Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
16 / 31

Bung 13 — Pathien Ṭhuoina Inchiknahai

John Norton Loughborough

GSAM 198.1“Pathienin ram dang lak ata ram khat a lâksak tum tawh em ni, suihna, inchiknahai leh thilmakhai, doawna, kut thahat leh ban sawnin, leh hlauhawmna ropuihai hmangin, Lalpa in Pathienin Egypta ah in mit hmuhin nangho tâna a tih zawng zawng angin? Nangma hmuhah tihmu tawh na ni, Lalpa chu Pathien a ni tih i hriat theihna tân; amah pâwlah dang rêng an awm lo.”1

GSAM 198.2Chutiangin Lalpan milem biak ram lak ata mipui a lâksak a, a dân an hrilh theihna leh lungphêk ah an ziaksa hmuh theihna hmunah hruai dingin a ti. Hêng thilmakhai hi an ngaihnathlâkna tân tih an ni lo; mahse “Egypta ah thil ropuihai a ti, Ham ramah thilmakhai leh Tuipui Sen kamah thil hlauhawmhai”2 ti tawh leh Sinai tlang kang meikuang leh meikhu lak atanga an hnêna thu sawitu chu Pathien nung leh dik, thil zawng zawng Siamtu ngei a ni tih an hriat chianna tân a ni.

GSAM 198Thingbuk Kâng Atanga Mosi Kohna

GSAM 198.3Mosi ngeiin Israel mite Egypta an chhuahsan theihna tân, “Ramrawlah berâmte ka enkawl lai khan nangho sal nihna ka lainat thu ka ngaihtuah a, Egypta ata hruai chhuak tûrin ka lo kal; Midian rama ka tlan hmaa Egypt mi ka that lai khân ka tum tawh ang khân,” ti mai se a tling lo vang.

GSAM 199.1Thingbuk kâng mahse kâng ral lo leh meialh atanga aw chhuak chu Mosi ngei pawh “mipui Egypta ata hruai chhuak tûra kal” tiin a rinhlelhna tihbo tûrin a mamawh. Hêng thilmak ang taka hian a mawhphurhna, a kohna thianghlim leh sang a dawn a; a unaute rilru a khawih nghâl a, thil lo thleng tûrte tân a buatsaih a, chutiangin Pathien hnuaia an hruaitu Mosi chu an pawm thei ta.

GSAM 199.2Chhandamtu thawhlehna hnuah a riah leh beidawng zuituhai a awm lâi, an hnêna a awmna leh a thlamuanna thuin an mamawh hun chu 1844-a “Zânril khêkri” hnuah rinawm taka ding ringtu hrehawm leh tihduhdahte hun kha a ni. Pathienin lainatna avangin lungngai takte hnênah a rawn bia leh ngaihtuah tawh chuan, hun chutiang leh mipui chutiang hnênah chuan a tih ngei tûr ang.

GSAM 199Lalpa Awmna Tiam

GSAM 199.3A thiltih dân leh hmanrua-ah ramri nei lo, “a sangah a chhoh hunah” kohhranah Thlarau thilpêkhai a pe tu chuan.3 Chanchin Ṭha hril tûrin a zuituhai hnênah, “khawvêl tâwp thlengin” a awm tûrin a tiam.

GSAM 199.4Lalpa chuan amah zawng tak takte hnênah a thiltihtheihna leh a thilpêkhai a lantîr tûrin hun zawng zawngah a inpeih reng. Chanchin Ṭha hril tûra mawhphurhna a pe lai khân, “Hêng chhinchhiahna hi ringtuhai zui tûr a ni: Ka hmingin ramhuai an hnawt chhuak ang; ṭawng thar an sawi ang; rul an la ang; thil thihna an in pawh an tân a tihnat lo vang; mi natte an chunga kut an nghat ang a, an dam ang,” tiin a sawi lo em ni?4

GSAM 199Siamṭhatna Hunah Thlarau Thilpêkhai

GSAM 199.5Kum zabi 16-na siamṭhatna hunah leh a hnu hunahte Lalpa thiltihtheihna leh hrillâwkna thilpêk lantîrna mak tak tak an awm. D’Aubigné chuan John Huss-a hrillâwkna a sawi. Charles Buck chuan a Thu Mak Tak Chanchin lehkhabuah 1546-a George Wishart-a hrillâwkna a ziak. John Wesley chuan a lehkhabuhai ah Jonathan Pyrah-a hrillâwkna leh a thlen dikna a sawi. Upa J. B. Finley chuan a nun ziahna lehkhabuah 1842 kum nipui lai ah a taksa ngeia inlârna leh tihdamna mak tak a sawi. Kristian Thupuongtu (Methodist) chuan an kohhran Doctor Bond hnêna rawngbâwl laia inlârna mak tak leh a rahte chanchin ngaihnawm a chhuah. Hêngte hi Lalpa inngaitlâwm taka zawngtuhai tân, amah chu a danglam lo va, a mipuite hnênah hrillâwkna thilpêk hmangin a la sawi zel tih inchiknahai an ni.

GSAM 200La Um Sunhai Kohhranah Hrillâwkna Thlarau A Awm Tûr

GSAM 200.1Lalpan a lo kalna nghâktu mipui zingah a Thlarau thilpêkhai, a bîkin hrillâwkna thilpêk, a lantîr bik tûr thu chiang leh bik taka Bible-ah a awm. Kan hriattîr duh thu hmasa ber chu Korinth mite hnêna lehkhaah a awm: “Nangho avângin ka Pathien ka lâwm fo, Isu Krista hmanga pêk Pathien khawngaihna avângin; thil zawng zawngah amah avângin thu sawi leh hriatna zawng zawngah in hausa a, Krista hriatpuina nangmahni zinga nemnghet tawh angin; chuvangin thilpêk rêngin in tlâkchham lo va; kan Lalpa Isu Krista lo kalna nghâktuin; amah chuan tâwp thlengin a nemnghet ang che u, kan Lalpa Isu Krista niha dembo theih loh tûrin.”5

GSAM 200.2Inlârnaah “La um sunhai”—Chanchin Ṭha kohhran tâwp ber thu kan chhiar: “Dragon chu hmeichhe [kohhran] chungah thinrim a, a thlah la um sunhai Pathien thupêkhai zâwmtu leh Isu inhriettirna thu neiho do tûrin a kal.”6 Kohhran tâwp ber chuan a neih tûr leh Thlarau thilpêk zawng zawng lantîrna tûra kawng buatsaih “Isu inhriettirna thu” chu eng nge ni? Patmos thliarkâra Johana hnêna vântirko inhriettirnaah chuan chhânna kan hmu: “A ke bulah chibai ka buk tûrin ka tla; tin, ani chuan, Chutiang ti suh; nang chhiahhlawh pui ka ni, Isu inhriettirna neitu unaute zingah ka ni; Pathien chibai buk rawh, Isu inhriettirna chu hrillâwkna Thlarau a ni,” a ti.7

GSAM 201.1Vântirkoin a hrilhfiahna hian Krista nghâktu kohhranah lantîr hrillâwkna Thlarau chuan thilpêk zawng zawng tân kawng a buatsaih tih a lantîr; chu thilpêk an zînga a awm avângin “La um sunhai” kohhran do a ni bawk.

GSAM 201Thilpêk Chunga Paul Inhriettirna

GSAM 201.2Thessalonika mite hnêna Paul lehkhaah Lalpa ni—rorêlna thuneihna tâwp ni—chu mipui chungah “zanah rukru angin” a lo thleng tûr a ni tih a sawi; mahse Lalpa fate rinawmte chu “êng fate leh ni fate” an nih avângin chutiangin an chungah a tlâk lo vang. Nghâktu mipui hnêna a fuihna zînga chuan, “Thlarau tihmeithâw suh. Hrillâwkna thute ngaihthah suh. Thil zawng zawng enfiah rawh; thil ṭha chu vawn tlat rawh,” a ti.8

GSAM 201.3Greek ṭawng propheteias, hetah hrillâwkna thute tih a nih chu, Greenfield chuan Greek ṭawng thumal leh hrilhfiahna lehkhabuah, “Hrillâwkna thilpêk hman, hetah hian,” 1 Thessalonians 5:20, tiin a sawi. Parkhurst, Robinson leh Liddell and Scott te thumal leh hrilhfiahna lehkhabu pawhin an pawm. Chuvangin Isu hung nâwkna nghâktu kohhranah hrillâwkna dik tak thilpêk chu a awm dâwn tih hriattîrna chiang tak a ni. Fuihna chu thilpêk ngaihthah loh, mahse enfiah tûra ni a; lantîrna ṭha hmu chuan “vawn tlat” tûra ni.9

GSAM 201Tiamna Thlen Diktak

GSAM 201.4Vântirko pakhatna thucha leh Vântirko pahnina thucha puandar lâi khân Lalpa chuan hrillâwkna thilpêk a lantîr tan tawh thu kan sawi tawh. Ni 2300 tâwp hnuah hian he thilpêk hi a lo puitling zual ta. Hna hi a thawktu tûr chu Lalpan a thlang; amah tâna thil zawng zawng hlân tawh, thih mai hlauhawm taka awm, “mi chak lo ber zînga chak lo ber” chu a ni.10 Hun chu a liam hnu thla hnih chhûngin Portland, Maine-a Miss Ellen G. Harmon, kum 17 vêl chauh, Lalpa hnên atangin inlârna a dawn tan ta.

GSAM 202.1Inlârna hmasa lai khân Portland-a chêngte ka biak theih hun leh Miss Harmon inlârna hmasa ber a neihna in neitu Mrs. Haines pawh ka hriat avângin, hêng mihringte hnên ata ka dawn angin thilte chu ka sawi ang.

GSAM 202.2Miss Harmon chu chumi hunah hriselna dinhmun hlauhawm takah a awm. Kar tam tak chhûngin aw hniam tê aia ringin a sawi thei mang nawh. Doctor pakhat chuan a natna chu thianglung tui khatna a ni a, a thâwng ding chu a lo ṭhi tawh a, a vei chu natna nasa takin a khawih a, a lung pawh a khawih tih a hria. Hun rei lo te chauh a nung thei ang a, eng hunah pawh a thih mai thei tih a sawi. A zanah a mut lâi thawk tûrin a harsa êm êm. Zan tin mutnaah a lu leh a taksa chu a ṭhuthlawmah a châwisân tûr a ni. Khuh leh thâwng ata thisen chhuak fo avângin a taksa chakna chu a tlâk nasa tawh.

GSAM 202Miss Harmon Inlârna Hmasa Ber

GSAM 202.3A inlârna hmasa ber a neih lâi chu Mrs. Haines inah a chêng. Zîngah an chhûngkaw chibai bukna an ti. Mi panga an awm a, rinnain unaunu an ni vek. Midangte chuan tawngtâi an tawh a, Miss Harmon chuan aw hniam têin a tawngtâi lai khân Pathien thiltihtheihna mak takin a rawn tla; chuan hmunah awm zawng zawngte a khawih a, a chhûng zawngin a kiangah thil thleng zawng zawng hre lo vin inlârnaah a awm ta.

GSAM 202.4Inkhâwmna dangah Portland-a ringtuhai hnênah a hmuhte chu a hrilh. Lalpa hnêna atanga lo ni an ti nghet. Chumi hunah Portland-ah mi sawmruk vêl chuan Lalpa hna a ni tih an pawm. Inlârnaah leh a chanchin sawi naah hmanrua awm thiltihtheihna chu Pathien atang chauh a lo chhuak thei. Kumkhaw thilte ngaihtuahna chu a chungah rengin a awm a, amah angin naupang leh chak lo mi chu Lalpan a mipuite hnêna êng hrilh tûra hmanrua atâna a thlanna avângin hlauhawmna sawi zawh loh takin a khat. Inlârnaah vân ropuina laltuiah vântirko êngtein a kimvel an tuam a, hmun zawng zawngah lâwmna leh muanna a awm tih a hria. He mihring nun tling lohnaah harh leh kîr chu a lungngaih êm êm tih a sawi.

GSAM 203Inlârna Hmasa Ber Thu Khâwm

GSAM 203.1Hêng a inlârna hmasa ber thu khâwm tlêmte, Portland-a ringtuhai hnêna a sawite hian, an zawng zawng nihphung chu eng nge ni tih hriatna min pe ang:—

GSAM 203.2“Ka tawngtâi lai khân Pathien thiltihtheihna chu ka hma zawngin ka hriat ngai loh angin ka chungah a lo tla. êngin min tuam a, lei ata sangin sangin ka chho ta. Khawvêlah Isu hung nâwk ding ringtuhai ka zawng a, ka hmu thei nawh; chuan aw pakhatin, ‘Nâwk zawk en la, sang deuhin en rawh,’ a ti. Chutichuan ka mit ka han chhuah a, khawvêl chungah sang taka siam kawng tlun leh zîm chu ka hmu. He kawngah hian Isu hung nâwk ding ringtuhai chu khawpuiah an kal a, kawng tâwpah a awm. Kawng bulah an hnungah êng var an dah a; vântirkoin chu ‘Zânril khêkri’ a ni min hrilh. Hê êng hian kawng zawng zawngah êngin an ke an chheh lohna tûrin a êng. An hmaah an hruaitu Isu chu mitin an zui a, an mit an nghah tlat chuan an him. Mahse a rei lo teah mi thenkhat an chau; khawpui chu hla tak a ni, hma zawngin kan lût tawh tûr ni kan ring a, an ti. Tichuan Isu chuan a kut dinglam ropui châwisânin a fuih ṭhîn a, a kut ata êng var a chhuak a, Isu hung nâwk ding ringtuhai chungah a hnawt ta; an chuan, Hallelujah! an ti. Midangte chuan an hnung êng chu kawr lovin an phatsan a, ‘Heta thleng hian Pathienin min hruai lo,’ an ti. Hêng mite hnung êng chu a mit ta a, an ke chu thim vekin an awm; an ke an sui a, an mit chu an enna ding ata an sawn bo a, Isu an hmu tawh lo va, kawng ata khawvel sual leh thimah an tlâk thla. Tichuan tui tam tak ri angin Pathien aw kan hria a, Isu a lo kal tûr ni leh hun min hrilh. Mi thianghlim nungte chuan aw chu an hria a, an hrethiam; sualte erawh chuan vaninrum leh lei nghing angah an ngai. Pathienin hun a sawi khân Thlarau Thianghlim chu kan chungah a rawn thlâk a, kan hmêl chu Pathien ropuinain Mosi Sinai tlang atanga a lo chhuk lai angin a êngin a var ta.”11

GSAM 204Inlârnaah Mrs. White Dinhmun Hrilhfiahna

GSAM 204.1Hêng Thlarau Pathien lantîrna mak tak chanchin chu ka sawi zawm hma chuan, inlârna chungchanga thilte ka sawi hmasa ang. Mrs. E. G. White (hmâna Miss Harmon) chu kum 1852 October thlaah ka hmu hmasa. Chumi ni chuan khawvei inlârnaah darkâr khat aia rei ka hmu. Chumi hnuah chuan vawi 50 vêl inlârna a neih lai ka hmu thei. Hetiang dinhmunah hian doctor-tein an enfiah lai ka awm tawh a, ka hmuh leh ka hriat chungchanga thu hriattîr ka pe hi ka lâwm. Hêng thil chanchin ka sawi hi, hetiang dinhmun hmu ngai lo mi thenkhat ngaihruatna ruat mai avângin hlân bo hlauhawm ka nei lo.

GSAM 204.2Inlârnaah a lût lai chuan “Ropuina!” tiin vawi thum a au; chutiang au chu a ri leh ri kîr a, a vawi hnihna leh a bîk takin a vawi thumna chu hmasa zâwk aia ring lo deuh mahse thinlung khawih zawk, a aw chu nangmahni hnên ata hla deuha awm, hriat theih loh tâwka kal bo mêk mi aw ang a ni. Sekawt 4 emaw 5 chhûngin mi zâm angin emaw chakna hloh angin emaw a tla thla a; chutichuan mihring chakna aia chak takin a khat nghâl a, hun thenkhatah a ding nghâl a, in chhûngah a kal kual. A lu a hawi angin, chang tieng emaw vawi tieng emaw kut leh banin a kawh fo. Hêng thil tih zawng zawngte hi mawi leh nal takin a ti. Kut emaw ban emaw a dahna dân eng pawh ni se, mi tu mahin an hawi thei lo. A mit chu a meng reng a, a mit a khap lo; a lu chu a châwisân a, chunglamah a en reng, mit dawta en mai mai ni lovin, thil hla tak en nghet angin a lang. A thawk lo, mahse a lungphu chu a phu mumal. A hmêl chu a mawi a, a hmêl rawng chu a pângngai anga sen hlum a ni reng.

GSAM 205Daniel Thiltawng le Khâikhinna

GSAM 205.1A thâwk dân le a hrâtna bo dân, Pathien vântirkoin a khawih pha a hrâtna hung um nâwk dânhai chu zâwlnei Danielin inlârna a hmua ama thiltawng a hril dân le a inmil vong a nih. A thu chu: “Chuleiin keima chau ka um ta a, hi inlârna ropui hi ka hmu a, ka sûngah hrâtna iengkhawm a um ta naw a; ka hmel mâwina chu sietnaah a inchang ta a, hrâtna iengkhawm ka nei ta naw a nih.” “Hi ka lal siehlaw hin iengtin nge hi ka lal hi thu ka be thei ding? Kei ruok chu, khat veiin ka sûngah hrâtna iengkhawm a um ta naw a, thâwkna khawm ka sûngah a um ta naw a nih. Chun mihriem hmel ang put pakhat chu a hung nâwka, mi khawihin mi sukhrât ta a. Ka kuomah, Aw mi hmangai êm êm, hlau naw rawh; thlamuongna i chungah um raw seh; hrât rawh, hrât ngei rawh, a ti a. Ka kuoma thu a hril zo chun ka hung hrât ta a, Ka Lal thu hril raw seh; nangin mi sukhrât ta si a, ka ti ta a.”12

GSAM 205AN MIT NGEIA HMUTUHAI THUHRIETTIRNAHAI

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D

GSAM 205.2Pi White inlârna a hmuh laia a um dân chungchângah, an mit ngeia hmutuhai thu hril tlêma târ lang hi a rem ding a nih. A hmasatak chu M. G. Kellogg, M.D. kuoma inthawk a nih. Michigan-a inlârna hmasatak, 1853 kum thla 5-na ni 29-a Livingston biel, Tyrone-a inkhâwmna neia pêk a ni thu a hril a. Hieng hin a ti:—

GSAM 206.1“Unaunu White chun minit 20 vêl, anawleh dârkâr chanve inlârna a hmu a. Inlârna a hmuh ṭan chun chutaka um popoin Pathien thiltihtheina le a umpuina chu an hriet angin a lang a, kan threnkhat ruok chun Pathien Thlarau kan chunga nasa taka a um chu kan hriet ngei a nih. Châwlni zîng dâr 9 vêlah ṭawngṭaiin le inkhâwmin kan um a. Unaupa White, ka pa le Unaunu White chun an ṭawngṭai zo ta a, chu laiin kei ka ṭawngṭai lai a nih. Lungphûrna a um naw a, langsâr taka thil tih iengkhawm a um naw a nih. Nisienlakhawm Pathienin a umpuinain inkhâwmna chu mal a sâwm ding le Michigan-a sin chu mal a sâwm dingin nasa takin kan ngên a. Unaunu White-in inlârna a hmuh ṭan changa a au hlak in ngamna au, ‘Ropuina! r-o-p-u-i-n-a-! r-o-p-u-i-n-a-!’ ti, in hriet tam ta ang bawk chu a au chun, Unaupa White chu a hung tho a, a nupuiin inlârna a hmu lai a ni thu mipuihai chu a hril a. A inlârnahai um dân le inlârna a hmuh lai a thâwk naw thu a hril zo chun, a dit po po chu hung hnaiin ama chu en fiah dingin a sâwm a. Dâktar Drummond, damlo enkawltu le Châwlkâr ni hmasatak zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtu thuhriltu khawm chu a hung hnai a. Ama chun, inlârna a hmuh lai a hmu hma khan, a inlârnahai chu mi lungthununna lei a nih, ama ngeiin khawm inlârna a hmutir thei a nih, a lo ti ta a. Nguntaka a en fiah zo chun a hmel a dâng êm êm ta a, ‘A thâwk naw a nih!’ a ti ta a.”

GSAM 206.2“Chu laia inlârna a hmuh lai chun a thâwk naw ngei a nih ti ka hriet chieng a, ka um laia inlârna dang a hmuh ṭum tamtakah khawm a thâwk ngai naw a nih. Inlârna a hmuh tâwp dân khawm chu a hmuh ṭan dân ang bawkin a chieng a. Inlârna chu a tâwp ta ti kan hrietna hmasatak chu a thâwk ṭan nâwkna a nih. A thâwk hmasatak chu a thûk a, a rei a, a sip a, chuopin thli iengkhawm a nei naw vong ti a entir a nih. Thâwk hmasatak a thâwk zo hnung chun, a pahnina a thâwk hma minit engemani a liem a; chu chun a hmasatak ang bawkin a chuop chu a suk sip a. Chun minit 2 a chawl a, a pathumna a thâwk nâwk a, chu hnung chun a thâwk dân a pangngai ta a.” Kutziek: “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 1890 kum thla 12-na ni 28.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.11853 kum nipui laia Stowe, Vermont-a Pi White-in inlârna a hmuh lai damlo enkawltuin a en fiah chu hmutu pakhat thu hi kan târ lang a nih. Hieng hin a ti:—

GSAM 207.2“Damlo enkawltu pakhat a um a, hi thil hung lang chhan hmu suok dingin a varna le a inchûkna ang zêlin ama chu a en fiah a. A mit meng kau taka hnai chun khâwnvar an kawl a; a mit tichu iengkhawm a che naw a. Chun a thisen zâmdawt phû dân le a thâwk dân chu a en fiah a, thâwkna a um naw a nih. A tâwpah chun, thilsiem um dân pangngai le thil hrietna dânhaiin hi thil hi hril fiah thei a ni naw ti a hriet chieng ta a.” Kutziek: “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3A hnuaia thuhriettirnahai hi 1854 kum thla 6-na ni 26-a Rochester, N.Y., Monroe kawtthlêr-a Upa James White inah inkhâwmna neia Pi White-in inlârna a hmuh lai an en fiah thu chungchâng a nih:—

GSAM 207.4“Chu laiin kum 17 ka ni a. A au lungthlâk, ‘R-o-p-u-i-n-a!’ a tihai kha tu khawm hin ka la hriet angin a nih. Chun inhnuoi tieng chun a hnung tieng a suk thla ta a; tla thla a ni naw a, zâwi taka insuk thla lem a nih, a ṭanpuitu kutin a dawm a. Damlo enkawltu pahni, tar pakhat le ṭhangthar pakhat, an hung lût a. Unaupa White chun Unaunu White chu nguntaka an en fiah a dit êm êm a, anni chun an en fiah ta a. Darthlalang an hung chawi a, a thu hril lai chun an pakhatin a bau hmaah a kawl a; nisienlakhawm rei lo têah chu an bânsan a, ‘A thâwk naw a nih,’ an ti a. Chun thu a hril lai a serhai chu nguntakin an en fiah a, thûk taka a thâwk inlanna engemani hmu ding an tum a, nisienlakhawm an hmu naw a nih. Hi an en fiahna hi an zo chun, inlârna la hmu zingin a hung ngîr a, Pathien Lekhabu chu sâng takin a khai a, thu hmun pakhata inthawk hmun dangah a kâia, dik takin a thu a hril suok a; a mithai ruok chu lekhabu en lovin chung tieng a en zing a nih.

GSAM 208.1“Hremna hnuhnûng sarihai chu a hmu a. Chun mi inthienghai ngamna chu a hmu a, a ngamna auhai chu tu khawm hin ka la hriet angin a nih. Hi thil indikhaiah hin duh thlanga thuhriettirna ka pêk a nih.” Kutziek: “Upa D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 1893 kum thla 2-na ni 8.”

GSAM 208Pi Drusilla Lamson

GSAM 208.2Chu damlo en fiahna bawk chungchângah Pi Drusilla Lamson-in thuhriettirna dang a pêk a. Ama chu Upa Lamson pa unau emaw nu unau emaw naupa thi ta nupui, hmei a nih a, Clifton Springs, N.Y.-a damna ina nuhmei enkawltuhai hotu a nih. 1854 kum thla 6-na ni 26-a inkhâwmna chungchâng a hrilin hieng hin a ti:—

GSAM 208.3“Chu en fiahna neia inkhâwmna kha ka hriet reng a; Unaupa White-in tam tak a lo hril, Unaunu White-in inlârna a hmuh lai a thâwk naw thu chu fiahna a nih. Nisienlakhawm chutaka dâktar um hming chu ka hriet suok thei naw.... A chang changa râwn dinga an ko hlak Dâktar Fleming kha a ni ngei ding a nih. Ama ruok chu tuhin a thi ta a. Hieng hi chu ka hril thei a nih: en fiahna chu an nei a, darthlalang chungah thâwk inlanna iengkhawm hmu thei a um naw a nih.” Kutziek: “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 1893 kum thla 3-na ni 9.”

GSAM 208.4A chunga hril hun laia um pakhat kuoma inthawk thuhriettirna dang a la um a:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“1854 kum thla 6-na ni 26-a Pi E. G. White-in inlârna a hmuh lai dâktarin a en fiah a, a thu a hril chungchângah David Lamson le Pi Drusilla Lamson thuhriettirna a chunga umhai hi ka tiem ta ti sukdet dingin hi thu hi ka ziek a nih. Chu inkhâwmnaah chun ka um a, en fiahna chu ka hmu a. Unaupa le Unaunu Lamson thu hril chu ka pawm a, en fiahtu chu Dâktar Fleming le damlo enkawltu ṭhangthar lem dang pakhat an ni ti ka hril bel ding a nih. An hril angin Pi White a hung ngîra Pathien Lekhabu thu a hril suok lai chun, Dâktar Fleming-in khâwnvar a la dit a. A hmûr kangtir lova a hnai thei chen chenah chu khâwnvar chu a kawl a, thâwk sien a thâwkna ding tluongah a kawl a nih. A meivar chu tlêmtê khawm a che naw a nih. Chun dâktar chun thu nghet takin, ‘Hi hin chu kumkhuo dingin a sukchieng ta a, a taksa sûngah thâwkna a um naw a nih,’ a ti ta a.” Kutziek: “David Seeley, Fayette, Iowa, 1897 kum thla 8-na ni 20.”

GSAM 209Pu le Pi A. F. Fowler

GSAM 209.1A hnuaia thu hrilhai hi 1857 kum thla 2-naa Hillsdale, Mich., Waldron inkhâwmna ina Pi White-in inlârna a hmuh lai en fiahna an nei chungchâng a nih. Hillsdale-a kum 50 damlo enkawl sin thaw ta Dâktar Lord chun fimkhur êm êmin a en fiah a. Chu chungchângah hin a hnuaia thuhriettirnahai hi ka târ lang a nih:—

GSAM 209.2“1857 kum thla 2-naa Hillsdale, Waldron inkhâwmna ina Unaunu E. G. White-in inlârna a hmuh lai chun kan um a. Dâktar Lord chun a en fiah a, ‘A lung a phû a, nisienlakhawm thâwkna a um naw a nih. Nunna a um a, nisienlakhawm chuop a che naw a; hi a um dân hi ka hril fiah thei naw a nih,’ a ti a.” Kutziek: “A. F. Fowler, Pi A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1891 kum thla 1-na ni 1.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Chu inlârna bawk chungchânga thu hril dang hi a hnuaiah hin pêk a nih:—

GSAM 209.4“Hillsdale, Waldron inkhâwmna ina Unaunu White-in a chunga hril inlârna a hmuh lai chun ka um a. A chunga thu hril bâkah, dâktar chun inlârna a hmuh laia Unaunu White um dân chu ‘a hrietna phâk bâk’ a nih, a ti ka hriet a. ‘Chu thilah chun mihriem phâk bâk thil a um a nih,’ a ti bawk a.” Kutziek: “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 1891 kum thla 1-na ni 19.”

GSAM 209Pu le Pi Carpenter

GSAM 209.5Chu thil bawk chungchânga thu hril pathumna hi a nih:—

GSAM 209.6“1857 kum thla 2-naa Hillsdale, Mich., Waldron inkhâwmna ina Pi E. G. White-in inlârna a hmuh lai kan um ti hi kan sukdet a nih. Chu anga a um lai chun Dâktar Lord-in a en fiah a, a chunga Unaupa le Unaunu Fowler-in an hril ang bawka chu thil chungchânga mipui hmaa a thu hril chu kan hriet a.” Kutziek: “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 1891 kum thla 8-na ni 30.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1A dawtah chun Buck’s Bridge, St. Lawrence biel, N.Y.-a Pi White-in inlârna a hmuh laia en fiahna an nei chungchâng chu ngaiven dingin ka sâwm a nih:—

GSAM 210.2“1857 kum thla 6-na ni 28 chun Unaunu Ellen G. White-in inlârna a hmuh lai a vawi hmasatak ka hmu a. Inlârnahai chu ka ring naw a; nisienlakhawm ka hril thei ding thil dang tamtak laia thil pakhatin a inlârnahai chu Pathien kuoma inthawk an ni ti mi ringtir ta a. A thâwk nge thâwk naw ti ka lung a chieng theina dingin, a âwmah ka kut ka nghat hmasa a; a thi ni sien a chuop a che naw ding ang bawk a nih ti ka hriet thei khawpa rei chu ka nghat a nih. Chun ka kutin a bau ka khûm a, ka kutpui le ka zungṭuoin a hnar kua ka pin a, thâwk suok le thâwk lût chu a dit khawm ni sien a tih thei nawna dingin ka siem a nih. Minit 10 vêl ka kutin chu ang chun ka kawl a, um dân pangngaia ni sien thâwk thei lova a thih thei khawp rei a nih. Hi en fiahna hin tlêmtê khawm a chungah iengkhawm a thlengtir naw a nih. Hi thilmak ropui hi ka hmuh hnung chun a inlârnahai Pathien kuoma inthawk an ni thu hi vawikhat khawm rinhlelna ka nei ta naw a nih.” Kutziek: “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 1891 kum thla 2-na ni 4.”

GSAM 210Thlarau Pawhtu Dâktar Pakhatin Inlârna A En Fiah

GSAM 210.31861 kum thla 1-na ni 12-a Parkville, St. Joseph biel, Mich.-a damlo enkawltu en fiahna dang ka hmuh chu ka hril ding a nih.

GSAM 210.4Isu hung nâwk ding ringtu inkhâwmna ina hung khâwm mipui tamtak kuoma Pi White-in fuihna thu a hril tâwp chun, Pathien malsâwmna chu a chungah nasa takin a um a, a ṭhutnaah a ṭhu lai chun inlârna a hmu ta a. Chutaka chun Dâktar Brown, taksa dam le hrât tak pakhat, thlarau pawhtu, a um a. Ama chun a inlârnahai chu thlarau pawhna le angkhat an nih a, ama umnaa inlârna hmu sien minit 1 sûngin a tâwptir thei a nih, a lo ti ta a. A dit po po chu hung hnaiin en fiah a, inlârna a hmuh laia a um dân chu an lung a chieng theina dingin sâwmna pêk a ni a. Dâktar chu a hung hnai a, nisienlakhawm a en fiahna chanve khawm a zo hma chun, a hmel chu mithi hmel angin a dâng ta a, thing hnah tlâl angin a khûr ta a. Upa White chun, “Dâktarin a um dân hi a hril thei ding am?” a ti a. “A thâwk naw a nih,” a ti a, rang takin kawtkhâr tieng a pan ta a. Kawtkhâra umhai, a uong thu hreuhai chun, “Kîr nâwk la, i hril ang khan ti rawh; chu nu chu inlârna hmuhnaa inthawkin i hruoi suok rawh,” an ti a. Lung buoi êm êmin kawtkhâr vawnna chu a vuon a, nisienlakhawm kawtkhâr hnai umhaiin, “Dâktar, ieng nge a nih?” tia an dawn hma chu kawtkhâr hawng an phal pêk naw a. Ama chun, “Pathien chauvin a hriet; hi ina inthawkin mi suoktir rawh,” a ti a; a suok ta a nih.

GSAM 211.1Thlarau pawhtu a nihna kawnga a chunga thununna nei thlarau chun, Pi White inlârna a hmuh laia thununtu thiltihtheina hmaah hahdamna a nei naw ti a chieng a nih. Sandamtu hun laia khawhri manhaiin, “A hun a tlung hmain mi hrem dingin hi takah i hung a nih am?” tia an dawn ang bawk a nih.13

GSAM 211.2Hi thiltlung hi zâwlnei Daniel thiltawng inzieka um le an inangna a lang a. Lalpa Thlarau zâra inlârna a hmuh ṭan chun, chutaka um Kaldai mihai—chu Thlarau hre lo pathien dang bietuhai—chu an hlau êm êm ta a, “inphûm dingin an tlân hmang ta a.”14

GSAM 211Harmon Nunghak Chu A Inlârnahai Hril Dinga Thupêk A Ni

GSAM 211.3A inlârna hmasatak hnung châwlkâr 1 vêlah, a pa ina inkhâwmna neia Harmon nunghak chun inlârna pahnina a hmu a; a kuoma suklanga umhai chu mi danghai hriettir dingin thupêk a ni a. Lalpa thupêk chu iengtin nge a tih thei ding ti a lung a buoi êm êm a. A hriselna a siet êm êm leiin taksa ngeiin natna a tuor a, en dân tinrêngah dam hun tawi tê chau nei ta angin a lang a nih. Kum 17 chau a ni a, tê le chak lo tê, mi tamtak laia um dân khawm hriet hlâk naw a ni a; a pianpuiin a zakzum a, ama chauva um a dit a, mi hriet lohai tawng chu a ta dingin thil rinum a nih. Hi phurrit hi a chunga inthawkin lak suoka, phur thei lem mi dang chungah nghat a ni theina dingin, ni tamtak le zân thûk chen nasa takin a ṭawngṭai a. Nisienlakhawm a tih ding sin ênga a um chu a danglam ngai naw a, vântirko thu, “I kuoma ka suklanghai chu mi danghai hriettir rawh,” ti chu a ri zing a nih.

GSAM 212.1Chu anga lung buoia a um lai chun Harmon nunghak chu a pa ina inkhâwmna dangah a tel a. Hi inkhâwmnaah hin mipuihai chu an inpumkhat a, a ta dingin nasa takin an ṭawngṭai a; ama khawm chu Lalpa kuomah a inhlân nâwk a, a ropuina dinga hmang dinga um chu a dit ta a. A ṭawngṭai lai chun a khûm inthimna mup chu a dar ta a. A hnunga a hril angin, mei bâwl ang êng ropui pakhat chu a tieng a hung a, a chungah a hung tla chun a hrâtna chu lak bo a ni a, Isu le vântirkohai hmaah a um angin a hriet a. “I kuoma ka suklanghai chu mi danghai hriettir rawh,” ti chu hril nâwk a ni a. Lalpan a entirhai chu va hril ngei a ngai a ni chun, inchoi sângnaa inthawk humhim a ni theina dingin nasa takin a ngên a nih, a ti a. Chun vântirko pakhatin a ṭawngṭaina chu dawn a ni ta thu le inchoi sângna hlauhawmnaah a um chun natnain a tlâk ding thu a hril a. Vântirko chun a kuomah, “Thucha hi ringum takin i hril a, a tâwp chen i tuor a ni chun, nunna thing rah fâk i tih a, nunna tui vadunga inthawk dâwn i tih,” a ti a.

GSAM 212Harmon Nunghak Poland, Maine-a A Fe Thu

GSAM 212.2Harmon nunghak chu Poland, Maine-a fea a inlârna hril ding a nih ti entir a ni ta a. Hi inlârna pathumna hnung ni chun, tuin khawm an beisei lo laiin, a unau pasal chu a pa in kawtkhâr hmaah lirthei a hung khal a, Poland-a a hruoi ding thu a hril a. Chutaka a um lai chun inkhâwmna a nei a, inlârna chu a hril a. Hazen Foss,15 chu beidawngnaah a um leiin, inkhâwmnaah tel dingin fui thei a ni naw a; nisienlakhawm pâwn tieng kawtkhâr hnai a beng a daahin a inlârna a hril chu a ngaithlâk a, “A inlârna a hril chu ka kuoma entira um kha le mi pahniin thil angkhat an hril thei chen chenah a inang a nih,” a ti a. A tûk zîng chun beisei lovin Harmon nunghak chu a tawng a, “phurrit phurnaah le Lalpan a pêk ding inhriettirna thuhai hrilnaah ringum takin um rawh, chuong chun Pathienin a hnawt che naw ding a nih,” a ti a. Mi dang kuomah chun, “Chu nu chu Lalpan hi phurrit a nghatna mi chu a nih,” a ti a. Ama chun a hriet ngei ngei ding a nih, a chunga inthawka phurrit chu “lak bo” a ni ta ti an hrilna inlârnaah chun chu mi chu a lo hmu ta si a.

GSAM 213.1Chu huna inthawk chun Harmon nunghak sin chu New England ram bielhai sûnga hmun pakhata inthawk hmun dangah fea a kuoma entira umhai hril chu a nih ta a. A chang chang chun inlârnaah a fena ding hmun entir a ni a, a tawng ding harsatnahai khawm hril a ni bawk a. A thuchahai chu a bîkin Krista thlarau lama a hungna inchûktîrna tienga kal hai ta dinga zilhna an nih a, mi po po chu an thiltawng liemtaah nghet taka an din zing theina dingin a fui a nih.

GSAM 213.2Ama thiltawng chungchâng chu hieng hin a hril a: “Mi threnkhat chun sin thaw chu an bânsan vong a, hi thu chungchânga an ngai dân pawm duh lo popo chu an inpâwlnaah an pawm ta naw a.... Pathienin hi thil diklohai hi inlârnaah ka kuomah a suklang a, a nauhai suol thawhai kuoma chu an thil diklohai hril dingin mi tirh a; nisienlakhawm an laia tamtak chun Thucha chu an hnâwl vong a, khawvêl ang dinga insiem niin mi hêk a. A lei dangah, hming chauva Isu hung nâwk ding ringtuhai chun sakhaw kawnga lungphûr liemnaah mi hêk a, ka su bo tum taka chu sakhaw kawnga lungphûr liemna thuoitu niin dik lo takin mi hril an nih a, mi threnkhat chun khawhlona rilru puin an ti a nih.”16 Hi thu chungchâng hi bung hung dawtah chieng lem takin ei la hriet ding a nih.

Notes

  1. Deuteronomy 4:34, 35. ↩
  2. Psalm 106:21, 22. ↩
  3. Ephesians 4:8-15. ↩
  4. Mark 16:17, 18. ↩
  5. 1 Corinthians 1:4-8. ↩
  6. Revelation 12:17. ↩
  7. Revelation 19:10. ↩
  8. 1 Thessalonians 5:5, 19-21. ↩
  9. Thlarau thilpêk Bible inhriettirna kumkhaw awmna chungchanga thu zawng zawng hriat duh chuan Chanchin Ṭha Kohhranah Hrillâwkna Thilpêk tih, phêk 120 lehkhabu tê chu kan lekhabu insuona in rêng rêngah lei theih a ni. ↩
  10. Hazen Foss hnêna tihmu angin. Bung 11 en rawh. ↩
  11. Ziakna Hmasa, pp. 14, 15. ↩
  12. Daniel 10:8, 17-19. ↩
  13. Matthai 8:29. ↩
  14. Daniel 10:7. ↩
  15. Bung 11 en rawh, ↩
  16. A Tîra Lekhaziekhai, phêk 22. ↩

Note

Back