Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
17 / 31

Bung 14 — Kawtkhâr Khârsa

John Norton Loughborough

GSAM 214.1“Inchaw dinga an fe lai chun, mo neitu a hung a; inring saa umhai chu ama leh inneinaa an lût a, kawtkhâr chu khârin a um ta a.”1

GSAM 214.2Hi tekhithua Mo Neitu hungna an târlang hi Krista khawvêla a hungna a ni naw a, inneinaa a hungna a nih. Inneina chu Lalpa hung hmaa thil hung um ding a nih. Lukan a ziek Chanchin Ṭhaa chun hieng hin a hril: “In kâwnghai chu khit unla, in khâwnvarhai chu vâr zing raw se; nangni khawm in Lalpa inneinaa inthawka a hung kîr nâwk ding nghâktu mihai angin um ro; a hung a, kawtkhâr a kik pha chun a ta dinga in hawng nghâl theina dingin.”2

GSAM 214Ram dawngna chu inneina tia ko a nih

GSAM 214.3Mo Neitu inneinaa a hungna chu Daniel 7:13, 14-a târlang a nih; chutaka chun Krista chu a ram dawng dingin Pa kuoma a hung a. Hmân lai chun lal pakhat a lalṭhutphâ le a ram dawng dinga a lal khawpuia a hungna chu inneina an ti hlak a. Hi thil—lal khawpui chu mo anga dawngna—hi inneina tak ang ropuina le incheina leh lawm a ni hlak a. Chuleichun, Kristan vâna Pa kuoma inthawka a ram a dawng pha chun a mo—Jerusalem Thar—leh a innei ta a nih an ti (Thupuong 21:9); hi hi tekhithua chun “inneina” tia ko a nih.

GSAM 214.4Ni 2300 tâwp hnunga, 1844 kum, thla 10 ni 22 khan, Isu hung nâwk ding ringtu mihai chun an thil tuorhai chu khawchhak ram inneina dân leh an tekhi a, “Krista inneinaa a lût ta a nih,” an ti a. Ni 2300 tâwp phâa thil hung um ding dân chungchânga êng chientak an dawng deu deu lai chun, an ringnain Krista chu a sin bulṭan taah a zui a; chuleichun, ringnain anni chu “ama leh inneinaa an lût a.”

GSAM 215“Hung kîr nâwk ka tih”

GSAM 215.11845 kuma Nula Harmon kuoma pêk inlârnaa, Krista chu vâna Hmun inthieng pindan pakhatnaa inthawka pahninaa a fe chu, hieng thu hin ei hmu: “‘Hi takah lo nghâk ro; ram dawng dingin ka Pa kuoma ka fe ding a nih; in silfênhai chu bawlhhlawh kai lovin vawng unla, reiloteah inneinaa inthawkin hung kîr nâwk ka ta, ka kuomah lâwm ka ti cheu.’ Chun, tawlailîr chûm ang, a kehai mei alh ang, vântirkohaiin an hual chu Isu umnaa a hung a. Tawlailîra chun a chuong a, Pa ṭhutna, a inthieng bel hmunah chawiin a um ta a.”3

GSAM 215Kawtkhâr khâr hnunga lunginsietna

GSAM 215.2Hi tekhithua Kawtkhâr khârsa hin Mihriem Naupa vân chûmhaia a hung taktak hmaa thil um ding a kawk ni a lang; kawtkhâr khâr hnunga chun nunghâk inthieng danghai chu an hung a, an kik a, a hung ni le a hun an hriet naw leiin “invêng” dingin hril an ni a. Chun, hi kawtkhâr hi nunghâk inthieng varhai Mo Neitu leh inneinaa an lût hnunga khâr a nih.

GSAM 215.3Nunghâk inthienghai tekhithua ṭawngkam hmang dânah hin, inneinaa an lût hnunga khawm nunghâk inthieng “invêt”hai ta dingin Mo Neitu tuok dinga pawm tlâk inbuotsai theina hun a la um a nih tiin a lang. Anni chu “invêng” dingin thu pêk an nih. Invênna le nghâkna chu Lalpa tuok dinga inbuotsai taknaa telhai an nih. Chuleichun, hi tekhithua kawtkhâr a khâr pha hin lunginsietna chu lâk kîr a ni naw ni a lang.

GSAM 215Luka 13:25-28-a kawtkhâr chu a ni nawh

GSAM 215.4Hmân lai khan hi tekhithua kawtkhâr an hril chu Luka 13:25-28-a kawtkhâr leh thuhmun anga ngaiin suolna a um ta a. Chuta chu hieng hin a ziek: “In neitu a tho a, kawtkhâr a khâr ta hnunga nangni puoa ding a, kawtkhâr kik a, ‘Lalpa, Lalpa, kan ta dingin hawng rawh,’ in hung ti chun, aman in kuomah, ‘Khawi a inthawka mi in ni am, ka hriet naw cheu,’ tiin dawn a tih.... Thil suol thawtuhai, in rêngin ka kuoma inthawkin fe hmang ro. Abraham le Isaak le Jakob le zâwlneihai po po Pathien rama in hmu a, nangni ruok hnawt suoka in um pha chun, chuta chu ṭap le ha rawt um a tih.” A chunga ṭawngkamah hin hi kawtkhâr a khâr pha chun puoa khâr hai chu an tâwpna bi tuk a ni ta ti a chiang hle. Pathien ram chu a hung tlung ta a nih; sandama umhai chu rama chun hmu an ti si a. Amiruokchu, nunghâk inthienghai tekhithua chun Lalpa chu a rama a la hung naw a, a ram dawng dingin a Pa kuoma a fe ta a nih.

GSAM 216Entirna rawngbâwlnaa kawtkhâr khârsa

GSAM 216.1Ni 2300 hun tâwp hnunga—1844 kum, thla 10 ni 22—Krista a sin thawah ringnaa zuituhai chun entirna rawngbâwlnaa suol intlanna ni a hung tlung phâa thiempu laltakin puo tieng pindan kawtkhâr a khâr a, hmun inthieng bela lûtna kawtkhâr a hawng chu an hmu a. Chutaka chun Hmun inthienga puong suolhai thai hmangna sin a thaw ding a nih; chuong ang bawk chun ei thiempu laltak Kristan vâna biek in puo tieng pindan kawtkhâr a khâr a, “a thuthlung bâwm” hmu a nina pindan kawtkhâr chu a hawng ta a nih.4

GSAM 216Tuhai am insuksuol?

GSAM 216.2Chu hun chun Isu hung nâwk ding ringtuhai laiah Krista Hmun inthienga a rawngbâwlna chungchâng êng chiang la dawnglohai an um a; Vântirko pathumna thucha lamah an lungril la ṭhuoi a ni naw a. Hienghai chun Hmun inthieng puo tieng kawtkhâr hi Luka 13:25-28-a Kawtkhâr khârsa leh thuhmun anga ngaiin an insuksuol a. Nisienlakhawm, anni chu Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai an ni nawh. Anni chu tuhai am an nih, chu thurin chu iengtin am a inṭan, ieng thil um dânin am chuong anga ngaituo dingin a ṭhuoi hai, ti chu târlang tum kan tih.

GSAM 217.1Isu hung nâwkna Thucha puongnaa, hming chau kohranhaia inthawka inṭhen suok mihai le an ṭhena kohranhaia mihai chu Thupuonga kohran sari laia pangana le parukna kuoma Inhriettirna thua chun hril an nih. Kohran pangana, Sardis, kuoma thuzil chu hieng hin a ziek: “Chuleiin, i dawnna dân le i hrietna dân kha hriet zing la, vawng det la, sim rawh. Chuleiin, i invên naw chun inru angin i chungah hung ka ta, i chunga ka hung ding hun chu hriet naw ti nih.”5 Hi ṭawngkamah hin chuong anga hril mihai chun Lalpa hungna thu puong chu an hriet ta a nih ti a chiang. Chu chu an pawm tiin an inpuong a, amiruokchu tunah chun bânsan an tum ta a nih.

GSAM 217Philadelphia kohran

GSAM 217.2A dawtah chun Philadelphia kohran, Chanchin Ṭha kohran um dân parukna, chu hril a nih. Hi kohran hin Thupuong 14-a Vântirko pakhatna thucha le Vântirko pahnina thucha puongnaa hruoi suok mihai a entir. Hi kohran kuomah hin Lalpan, “Ngai rawh, rangtakin ka hung ding a nih; tukhawmin i lallukhum an lâkpêk nawna dingin i nei chu vawng det rawh.” a tih.6 Hieng ṭawngkamhaia khawm hi mihai hi hril an la nih: “Mi inthieng, mi tak, David chabi neitu, a hawng chun tukhawmin khâr thei naw, a khâr chun tukhawmin hawng thei naw chun hieng hin a tih: I sin thawhai ka hriet; ngai rawh, i hmaah kawtkhâr inhawng ka sie ta a, tukhawmin khâr thei nawh; tha tlêm i nei a, ka thu i vawng ta a, ka hming khawm i phat ta naw leiin.”7

GSAM 217Hi tekhithua Kawtkhâr khârsa chu ieng am a nih?

GSAM 217.3Tuia kan lâksuok Pathien Lekhathu sunga kawtkhâr inhawng le khârsa hin ieng am a kawk? Hi indawnna dawnna ṭha chu a dawt hrilfienaah hin hmu thei a ni kan ring: Isu hung nâwk ding ringtuhai laia ṭhenkhat chun êng thar an dawng a, Sandamtu chu vâna Hmun inthieng pindan pakhatnaa inthawka pahninaa rawngbâwl dingin a insawn ta a nih ti an inchûktir a. Ngai nuomhai kuomah kawtkhâr inhawng le khârsa chungchâng chu indiktakin an târlang lai chun, pâwl dangin hi thutak hi an do a; kawtkhâr inhawng chu a khâr ta a, khârsa chu a inhawng a nih ti thurin chu ringtir det an tum a. Chuong anga an thaw chun, hi khawvêla Lalpa suokhai kawng chu an dâl a, annawleh an sin chu an dang a nih. Vâna Hmun inthieng kawtkhârhai chu Krista thilthawtheinaa hawng le khâr an nih—“A hawng chun tukhawmin khâr thei nawh.” Philadelphia kohran kuoma thu hrila chun, dettaka chelh a, a thu vawng a, a hming phat naw mihai chun tukhawmin khâr thei naw kawtkhâr inhawngtirna hneina an chang a. Hi hin mihai kuoma lût theina kawtkhâr a kawk ngei a nih; chu kawtkhâr chu mihaiin hlawtlingtakin an khâr ta ni a lang (ei la hmu ding angin). Nisienlakhawm, an ngîr detna a hrietpui entirna dingin Lalpan mi ringumhai hmaah tukhawmin khâr thei naw “kawtkhâr inhawng” a sie pêk a nih.

GSAM 218Thu hrilna kawtkhâr

GSAM 218.1Pathien Lekhabu sunga hin hieng umzie nei kawtkhâr hmangna entirna tamtak a um a. Paula chun Korinth mihai kuoma lekha a ziek chun, “Ka ta dingin kawtkhâr ropui le sin thaw hlawtling theina chu hawngin a um a, dotuhai khawm an tam a nih.” a tih.8 Korinth mihai kuoma a lekha ziek pahninaa khawm, “Krista Chanchin Ṭha hril dingin Troas khuaah ka hung a, Lalpain ka ta dingin kawtkhâr a hawng pêk a, nisienlakhawm ka unaupa Tita ka hmu naw leiin ka thlarauah chawlna ka nei nawh.” a tih.9 Kolossa mihai khawm hieng hin a ngên a: “Ṭawngtai zing unla, lâwmthu hril pumin chutaka chun invêng ro; keini ta ding khawm ṭawngtai bawk unla, Pathienin thu hrilna kawtkhâr a mi hawng pêk theina dingin, Krista thurûk chu kan hril theina dingin; chu thu leia chu phuorin ka um bawk a nih.”10

GSAM 218.2Hi Pathien Lekhathuhaia inthawkin thutak puong theina hun remchânghai chu kawtkhâr inhawnghai tia ko an nih ti a lang a. Philadelphia kohran kuoma thu hrilah chun hi mihai hi ko suoka an um hun lai chun an thu hrilna kawtkhâr chu khârpêk dingin mihaiin nasatakin hma an la a nih ti a lang. Philadelphia kohran chu a “thu” le a “hming” dettaka chelh puma fiahna a pal lai chun, an kuoma Lalpa thu chu an hmaa tukhawmin khâr thei naw kawtkhâr inhawng a sie pêk ding a nih ti hi a nih.

GSAM 2191844 kum, thla 10 ni 22 hnunga um dân

GSAM 219.1Hrillâwkna ṭawngkamhaia hril angin hi thu hi ei hmaa ei nei ta leiin, thilhai a hung um pei dân chu hnung tieng thlîr nâwkin en ei tiu. Târlang a ni ta angin, 1844 kum, thla 4 chen chun Isu hung nâwkna Thucha puong dingin kohranhai an inhawng a; sin thawtu an mamaw thu an kona chu a hring lai thuhriltuhaiin an pêk thei nêkin a tam lem a. 1844 kum ṭhâl hun Beidawngna hnunga chun, chu thurin chu lungril taka pawm naw mihai chu do lamah an insawn ta a. 1844 kum nipui hunah Thupuong 14-a Vântirko pahnina thucha le “Zânril khêkri” (Matthai 25) puong a ni lai chun, Lalpa hungna a hnai ta ti ringna huoitaka la puong ngam mihai chunga tihduhdahna nâ tak a hung um a. Hi dotuhai hin hi thu hi ngâwi dingin kawng hrang hrang an zawng a; “a rorêlna hun chu a hung tlung ta a nih,” tia la puongtuhai sin chu an thaw theina ang taphawtin dâl an tum a. Hi dona chungchâng hin William Miller chun, “A um dân tûr leh inhmeh naw bel le hrilfie thei naw bel a nih,” a tih. Ni 2300 tâwp kuoma hi dona hi a hrât em leiin Geo. Storrs chun, “Hi khêkri hin a va thleng thei ang chau naw chu hming chau kohranhai le mi suolhai po po leh kan sin a zo ta a nih,” a tih.

GSAM 219.2Chu hun a tâwp hnunga, mi suolhai dona le deusawna chu a lêta hni le a lêta thum chenin a pung lai chun, William Millerin an um dân chu hieng hin a hril a: “Mi suolhai vâwkna pêkna le a puo ang chau kohran sukhar tumna sin chu kan zo ta a nih. Pathienin a enkawlnaa kawtkhâr chu a khâr ta a nih.”11

GSAM 219Mi suolhai lungril hrâtna a dar zâu dân

GSAM 219.3Deusawtu khawvêlin hieng anga a thaw hin mi suolhai chu Isu hung nâwkna thurin do dingin a sukhrât chau a ni nawh; hming chau kohranhaia mihai hriettirna thu khawm hi hi a nih: “Inletna tak a um dân chu ‘a tlêm a, a inhlat hle’ ti ei ngaituo a, mi suolhai zahlozie le lungril hrâtzie chu a hmaa um ngai naw dektak a ni chu ei hriet chun, ei ṭawng suok tum hrim lovin, ‘Pathienin lunginsiet a theinghil ta am? Annawleh lunginsietna kawtkhâr chu a khâr ta am?’ ei ti dektak a nih.”12

GSAM 220.1Hrillâwkna hun tâwp hnunga um dân chu sin thawtu dang kuoma inthawka khawm hieng hin ei tiem a: “Chu hun chun ringlohai kuoma lût theina chu a thei lo dektak a nih; 1844 kuma Beidawngna chun mi tamtak lungril a sukbuoi em em a, chu thu chungchâng hrilfiena iengkhawm ngai an nuom naw a.”13

GSAM 220Ringlohai kuoma lût theina kawtkhârhai po po khâr a nih

GSAM 220.2Chuong ang um dân chun, chu hun sûng chun, Krista a hung rang ding ringna le beiseina dettaka la chelhtuhai chau naw chu mi dang tukhawm kuoma lût theina kawtkhâr a khâr ta ni a lang. Thu hrilna kawtkhâr chu famkima khâr angin a lang a, Isu hung nâwk ding ringtu mihai chun tekhithua Kawtkhâr khârsa chu an thil tuor leh a inhmeh ti an hmu a. Chuleichun, mi suolhai ta dingin lunginsietna a um ta nawh tia an ngaituo tâwpna a hung um dân chu hriet a awl hle; annawleh, mi ṭhenkhatin an hril dânin, “lunginsietna kawtkhâr chu a khâr ta a nih,” an ti a. Hi tekhithua Kawtkhâr khârsa le Luka 13-a Kawtkhâr khârsa chu thuhmun nia an ngai chun, chuong anga an ngaituo a awl zuol hle. Mihai chun ngai hrim an nuom naw a, an lungril an sukhrât chun, iengtin am inlet thei an tih?

GSAM 220Kawtkhâr khârsa thurin suol chu tuin am inchûktir hmasa?

GSAM 220.3Tunah chun hieng indawnna hi a hung um: “Mi suolhai ta dingin lunginsietna a um nawh” ti thurin chu tuin am inchûktir bulṭan? Tuhaiin am an ring? Tuhaiin am an hnâwl? Indawnna hmasatak dawnna dingin, 1845 kum ṭhâl hunah J. V. Himesin Maine ram a va kan thu hriettirna chu ngai ei tiu. Aman hieng hin a tih:—

GSAM 220.4“Unaupa Joseph Turner le mi danghai chun Châwlni ropuiah ei um ta a nih—kum sâng ruk a tâwp ta a nih—tiin an ngîr det a; chuleichun, Isu hung nâwk ding ringtu tukhawmin kut sin iengkhawm thaw ta ding an ni nawh an ti a. An ngaituonaah chun, an thaw chun an tâwpna sietna a hung thlen ngei ding a nih.

GSAM 220.5“Khawvêl kut sin thaw lova thlâwn taka nghâknaah an um lai chun, Unaupa Turner lungrilah êng thar a hung vâr ta a nih tiin an ngai a; chu chu, Mo Neitu chu A HUNG TA a nih—liem ta Juda kum thla sarina ni sâwmnaah a hung ta a nih—chu hunah inneina chu a um ta a nih—nunghâk inthienghai po po chu a umzie kawng ieng emawah ama leh inneinaa an lût ta a, kawtkhâr chu khâr a ni ta a nih!—hienghai laia tukhawm bo thei naw ta a, puoah umhai laia tukhawm sandam thei naw ta a nih. Chuong ang chun hi khawvêl ropui thlarau tieng thilhai po po chu zo a ni ta a nih.”14

GSAM 221Ngaituona suol chu tuin am hrâttakin do?

GSAM 221.1Upa Turner chun Paris, Maine-ah “lunginsietna a um ta nawh” ti a thurin chu a inchûktir bulṭan a; hun reilo tê sûng chun chu ram bielah zuitu a nei tam deu a. Isu hung nâwk ding ringtuhai laia mi ni naw, ringtu nia inpuonghai amanih, inpuong naw hai amanih, an kuoma lût theina kawtkhâr chu famkima khâr angin a um leiin, mi tamtak chu hieng thu chungchânga Turner ngai dân tieng chu an fe ta mei a nih.

GSAM 221.2Isu hung nâwk ding ringtuhai ti thu hi hriet suol a ni nawna dingin, hi mihai hi tun hnunga chun Châwlkâr ni hmasatak zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai tiin ko kan tih. Hi pâwl laia mi tamtakin Pu Turner ngai dân chu an pawm a nih. Anni chun Châwlni thutak chu an la hmu naw a, an la hriet bawk naw a; Vântirko pathumna thucha khawm an la hriet nawh. Hi mihai chungchâng hi Pi Whitein a lekhabu insuo pakhat sunga hieng hin a hril a nih:—

GSAM 221.3“1844 kuma an beisei hun a liem hnunga chun, Isu hung nâwk ding ringtuhai chun Sandamtu hungna chu a hnai takzet a nih ti an la ring a. Anni chun hun pawimaw takah an hung tlung ta a nih ti an ngai a, Pathien hmaa mihriem ta dinga dîlpêktu anga Krista sin thaw chu a tâwp ta a nih an ti a. Rorêlna a hnai ta ti vâwkna an puong ta hnunga chun, khawvêl ta dinga an sin chu a zo ta a nih tiin an inngai a; mi suolhai sandamna ta dinga an lungril phurrik chu an nei ta naw a. Pathien ngaihsak naw mihai deusawna huoi le Pathien sawisietna chu, a lunginsietna hnâwltuhai kuoma inthawka Pathien Thlarau a lâk kîr ta a nih ti entirna dang angin an hmu a. Hienghai po po hin inletna dinga hun pêk a tâwp ta a nih ti an ringna chu a sukdet a; annawleh, an hril dânin, ‘lunginsietna kawtkhâr chu khâr a ni ta a nih,’ an ti a. Hril a ni ta angin, Isu hung nâwk ding ringtuhai chu hun reilo tê sûng chun lunginsietna kawtkhâr khâr a ni ta ti ringnaah an inpumkhat a nih.”15

GSAM 222.1Hi thu lâksuokah hin Pi Whitein Châwlkâr ni hmasatak zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai ngîrna chu a hril a nih. Aman a ring ve a nih ti a kawk tê po a um nawh. A chunga târlang angin, hi thurin hi Paris, Maine-ah Joseph Turner inchûktir hmasa a nih. Pi White (chu hun laia Nula Harmon) chun 1845 kum ṭhâl hun inṭan lamah khua hming hril taah khan Joseph Turner chu a hmu a. “Isu hung nâwk ding ringtuhai ta dingin kut sin a um ta naw a, mi suolhai ta dingin lunginsietna a um ta nawh,” ti a thurin a puong chu a hriet a, “thurin suol i inchûktir a nih; mi suolhai le hrietthiem puma thutak hnâwl naw mihai ta dingin lunginsietna a la um a nih,” tiin fieltakin a hril a.

GSAM 222“Lunginsietna a um nawh” ti ngaituona dona

GSAM 222.21844 le 1845 kuma Paris, Maine-a khawsa, chuta mihai thaw dân le mi suolhai ta dinga lunginsietna a um ta nawh tia inchûktirtu Joseph Turner thaw dân hre chientak J. N. Andrews chun, chu hun lai hi thu chungchânga Nula Harmon ngîrna chu hieng hin a hril: “Inlârnahaiin hi ngai dân hi pawm dingin an ṭhuoi hai a ni naw a; chu ngai dân chu la chelhtuhai ruok chu a sukdik pêk a nih.”16

GSAM 222.3Nula Harmon chun 1845 kum nipui hunah Paris, Maine chu vawi hnina a va kan a. Hi a va kanna chungchâng hin chu hun lai Paris-a khawsa Pi Truesdail thu chu lâksuok ka tih. Aman hieng hin a tih:—

GSAM 222.4“1845 kum nipui hunah Nula Harmon Paris, Maine-a a va kan lai chun, ka ruolnu dittak pakhat chungchâng chu chipchiertakin a kuomah ka hril a. A pa chun kan inkhâwmnahai a tel a khap leiin, aman êng chu a hnâwl a ni naw a nih. Aman innui pumin, ‘Chuong ang mihai ta dingin sandamna a um nawh ti Pathienin a mi entir ngai nawh. Thutak êng chu an kuoma entir a ni a, hriet puma hnâwltuhai chau chu an nih,’ tiin a mi dawn a.”17

GSAM 222.51846 kuma Nula Harmon Paris vawi thumna a va kan chungchâng khawm hieng hin a hril a:—

GSAM 222Ngaituona suol zilna dang

GSAM 222.6“Hril târlang tlâk hun dang chu 1846 kuma Paris, Maine-a inlârna pêk kha a nih. Lungril dik mihai chun an thaw ding po po an thawna kawngah Setanan a dang thei naw chun, an thaw ding nêk liema ṭhuoi dingin a thiemna a hmang ding a nih ti Nula Harmon chu entir a nih. Unaunu ṭha pakhat chun an sandamna dinga vâna inthawka thawn Thucha chu an hnâwl ta leiin Pathienin a hnâwl ta hai a nih ti kohranhai a hril a. Unaunu Harmon chu chu nu Thuchaah chun thutak a um nawh tiin entir a ni a, kohranhaia chun thutak la pawm ding mihai tamtak an um leiin. Vântirko ṭhahai chun chu kohranhaia thlarauhai ta dingin sin an la thaw ding a ni a; chuong anga an thaw pha chun anni [vântirkohai] chun hi unaunu hi a Thucha leh [“lunginsietna a um nawh” ti a Thucha chu a kawk] kawtkhâr puoah hnutchhiah an tih.”18

GSAM 223Inkalhna a um nawh

GSAM 223.1Pi Whitein hma khan “mi suolhai ta dingin lunginsietna a um ta nawh” ti ngaituona a inchûktir a, tunah chun a inkalh lam a inchûktir ta a nih ti sukchiang tumtuhai an ṭhahnemngai hle leiin, 1845 kuma inthawka a sin hriettuhai hriettirna thuhai chu târlang ka tih, mi suolhai inletna dinga a sin thaw chungchâng chu. A dawt hi New York ram, Madison biel, Brookfield khua mi Ira Abbey thu hril chu a nih:—

GSAM 223.2“Kum 1846 le 1850 inkârah Unaupa White le Unaunu White chu kan inah an hung a, naupanghai le thutak la hnâwl naw mihai ta dingin an ṭhahnemngai hle a. Inlet la ni naw thlarauhai ta dingin sin an thaw a; ringnaa inhnungtawlhai le thutak hnâwl naw mihai ta dingin beiseina a um nawh ti Unaunu Whitein a hril ka hriet suok ngai nawh.”19

GSAM 223Châwlkâr ni hmasatak zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai Inhriettirna Thu

GSAM 223.3New England-a Châwlkâr ni hmasatak zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai-in Kawtkhâr khârsa thutawp nasa tak chungchânga an hriat zat chu hêng lehkha thu-in a hriattir ang:—

GSAM 223.4“August ni 5 ata 9 thleng, 1891 khân Brookston khuaa, mi 30,000 vêl awmnaah Upa Miles Grant nên inhnialna ka nei. Inhnialna chu puon in lian takah neih niin, khuaa khawpui rorelna hotu lo ni tawh Pu John Barbour-in a kaihruai. Khua chu Boston ata miles 20 vêl a ni. Inhnialna chu Châwlni thu a ni, mahse Pu Grant chuan Pi White-in hnaah a tawnhriat thu chu inhnialnaah rawn luhpui a tum. Ani chuan ‘1844-ah khân hunbi khâr tawh niin, sual tuhai tân khawngaihna dang a awm tawh lo’ tih Pi White hnênah hriattîr niin a puh.”

GSAM 224.1“A chhângin, Châwlkâr ni hmasatak zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai-in, anni leh keini kan inthen hma khân an tam zawk chuan chutiang ngaihdan chu an pawm a ni, tih ka hrilh. Pi White chuan chutiang ngaihdan chu a pawm miah lova, a hmasa berah a hmu chu chu ‘dik lo’ tih leh sual tuhai tân khawngaihna a la awm tih a ni. ‘Hei hi a dik a, Upa Grant hian a hriat ve,’ tiin ka sawi. Ka sawi lai chuan, ka hma lama Châwlkâr ni hmasatak zâwmtu mi tam tak (puon in lian tak luah khat mipui zîngah anho chu an tam viau) chuan thu chu an pawmzia chu an lu an meng nasa hle. Upa Grant chuan inhnialna zawh thlengin chu thu chu a sawi nawn tawh lo. “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., Dec. 6, 1895” tiin a hming a ziak.”

GSAM 224Pi White-in Sual Tuhai Chhandamna A Zawng Reng

GSAM 224.3Pi White chuan 1844 ata tun thleng sual tuhai piantharna tûrin hna a thawk reng tih hi thil thlengte hian an nemnghet: Rocky Hill, Conn.-a Albert Belden inah April ni 20, 1848 khân an inkhâwm. Chu inkhâwmnaah khân khawvêla mi thenkhat tân hna thawk a ni. Upa White leh a nupui chuan chutiang thlarau tân chuan ngaihsakna nasa tak an lantîr. He thu chungchângah hi mi zinga Upa White kutah tui baptisma dawngtu pakhat hriatpuina kan pe ang. John Y. Wilcox chuan Kensington, Conn. ata Feb. 22, 1891-ah heti hi a ziak:—

GSAM 224.4“Unaupa A. Belden in, Rocky Hill, Conn.-a pindan la zo loh inkhâwmna neih lai khân thutakah hruai ka ni. Tuhun thutak êng ka dawn chu Unaupa leh Unaunu White-te thawhna hnuaiah a ni. A rei loh hnuah Unaupa White-in tui baptisma min chantîr. Anni hnêna ka dawnpui leh thazawhna avâng lo chuan Lalpa-in min pawm tih ngaihtuah ngam emaw, hria emaw ka ni ang tih ka ring lo. Keimah chungah an ngaihsak em em a, min tanpui tûrin an thawk.”

GSAM 225.1Upa White chuan chu inkhâwmna chu Stockbridge Howland, Topsham, Maine-a mi hnêna lehkhathawnah heti hian a sawi: “Unaupa Bates chuan thupêkhai chu êng chiang takin a lantîr a, an pawimawhna chu inhriettirna thu thiltithei takin an thinlungah a thleng. Thu chuan thutakah awm tawhte a dinnghet a, la ruat fel lohte chu a harhthar.”

GSAM 225Oswego-a Sual Tuhai Tân Hna

GSAM 225.21849-ah Upa James White leh a nupui chuan Oswego, N.Y.-ah hna an thawk. Chu inkhâwmnaah chuan Hiram Patch leh Nu Benson, innei tûra inruot tawhte, Pathien leh Tuhun thutakah pianthar an ni.

GSAM 225.3March, 1850-ah Oswego-ah inkhâwmna chu an neih leh a. April-a Tuhun Thutak tichhuahah Upa White chuan chu inkhâwmna chungchâng heti hian a sawi:

GSAM 225.3“He khuaa la um sunhai fate zîngah hna ngaihsakawm tak a kal mek. Châwlni pahnih chhûng kan inkhâwmnaah an chhandamna chu thupui ber a ni a, Pathienin mak takin min malsâwm. Thutak chuan keimahni leh kan fate pawhin rah tha a chhuahpui. Châwlkâr ni hmasatak hnua zanah an tân bik inkhâwmna kan nei a, kan zîngah Lalpa Thlarau chu a luang nasa. Faten Lalpa hmaah an va kun vek a, thupêkhai zawm hi, a bîkin thupêk pangana hi, leh Isu Krista kaltlangin chhandamna zawn hi a pawimawhzia an hre ta. Hei hi ka hmuh inkhâwmna zînga ngaihsakawm ber pakhat a ni.”

GSAM 225.4November, 1849-a Tuhun Thutak-ah Upa White chuan pianthar leh tui baptisma chang mi tam tak thu a tichhuak. 1850-a chu lehkhabu chhuah hnuhnung berah Waitsfield, Vt.-a inkhâwmna leh khawvêl ata pianthar thar Heman Churchill tel thu a awm. Thuziakah “unaupa” tih a ni. Sual tuhai tân khawngaihna dang awm lo ta se, chu chu engtin nge a ni theih ang?

GSAM 226Hriatpuitu Sawmhnih leh Pakhat Hriatpuina

GSAM 226.1He thuah hi, 1888 khân mi sawmhnih leh pakhat-in hming an ziah hriatpuina kan pe. An zînga mi tinte 1844-a Isu hung nâwkna hmalâknaah an tel a, Vântirko pathumna thucha hmasawn dân an hria. An zawng zawng chu 1851 hma khân thuchaa an awm tawh a, an tam zawk chuan thucha a lo pian tirh ata Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai nên an inzawm tawh:—

GSAM 226.2“Keini hming ziahte hian hun kal ataka 1844-a Isu hung nâwkna hmalâkna chu kan hre chiang a; 1850 khân Vântirko pathumna thucha thutak pawh kan pawm tawh. Chuvângin, a lo pian tirh ata chumi hun sawi tawh thleng leh chhunzawm zel a, Vântirko pathumna thucha ringtute zînga Kawtkhâr khârsa thutawp pawm dan chungchângah hian kan hming chu lungawi takin kan ziah e.

GSAM 226.3“Thupuan 3:7, 8 leh Pathien thu dangte nên inrem takin, Daniel 8:14-a ni 2300 zawh hunah Krista chuan vân Hmun inthieng ruangpui zînga ruangpui hmasaah a thawh chu a khâr a, a rawngbâwlna chu a thianghlim berah a thlâk a, rorêlna hna chu a thawk ṭan tih an ring. Chutih avâng chuan chhandamna ruotah a dinhmun chu a thlâk. Hetah hian kawt pakhat chu a hawn a, kawt dang chu a khâr.

GSAM 226.4“Vântirko pakhatna thucha chungchângah êng chiang tak dawng tawh, chumi do leh dodal nasa tawh thote chu Pathienin a hnawl tih an ring. Mahse 1844 hmaa êng dawng lohte emaw, hriatpui hun thleng lohte emaw chuan thinlung dik takin Pathien an zawh chuan Pathienin a hnawl ang tih an ring lo.

GSAM 226.5“Hun chu a ral hnuah William Miller leh Isu hung nâwk ding ringtu tam tak nên khawvêl tân an hna chu a zawh tawh a, Lalpa chu a rei loh hunah a lo kal dâwn tih an ring. Mahse Hmun inthieng chungchâng êng leh thucha pathumna-in an beidawngna a hrilhfiah hnuah, êng hnawl tawhte tân chauh lo chuan khawngaihna chu a ral tawh tih an ring lo.”

GSAM 227.1Ziah hming: “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Pi R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Pi Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Pi L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Pi Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Pi F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Pi Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Pi Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Pi Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Pi Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Pi Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Pi R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Pi Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”

GSAM 227Inlârna Hman Hrilhfiah Dik Lo

GSAM 227.2Topsham, Maine-ah March ni 24, 1849-a Pi White hnêna pek Inlârna chu, sual tuhai tân khawngaihna dang awm lo tih thutawp dik lo hrilhfiah nân hman tum a ni. He inlârna hi “Rochester khawtawlh” (Thlaraupuina) an rawn hman ṭan mêk lai khân pek a ni. Pi White chuan chhinchhiahna leh thilmak thurukte leh siemṭhatna dik lo te chu an pungin an darh dâwn tih a hmu. Hêng siemṭhatna te hi dik lo ata thutakah siemṭhatna an ni lo (chutiang siemṭhatna a awm tawh lo ang tih a sawi lo, mahse mihring thiltihtheihna an hmang lai a hmuh ang hi a ni); thil ṭha lo ata ṭha lo zualah siemṭhatna an ni. Thinlung thlâk an nei tih puangtu te chuan sual thinlung bawlhhlawh chu sakhua puanvin an tuam mai. Thenkhat chu pianthar tak anga langin, Pathien mite bum theihna an nei; mahse an thinlung hmuh theih ni ta se, an la dum reng ang.

GSAM 227.3Chutichuan a sawi: “Ka rawn kalpui vântirko chuan, hmasaa an lo nei ṭhin angin sual tuhai tân thinlung natna thlâkna zawn tûrin min ti. Ka zawn a, mahse ka hmu thei lo; an chhandamna hun chu a ral tawh.”20

GSAM 228.1He inlârna chuan sual tuhai tân khawngaihna dang awm lo tih a zirtîr niin an sawi. Mahse 1845-a thlasik leh nipui inkâr hunah Joseph Turner-in a zirtîr tirh ata chu thutawp chu a dodal reng a, sual tuhai pianthar leh chhandam an nih nân hna a thawh reng bawk si chuan, chu chu engtin nge a ni theih ang?

GSAM 228.21854-a chhuah Tawnhriat leh Ngaihdan belhna-ah Pi White chuan heti hian a sawi: “A chângin sawi ‘siemṭhatna dik lo’ te chu la chiang zualin an lang dâwn. He inlârna hi Isu hung nâwkna thutawp êng hria a hnawl tawhte chungchângah a bîk berin a ni. Bumna nasa tak hnêna hlan an ni. Chutiang mite chuan hmasaa an nei ṭhin angin sual tuhai tân thinlung natna thlâkna an nei tawh lo.”21

GSAM 228.3Dodal tuhai chuan Pi White-in he inlârnaah a hmuh thu chu amah aiin an hre zâwk tih an puh. An hrilhfiah dân nên kan thlîr leh teh: piantharna hruaitute aiin sual tuhai dinhmun a thlîr tihna a ni. Chutiangin sual tuhai chu “sual tuhai tân thinlung natna thlâkna, mahse ka hmu thei lo” tih zawnin a thlîr. Sual tuhai thlîr ringawtin tu nge an tân thinlung natna thlâkna hmu tawh? Mahse, he hriatpuina-a sawi mite, mi pianthar siam nân mihring thiltihtheihna leh rilru hnehna chauh hmangin, chu chu Pathien Thlarau hna an ti te chu eng nge ni? Pi White chuan “Kawtkhâr khârsa” thutawp nasa tak a zirtîr tih lantîr an tum nasa lutuk hi, hêng piantharna hruaitute hi mi thianghlim an ni a, pianthar dik tak an siam tih an pawm ngam em?

GSAM 228.4Mi rilru dik zawng zawngte tân chiang takin, he thuah an bia mite chu thinlung natna thlâkna an nei tih puangtu, mahse êng leh thutak hnawl tawh leh mi pianthar siam nân rilru hnehna hmangtu te an ni. Chutiang mite chuan sual tuhai tân thinlung natna thlâkna dik tak an nei thei lo, anmahni ngei rorêlna hnuaia an awm avângin; “an [anmahni ngei] chhandamna hun chu a ral tawh.”

GSAM 229.1March ni 24, 1849-a Pi White inlârna ata mi thenkhat chuan sual tuhai tân khawngaihna dang awm lo tih an tum chhuak. Mahse 1845-ah Paris, Maine-ah, êng leh thutak hre chunga hriatthiamna nei chunga hnawl lo zawng zawng tân khawngaihna a awm tih a zirtîr tawh tih kan lantîr tawh. 1846-ah chumi hmunah pek inlârnah chuan “kohhran hrang hrangah thutak hnawl lo mite” a awm tih a lantîr. Ngaihdan dang neitu hnênah zilhna pekin, Pathien vântirko te chuan chutiang mite tân an la thawk dâwn a, an thawh hunah anmahni hremtu te chu pawn lamah an awm ang tih a sawi.

GSAM 229.2April, 1848-ah pawh Upa White leh a nupui chuan Rocky Hill, Conn.-ah sual tuhai piantharna tûrin hna an thawk. Chutichuan March ni 24, 1849-a inlârna hi 1846-a Paris, Maine-a pek inlârna nên leh 1848 April-a Pathien rawngbâwltu hote zui dân nên a inrem tih a chiang.

GSAM 229Piantharna Siamtu Dik Lo Hnehna

GSAM 229.3He inlârna hi 1849-ah Connecticut-ah an tichhuak hmasa. Rawngbâwltu pakhat chuan pianthar siam nân nasa takin hna a thawk a, ṭawnghai thilpêk a nei tih pawh a puang. Rocky Hill-a Châwlni zâwmtu mi tê te chungah thuneihna nei tûrin a bei. An zînga pakhat chu “Lalpa mi thianghlim duhawm” tiin a ko. A hmaah Pi White chuan inlârna neiin a hna bum hmang dân a hmu a, a “mi thianghlim duhawm” chuan thupêk sarihna nên inrem loh kawng a zui tih a hmu. Hmeichhe “mi thianghlim” chuan puhna chu a hnial a, rawngbâwltu chuan “Lalpa mi thianghlim rethei” tih miin a zaidâwm nân thu nasa tak a sawi. Zân a zârah hmeichhe naupang chuan kolera natna a nei a, thi dâwnah a inngai. Pi White ko tûrin a tirh a, a chungchângah hrilh chu a dik a, Pi White-in a sawi ang ngeiin sual a tih a pawm. Chutiangin he thawktu dik lo chuan chu pâwl tê chu bum thei lovin a hnathawh dik lo chu tihlan a ni a, chumi hmunah a hna chu rang takin a tawp.

GSAM 230Oswego, N.Y.-a Piantharna Siamtu Dik Lo Dang

GSAM 230.1A chunga hriatpuina thu-a thupui chu entîrna dangin lantîr leh tûrin, Upa White leh a nupui chuan 1849-50-ah sual tuhai piantharna tûra hna an thawk reng dân lantîr nân, Oswego, New York State-a kohhran mi hmasa Elias Goodwin leh mi dangte-in ka hnêna an sawi hêng thilte hi kan pe:—

GSAM 230.2Chu hunah (1849) chuan Hiram Patch tih tlangval pakhat chu chu hmunah a chêng. Hmeichhe naupang pakhat nên innei tûrin an inruot a, rei loh hnuah an innei. An pianthar loh lai khân Upa White leh a nupui inkhâwmnaah an kal a, Kristian ni tûrin an inphêk tawh. Chumi hunah chuan Oswego kohhran pakhatah piantharna chu rawngbâwltu-in ni lovin, ram sum dahkîntu kohhran mi upa takin a tan. He mi hi a hnaah nasa takin a inlâr a, sual tuhai tân mangangna nasa tak a nei tih a puang. Pianthar lohte tân a ṭawngṭâiin a kut a inhring thin a, an boralna avângin mangang nasa tak angin a lang.

GSAM 230.3Pu Patch leh a nula inruot chuan hêng piantharna inkhâwmnaah an kal a, engtin nge an ruat ang tihah an ringhlel. Vawi khat chu Pi White-in inlârna a neih lai an awm a; chuta Hosea 5:6, 7 chu a kawhhmuh a, heti hian a chhiar: “An berâmte leh an bawngte nên Lalpa zawngin an kal ang; mahse an hmu lo vang, anmahni ata a kîr tawh. Lalpa lakah rinawm loh takin an ti a; fapa danglamte an nei tawh. Tunah chuan thla khat chuan an chanpual nên a ei vek ang.” He piantharna hruaitute hi Pathien nên an dik loh a, sual tuhai tân thinlung natna thlâkna tak an nei lo tih Pi White hnênah hriattîr a ni.

GSAM 231Hlawhchham Tûr Hrilhlâwkna

GSAM 231.1Chutichuan Pu Patch hnênah a sawi: “He thuah hian lehkhabu thu chu a taka thleng dâwn tih hrilh tûrin min ti. Thla khat nghâk la, chumi piantharnaah hna thawk leh sual tuhai tân mangang nasa tak an nei tih puangtu mite nihna chu nangmah ngeiin i hria ang.” Pu Patch chuan, “Ka nghâk ang,” a ti.

GSAM 231.2He inlârna pek ata ni sawm pali chhûngin, sual tuhai tân thinlung natna a nei tih puang ram sum dahkîntu chu a mangang derna nasat avângin a pumah thisen zâm a puak a, thisen a chân nasat avângin a mutnaah an hruai. Ram sum dahkîntu hmun thawhna chungchâng chu Sheriff-in a enkawl a ngai a. Constable pakhat nên ram sum dahkîntu lehkhabu-a sum ruat chu an en a, sum chu an chhiar zo mêk lai chuan, ngai teh, sum $1,000 tlêm a awm tih an hmu.

GSAM 231.3Sheriff leh Constable-te chuan piantharnaah nasa taka hna thawk mi chuan sum ruk a tih hi a theih loh an ti. Sum chu a pe chhuak tawh a, lehkhabu-ah ziah a theihnghilh emaw, bank-ah a dah tawh a, sum dahna chhûnga chhiarbu-ah a lang lo emaw an ring. Engpawhin, a hnênah hrilhfiahna lungawi thlâk an zawn tûr a ni, mahse fimkhur takin, sum chu a nei a nih chuan thup tûrin a bei ngei ang. Chuvângin an zînga pakhat chu hmaah kalin inbel hnua thil dahna in-ah thupin, pawn lam kawt chu thil thleng tûr vên tûrin a awm ang; Sheriff erawh chuan hma kawtah lût se an ti. Sheriff chu in hnênah thlengin hma kawtah a lût a, hmeichhe puan, in hnuhnung kawt ata chhuak mêk chu a hmu. Thil dahna in-a mi chuan hmeichhe chu vur tualah rang takin kalin, vurah thukthlûkin, thil pakhat chu a dah a, vurvin a khuh leh a inah a kir tih a hmu.

GSAM 232.1Sheriff chuan ram sum dahkîntu mutna hnênah kalin, a damna dinhmun chungchâng zawtin, hmun thawhna-a buaina an neih thu chu a kawk a, ani chuan a hrilhfiah thei ang tih a sawi. Mi chu a thinlung buai em avângin vân lamah kut phar a, Pathien hriattîrin sum chungchâng engmah a hre lo tih a sawi. Chumi lai chuan a nupui a lût a, eng thil nge thleng a, engvângin nge a pasal chu a buai tih a zawt. Mi chuan, “Anni chuan an sum kan nei tih an ngai,” a ti. Hmeichhe chuan kut phar ve tho va, Pathien hriattîrin sum chu an nei lo a, chungchâng pawh an hre lo tih a sawi. A thu zawh veleh Constable chu a thupna ata vur tualah rangin kalin a lo thleng a, hetiang hian a ti: “Hmeichhe, hei hi eng nge? In ata i chhuak a, hei hi vur tualah i dah tih ka hmu; hei hi sum ip bo, a chunga $1,000 ziah chu a ni.”

GSAM 232.2Beisei theih angin, chumi piantharna chu rang takin a tlu. Pu Patch leh a nula inruot chuan piantharna hruaitu nihna an hriat hnuah thutak tân an din a, Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai nên an inzawm. An dam chhûng zawng kohhran mi tha tak an ni reng.

GSAM 232.3He inlârna hi pianthar lo tân ngaihsakna leh an tân bik a ni tih a chiang, a rah chuan sual tuhai piantharna a siam. Mahse a thlen tûr ber chu anmahni ngei mi sual ni a, an hlemhlawhna avânga Lalpa-in a hnawl te chungah a ni. Anni chuan “Lalpa lakah rinawm loh takin an ti;” sual tuhai tân thinlung natna nasa tak an nei tih an puang mahse, “fapa danglamte” an nei mai.

GSAM 232Camden, N.Y.-a Thawk Hlemhlawh

GSAM 232.41849-50 thlasik lai khân Upa leh Pi White-te-in an tlawh hmun dangte zînga pakhat chu Camden, N.Y. khua a ni; Oswego, an la chêngna ata miles 40 vêl a ni. He inkhâwmna chungchângah Pi White chuan heti hian a sawi:

GSAM 232.4“Ka kal hma khân, chutah thutak an puangtu kohhran tê chu min hmuhtîr a; an zîngah sakhua ngaihsak tak anga lang mahse hlemhlawh a ni a, Pathien mite a bum mêk hmeichhe pakhat ka hmu.”22

GSAM 233.1January, 1884-ah New York State-a hna ka thawh lai khân, chunga sawi inkhâwmna hunah Camden-a chêng Pu Preston hnên ata hêng thu te hi ka hria; Upa White leh a nupui chu inkhâwmna chhûngin a inah an thleng:—

GSAM 233.2“He hmeichhe hian thianghlimna chungchângah ngaihdan nasa tak a zirtîr a; mi chu Pathien dân chungah a awm vekna famkimna dinhmun thleng tûr a awm tih a sawi a, chumi dinhmun chu a thleng tawh tih a puang. He thianghlimna thutawp hian Camden-a kan mi thenkhat rilru chu a buai. Unaunu White hnênah hriattîr a ni, he hmeichhe thianghlimna ang taka a puang mahse, a thinlung chu sual avângin dum a ni a, nunah a bawlhhlawh.

GSAM 233.3“He hmunah hian, pianthar lo tân thinlung natna nasa tak nei anga lang he hmeichhe hmaah, Unaunu White hnênah inlârna dang pek a ni. Mahse Unaunu White chuan sual tuhai tân thinlung natna thlâkna dik tak a ni lo tih a hrilh, a nun dân ngei Pathien hmuhah a dik loh avângin. ‘Chuvângin,’ Pu Preston chuan, ‘Camden inlârna tih chu he hmeichhe chungchângah a bîk takin a inhmeh a, mi zawng zawng sual dinhmun chungchângah a ni lo; chumi lai chuan chutiangin kan hria,’ a ti.”

GSAM 233.4Pi White chuan a inlârna a sawi zawh hnuah hmeichhe chu a ding a, heti hian a ti: “Pathienin ka thinlung a hria; i hmuh theih chuan thiang leh fai i hmu ang.” Chutiangin inkhâwmna chu a tawp. Rei loh hnuah hmeichhe chu dam lo nasa takin a mut a, thi dâwnah a inngai. Chuan a ti: “Unaunu White ka hmuh ngei tûr a ni; a hnênah ka inpuan tûr a awm. A hnênah mi ṭha leh thianghlim ka ni ka ti. A dik lo. Hmeichhe sual ka ni. Ka chêngpui mi hi ka pasal a ni lo. England-ah pasal ṭha leh naupang tê pakhat ka kalsan a, he mi nên ka tlân chhuak. Kan innei ngai lo. Doctor ka ni tih ka puang a, damdawi ka zuar; rorêlna hmunah chhia chhamin damdawi bur khatah $1 a man ka ti, mahse damdawi bur khatah sen 12 chauh a man. Mi rethei pakhat hnêna kan hralh bawng chu $30 a man tih chhia chhamin ka sawi bawk, mahse $20 chauh a ni.”23

GSAM 234.1Chutiang mi hlemhlawh hote chungah chauh Pi White-in “sual tuhai tân thinlung natna thlâkna” tih thu chu a tling a, sual tuhai zawng zawng chungah a ni lo. Chunga thil thlengte ngaihtuah chuan, “sual tuhai tân khawngaihna dang awm lo” tih thutawp chu 1845-a thlasik leh nipui inkâr hunah an zirtîr tirh ata an hnawl vek a, Pi White pawh chuan chumi hun ata sual tuhai pianthar leh chhandam an nih nân nasa takin a thawk reng. Chuvângin 1851-ah Tawnhriat leh Ngaihdan tih a lehkhabu chhuah hunah “sual tuhai tân chhandamna dang a awm lo” tih zirtîr a tum tih tu nge ring ang?

GSAM 234Khawngaihna Awm Tawh Lo Ti Mi Pakhat

GSAM 234.21848 vêl thleng pawhin, hmun hrang hrangah sual tuhai tân khawngaihna dang awm lo tih ringtu mi mal tlêmte an la awm. Mahse hêng mite hi Ni sari ni Châwlni zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai an ni lo. Hêng mite zînga Sweet tih mi pakhat chu Rochester, N.Y.-ah a chêng. Sakhua ka pawm tih mi hriatpuiin ka puan hnu leh Châwlkâr ni hmasatak zâwmtu Isu hung nâwk ding ringtuhai zîngah tui baptisma ka chang hnuah, Canandaigua, N.Y.-a puon ina inkhâwmna, Upa J. C. Bywater leh Geo. W. Burnham-te kaihhruai, ah ka kal. Sweet chu chuta awm a, ka sakhua tawnhriat hi a dik tak anih ringhlel em em; a chhan chu “tunah sual tuhai pianthar anih theih tawh lo” tih a ngaih avâng a ni.

Notes

  1. Matthai 25:10. ↩
  2. Luka 12:35, 36. ↩
  3. Hmasa Lama Thuziekhai, phêk 55. ↩
  4. Thupuong 11:19. ↩
  5. Thupuong 3:3. ↩
  6. Thupuong 3:11. ↩
  7. Thupuong 3:7, 8. ↩
  8. 1 Korinth 16:9. ↩
  9. 2 Korinth 2:12, 13. ↩
  10. Kolossa 4:2, 3. ↩
  11. Isu Hung Nâwkna Thupuongtu, 1844 kum, thla 12 ni 11. ↩
  12. Circleville, Ohio, Sakhuo Thil Hlat Enna, 1844. ↩
  13. Pi E. G. White, Isu Hung Nâwkna Ennâwkna sunga, 1883 kum, thla 11 ni 20. ↩
  14. Maine-a sin thaw chungchâng Upa Himes thuhriettirna, Zîng Invênna sunga, New York khawpui, 1845 kum, thla 6 ni 6. ↩
  15. Hrillâwkna Thlarau, bu 4, phêk 268, 271. ↩
  16. J. N. Andrews lekha, 1874 kum, thla 9. ↩
  17. Pi Truesdail lekha, 1875 kum, thla 8 ni 17. ↩
  18. Pi Truesdail lekha, 1891 kum, thla 1 ni 27. ↩
  19. Ira Abbey lekha, 1885 kum, thla 3, Ennâwkna le Thupuongtu, 1885 kum, thla 4 ni 7 sunga lâksuok. ↩
  20. Ziakna Hmasate, p. 45. ↩
  21. Ziakna Hmasate, p. 45-a hrilhfiahna en rawh. ↩
  22. Ellen G. White Nun Chanchin, p. 129. ↩
  23. Pu Preston-in Camden inkhâwmna chungchânga a sawi hi Ellen G. White Nun Chanchin, pp. 129-130-a thu nên a inrem a, chutih rualin, chutah sawi loh thu te a belh bawk. ↩

Note

Back