Bung 28 — Tûkhawm Ikhâr Thei Naw Kawtkhâr
GSAM 462.1“I hmaah kawtkhâr inhawng ka siek tah a, tûkhawmin khâr thei an nawh; thazâwng tlêmtê i nei a, ka thu i vawng a, ka hming i phatsan naw leiin.”1
GSAM 462.2Chanchin Ṭha kohran Filadelfia um dânah umhai kuoma thu hril chu hi a nih. Hi kohran hi Krista hungna a hnai ta ti puongdar leiin hung suok a na, chu thu chungchânga an thu hriet chu dettaka pawmhai chu an nih; Filadelfia hmaa um Sardis kohran kuomah chun, “Chuongchun, iengtin am thu i lo dawng a, i lo hriet ti chu hriet reng la, dettakin vawng la, sim rawh. I invêng naw chun inrûk angin i chunga hung ka tih, i chunga ka hung hun ding chu hriet naw i tih.”2 a ti sih a.
GSAM 462.3Chuongchun, Sardis kohran chun Lalpa a hung thuoi ding ti inchûktirna thu an hriet a nih. An thu hriet chu dettaka pawmtuhai chu “khâwnvâr dahna” sawn a ni lai khan thutakah an hmasuon zêl a, Filadelfia kohran an hung ni tah a. An kuoma chun, “Ka dâwtheina thu i vawng leiin, hnuoia umhai fiah dinga khawvêl pumpui chunga hung tlung ding thlêmna hun lakah khan kei khawmin vawng ka ti che. Ngai ta, rangin ka hung ding a nih: tûkhawmin i lallukhum an la nawna dingin i thil nei chu dettakin vawng rawh.”3 a ta. Hi Filadelfia kohran kuoma ngei hin, “I hmaah kawtkhâr inhawng ka siek tah a, tûkhawmin khâr thei an nawh.” a ti chu a nih.
GSAM 462.4Chuongchun, Pathien enkawlna zâra Lalpa hungna chungchâng khawvêl vaulâwk dinga, Pathien tâwk dingin inbuotsai ro tia mihai ngên dinga suokhai chun, an sinah Pathien lunginsietna danglamtak an dawng ti hi Lekha Inthieng thuhriettir dettak chu a nih. Mihriemhai chun an hmalâkna dâl ding le tipar thei lo dinga thaw an tih a, “thu hrilna kawtkhâr” chu khâr an tum ding; nisienlakhawm, bengchheng tinrêng chungah Pathien rawl chun, “I hmaah kawtkhâr inhawng ka siek tah.” tiin a la au suok a nih.
GSAM 463Kum 74 Chhûnga Hmasuonna
GSAM 463.1Hi lekhabu hmaa phêkhai khan kum 74 chhûng, 1831 a inthawka 1905 chen, Isu hung nâwkna thuchahai inṭan dân le hmasuon dân, a bîkin Vântirko pathumna thucha, tawi têin ei en suok tah. Hriet hlaw lo le retheina a inthawkin hi Thucha hi kum tinin tha le thiltihtheina pung peia hmasuonin, khawvêl hual vêla Chanchin Ṭha puongdar sin a nei ta dân ei entir tah. Tisa lungril lâwm thei thucha a ni leiin hienga a ṭhang hi a ni hrim nawh; a hma lutakah Lalpa Châwlni a keng sih a. Chu ni zâwmna chun kraws rit tak a phur tir a, chawlkâr chhûnga khawvêl sumdâwnna sin tam taka thaw ni ngeiah khawvêl sumdâwnna a inthawka inthiar ding a phût a nih. Dâltu an um naw leiin khawm a hmasuon a ni nawh; a inṭan lai a inthawkin pâwn tienga inthawka dodâlna nasatak a tâwk zing a, chu bâkah hun tlêmtê chu an laia hung lût, Pathien kuoma inpumpêk naw mihai siam lungbuoina khawm a tâwk a nih. Pâwn tienga hmêlmahai ruotna le thilthaw leia harsatna hung um chungchângah chun, hla phuoitu David thuin ei ti thei a nih: “Lalpa hi ei lama um a ni naw sien chu—tuhin Israelin hieng hin ti raw se—Lalpa hi ei lama um a ni naw sien chu, mihriemhai ei dodâla an hung thaw chhuah lai khan, ei chungah an lunginsenna a kang lai khan, ei la hring puma ei lem an tih. Tui chun ei tuam a ta, lui tuipui chun ei thlarau chungah luong khum a tih; tui hung insânghai chun ei thlarau chungah luong khum a tih. An haa se dingin ei pêk nawtu Lalpa chu inpâkin um raw se. Sava mantuhai thanga inthawka sava a tlân dawk angin ei thlarau a tlân dawk tah; thang chu a chat tah a, eini chu ei tlân dawk tah. Ei ṭhangpuina chu vân le hnuoi siemtu Lalpa hmingah a um a nih.”4
GSAM 464Lalpaah Ṭhangpuina
GSAM 464.1Lalpan a mihai hmaah “kawtkhâr inhawng, tûkhawm an khâr thei naw” a siek tah ti a puong a nih. Chuongchun, Thucha chu dettaka a hmasuon hi thil mak a ni nawh. Mihai kuoma Pathien Thucha a nih a, a hlawtling ngei ding a nih. Thupuon 7:2 ah Pathien lunginsenna ni ropui a hung tlung pha dinga ding thei ding mihai buotsaihna sin chu vântirko “nisuo tienga inthawka hung lâwn,” a nih naw le mi ṭhenkhatin an let angin, “ni hung suok angin,” tiin entir a nih. Khawvâr ṭanna chu en ta u—hmasa takin nisuo tiengah êng zâmhai a hung lâr a; êng ropui lem, fiah lem ni dingin an inzawm a, ni bial zau le fiah chu hmuh theiin a hung um a nih. “Chhûn Lal” chu chunglai taka a hang lâwn pei chun, a êng le a lumna le a thiltihtheina chu a hung fiah deu deu hlak a nih.
GSAM 464.21848 a a thutak inchelhai fiah taka siek an nih lai a inthawkin Vântirko pathumna thucha hmasuon dân chu chuong ang ngei chu a nih; chu hun a inthawkin a ṭhang det zêl dân maktak chu ei entir tah. Hi hi ei hrilfiah theina san dang a um nawh, Lalpan a sandamna hung ding hnai ta hi hunah “Châwlni sukbua lova vawng,”5 a ni inthiengah mani lâwmna thawna a inthawka an ke hawitirhai kuoma a thu a sukdik hi chau lo chu. Chuongchun, Thupuon 14 a Vântirko pathumna thucha puong “Isu ringna” zârin “Pathien thupêkhai” rêng rêng an zâwm a nih. Chuong ang mihai chungchâng chu zâwlnei Isaia hmangin Lalpan, “Chutah i êng chu khawvâr angin suok a ta, i damna chu rangin hung suok a tih; i felna khawm [‘Lalpa ei felna.’ Jeremia 23:6] i hmaah fe a tih; Lalpa ropuina chu i hnûnga i vêngtu ning a tih.”6 a ta. Hieng ang intiemna ei nei lai hin sin chu a hlawtling ding bâka ieng dang am ei beisei thei ding? “Pathien ei lamah a um chun, tunge ei dodâl thei ding?”
GSAM 464Hienghai Hi Iengtin Am An Ṭhang Thei Ding?
GSAM 464.31846 a Upa Joseph Batesin a lekhabu hmasa tak, Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhaiin Châwlni chungchânga an insuo hmasa ber chu, ziek a ṭan lai um dân hi ei en chun, hi khawvêla a sum neisun chu sên 12½ a ni a, lekha ziek ni hmasa tak a tâwp hmain chu khawm hmang dingin hril a ni tah. Chu bâkah Upa James Whitein hnim huona hnim a at hlawha a lekhaphêk tê hmasa tak, Tuhun Thutak, a insuo a, a chhiar nuomhai rêng kuoma a thlâwna a thawn a, khawvêl tâwp chen fe ding Thucha a nih ti a hril lai ei en nâwk chun—hieng ang a tê taka inṭannahi enin, Amos hun laia mihai thu hmangin, “Jakoba hi tu zârin am a ding nâwk thei ding? A tê sih a.”7 tiin ei zâwt thei ding a nih. Chu le 1905 a um dân, khawvêl hmun hrang hranga um Lekhabu insuona in 20 a Thucha thutakhai insuo a ni a, chhiar ding lekha mamawna phuhrûk dingin an thaw thei tâwpa an thaw fo chu, ei khaikhin chun, Ngai ta, tuhin chen tûkhawm an la khâr naw “kawtkhâr inhawng” a um a nih, ei ti thei takzet a nih.
GSAM 465.1Hmasa laia sin chu hlawtling thei hrim hrim a ni naw ding ti ringhai chungchângah chun, Jerusalem saknâwknaah Pathien sin dâl tumhai zâwlnei Zekarian a zilna thuin, “Thil têhai ni chu tunge a hmuhsit?”8 ei ti thei ding a nih. An kawnga tlang lientak angin lâr harsatnahai chungchângah chun zâwlnei hmangin Lalpan hieng hin a ta,—
GSAM 465Tlang Chu Phai A Hung Ni Tah
GSAM 465.2“Nang tlang ropui, tunge i nih? Zerubabel hmaah phai ni i tih; a chunga lung chu ropui taka au pum le, A chungah lunginsietna, lunginsietna um raw se, ti pumin hung suokpui a tih.”9 Vântirko pathumna thucha sinah khawm chuong angin a um tah a, “a chunga lung” chu hung keng anih chen, thu dangin hril chun, sin zaw ding chen, chuong angin um zêl a tih.
GSAM 465.31846 a tlêm tê an ni a, Pathien ringna le thutak rawnna hi chau naw chu, sum lamah le iengkimah rethei an ni lai kha en ta u; an sin chu iengtaka a hung lien tah ti khawm en ro. Tuhin ei kutah thil thawna iengkim, lekhabuhai buotsai zawh, khawvêl ṭawng hrang hranga let le insuo zawhsa, an um dân ngaihtuoh ro; Lekhabu zuara vahtu za tamtak chun kum khatah $400,000 hlut lekhabuhai mihai insûngah an lût tir hlak a nih. Hi sin chunga Pathien malsâwmna a um zêl chun, hmaa hlawtlinna ei beisei thei a nih. Hieng ang thil thawna le sin thawtuhai thla tinin an hung pung zêl lai hin, Krista ringin, Pathien kohran chungchâng Solomonin a sak hla ang chu chau ei beisei ding a nih. Kohran chu a thlalêr um dân a inthawkin “a Hmangai kutchânga innghatin” a hung suok a; aman chu kohran a hung en suok dân entirin, “thla angin mâwi, ni angin êng fiah, puonzâr keng sipai ruol angin râpthlâk.”10 a tih a nih.
GSAM 466Hrillâwkna Thilpêk Ṭhangpui
GSAM 466.1Pathien enkawlna chun thutak darhna kawng a hawn a, a enkawlna kawnghai zui dinga hmalâknahai chungah a malsâwmna danglamtak a um ti hi chau ei hmuh a ni nawh; Vântirko pathumna thucha inṭanna le hmasuonnaah Hrillâwkna thilpêk hmangin a mihai kuomah thu a hril bawk a nih. Hi hi Bible thlâk dinga thuphuong thar a ni naw a, Lekha Inthieng inchûktirnahai a suksuolna khawm a ni nawh. Tuhin hunah Krista Chanchin Ṭha awlsamna a inthawka pêngna hlauâwm a umna hmun entir ding a na, mihai chu hun um dân zui nuom leiin, Pathien ngaisak angin inlâr chau a hun tawk tia, a thiltihtheina nei lova an tlu theina hlauâwm hmunhai entir ding a nih.
GSAM 466.2Hieng ang inlârnahai fiahna dinga dân pakhat ni dinga Lalpan a mi pêk, tienlai zâwlneihai entirna,11 a inthawka hi thu ei en chun, chu hun lai anga tuhin khawm chuong inlârnahai hi mamaw an ni san a la um a nih. Chu chu, hun tinah an hun laia lar inchûktirna le thilthaw dân bîkhaiin thutak kawng a inthawka pêngtir thei an nih chu a nih. Tirko Paulan Lalpain kohranah a dah thilpêkhai inlârna chungchâng a hril lai khan, hienghai chu “mi inthienghai sukfamkim dingin, rawngbâwlna sin thaw dingin, Krista taksa sak ṭhat dingin a nih; ringnaah le Pathien Naupa hrietnaah ei rênga ei inpumkhat a, mihriem puitling ei hung ni a, Krista famkimna lienzie tluk ei hung ni chen. Chuongchun, tûna inthawkin naupang, inchûktirna thli tinrêngin a hlîn le a puok lên lên, mihriemhai hlêmna le suol dinga an inthupna var vervêka ṭhuoi lên lênhai ei ni ta nawna dingin a nih. Hmangainaa thutak hril lemin, iengkimah Lu ni, Krista ngei chu tluka ei hung ṭhang lienna dingin a nih. Ama a inthawkin taksa pumpui chu remtaka inzawmin, inzawmna tinten an pêk ṭangkaina hmangin inhnim khâwmin, pêng tinin a chang seng tûr a thaw ang peiin, hmangainaa ama le ama insak ṭhatna dingin taksa chu a ṭhang lien a nih.”12 a tih a nih.
GSAM 467.1Tuhuna Hrillâwkna thilpêk inlârnahai dodâlna thu tho chu tienlai khawm tha tluk takin hril thei a ni ding a nih; chu chu, Lekha Inthieng ei nei tah a, chuongchun hieng ang thilpêkhai ei mamaw ta nawh, ti chu a nih. Nisienlakhawm, hi Lekha Inthieng tho hin, “a famkim chu [um dân famkim chu] a hung tlung” chen an sin thaw dingin Kristan kohranah hieng thilpêkhai a dah a nih ti a mi hril a; kohran khawm chu “ei Lalpa Isu Krista hungna nghâk pum hian, thilpêk ieng angah khawm hnûngtawlh lova um” ding a nih.13
GSAM 467Zâwlneihai Ei Mamawna Chu Ieng Am A Nih?
GSAM 467.2Tienlai mihai chun Pathienin ama kutzung ngeia lungphêkah a ziek ṭhat le suol dân chu an nei tah a; Mosie kuoma Pathien bau ngeia hril, nguntaka an zieksa dân têhai, rorêlnahai le inchûktirnahai khawm an nei tah a; chuongchun, ieng dang am ei la mamaw ding, tiin an ngaihtuoh thei ding a nih. Nisienlakhawm, an kuta hieng ang thutak ṭha po po an nei chung khawmin, Pathienin an kuomah “hun hrang hrangah, dân hrang hrangin a zâwlnei inthienghai hmangin” thu hril chu a dit a nih.
GSAM 467.3Isaia, Jeremia, Ezekiel, Daniel, Hosea le zâwlnei dang hrang hranghai thu inhriettir chu ei en chun, Pathien thu awina chungchânga dân ropui hmunkhat tho an inchûktir ti ei hmu a nih. Nisienlakhawm, hrillâwkna an pêk hun laia dânlarhaiin thil dik dân inthieng le thianghlimhai a inthawka mihai hip pêng nuom a nih leiin, zâwlnei tinin an hun laia mihai ta ding zilna bîk an nei seng a nih.
GSAM 468Thilpêkhai Mamawna
GSAM 468.1Thuthlung Hlui Lekha Inthieng inchûktirna ṭha chau a ni naw a, ei Sandamtu ngei thu le tirkohai thu ei nei bawk a, êng dang ieng am ei la mamaw, tiin hril thei ni sienkhawm, hi tirko inthienghai ngei hin ni hnûngnung chungchâng an entir lâwk a nih. Chu hunah chun “hun hlauâwmhai a hung tlung ding,” a na, mihriemhai chun “Pathien ngaisak angin an inlâr ding a, nisienlakhawm, a thiltihtheina an phat ding a nih,” an ti a; “ṭhenkhatin ringna chu bansanin, hlêmna thlarauhai le ramhuaihai inchûktirna thu an ngai ding a nih,” ti khawm an mi hril bawk a nih.
GSAM 468.2Hi thu po po hi ngaihtuohin, Paulan Thesalonika mihai kuoma a ziek laia a hril mihai, Krista ni chu inrûk angin an chunga a hung tlung nawna dingin thimah um lova êng nauhai ni lem dinghai chu, “hrillâwknahai” chungchângah “iengkim fiah” dingin le “a ṭha chu dettaka vawng” dingin fui an nih.14 Hi hi Lalpa Isu Krista hungna nghâktu mihai, a tâwpah khawm chu ni dinga inbuotsaisa hmuh dinghai laiah chun, Hrillâwkna thilpêk inlârna “ṭha,” a dik ngei chu, a um ding a nih tia hril tluk a nih.
GSAM 468Tâwpna Inchiknahai
GSAM 468.3Lalpa ni a hnai ta ti inchikna tin tienga tamtaka a um hunah ei um a nih. Thupêkhai rêng rêng zâwm a, “Isu inhriettirna thu nei”15—chu chu “Hrillâwkna Thlarau,”16—mihai an hung suok ding hun ngeiah hin ei um a nih. Ieng am ei hmuh? Kum 60 liem ta chhûngin hieng ang mihai, chuong ang Thucha ngei kenghai, an hung suok tah a, an laiah Hrillâwkna thilpêk chu a hung inlâr tah a nih. Pi E. G. White hmanga thilpêk inlâr chu Bible dânhaia ei fiah chun, a kawng tinah fiahna a tuor suok ti ei hmuh tah. Pi White lekha ziekhai rêng rêngah, a bul a inthawka a tâwp chen, suol thawna dinga remti tlêmtê hmang khawm pêkna thu ziek tlar khat khawm hmuh a la ni ngai nawh; Pathien thu a inthawka pêngna tlêmtê hmang khawm a remti bawk nawh. Hi lekha ziekhai hin Bible chungah an insâng nawh; Pathien thu chu ngun tak le invêng taka inchûk dingin an fui reng lem a nih. Rorêlna hnûngnungah ei chungchâng enna dinga dân ropui chu a nih tiin an kawhhmuh a nih. A lekha ziekhaiin Krista chu ei entawn ding umsun ni dingin ei hmaah an chawisâng a nih. Hitaka hnehna ei neina dinga ei beiseina umsun, hung tlung ding lunginsenna lakah ei himna umsun, sandam ei ni theina ding hming le kawng umsun chu ama a nih ti hi fiah takin an puong a nih.
GSAM 469Mi Pakhat Inpâkna Thu
GSAM 469.1Pi White le a sin um dân chungchângah chun, a hnuoia thu hi pêk a nih; ama hrietu le kum tamtak chhûnga a sin inchûktu pakhatin 1877 a a ziek a nih. Kum 53 vêl fiahna le nguntaka en chhûng hnûngin, hitaka lungput hril chhuah rêng rêng hi lungril pumpuiin ka pawm a nih:—
GSAM 469.2“Unaunu White Kristien nun dân chungchâng chu tlêmtê chu ka hriet ve a nih ti hril ka nuom a nih. Kum 18 chhûng, ei mihai chanchin kum chanve nêka tam, ama chu ka hriet tah a nih. Vawi tamtak an insûngah ka um tah a, a châng chun chawlkâr tamtak khawm ka um hlak. Keini inah le insûngah khawm vawi tamtak an hung um tah a. Anni leh hmun tamtakah kan zin a; anmani chau an um lai le mipui laia an um lai, inkhâwmna sûng le pâwnah an kuomah ka um tah a; chuongchun, Unaupa le Unaunu White nun dân, nungchang le thlarau chungchâng hriet theina remchâng ṭha takhai ka nei a nih. Rawngbâwltu ka ni angin, mi tinrêng le nungchang tinrênghai ka thawpui tah a; chuleichun, mi pakhat um dân chu tlêmtê chu ka rêl thei ding a nih ka ti, a bîkin kum tamtak inhneihna hnai tak hnûngah chun.
GSAM 470.1“Unaunu White chu inpâk naw, inngaitlâwm, lunginsiet thei, nuhmei ngaisân âwm tak a nih ti ka hriet a nih. A nungchanga hi ṭhatnahai hi mani insiem chawpa put a ni naw a; a pienpui nungchanga inthawka mâwitaka hung suok awlsam an ni lem a nih. Ama chu sakhuo thua ngaihtuohna suol zui lutuhai anga mahni insâng, mahni infel le mahni inhlu tak a ni nawh. Sakhuo thua ngaihtuohna suol zui lutuhai chu ka tâwk zing a, anmahni inchawisânna, chaponaa sip, an lungput hril dingin inbuotsai reng, an inthiengna inchawina le chu ang danghai chu an nei zing ti ka hmu hlak; nisienlakhawm, Unaunu White chu hienghai rêng rêng letling a nih ti ka hmu zing a nih.
GSAM 470Miretheihai Ṭhian
GSAM 470.2“Tûkhawm, mi rethei tak le mi hnêk chep tak hmang khawm, thurâwn le thlamuonna dawng dingin a kuomah an fe ngam a, hnâwl an ni nawh. A mamawhai, iengmah nei naw le tuorfahai chu a enkol reng a, an mamaw a phuhrûk a, an ta dingin a ngenpui bawk hlak a nih.
GSAM 470.3“Pathien ṭihna mani hmaa hiengtaka vawng rengtu mi dang ka hriet ngai nawh. Pathien kuoma lungril taka ṭawngṭai lovin iengkhawm a thaw ngai nawh. Pathien thu chu nguntak le zing taka a inchûk a nih. Unaunu White thu hril hi vawi za tamtak ka ngai tah a, a Inhriettirna thuhai rêng rêng ka chhiar suok tah a, a tam lem chu vawi tamtak ka chhiar tah; a rêng rêngah nungchang ṭhanaw entirtu thu khat khawm, a nih naw le thianghlim tak le Kristien dân ni hrim naw thil iengkhawm ka hmu ngai nawh; Bible le Krista a inthawka ṭhuoi pêngna iengkhawm a um nawh. Chu hmunah Pathien thu awi ding, Isu hmangai ding, Lekha Inthieng ring ding le zing taka sui dingin fuihna lungril tak ka hmu lem a nih. Inhriettirna thuhai a inthawkin thlarau lam ṭhatna ropui chu vawi chhiar sêng loh ka dawng tah. A nih ngei, Pathien ka ring famkim nawna, inpumpêkna ka tlasamna, thlarauhai sandam dinga ka lungril tak nawna leia zil ka ni ang ka inhriet lovin hienghai hi ka chhiar ngai nawh. Rêl theina iengkhawm le thlarau lama hriet theina ka nei chun, Inhriettirna thuhai chu Lekha Inthieng leh thlarau hmunkhat le thu um dân hmunkhat an nih tiin ka puong a nih.
GSAM 470.4“Kum 30 [tuhin chu kum 60 ei ti thei tah] chhûngin ei mihai laiah hi Inhriettirna thuhai hi ring le chhiar a ni tah. An chungah iengtin am a thaw? Pathien dân a inthawkin an ṭhuoi pêng am? Krista ringna chu bansan dingin an ṭhuoi am? Bible hnâwl dingin an ṭhuoi am? Mihai chu mi inthiengnaw le nungchang suol nei ni dingin an ṭhuoi am? Kristien kohran pâwl dang tu le khawm khaikhin chun an ṭha ve a nih ti ka hriet a nih.
GSAM 471.1“Thil pakhat ka hriet chu hi a nih, Unaunu White Inlârnahai dodâltu nasa takhai ngeiin ama chu Kristien a nih ti an pawm a nih. Iengtin am an pawm thei ti ka hriet thei nawh. Hrilfiah tumna dingin hlêm a ni a nih tiin an hril a. A nun chhûng pumpuiah a bawlna pakhat hmang khawm, a lekha ziekhai rêng rêngah thu nungchang suol puitu khat hmang khawm an kawhhmuh thei nawh. A lekha ziek tamtak chu a ṭha takzet a, a thil hril rêng rêng zuitu chu Kristien ṭha, vânram lût ding chiang a ni ding ti an pawm a ṭûl a nih. Diebol kutthawna, Setan thâwkkhuma um a ni a, a nih naw le a lekha ziekhai chu nungchang suol puituhai a ni a, a nih naw le ama lungril suangtuohna danglam po po a nih chun, hi hi mak lutuk a nih.”
GSAM 471Mi Danghaiin Lekha Ziekhai Chungchâng An Inhriettirna
GSAM 471.2Pi White lekha ziek umna ei chanchinbuha hi ei thawn darh chun, mi inngaitlâwm tak, Pathien ṭih tak le inpumpêk takhaiin an zong hlak a nih. An thu chhiar chungchâng an hrilnaah, “Pi White lekha ziekhai hi kan ngaihven bîk a nih. Nunpui thei tak, Lalpa hnai lem ding le mi inngaitlâwm, Pathien ṭih le inpumpêk lem dingin mi ṭhuoi thei inchûktirnaa sip an nih. Hi lekha ziekhai chu Lekha Inthieng thu um dân leh an inang bêk bêk a, kan chhiar lai hin Pi White chu hienga a ziek dingin thâwkkhum a ni ngei ding a nih tiin kan ngaihtuoh hlak,” an ti a. Kan Chanchin Ṭha puongdar rawngbâwltuhai le lekha inthawn zinghai, Pi White ngaihtuohnahai hi Inlârna inthiengah a dawng an nih ti hrietna tlêmtê hmang khawm nei nawhai, vawi sawm tamtaka thu an inhriettir chu hi a nih.
GSAM 471Dodâlna Hung Suokna
GSAM 471.3Hi thilpêk thaw suok ei hmaa a um lai hin, thudâwn hi a hung um a nih: Hi thilpêk inlârna dodâlna hi khawi a inthawkin le ieng leiin am a hung suok? Dodâltuhai chu iengtin am an hung um? 1852 a inthawkin hi thu hi nguntakin ka en zing tah a; a tam lem chu, an nungchang tlasamna, dân ṭhanaw an zui leiin a nih naw le an nun dânah kawng ṭhanaw an zui leiin zilhai a inthawkin hi inlârna dodâlna a hung suok ti ka hmu a nih. Zilhai tamtakin Inhriettirna thuin a hril angin chu an suol nawh tiin an dodâl a; an kuoma zilna an pêk chu an zui naw khawmin thutak chu an la vawng det thei a nih ti entir an tum hlak a nih. Nisienlakhawm, hunin a entir chu, chuong ang mihai a tam zâwk chun an ringna an bansan a, an laia inthawkin an suok hmak tah a nih. Ṭhenkhatin an diknawna an hmu a, thutak chu det zuolin an chelh tah a. Thudâwn a hung um chu, Hi thilpêk dodâltuhai hi Lalpain a ṭhuoi an nih chun, iengati am an thlarau lam ṭhatna an hloh a, Pathien a inthawkin an hnûtlet? Ei Sandamtu dân chu thing hi a râah hriet ding a nih, ti chu a nih. Aman dettakin, “thing ṭhanaw chun rah ṭha a chhuo thei nawh,” a tih a nih.
GSAM 472Dodâlna A Hlawchham Tah
GSAM 472.1Pi White Inhriettirna thuhai dodâl dinga an inpâwl lai, Inhriettirna thuhai chu an paih suok veleh an sin chu hlawtlinna ropuiin a zui ding tiin an puong lai khan ei hriet reng a nih. Nisienlakhawm, an beiseinahi a hung tlungna kawngah an hlawchham hmak a nih. Kum tamtak an bei hnûngah, kum 49 liem ta laia an ang mihaiin an thaw nêka tam, khawvêl hmaah Châwlni thutak an puongdar ti entirna an nei nawh. An sin chu Lalpa sin danglam bîk a nih chun, iengati am an Thucha ṭhanna a tam lem naw?
GSAM 472Hlawtlinna Chu Khawiah Am A Um?
GSAM 472.2Khawvêl kuoma Pathien thupêkhai le Isu ringna puongdar Thucha, Hrillâwkna thilpêk inlârna le a thurâwnhai, inchûktirnahai le zilnahai inzawmna Thucha hi ei en chun, a bulṭan lai a inthawka tuhin chen a himin, dettakin a hmasuon ti ei hmu a nih. Chu thilpêk hmanga Lalpa thurâwnhai ngain, Lalpa tha hmanga hmasuon zêlin, ei entir ang khan Thucha chu hnuoi pumpui a hual suok tah a, “hnam tinrêng, chi tinrêng, ṭawng tinrêng le mi tinrêng” kuoma a fe ding kawngah rangtakin a hmasuon zêl a nih.
GSAM 473.1A hun liem taa a hmasuonna chungchângah chun, “Nang dodâla siem râlthuom iengkhawm hlawtling naw nih.” tia Pathien thu chu a dik ngei a nih ti ei ti thei a nih. Titakzetin, hi Isu hung nâwkna hmalâkna ropui inṭanna le hmasuonnaa tuhin chen hlawtlinna a umnaah Pathien kut a inlâr tah a; hmalam dingin khawm a thu, “I hmaah kawtkhâr inhawng ka siek tah a, tûkhawmin khâr thei an nawh.” ti chu a hung tlung ngei ding a nih ti ei ring tlat a nih. Hi ringnain, lungril det takin ei sa thei a nih:—