Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
04 / 31

Bung 1 — Inhmelhriettirna

John Norton Loughborough

GSAM 21.1Isu hung nâwkna thu kan hril chun, Eden huona kan hmasa nu le pa hnawt suok an nih lai inthawk tawh Pathien mihai beiseina a ni ta reng thu kan kâwk a. Rûl kuoma thu hrilah, nuhmei chiin a lu a pêl ding thu a hril chu, a tâwpah siemthattu hung ding, Setan thuneina pêl a, leilungah Pathien thiltum hlen ding a um tih thutiam a ni. Adam le Evi chun hi sin hi a hmaihma hlen ni ding, an nau ngei pakhat chun hnehna a chang ding ti an ngaihtuah ni a rinum. Nisienlakhawm, Pathien ruot danah, sietna anga lang inthawka Chhandamtu thutiam chu a thiltum le lunginsietna, leilung pian hmain Krista Isu zârah ei kuoma pêk hlenna po po a huam.1

GSAM 21.2Adam le Evi chun leilung sietna le a siemthat nâwkna kâra kum tamtak chhung leilunga khat ding hrehawmna le lungngaihna po po hi nghâlin hmu lâwk ta se, an lungngaih chu tuor thei lo khawpin a ni ang. Vân Pathienin lainatna le lunginsietna nasa takin, hi thil hmu lâwkna hi an kuoma a thup a, Pathien nauhai zalenna ropui takah rang taka chhanchhuah an ni ding tih beiseina nuam tak neiin an umtir. Chhandamna chu a hnai ta tih ngaihtuahna chun, thil thleng ding hmachhawn dinga inbuatsaihnaah thahnemngai taka umtir ngei a ni.

GSAM 22.1Adam ni inthawk hun tinah Pathien mihai chu chuong bawkin an um. Thil ropui le pawimawh tak hmalam hun khatah a thleng ding, Krista chu tâwpah a hungin a lalram a din ding ti an chiang. Adam le Evi ang bawkin thil chu a hnai ta ti an ring; anni ang bawkin mâni hun le chu hun inkârah thil thleng dinghai an hre lo. An hre ta se, hnehna lawmman tân an tlan chhuahnaah an beidawng thei ang.

GSAM 22.2Hi ngaihtuahna hi thilhmuh ropui tak tak thleng tawh hmanga entir thei a ni. A bul tantu mihai hin, an hre lovin Pathien thiltum an hlen a; an thawhnaah anni ngaihtuah dân le an thiltumte nen inrem vek lo thil ngaihtuahna an nei tho.

GSAM 22Columbus hmuhchhuahnahai nghawng zau tak

GSAM 22.3Montgomery, a America Chanchin lekhabuah,2 1902 chhuahna, phêk 8, 9-ah, Columbus chu eng ngaihtuahna nge ram thlangin khawchhak ram Indies pan dinga a chhuahpui tih le, khawchhak ram pan dinga a thiltum hlen dan chungchangah, hetiang hin a ziak:

GSAM 22.4“Columbus chun Portugal lal thiltum âia tha deuh siem thei a ti. Diaz-in a kawng a ruot âia Indies thlengna kawng tawi le tha deuh a um ngei ti a ring. Genoa lawngpu Columbus thiltum chu thar tak leh huaisen tak a ni. Khawchhak lam, emaw, khawchhak le chhim lamah lawngin a kal lovin, thlang lam pan tlangin a kal ding a rawt. A hunah a ngaihtuah danin, chuong anga sin tanna dingin san tha le nghet thum a nei: pakhatna, a hunlaia ram hriatna thiamtuhai ang bawkin, leilung chu mi tamtakin an ngaihtuah angin phawr nawh, khawvel pum a ni ti a ring. Pahnihna, hi khawvel pum hi a tak âia tê hle, a tam lai chu tui ni lovin ram a ni a ti. Pathumna, America ram le Pacific Tuipui an um tih a hre lo a, a ringhlel bawk lo; chuleiin, Asia ram emaw Indies ram emaw chu Spain le Europe ram thlang khawvelkârah a awm angin a ngaihtuah. Cipango, Japan an tih, thlengna kawng zawng zawng chu mile 4,000 vel âia tam lo a ni ang tiin a chhiar.”
GSAM 23.1“A thiltum chu hei hi a ni: Europe ram inthawkin lawngin thlang lam panin Japan tieng a kal ang, khawvel pum intluang zuiin a zawng chu a thleng ang. A ngaihtuahnaah chu chu tho pakhatin sapthei pakhat vêla a kal angin chiang le awl tak a ni.
GSAM 23.2“A ram kalna a hlawhtling ta se, hamṭhatna nasa tak a nei ang: Portugal mihaiin kawng kawi le a kiang lama lûtna hmanga an thlen ding ang ni lovin, Indies chu a kawtkhâr hmaa mi hmanga tlang takin a lût ang.

GSAM 23.3“Kan hmu angin, hi mi hian chhiarna thiamna, ram hriatna le lawng kalpui thiamna a hunlaia mi tu khawm ang bawkin a thiam; leilung pian dan thuah a dik, nisienlakhawm, thu dang pahnihah a dik lo hle.

GSAM 23Thil dik lo mahse hamṭhatna a ni

GSAM 23.4“A dik lohna hi kawng khatah a ṭangkai deuh. A ram kalna thui zie a chhiar dik loh chu hamṭhatna nasa tak a ni. Khawvel pum lian zie le kalna thui tak chu Columbus-in a chhiar dik ta se, a kal lo mai thei; Portugal kawng chu a tawi zawk leh a man tlâwm zawk tih a hmu nghâl ang. Tin, America ram chu a kawngah a awm tih a hmu lâwk thei se, chu khawmin ram thar zawng dinga a chhuahpui lo thei; a tum chu ram thar hmuh ni lovin, ram hlui thlengna kawng thar hmuh a ni si a.”

GSAM 23Hun tina beiseina ropui

GSAM 23.5Chuong bawkin, hun tin zâwnin Pathien mihai hmaa Krista hungna beiseina chu thlarau thîrchakaia ang, ringum le dettak a ni.3 Lungngaih le harsatna kârah, “Aw Lalpa, eng chen nge chhandamna a lo thlen?” tiin an au fo mahse, an kal zel a; Paul angin, Kan beiseina, kan lâwmna, kan châwimawina lallukhum chu eng nge? Kan Lalpa Isu Krista hungnaah ama hmaah nangni khawm in ni lo em ni? tiin an hril a, tuhin khawm an hril.4

GSAM 24Beiseina hmanga Paul suknget

GSAM 24.1Hi beiseina-in a mi suknget dan entirna tlêmte chu a tawk ang. Paul chu Felix hmaa rorêlna a tuok a, ama thu sawi phal a ni khan, Anniin ringdân dik lo an tih zâwma, ka thlatuhai Pathien chu ka biek; Dân le zâwlnei lekhabu zawng zawng ziaka um chu ka ring. Anni ngeiin an beisei ang bawkin, fel le fel lo, mithihai an tho nâwk ding tih Pathien ka beisei, a ti.5

GSAM 24.2Agrippa hmaa a thu sawi thiam takah Paul chun, Tuta hin kan thlatuhai kuoma Pathienin thutiam a pêk beiseina chungchângah rorêl ka tuok. Kan chi sâwm leh pahni chu, sun le zân Pathien rawng an bâwl thinin, chu thutiam chu an thlen beisei. Lal Agrippa, chu beiseina leiin Judahaiin mi hêk an ni. Pathienin mithihai a tho tir ding tih nang kuoma ringhlel thil a ni em? a ti.6 A tâwpah Rome khawpuiah Kaisar hmaa ding dinga a um khan, Judahai kuoma, Israel beiseina leiin hi thir thâwh hi ka pu, a ti.7

GSAM 24.3Tita kuoma a lekhathawnah Paul chun chu beiseina chu a sawi fiah: Chhandamna petu Pathien lunginsietna chu mi zawng zawng kuoma inlang ta a; Pathien ngai sak lohna le khawvêl châkna pênghai hnawt sanin, tuta khawvêlah chun lungril fel, felna le Pathien ngai sakna hmanga kan khawsak dingin ei inchûktir. Beiseina lâwmum chu kan nghâk a, Pathien ropui tak, kan Chhandamtu Isu Krista ropui taka inlârna chu kan nghâk.8

GSAM 24Beiseinaah Peter lâwmna

GSAM 24.4Peter chun hi beiseina thu hi hetiangin a sawi: Ei Lalpa Isu Krista Pathien le Pa chu inpâkin um raw se. A lunginsietna nasa takin, Isu Krista mithi laia inthawka a tho nâwkna zârah beiseina hring nei dingin ei pianthar tir nâwk a; vâna in ta ding, siet thei lo, bawrhsawpna kai lo leh chuoi thei lo rochan chu ei hmu ding. Chu chu nangni ta dingin vâna a khêk a ni; nangni chu ringna zârah Pathien thilthawtheinain in vên a ni, tâwpna hunah inlâr dinga inbuatsaih chhandamna hmu dingin. Chutah chun in lâwm hle; tuta hun rei lo teah, a tûl a nih chuan, thlêmna chi hrang hrangin in lungngai mahse, in ringna fiena chu meia fiah rângkachak hloh âia hlu zawk a ni; chu ringna chu Isu Krista inlâr hunah inpâkna, chawimawina le ropuinaah a chang thei ding.9

GSAM 25Siemnaa Pathien thiltum

GSAM 25.1Leilung siemnaa Pathien thiltum chu Lekha Thuin a tarlan a; zâwlnei thu zârah hmalam hun chungchângah a ruot dan kan hriet bawk: Vân siemtu Lalpa, leilung insiemtu le siemtu Pathien ngei chun hi ti hin a hril: A din nghet a; a thlâwnin a siem lo, mi chêng dingin a siem a.10 A siem zawhah mihring kuomah a pêk. Sâm hla phuahtu chun, Vân, vânte ngei chu Lalpa ta an ni; leilung erawh mihring nauhai kuomah a pêk.11 Nisienlakhawm, mihring kuoma a pêk lai chun mihring chu dik taka a um; mi fing chun, Hi pakhat hi ka hmuh: Pathienin mihring chu dik taka a siam; anni erawh ruotna tamtak zawngin an kal.12

GSAM 25.2Lalpa chun mihring chi chungah a tih dan chu kan chhiar a: Adam thlahai a then khan, Israel nauhai tam dan zâwmin hnam tinte ramri a ruot.13 chu chu a lalram hung ding mihai anga tâwpah leilunga inkhâwm ding Israel dik tak tam dan zâwm tihna a ni. Paul chun hetiangin a hril: Pathienin thisen khat inthawkin hnam tinte a siam a, leilung pumpui chunga chêng dingin a ruot; an hun ruot lâwk leh an chêngna ramri a ruot. Lalpa an zawng dingin a tih, a theih chun ama chu dapin an hmu theina dingin; nisienlakhawm ama chu ei tupakhat khawm laka a hla nawh. Amaah kan hring, kan kal, kan awm.14 Leilunga a thiltum hmasa a hlen hunah, I mihai khawm fel vek an ni ding.15 Chu hunah an chungchângah hetiang thu a ni: Chutaka chêngtuin, “Ka na,” a ti tawh lo vang; a chêng mipuite chu an sual ngaidam an ni.16 Chu hun chu, Mi inngaitlâwmhaiin leilung an rochan ang; inremna tamnaah an lâwm ang.17

GSAM 26Krista hung nâwkna chu thawnthu phuahchawp a ni lo

GSAM 26.1Peter lekhathawn pahnihnaah hetiangin a ziak: Kan Lalpa Isu Krista thilthawtheina le a hung nâwkna thu kan inhriettir lai khan, fing taka phuah thawnthu zâwm kan ni lo; ama ropuina kan mitin kan hmuh hretu kan ni. Pa Pathien kuoma inthawkin chawimawina le ropuina a dawng, ropuina ropui tak inthawkin hi râwl a lo thleng: “Hi hi ka Naupa dittak, amaah ka lâwm bêk bêk.” Tlâng inthienga ama kuoma kan um laiin vâna inthawkin chu râwl chu kan hriet. Zâwlnei thu chu a nghet nâwkzuol kan nei; khâwnvar inthim hmuna a var angin, khua a var leh sikhawvar in lungrila a hung chhuah chen, chu thu chu ngai sak tha in tih.18

GSAM 26.2Hi Lekha Thuah tirko chun tlângah Isu a inthlârna chu Isu hung nâwkna tichiangtuah a hmang. Hi thil thleng hmaah kan Chhandamtuin tirkohai kuoma, Heta dingte thenkhat chu thi an chhên hmaah Mihring Naupa a lalramah a hungin an hmu ding.19—Luka ziah danin, Heta dingte thenkhat chu thi an chhên hmaah Pathien lalram an hmu ding.20, a ti.

GSAM 26.3Hi thutiam hi inthlârnaah ngei a tak takin a lo thleng. Tlânga hi “inlârna”ah Isu chu ropui taka an hmu a; a lalramah a hung hunah a inlang ang bawkin. Elias (Elijah) chu thi lo takin vânah lâwn a ni a; thih thei taksa thih thei loah thlâk, “hmakhatin, mit khap kârin,” Lalpa a hung hunah thlâk dingte a entir.21 Mosie khawm a awm, ama chu thi tawh a ni a, Lalpa hmu tura mithihai laia tho dingte a entir. Chuleiin, hi “inlârna”ah tirkohai chun Isu chu a lalramah a hung thu an hmu, an kuoma a thutiam angin.

GSAM 27Zâwlnei thu chu a nghet nâwkzuol thu

GSAM 27.1Tirkohaiin inthlârna tlângah ropuina an hmu tawh a, Pathien pawmna râwl an hriet tawh mahse, Peter tirko chun, “Zâwlnei thu nghet nâwkzuol kan nei,” a ti. An hmu leh an hriet chu a hnawt san ni lovin, hun hriat reng tlakah khan Pathien râwl vawi khat an hriet; zâwlnei thu ropui taka, Isu hung nâwkna thleng thu a zawm lai erawh khan Pathien râwl chu vawi tam tak kan hriet. Zâwlnei thu ruot tak tak hlenna emaw, chanchin kal tawhah ziahna emaw zawng zawng chu keini kuoma Pathien râwl a ni. Chuleiin, zâwlnei thu chu “nghet nâwkzuol” tih a ni. Revised Version chun “nghet siem” tiin a lehlin. Zâwlnei thu chu a chhinchhiahna tin hlenin a nghet. Thil thleng ding tin, a lo thlen hunah, la thleng ding danghai khawm an lo thleng ngei ding tih thutiam a ni.

GSAM 27Zâwlnei thu nungchang

GSAM 27.2Zâwlnei thu nungchang chungchângah Lekha Thieng zirtu thiam tak takte thu sawi hi thiltui tak an ni:

GSAM 27.3Thomas Newton chun, “Zâwlnei thu chu chanchin lâwk ziah, tawi taka ziah a ni; chanchin chu zâwlnei thu hlenna leh zau taka sawi a ni. Khawvêlah thuthlâk dik lo an awm tawh; mahse, mihring le ramhuai fingna le huatna zawng zawngin Lekha Thua ziah ang zâwlnei thu an siam thei lo,” tiin a sawi.

GSAM 27.4Sir Isaac Newton chun, “Zâwlneihai thu ngai sak hi kohhran dik tak nungchang bulpui a ni,” tiin a hriattir.

GSAM 27.5Daktawr A. Keith chun, “Zâwlnei thu chu thilmak tinrêng nen intluk a ni a, amah ngeiin thilmak a ni. Thilthawtheina zawng zawng râwl chauvin thihna thlànga thi chu a ko tho thei; thil hriat zawng zawng Pathien râwl chauvin hmalam thimnaah thup zawng zawng a hril thei, chu chu mihring tân mithi chêngna angin lût thleng thei lo a ni; anni pahnih hi Pathien râwl an ni tho,” a ti.

GSAM 28.1Matthew Henry chun, “Pathien hunah (chu hun chu tha ber a ni) le Pathien kawngah (chu kawng chu tha ber a ni), zâwlnei thu chu a lo thleng ngei ngei ang. Krista thu tin chu thianghlim hle a ni a, chuleiin a nghet hle,” tiin a sawi.

GSAM 28Zâwlnei thu thiltum

GSAM 28.2Kristain tirkohai kuoma a thu sawi zârah Lalpa chun engati nge zâwlnei thu a pêk tih thiltum pakhat kan hmu thei. Judas nun dan chungchângah zâwlnei taka a sawiin, A thlen hmaah ka hril cheu, a thlen hunah “Kei chu amah ka ni” tiin in ring theina dingin.22

GSAM 28.3Zâwlnei Isai zârah Lalpa chun, Kei chu Pathien ka ni a, kei ang mi dang an um lo. Tâwpna chu tîr inthawk ka puang lâwk a, hun hmasa inthawk la thleng lo thil chu ka puang. Ka ruotna chu a ding ang; ka duhdân zawng zawng ka tih ang.23, a ti bawk.

GSAM 28.4Tin, Thil hmasa chu a tîr inthawk ka puang ta a, ka kâ inthawkin an suok a, ka hmuhtir a; hmakhatin ka tih a, an lo thleng. Tîr inthawk che kuoma ka puang tawh a; an thlen hmaah ka hmuhtir che, “Ka milimin hi thilhai hi a tih, ka milim siem fâwm le ka milim sung chun thu a pêk,” ti lo dingin. Hi zawng zawng hi i hriet, en rawh; chuleiin, i puang dâwn lo em? Tuta thil thar, hmaiah thup an ni, i hre loh thil chu ka hmuhtir che. Tuta hin an siam a, tîr inthawk an ni lo; an hrilh hma, “En rawh, ka hre tawh,” ti loh nân.24

GSAM 28.5Hi thuah hin zâwlnei thu Pathien inthawka a lo chhuak tih, a hlenna zârah a chiang; Jentail pathien zawng zawng âia Lalpa thilthawtheina a ropui zawk tih khawm a entir. Hi thu inthawkin thutak Lekha Thua zâwlnei thu hmun pawimawh tak a chang tih kan hmu. Hi thil zawng zawng chu a dik mahse, Thuthieng zâwlnei thu vêl zirnaah mi tam takin an ngaihven lo emaw, ngaihven tlêm emaw an tih hi mak tak a ni.

GSAM 29Hrillâwkna Khârsa Naw

GSAM 29.1Hrietlohai chun anni chu inchûk naw an ni tiin, chuleiin hrillâwkna an hriet thiem thei naw an ti. A dang tieng chun, inchûkna nei tamtak, anni zînga rawngbâwl tute khawmin, “Hrillâwkna chu khârsa a ni, hriet thiem thei naw a ni. Thuphuongsuo chu khârsa lekhabu a ni ti ei rêngin ei hriet,” an ti.

GSAM 29.2Thuphuongsuoah, hmangaihtak Johan chu lekhabu khârsa naw dingin thupêk bîk pêk a ni.25 Chuleichun hi lekhabuah hin “hi hrillâwkna thu hi ngaikhawm a, sunga ziek thilhai hi zâwm” tute chu malsâwm an ni ti thutak pêk a ni.26 Lekhabu khârsa sunga thil ziek chu hriet thiem lovin zâwm theih a ni em? Lalpa chun Mosie hmangin, “Thil thurûk chu Lalpa kan Pathien ta an ni; thil inlârhai ruok chu keini le kan thlahai ta kumkhaw tluongin an ni, hieng thu hi hi dân thu po po kan thaw theina dingin,” a ti.27

GSAM 29.3Daniel hrillâwkna hi hriet thiem dingin Lalpain a ruot a ni ti hi, a inchûktirhai kuoma a thu hrilah a chiang. “Chuleichun, zâwlnei Danielin a hril, thil tenawm suksiettu chu hmun inthienga a ding in hmu chun (tutu tiem chun hriet thiem raw se),” ti kan tiem.28 Chu thuin, zâwlnei Daniel hi hriet thiem raw, a ti ang a nih.

GSAM 29.4Hrillâwkna hi hriet thiem thei naw a tihna chu Lalpain hieng thu hin a suok thlâk a: “Inlârna po po chu in kuomah lekhabu khârsa thu ang a ni; miin hrietna nei kuomah a pêk a, ‘Hi hi tiem rawh,’ a ti; ama chun, ‘Ka tiem thei naw, khârsa a ni si a,’ a ti. Chun lekhabu chu hrietna nei lo kuomah an pêk a, ‘Hi hi tiem rawh,’ an ti; ama chun, ‘Ka hrietna nei lo,’ a ti. Chuleichun Lalpa chun, ‘Hi mipui hi an kâin an mi hnai a, an hmurin an mi chawimawi; an lungril ruok chu ka kuoma inthawkin hla taka an dawt ta a, an mi ṭina chu mihai thupêka an inchûk tir a nih. Chuleichun, ngai ta, hi mipui lakah thilmak, thilmak le thil ropui ka thaw nâwk ding a; an mi varhai varna chu bo an ta, an mi thiemhai thiemna chu thup a ni ding,’ a ti.”29 Zâwlneiin a hril mi mipuihai chun hrillâwkna thu rinum zâwm sienla, Pathien dân an mâksan a, ama thupêk aiin mihai thupêk an dah kha an ti lo ding.

GSAM 30Hrillâwkna Thu Mâni Hrilfiena Bîk Ni Naw

GSAM 30.1Hrillâwkna hin thurûk thûk, mi tamtakin an hriet thiem thei naw a ni chu a ni naw. Tirko Peter chun, “A hmasa berin hi hi hriet ro, Pathien Lekha hrillâwkna tukhawm mâni hrilfiena bîk a ni naw. Hrillâwkna chu hma hunah mihai dit zâwngin a suok naw a; Thlarau Inthieng in a thuoi anga Pathien mi inthienghaiin an hril a nih,” a ti.30 Hi thu hin hrillâwkna hriat thiemna ta dinga thil tûl ber chu zâwlneihai hmanga thu hril Thlarau chu dawng a ni ti a chiang. Miin an zawn chun pêk ding, “Ama chun thutak po poa chun thuoi lût a ti cheu,” ti ziek a ni.31

GSAM 30Hrillâwkna Sukfamkim

GSAM 30.2Hrillâwkna kan zir laiin thil pawimawihai hi hre zing tûl a ni: suol thei lo Pathien chu hrillâwkna siamtu a ni a, thil pakhat chungchâng hrillâwkna sukfamkim hun a lo thleng chun, a hrillâwk ang ngeiin a thil chu a tlung ding. Chuleichun Lalpa chun mihaiin an thaw ding chu a hma a hmu thei a; a thil pakhat tlung hun a ruot chun, chu hun a lo thleng pha hrillâwkna tak tak sukfamkimna kan hmûng a. Thu dangin, sukfamkimna tak tak ding hunah sukfamkimna diklo a tlung thei naw. Hi thu hi zâwm chun, Lalpa thutak thucha khawvêl kuoma pêk hun a lo thleng pha, chu thucha chu vawi tin a inlâr ding a nih.

GSAM 30.3Vawi khat, zâwlnei thu sukfamkim chungchângah thu ka hril zo chun, amah um Pathien ring naw mi pakhat chu hung a, “Hrillâwkna hrilfi tute in hamthâna nasatak in nei. Chanchin in zir laiin hrillâwkna nena inmil fel hle thil in hmu hmang,” a ti. Keiin, “A inmil fel chu a ni si a, inmil fel dingin an siam a nih. Kutbawm lei dingin kutbawm zuarna dâwlah i fe chun, i kut nena inmil kutbawm i hmu beisei naw em?” ka ti a. Ama chun, “Ka beisei, inmil fel dingin an siam si a,” a ti. Chuleichun, ka ti nâwk a, “Pathienin mihaiin an thaw ding a hma a hrietin, anni chungchâng hrillâwkna a siam. Anni chu thil thawtuah an inlâr chun, ama hrillâwk ang thil ngei an thaw a; chanchin thutak ziktu chun an thil thaw chu ziek a, hrillâwkna nena inthlâk chun inmil fel tak a ni,” ka ti.

GSAM 31Hrillâwkna Inthim Laia Varna

GSAM 31.1Tirko Peter chun hrillâwkna chu hmun inthim laia varna var angin ngai sak tûl a ni a ti. Hrillâwkna varna um lovin hma hun chu inthim vek a ni ding. Varna hi inthim phuhruoktu a ni; hmun inthimah zin laiin lampui entirtu a ni a, zin tute chun an lampui an hmu chiangin, a hmawng tinah lampui an thlang thei a. Samphu chun, “I thu chu ka ke ta dingin khâwnvar, ka lampui ta dingin varna a ni,” a ti.32 Mi thiem chun, “Mi felhai lampui chu khawvar vâr anga a ni, khawvar chu sûn famkim chena vâr zâwk zâwk a ni,” a ti.33 Chuongchun, hun luongin kan fe lai chun Pathien thu, a bîkin a hrillâwkna sukfamkimnahaiin, a inlâr zâwk zâwk ding a ni; Pathien Lekha zirtu chun kumkhaw varna le sûn chatuona thuoi lampuiah a um tih a hriet chiang zâwk zâwk ding a nih.

GSAM 31Eden in Tâwpna Chena Thil Ropui Pathum

GSAM 31.2Eden in tâwpna chena Lalpa mipuihai lampui, Pathien Lekha varna hmanga kan ngaihtuah chun, thil thum chu a danglam takin a inlâr. Pakhatna chu Krista hung hmasa, taksa puina, Emmanuel, Pathien taksaah inlârna; pahnihna chu Hma hun thim hnuoa sakhaw siemṭhatna ropui — salna kum 1260 chunga Lalpa thu chu mipui zînga a bohrûk deuh vek; thlalêra a umna dinhmun inthawka kohran a hung suok nâwk a, Pathien thu chu mi tinin an tiemin a nuom zâwng an hriet theina dinga dahna; pathumna chu kan Lalpa hung nâwkna, khawvêl a pian inthawka a zâwlnei inthienghaiin an hril thil po po sukthar hun a rawnlûtna; hi hi “kum tam tak indona,” suol le felna inkâra indona khârna a ni a, hun ropuina rawnlûtna, hun tinrêngin an beisei lai chu a nih.

GSAM 32Hrillâwkna Tâwpna Chena Lampui Inchikna Pêk

GSAM 32.1Hrillâwkna thu rinum chu kan ke thuoi ding varna angin kan ngai sakin, inthim zînga lampui dik kan hmu chun, hun luongin Krista hung nâwkna chena lampui chu hrillâwkna thuah a inchikna fel takin a inlâr ding a nih. Hi chu a ni si chun, hrillâwkna varna zâwmtuhai chun ni ropui chu a hnai ta ti inchiknahai le entirnahai an hmu ding bâkah, Lalpa sinthaw chu a hma zêlin a fe tih an hmu ding; chu sinthaw chu a hung huna ama chu muong taka an hmu theina dinga mipui inbuatsaihtirtu thutak thuchahai a ni.

GSAM 32.2Pathien Lekha chun Lalpa ni chu mipui chunga “zânah inru angin” a tlung ding a ti.34 Nisienlakhawm, Lalpa thurâwnna zâwmtuhai kuoma chun, “Unauhai, nangni ruok chu inthimah in um naw a, chu niin inru angin a nang naw ding cheu; var nauhai le ni nauhai in ni vawng,” a ti bawk.35

GSAM 32Lalpa Thuoi Dân Hre Zing

GSAM 32.3Isu hung nâwkna hmalâknaa Lalpa thuoi dân hre zing laiin, Pathienin a mipuihai ta dinga a thil thawzia le a thilthawtheina inlârnahai hre zing tûl a ni tih hriet thain a tha. Israel Pathien mâksanna chanchin Samphu chun, “An Sandamtu Pathien an mang, Egypt rama thil ropui thawtu, Ham ramah thilmakhai thawtu, Tuipui Sen kiengah thil râpthlâk thawtu chu,” a ti.36 Israel ta dinga Lalpa thuoi dân hre zing hi a tha a ni chun, keini ta khawmin a tha a ni naw em? Hlim taka Samphu chun, “Ka hringna, Lalpa chu inpâk la, a thil tha mi pêk taphawt mang suh,” a ti nâwk.37

GSAM 33.1Hun tinah Lalpain thutak pawimawi, a lunginsietna hmanga mipui suol salna inthawka suoktir a, vân Canaan luh tlâk ni tura siemtu, a nei hlak. Hichun, hi thutak puongtuhai chungah Lalpa thil thaw dân ngaihtuah hi a ṭangkai.

GSAM 33Thil Tê Tak Hmanga Thil Ropui Suok — D’Aubigné Thutih

GSAM 33.2D’Aubigné chun a sakhaw siemṭhatna chanchin buah, “Pathienin hun tam tak hmanga a sinthaw a buatsaih chu, hun a lo thleng pha mi thilthawtheina te tak hmanga a sukfamkim hlak. Thil tê tak hmanga thil ropui suoktir hi Pathien dân a ni. Hian dân hi thilsiemna kawng tinrêngah a thuneih angin chanchinah khawmin a thuneih,” a ti.38

GSAM 33.3Hun hmasaah Pathienin ama ta dinga hnam danglam siem tura mi pakhat ruot a tumin, hnam zînga a bîk a ni tura mi pakhat chau chu — Abraham — Jentail zînga, Chaldea rama Ur khuoah chêng chu a ko. Ama inthawkin thlah tam tak an suok a; anni chu hnam ropui ni tura chawisâng an nih laiin vân Pathien chun, “Mi dang po po aiin in tam lei chun Lalpa chun in chungah a hmangaihna a dah naw a, a thlang bawk naw che u; mipui po po zînga in tê ber in ni si a,” a ti.39

GSAM 33.4Chuleichun, Egypt rama a mipui salna inthawka suoktir dingin an hotu tura a thlang mi pakhat chu nau tê laia a nu inah thla thum thup a ni a, a hnuoah phairuong hmanga siem, alaktara hnawih bawm tluongtlamah dahin, Nile Luong enkawlnaah hlân a ni. Hi Mosie ngei hi hrietna nei hun a lo thleng chun “hun tê sûng suol nuomna” a nuom nêkin Pathien mipuihai ruola tuorna lampui inngaitlâwm chu a thlang.40

GSAM 34Gideon Hneina

GSAM 34.1Chuleichun, Lalpain Israel mipui Midian le Amalek mi inthawka suoktir tum laiin, anni chun ram chu “khâuthikthi angin tam takin” an hung luah a, ram rah chu an siet a, “Israel ta dinga fâk ding an dah naw; berâm, bawng, sabu khawmin an dah naw.” Lalpain Gideon kuomah vântirko a tir. Joash naupa hi bu tê a phul a, a hmêlmahai laka thup ngei a ngai hial. Vântirko chun Israel sandam ding a tiin a hril chun, Gideon chu mak ti takin, “Iengtin am Israel ka sandam ding? Ngai ta, Manasseh zînga ka chhûngkua chu rethei a ni a, ka pa inah mi tê ber ka ni,” a ti.41 Hi mi inngaitlâwm le rethei chun mi za thum ruolin, khâwnvar te le bel te neiin suok a; mihriem ngaihtuahnaah thil âwm lovin a lang mahse, Pathien chu an chakna niin hneina ropui an hmu. Sandamna hmaah Gideon chun zâwlnei Amosin a zawt ang, “Tu hmangin Jakob chu ding nâwk a ta? a tê si a,” tiin a ṭap zawk a ni maithei.42

GSAM 34Berâmte Inṭhialia Nau

GSAM 34.2Lalpa hun ruotah mihai Sandamtu chu piang a, berâm vawngtuhaiin berâmte inṭhialia a mu an hmu. A chhûngkua lei tieng chu inngaitlâwm mahse chawimawina nei sinthaw an zâwm. A lei tieng retheina chungchângah Sandamtu chun, “Hârûhai chu an kuol an nei a, vân vatehai chu an bu an nei; Mihriem Naupa ruok chu a lu dahna nei naw,” a ti.43 A tirkohai chu “mi hnuoi zâwkahai zînga a thlang; anni chu mi hnuoi ber ni lo mahse mipui lai chan an thleng naw. Hi hi khawvêl kuoma sinthaw chu mihai ta ni lovin Pathien ta a ni tih entir tura ruot a ni.”

GSAM 35Varhai Tam Tak Kohai Ni Naw

GSAM 35.1Kohran hmasain sin a thaw laia thu Paulin a hril chu: “Pathien âwm lo ang hi mihai varna aiin a var zâwk a; Pathien chaklo ang hi mihai chakna aiin a chak zâwk. Unauhai, taksa tienga varhai tam, thuneituhai tam, chawimawi mi tam kohai in ni naw ti in hmu a. Pathienin khawvêl thil âwm lohai chu varhai muolpho tura a thlang a; khawvêl thil chaklohai chu thil chakhai muolpho tura a thlang a; khawvêl thil hnuoi zâwk le hmusit thilhai chu Pathienin a thlang a; um lo ang thilhai khawmin umhai chu sukbohmang tura a thlang a, mihriem tukhawma ama mithmua châwimawi thei lo dingin.”44

GSAM 35sakhaw siemṭhatna Laia Mi Inngaitlâwmhai

GSAM 35.2Kum zabi 16-na sakhaw siemṭhatna hruaituhai nunah hi dân hi kan hmu. Chanchin ziktu chun, “siemṭhatu Zwingle chu Alps tlâng berâm vawngtu inthawka a hung suok; sakhaw siemṭhatna sakhaw thiam Melanchthon chu thirsiemtu dâwl inthawka a hung suok; Luther chu mi rethei lei phuhtu inthawka a hung suok,” a ti. Luther mâni chanchinah chun, “Ka nu le ka pa chu rethei tak an ni. Ka pa chu thingtan mi rethei a ni (a hnuoah lei phuhtu a hung ni ta), ka nu chun a nauhai enkawlna tura thil neih theina dinga a hnungah thing a phur hlak. Keini ta dinga an tuor hi tuorna nasatak a ni,” a ti.

GSAM 35.3Tirko Jakobin Lalpa rawngbâwlna tura mi koh chungchângah, “Ka unau hmangaihtakhai, ngai raw, hi khawvêla pasiehai chu ringnaah hausa le ama hmangaituhai kuoma a tiam ram hluotu dingin Pathienin a thlang naw em?” a ti.45

GSAM 35Methodist Hmasahai

GSAM 35.4sakhaw siemṭhatna hruaituhai hma zêla Methodist hmasa hunah, lunginsietna zalên thu puong dar taka puongdara, Pathien thilthawtheina ruolin kan hmu. Krista hmangaihna nena mipui hmaah rinum taka dahin, ringna hringin an pawm chun, ringtuhaiin suol hmasa ngaidamna chau an hmu lo; thil inthiengna thilthawtheina hmangin hring dan inthieng nei theina khawmin an hmu. Methodist chu bul tê takin a ṭan a, rawngbâwltuhai le mipui ringtu an ringna le inrinna anga malsâwm a ni.

GSAM 36.1Isu hung nâwkna hmalâkna nena inzawm thil thleng le thil tâwnhai kan zir chun, Lalpa sinthaw tinah mihriem chu thil thawtu ni mahse, a bul chu mi rethei le hriatlo zînga a ni ti kan hmu; mahse, hi lei hin hi sinthaw thil tha ni naw tiin tukhawmin thu rêl hmasa suh. Hi sinthaw ropui hi eng thil chunga a innghat ti fin takin en hmasa raw; chuong lovin, Lalpain a zawt mi dinhmuna in um thei. “Thil têhai ni kha tu am hmusit?” a ti.46

GSAM 36Eckin Luther A Dawnna

GSAM 36.2Zirtîrna thu chu dik em, diklo em ti chu mi tê emaw tam emaw an pawm zâwng hmanga rêl tum tute ta dinga, Luther le Eck inkâra thu inhnialna hi ṭhenkhat kan sawi. Lutherin Pathien thu chunga mihai ngaihdân dahna diklo a dot a, Pathien Lekha zârah dinhmun a la chun, Eck chun hmusitna thuah hieng hin a dawn: “Chawimawina nei sakhaw thiam chun mâni chauin pa ropui tam tak dot tura inngaitlâwm le inngaitlâwm taka a inthlâk hi ka mak hle. Roma lalberhai, inkhâwmna, sakhaw thiamhai le inchûkna inhai aiin a hriet zâwk a ti! Thutak hi Pathienin mi inthieng le sakhaw lei thi tute tam tak laka chawimawina nei Pa hi a hung inlâr hma chena a thup chu mak tak a ni ding,” a ti.

GSAM 36.3Hi thu dawtnate hi Zwinglein Zurich-ah John Faber kuoma a sawi nâwk anga dawn theih a ni: Faberin, “Kum zabi 12 chhûng damin an zâwm dân hmasa chu kân bânsan a, Khristiante kum zabi 14 chhûng thil diklo an ni ti kan pawm ta,” tiin a mak ti. Zwinglein a rangin, “Thil diklo chu kum zabi 14 chhûng pawm mahse thil diklo a ni zêl; Pathien biaknaa dân hmasa hlâwm hi thil pakhat a ni naw, Pathien Lekhabu in a dingna emaw a thuneihna emaw a pêk chauh chun a ṭha,” tiin a dawn.47

GSAM 37Lalpa Thu le Mihriem Varna

GSAM 37.1“Thutak ieng a ni?” tih zawhna Lalpa thu hmanga chinfel lova mihai ngaihdân zâwmtu chu hlauhawm a ni. Zâwlnei Hosea chun hieng hin a sawi: “Suolna in phun a, suolna in at a; dawt rah in fâk ta; in lampui le in mi chak tam tak in rin lei chun.”48 Mihriem lungril chu hun tinah mihriem rin duhna a nei; mahse, Lalpa “a tho a, lei hi nasa taka a suknghîng ding” hun kan hnai chun, zâwlnei Isaiin, “Mihriem chu bansan rawh, a thaw chu a hnarah a um si a; ieng thuah am an ruot theih a ta?” tiin a fuih.49

GSAM 37.2Pathien Lekhaah hi kawngah hin kan hlauhawmzia hriattîr a ni si; chuleichun, Isu hung nâwkna hmalâkna chu bul tê tak a ni lei emaw, khawvêl mithmua mi ropui tute chun hi sinthaw an pawm naw lei emaw hmanga thu rêl hma suh. A thu inchûk ro, a thil sawi chu fin takin ngaihtuah raw. Thutak chu a man teh thei lo khawpa hlu a ni; chu nêkin mihai ngaihdân chau chu buh phur angin a thlâwn.

Notes

  1. 2 Timothe 1:9 ↩
  2. David H. Montgomery, The Leading Facts of American History, 1902 chhuahna, phêk 8, 9. ↩
  3. Hebraihai 6:19. ↩
  4. 1 Thessalonika 2:19. ↩
  5. Tirkohai 24:14, 15. ↩
  6. Tirkohai 26:6-8. ↩
  7. Tirkohai 28:20. ↩
  8. Tita 2:11-13. ↩
  9. 1 Peter 1:3-7. ↩
  10. Isai 45:18. ↩
  11. Sâm 115:16. ↩
  12. Thuhriltu 7:29. ↩
  13. Dân pêkna 32:8; ↩
  14. Tirkohai 17:26-28. ↩
  15. Isai 60:21. ↩
  16. Isai 33:24. ↩
  17. Sâm 37:11. ↩
  18. 2 Peter 1:16-19. ↩
  19. Matthai 16:28 ↩
  20. Luka 9:27 ↩
  21. 1 Korinth 15:51, 52. ↩
  22. Johan 13:19. ↩
  23. Isai 46:9-10 ↩
  24. Isai 48:3-7. ↩
  25. Thuphuongsuo 22:10 ↩
  26. Thuphuongsuo 1:3 ↩
  27. Dân Pêkna 29:29 ↩
  28. Matthai 24:15 ↩
  29. Isai 29:11-14 ↩
  30. 2 Peter 1:20-21 ↩
  31. Johan 16:13 ↩
  32. Inpâkna Hla Bu 119:105 ↩
  33. Thuvarhai 4:18 ↩
  34. 1 Thessalonika 5:2; 2 Peter 3:10 ↩
  35. 1 Thessalonika 5:4-5 ↩
  36. Inpâkna Hla Bu 106:21-22 ↩
  37. Inpâkna Hla Bu 103:2 ↩
  38. sakhaw siemṭhatna Chanchin Bu, lekhabu 2, bung 1, thu pêng 1 ↩
  39. Dân Pêkna 7:7 ↩
  40. Hebrai 11:25 ↩
  41. Roreltuhai 6:4,5,15 ↩
  42. Amos 7:2 ↩
  43. Matthai 8:20 ↩
  44. 1 Korinth 1:25-29 ↩
  45. Jakob 2:5 ↩
  46. Zekaria 4:10 ↩
  47. Wylie’s Protestantism Chanchin, bung 12, thu pêng 16, 17; Cassel insuona, p. 458 ↩
  48. Hosea 10:13 ↩
  49. Isai 2:22 ↩

Note

Back