a nih. A Hmun inthieng chu lal in insânghai angin a sak a, chatuona dingin a sukdet hnuoi angin a sak a nih.’ tiin hril a nih.12
GSAM 191Hmun Inthieng Sukfai Chu Leihnuoi Sukfai Anga Ngaih A Nih
GSAM 191.1A chunga kan sawi tâk thuziekah khân, leihnuoi, a tlêmbikah Palestine ram chu hmun inthieng a nih ti an finfiahna anga an ngaih chu a sawi zaw hnungin, upa chun, “Hmun inthieng chu iengtin am sukfai a ni ding?” tiin a zawt nawk a. Zawlnei Mika thu hmangin a chhâng a, “Ngai rawh, Lalpa chu a hmunah inthawkin a hung suok a, hung ṭum a ta, leihnuoi hmun sanghai chu a rap ding a nih. A hnuoia tlânghai chu tuia a ral ding a nih a, ruomhai chu a kâk ding a nih, mei hmaa khuoi hnang ang le, hmun chhuktaka tui an sûng thlâk angin.”13
GSAM 191.2Kha huna mi tamtakin an pawm, leihnuoi chu hmun inthieng a nih ti ngaituona kha hrietin chun, ni 2300 a tâwp chun Lalpa chu hungin, Mika sawi ang khân leihnuoi chu sukfai a tih ti rinhlel lova an ring chhan chu tiemtu chun a hriet thei mai ding a nih. Isu hung nâwk ding ringtuhai dodâlna po po laiah khân, ni 2300 a tâwpa hmun inthieng sukfaina anga thil hung thleng ding chu meiin leihnuoi sukfai a ni nawh ti chu dodâltu pakhat khawmin a sawi nawh.
GSAM 191Isu Tirhkohai Chu An Beidawng, Nisienlakhawm Lekha Thu An Tihlawhtling
GSAM 191.3Hi hi Lalpa ditzâwng an thaw a, Lekha Thu an tihlawhtling a, nisienlakhawm thil hung thleng ding umzie an hriet naw lei chauha an beiseinaah an beidawng entîrna umsun a ni nawh. Krista tirhkohai khawm chuong ang chun an um a nih. Sabengtung note chunga a chuong a, Jerusalem tienga a fe lai khân, zawlnei thuhai chu an hriet suok a, an khêk a:14 Jerusalem fanu, khêk rawh; ngai rawh, i Lal chu i kuomah a hung; ama chu mi fel, sandamna neitu a nih; inngaitlâwm tak, sabengtung chunga chuong, sabengtung note chunga chuong a nih.15 Kha huna an khêk ding chu a pawimaw êm leiin, anni chu ngawi sien, lung ngeihai chu khêk an tih.16 Zirtîrhai chun Krista chu kha hmun le kha hun ngeia khân David lalthungphaah leihnuoi lal angin ṭhu a tih ti an ring a (“Israel tlan suok ding chu ama hi a ni dingin kan beisei”17), chu lei chun, “Lalpa hminga hung, ei pa David lalram chu malsâwmin um raw se.” tiin an khêk a.18 Kâr khat sûngin Krista chu Joseph thlânah, Rom sipaihai vêngna hnuoiah, thiin um a tih ti an hriet nisien, kha hun khân iengzât am khêkna um a tih? Isu hung nâwk ding ringtuhai chun 1844-a hrillâwkna hun po po a tâwpa hmun inthieng sukfaina chu Lalpa a hung hmaa kum tamtak sûng thaw ding a nih ti an hriet nisien, Pathien kuoma “ropuina” pêkna le inhlânna chu iengzât am um a tih?
GSAM 192Ni 2300 Tiemnaah Sualna A Um Nawh
GSAM 192.1Hi mipuihai hin an hun tiem dân chu chik takin an en nawk a, sualna an hmu nawh; nisienlakhawm Lalpa chu a hung nawh a, leihnuoi khawm meiin sukfai a ni nawh. Hi hi ieng umzie am a nei? Hmalâkna ropui khân Lalpa chu an kuomah a um ti an hriet chiang a; nisienlakhawm tûnah chun an mangang. Lalpa an rinngamna chu a nghîng nawh. A kalsan dinghai a ni nawh ti an hriet a. Hmun iemania inthawkin êng hung a tih. An hmaa zawhna hrehawm chu kan sawi tâk Jeremia thuin a sawi a, “Ka ta dingin dawthei ang le tui kangchat ang i ni hrim hrim ding am?” tiin. Rinna chun hi rinhlelna hi a pawm nawh, inlârna chungchânga zawlnei Habakkuk hmanga Lalpa thu chu an rilruah a hung lût leiin, “A tâwpah sawi a ta, daw sawi nawh a tih.”19 Voice of Truth (Thutak Aw) bu siamtu thu kan lâk tâk khân an dinhmun chu a hrilfiah ṭha a: “Kan Thiempu Lal ropui chun kha ni ngei khân entîrnain beisei dinga a mi pêk po po kha a thaw zawsuo nawh ti chu tûnah khawm kan pawm thei rih nawh.”
GSAM 193Hmun Inthieng Chungchânga Êng An Hmu
GSAM 193.1Port Gibson, N.Y. mi Hiram Edson chun ka kuomah, 1844-a hun tuk a liem hnunga a tûk ni khân, lo sûnga vaimîm kung vuom khâwmhai hnungah a ṭawngṭai laiin Pathien Thlarau chu a chungah thiltihtheina nasa takin a hung thleng a, hnuoia a tla hlâwm ding ang khawpin; chu laia chun, “Sukfai ding hmun inthieng chu vânah a um,” ti ngaituona a hung lût a nih, a ti a. Hi ngaituona hi O. R. L. Crosier kuomah a hril a, an pahniin a chungchâng chu chik takin an zir a. Kum 1846 bul tiengah, Pathien Lekha Thu tienga inthawka hmun inthieng chungchâng hrilfiahna chipchier tak, Crosier ziek chu Cincinnati, Ohio khuoah an lo suo hlak Day Star (Ni Arasi) chanchinbuah an suo a. Kha thuziek sei tak khân hmun inthieng sukfaina chu ei Thiempu Lal Krista hnathaw hnuhnûng a nih ti a târlang a; chu chu 1844-ah a inṭan a, lalhai Lal le lalpahai Lalpa anga vân sûmhai laia a hung nâwk taktak hma lawkah a tâwp ding a nih.
GSAM 193Kohranhaiin An Mi Suok Tâkhai An Zawng Nâwk
GSAM 193.2Thla sarina ni sawmna chu a ral ta a, kohranhai chun “zânlai khêkna” le vântirko pahnina thuchah hnuoia an kuoma inthawka suok tâkhai chu an lâk kîr nâwk ding a awlsam dingin an ring a; nisienlakhawm, hi thilah hin nasa takin an beidawng a, an kohran hmasa tienga kîr nâwk dinga an ngen zingna chhânna, 1844 December ni 26-a Midnight Cry (Zânlai Khêkna) bua an pêk, a hnuaia thu hin a entîr angin:—
GSAM 193.3“Nisienlakhawm thil um taktak chu ienghai am an nih? Hi kohran tamzâwk haia thupui lienhai chu Sandamtu taksa ngeia a hung hmaa ‘khawvêl pum inlamlêtna,’ ‘kum sâng lalram,’ le ‘Judahai Palestine-a an kîr nâwkna,’ an nih ti an hriet chiang a. Chuong anga Lekha Thu mil naw le ngaituona ṭha mil naw zirtîrnahai, nau insûrmutna hlahai ang chu ngaithla dinga kîr nâwktuhai chun an mit hawn reng chungin an thaw a nih; an thaw dân chu ‘hnungtienga kîr’ taktak a ni ding a nih.”
GSAM 194.1“Lekha Thu sawi dân anga ‘zalên’ ei ni tâk hnung chun, ‘kîr nâwk’ amani, ‘hnungtienga insûk’ amani ai chun ‘hmatienga insawn pei’ hi a him lem hle a nih; a bîkin tûna Krista Isu-a ringumhai kuoma ropuina lallukhum rang taka pêk a ni ding hun hin.”
GSAM 194.2Kohranhaiin a chunga Lekha Thu mil naw zirtîrnahai chu ṭanpuia Lalpa hung hun hnungtienga an insawn dân chun, Isu hung nâwk ding ringtuhai rilruah zawlnei Ezekiela thu hi a hung lûttîr a: “Mihriem naupa, ngai rawh, Israel chhûng mihai chun, ‘A inlârna hmuh chu ni tamtak hnunga thleng ding a nih a, hun hla takhai chungchâng a hril lâwk a nih,’ an ti.” Chu thu bawk sûng chun Isu hung nâwk ding ringtuhaiin an hmang chhânna khawm a um a, “Chu lei chun an kuomah hril rawh, Lalpa Pathienin a ti chu: Ka thuhai pakhat khawm hnungtienga insawn ta ni nawh a tih; ka thu sawi chu a thleng ding a nih, Lalpa Pathienin a ti.”20
GSAM 194“I Hril Lâwk Nâwk Ding A Nih”
GSAM 194.3Lekhabu “ei” tâka, “hun” thuchah puongtuhai chun khawvêl ta dinga an hnathaw chu a zaw tâk an ti a; chu lei chun hnamhai, ṭawnghai le lalhai zirtîr nâwk an ding thu chu a hung suok a. An la hmu naw hnathaw dang pakhat chu tûnah thaw ding a nih—vâna Pathien biek in umzie tak le a maicham rawngbâwlna chu mipuihai kuoma hrilhriet ding chu. Biek in teh dinga thupêk chu21 hrillâwkna hun a tâwpa thil hung thleng ding umzie hrietna dingin a ṭûl a nih; chuongchun, “Chu hnungah hmun inthieng chu sukfai a ni ding a nih.” ti thu chu hrilfiah a ni thei ding a nih.
GSAM 194.4Hi hun thuchah puong vântirko chu vâna inthawka hung a nih a, a hnathaw a zaw hmain mipuihai zirtîr nâwk ding thupêk a pêk ti hriet rawh. Chu lei chun hmun inthieng chungchâng hrilfiah dinga, beidawnghai rinngamna pêk dinga, chu laia bawk Pathien mihaiin a hmaa an nun dân an fiah theina ding “mau” amani, “tiang” amani, tehna amani, pêkna ding thuchah chun, mihriem siem ni lova vâna inthawka hung a nih ti hrietna chiang takhai a nei ngei ding a nih.
GSAM 195Ngaituona Dik Nawin Mipuihai Kuoma Lûtna A Dâl
GSAM 195.1Isu hung nâwkna zirtîrna chunga ngaituona dik naw lo um chu mipuihai kuoma lûtna dâltu, pal tlang thei tlêm tak a nih; beidawngna chhan chungchânga êng chiang le inchianna tel lova anni zirtîr nâwk tum chu a ṭangkai naw ding a nih. Isu hung nâwk ding ringtuhai ngei khawmin mipuihai dik taka zirtîr an nih theina dingin, an thlarau chu vâna inthawka thupêkin intihar nâwk an mamawh a nih. Hi hi iengtin am thaw thei a ni ding? Mihriem finna chauhin thaw thei a ni ding am? Hmalâkna tâk hnuoia Pathien Thlarau hnathaw thûk tak an tuokhai chu mihriem ngaituona chauhin an lungawi ding am? “Vântirko pathumna thuchah” ang hnathaw chauhin an buoinahaia inthawkin a lâk suok thei dinghai a nih;22 chu hnathaw chu an dawn thei ang zêlin, amal malin inṭan a ni ta a, vâna inthawka hung a nih ti finfiahna chiang taktak a keng tel a.
GSAM 195Berâmpu Nei Naw Berâmhai Angin
GSAM 195.2Hi Isu hung nâwk ding ringtu pâwl lien tak hi kawng khatah chun berâmpu nei naw berâmhai ang an ni a; an laia sâng tamtak chu kâr tlêmte liem tâkah kohran le thurin po po kuoma inthawkin an inthen hrang tâk a, an thlarau nun enkawlna dinga mawphurtu mihriem pâwl pakhat khawm a um nawh. An rin ngam ding leihnuoi thurâwn petu an nei nawh; Pathien chauh an rinngamna a nih.
GSAM 195.3Nisienlakhawm thil pakhat chu an rinngam a, chu chu an ta dingin lawng ingamna thîr ang a nih—hun puongna chu a dik.23 Nisienlakhawm mipui anga an dinhmunah chun, Pathienin a ṭhuoi a, a vênghai a nih naw chun, hrilfiahna dik naw pawm amani, “dawtheina” hmang a, an tuokhrietna hmasaa rinna mâksan amani an thaw mai thei a nih. Mi ṭhenkhat chun chuong chun an thaw a; mi danghai ruok chun an thlarauin an hmangaih chunga rinna mit an nghat chungin, “Vêngtu, zân chu iengtin am a um? Vêngtu, zân chu iengtin am a um? Vêngtu chun, Zîng a hung a, zân khawm a hung; zawt in duh chun zawt rawh u; kîr la, hung rawh u, a ti.” tiin ṭhahnemngai takin an zawt a.24
GSAM 196J. N. Andrews-in Beidawngna Chungchâng A Sawi
GSAM 196.1Hi tuokhrietna hi 1844-a tuok ve Upa J. N. Andrews chun beidawngna chungchâng hi hiti hin a sawi:—
GSAM 196.2“1843 le 1844-a Lalpa hung ding beiseihai chu an beidawng a nih. Mi tamtak ta dingin hi thil hi hi chungchânga thuhretna po po hnâwlna dinga chhan tling a nih. Beidawngna chu kan pawm a, nisienlakhawm hi hnathawha Pathien kut a um ti hnâwlna ding chhan dik a ni tih chu kan pawm thei nawh. Johana Baptista hnathaw a tâwp khân, Isu chu Messia tiam a nih tiin a inentîr chun Judahai kohran chu an beidawng a nih. Israel tlan suok dingin an beisei chu kut suolhaiin an man a, an that chun zirtîr ringumhai chu an beidawng nasa hle a. A thawhnâwk hnunga khawm, Israel lalram tungding nâwk a tih ti an beisei lai khân, a Pa kuoma fe a tih a, anni chu hun rei tak sûng hrehawm le lungngaihnaah hnutchhiah an ni ding ti an hriet chun, beidawng lovin an um thei nawh. Nisienlakhawm beidawngna chun Pathienin a mihai ṭhuoinaah kut a nei nawh ti a finfiah nawh. An sualnahai siemṭhat dingin a ṭhuoi dinghai a nih a, nisienlakhawm Pathien rinngamna chu pai dingin a ṭhuoi dinghai a ni nawh. Israel nauhai chu thlalêra an beidawng leiin vawi tamtak Pathien ṭhuoina chu an hnâwl a nih. Ei ta dinga thuhilhna anga târlan an nih a, ringnawna entîrna inang hnuoiah ei tla ve nawna dingin.”25
GSAM 196Thutakin Mipui Duh Nawna Baptisma A Chang
GSAM 196.3Thutak pawimawhai chu mipui duh nawna kawnga sie a, pawm le zawm chu kraws pu ang a nina hmunah sie hi Lalpa ruohmanna a ni ang.26 Hi hi ni hnuhnûnghai hin a dik bîk a nih. Petera chun thil po po tâwpna a “hnai” ding hun le, “rôrelna” chu “Pathien ina inthawka inṭan” ding hun chungchâng sawiin a ti a, “Ka hmangaihhai, fiahna mei in fiah dinga in chunga hung thleng chu thil mak in chunga hung thleng angin mak ti naw rawh u; Krista hrehawm tuokna in intâwmpui leiin hlim rawh u, a ropuina hung inlâr hunah hlimna nasa taka in hlim ve theina dingin. Krista hming leiin sawisiet in ni chun in hamṭha, ropuina Thlarau le Pathien Thlarau chu in chungah a chêng leiin; an tiengah chun ama chu sawisiet a nih a, in tiengah ruok chun chawimawi a nih.”27
GSAM 197.1Thutakin mipui duh nawna baptisma a chan tâk chun, a pawm dingin mipui tamzâwk rinna zui mai aiin khawngaina a mamawh lem a nih. Mi vervêk, ṭha inlâmtirhai chun thawna mamaw thutak, thli le tui do puma lawng hleu ang chu, pawm dinga inchâkna lien an hmu nawh. Chuongchun thutak chu ringum, lungthlung dik, der naw le sie le ṭha hrietna ngai pawimawhai ta dinga fiahna a hung ni a nih.
GSAM 197.2Isu hung nâwkna hmalâkna hrillâwkna chun beidawngna a ko ti kan sawi tâk a nih. A hung thleng a; chuongchun Pathien ruohmannaah kha thuchah pawmna chun a kraws a nei a nih.
Notes
- Thuphuongsuo 10:10, 11; 11:1. ↩
- Ezekiel 3:1-3. ↩
- Jeremia 15:16. ↩
- Pikra — zu hrât, aloe le murra thinghnai chawhpawla siem damdawi kha êm êm le hnik ṭha naw êm êm. ↩
- Johan 20:13. ↩
- Jeremia 15:16-18. ↩
- Hebraihai 10:35-39. ↩
- Ellen G. White Hringnun Chanchin Tlêmte, phêk 107-109. ↩
- Chu lai hunah tukhawmin vâna Hmun inthieng a um tih an la ngaihtu ngai nawh. ↩
- Fesuokna 15:17. ↩
- Inpâkna Hlabu 78:54. ↩
- Inpâkna Hlabu 78:68, 69. ↩
- Mika 1:3, 4. ↩
- Johana 12:16. ↩
- Zakaria 9:9. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Luka 24:21. ↩
- Marka 11:10. ↩
- Habakkuk 2:3. ↩
- Ezekiela 12:27, 28. ↩
- Tehnaah a rah anga nambar pêk a um naw chun, a len le tet chungchâng ni lovin a umzie chungchâng a nih. ↩
- Thupuan 14:9-12. ↩
- Ni 2300 an tiem dân chu chik taka an en nawk khawmin sualna an hmu nawh a, tûna chen khawm hmu thei a la ni nawh. ↩
- Isaia 21:11, 12. ↩
- Thupuan 14:6-12-a Thuchah Pathum, p. 33. ↩
- Matthai 16:24. ↩
- 1 Petera 4:7, 17, 12-14. ↩