Bung 3 — Thutiem Anga Thla Hungna
GSAM 57.1“Hun kim hun a lo thlen khan, Pathien chuan a Fapa a tir chhuak a; ... dan hnuaiah pian, dan hnuaia awmte chu tlanna a thlen theihna turin, fapa nihna kan dawn theihna turin.”1
GSAM 57.2“Ka Chanchin Ṭha leh Isu Krista thu puan chhuahna anga nangni tihnghet thei tu chu, khawvel pian tirh ata thuthup ni se, tunah zâwlneite lehkhabu hmangin, Pathien kumkhuaa nung thupek anga hnam tin hriattir tawh chu; rinna zawmna turin hnam zawng zawng hnenah puan chhuah tu, Pathien fing chauh hnenah Isu Krista avangin kumkhua ropuina awm rawh se.”2
GSAM 57.3“Thuthup chu inpuanna hmangin min hriattir a; thu tlemte hmangin ka lo ziak tawh angin ... hun dangah mihring fapate hnenah hriattir loh kha, tunah Thlarau hmangin a tirhkoh thianghlimte leh zâwlneite hnenah hriattir tawh a ni. ... Mi thianghlim zawng zawngte zinga tê ber ni mah ila, hnam dangte hnena Krista hausakna chhuih theih loh puan chhuah hi khawngaihna min pek a ni; khawvel pian tirh ata Pathienah thup a ni, Isu Krista hmanga thil zawng zawng Siamtu ni a, thuthup inlaichinna chu mi tin hmuhtir tura.”3
GSAM 57.4Thuthlung Hlui-ah Chanchin Ṭha chu thup a ni a, Thuthlung Thar-ah puan chhuah a ni tih an sawi. Mi dangin an sawi danin, “An Pathien an kalsan tak avangin, Juda-te chuan serh leh sâng rawngbawlna zirtirna chu nasa takin an hmu lo ta. Chu rawngbawlna chu Krista ngeiin a din a. A bung hrang hrangah ama entirna a ni a; nunna leh thlarau lam mawiin a khat. Nimahsela Juda-te chuan an serh leh sângah thlarau lam nunna an hloh a, a tak nei loh hmuihmuinaah an ber a. An thilhlan leh danpite ngei chu an ring a, an entirna bul Isuah an innghat lo.”
GSAM 58Ram leilung thuneihna an beisei
GSAM 58.1“Juda-te chuan Messia a lo thlen an duh cheu va, a rawngbawlna erawh an hre lo. Sual laka tlanna an zawng lo va, Rom mite kut ata chhuah an duh zawk. Messia chu hnehna neitu anga lo kalin, hnehawmtu thuneihna tihchhiatin, Israel chu hnam zawng zawng chunga lalna nei turin a chawimawi an beisei. Chuvangin Chhandamtu an hnawlna kawng chu an buatsaih.”
GSAM 58.2“Mite chu an thimna leh hrehawmnaah an awm a, lalte chu thuneihna an duh em avangin, an hmêlmate hnehin Israel ram dinthar tu chu an lo kal an duh. Zâwlneite thu an zir, thlarau hriatna tel lovin. Chuvangin Krista a hmasa lo thlennaa inngaitlâwmna thu sawi Lehkhabu Thianghlim-te an hmu lo va, a lo thleng hnihna ropui thu sawi te chu an duh danin an hman thluah. Chapona chuan an mit a khuh a; an duhthlanna anga zâwlneite thu an hrilhfiang.”
GSAM 58.3“Kum sang aia tam chhung Juda mite chuan Chhandamtu a lo thlen tur an nghak. Chu thilah chuan an beiseina ropui ber an nghat. Hla leh zâwlneite thuah, biak in serh leh sângah leh in chhûng tawngtaiah, a hming an dah. Mahse a lo thlen hunah an hre lo. Vânin a duhzawng chu an tan ‘lei ro ata zung ang’ a ni; ‘hmêl ṭha leh mawina a nei lo’; an duh tur mawi an hmuh lo. ‘A mite hnenah a lo kal a, a mite chuan an pawm lo.’”4
GSAM 58David thlah chhuak
GSAM 58.4Danielan a lo hrilh lawk angin “Messia Lal”—Thihlimtih chu a lo lang tur hun a lo hnaih chuan, Juda mite chuan heti hian an ngaihtuah ngei ang: Mihring anga Messia chu David chhûng leh thlah chhuak a ni tur, chuvangin a pian tur chu chu thlahah chuan a ni ang; Juda dan leh hman dan anga mipui rawngbawlna tura kum 30-ah thihlimtih a ni tur; chumi kumah thihlimtih anga a lo lang tur a nih chuan, a pian chu Messia lo thlen thlenga kal tur kum kâr sawmruk leh pakua (69) tawp hma kum sawmthumah a ni tur a ni.
GSAM 59Simeon leh Anna-te zâwlneite thu
GSAM 59.1Chu hun velah Israel pum pui chuan a lo nghak. Lehkhabu Thianghlim zirnaah taksa leh thinlung puma intukte chuan an Roreltu leh Lal tur pian an nghak. Kum upa leh Pathien taima Simeon hnenah chuan “Thlarau Thianghlim chuan Lalpa Krista a hmuh hma loh chuan thihna a hmuh lo tur” tih a hriattir.5
GSAM 59.2Naupan Chhandamtu chu biak inah an rawn hruai chuan, Simeon chuan he nau hi Krista an sawi kha a ni tih a hre. “A kutah a lain, Pathien a fak a, a sawi: Lalpa, I thu angin I bâwih hi remnaah i chhuah tawh rawh; ka mitin I chhandamna chu mi zawng zawng hmaah i buatsaih ka hmu tawh; hnam dangte tih êng tur êng leh, I mite Israel ropuina tur.”
GSAM 59.3“Simeon chuan an pahnih [Joseph leh Mary] a malsawm a, a nu Mary hnenah a sawi: En teh, he nau hi Israel-ah mi tam tak tlu leh ding leh, an dodal tur chhinchhiahna atan dah a ni; (ani, kâwlhnâmin nangmah thlarau ngei pawh a sunthleng ang), chutiangin thinlung tam tak ngaihtuahna chu a lan chhuak ang.”
GSAM 59.4“Anna tih zâwlneinu pakhat, Phanuel fanu, Aser hnam chhûng mi chu a awm bawk. Chu lai ngeiah chuan a lo kal a, Lalpa hnenah lawmthu a sawi a, Jerusalem-ah tlanna an nghak zawng zawngte hnenah ama chungchang a sawi.”6
GSAM 59Vântirko-te berâmpute an tlawh
GSAM 59.5Chumi hmaah chuan Bethlehem phaiah berâmpute hnenah vântirko-te chuan Chhandamtu pian thu lâwmawm an puang tawh. Berâmpute ngaihthlakna hnenah vântirko-te chuan hla mawi takin an hla:
GSAM 60Mi fingte Bethlehem an tlawh
GSAM 60.2Chumi hnuah ni chhuahna lam mi fingte, zâwlnei Balaam-in a sawi angin “arsî a chhuak” an hmu tawhte, an lo kal. Arsi hruainain Jerusalem an thleng a, lal thar pianna hmun an zawt a ngai. Bethlehem-ah Duhtheih chu a pian tur tih hriattir an nih chuan an kal zui. Arsi chu a lo lang leh a, a hruainain Chhandamtu awmna hmun rethei takah an thleng. Nau thianghlim chu an chibai buk a, rangkachak, rimtui leh murra thilpek an pe; chutah an ram lamah hla takin an kir.
GSAM 60Kum 12-a Chhandamtu
GSAM 60.3Naupang tirh ata kum sawm leh pahnih thlengin Chhandamtu Krista chungchang ziak tam vak a awm lo; finna leh taksa san zêl leh a nu leh pa thu a zawm thu chauh an ziak. Kum sawm leh pahnihah Joseph leh Mary nen kum tin puai hmang turin Jerusalem an kal a; chutah a zawhnate leh an thubuai harsa a chhânnaa hriatna a lantir avangin puithiamte an mak hle. Chumi hun ata mipui rawngbawlna a tan hma chu, Joseph Mary pasal nen thingrem siemtu hna a thawk a; hna hnuai tak chu amah khan zahawm a siam.
GSAM 60John Baptista rawngbawlna
GSAM 60.4Mipui rawngbawlna a tan hma thla rukah John Baptista chuan Krista rawngbawlna thu a puang. Mite chu John thu ngaihthlak leh a hnena baptisma chang turin mipui tam takin an lo kal. “Messia a lo kal tur an beisei a, mi zawng zawngin an thinlungah John chu Krista em ni lo em ni tih an ngaihtuah” laiin, John chuan an zawh angin a chhâng: “Kei chuan tuiin baptisma ka pe a; nimahsela kei aia thiltihtheih zawk chu a lo kal, a kekawk hrui sût tlâk khawm ka ni nawh. Ani chuan Thlarau Thianghlim leh meiin baptisma a pe ang. A kutah leipup a nei a, a hrizâwl chu a tifai vek ang a, buh chu a bupangah a khâwl ang; nimahsela a si chu meiin mitih theih lohin a kâng ang.”7
GSAM 61Isu chu baptisma a chang
GSAM 61.1John chuan baptisma serh a tih laiin Isu chu baptisma chang turin a lo kal a hmu a, a sawi: “Pathien Berâmno, khawvel sual la bo tu chu en teh. ... John chuan a hriattir: Vân ata thlarau chu vaṭhu angin a lo thla a, a chungah a awm reng ka hmu. Keiin ka hre lo; nimahsela tuiin baptisma pe turin mi tir tu chuan min hrilh: tu chungah thlarau lo thla leh awm reng i hmuh, chu mi chu Thlarau Thianghlimin baptisma petu a ni. Ka hmu a, he hi Pathien Fapa a ni tih ka hriattir.”8
GSAM 61Vân ata aw chu
GSAM 61.2Krista Messia nihna chu thlarau thianghlim taksa anga vaṭhu angin a lo thla hmanga hriattir chauh ni lovin, vân ata aw hmang pawhin hriattir a ni. Matthai Chanchin Ṭhaah chuan heti hian kan chhiar: “Isu baptisma a chan zawh chuan tui ata chu nghâl takin a chhuak a; ngai teh, vânte chu a hawn a, Pathien Thlarau chu vaṭhu angin a lo thla a, a chungah a tla; ngai teh, vân ata aw chuan a sawi: He hi ka Fapa duhzawng, amah hi ka lungawi em em.”9
GSAM 61.3“John chuan thilmak a tih loh mah se,” Krista rawngbawlnaah thiltihtheihna nasa tak an hmuh chuan mite chuan, “He mi chungah John thu zawng zawng chu a dik” tiin an sawi.10
GSAM 61Dan anga Krista thihlimtih
GSAM 61.4Luka chuan baptisma leh Thlarau Thianghlim vaṭhu anga a lo thlaa thihlimtih chungchang a ziak a; chumi nena inzawm chuan, “Isu ngei kum sawmthum vel a ni” tih kan chhiar.11
GSAM 62.1Kan Lalpa ni sawmli puasa rei tak leh thlalêra Diabola thlêmna nasa tak baptisma hnu nghâl chuan, “Nazareth-ah a seilienna hmunah a kal a; a tih thin angin Châwlni-ah Judate inkhawmna in-ah a lut a, chhiar turin a ding. ... Lalpa Thlarau chu ka chungah a awm, rethei hnena Chanchin Ṭha puang turin min thihlimtih avangin. ... Ani chuan an hnenah a sawi: Hi Pathien Lekha Thu hi vawisûn hin in ihrietah a hung tlung tah.”12
GSAM 62Hun chu a kim ta
GSAM 62.2Marka chuan thil thleng chu a ziak a: Hun chu a kim ta a, Pathien ram chu a hnaih ta; sim ula, Chanchin Ṭha ring rawh u.13 Thihlimtih chu a lo lang tur hun chu a lo thleng ta. Baptismaah Thlarau Thianghlimin thihlimtih a chang tawh a, tûnah hmanlai zâwlnei thianghlimte sawi lawk ang hun leh dan takah rawngbawlna a tan mek.
GSAM 62Krista Messia nihna hriatna mit hmuh theih
GSAM 62.3Krista rawngbawlna chu thilmak tih rengin a zui a; mite chuan a tehkhin thu leh a thu zawng zawng an hre thiam vek lo mah se, he thilmakte hian Immanuel a ni tih, a nih loh leh Pathien chu amah nen a awm tih mit hmuh theihin an hriattir.14 He thilmakte hmangin Krista chuan amahnaa Pathien thiltihtheihna hriatna chauh ni lovin, Pathien nungchang leh a duhsakna ngei pawh khawvelah a entir. Krista nen kum thum zet a awm Philipan a thilmak ropui hmuh hnuah, Lalpa, Pa chu min entir rawh, chu chu kan tlin a tih chuan, Isuan a hnenah, Ka hnenah hun rei tak in awm tawh a, Philip, keima hriat lo em ni? Tuin min hmu chu Pa a hmu. Engtin nge Pa chu min entir rawh tih i sawi? ... Pa-ah ka awm a, Pa chu keiah a awm tih ring rawh; a nih loh leh hna ngei avangin ring rawh, a ti.15
GSAM 63John rilru buai
GSAM 63.1Krista baptisma chan laiin John chuan Thlarau Thianghlim vaṭhu angin a lo thla chu a hmu a, vân ata aw chuan Isu chu Pathien Fapa a ni tih a puang a, amah ngeiin “khawvel sual la bo tu Pathien Berâmno” a ti tawh. Nimahsela thil thlengte chu a beisei dan aiin danglam takin an kal a; chuvangin tân in thim takah chuan rilru a buai a, a lungngai.
GSAM 63.2“Chhandamtu zirtîrte angin John Baptista pawhin Krista ram nihna a hre thiam lo. Isuan David lalṭhutthlâk a luah tur a beisei; nimahsela hun a kal zêl a, Chhandamtu chuan lal thuneihna a sawi loh avangin, John rilru a buai a, a lungngai.”16 “A zirtîr pahnih ko khâwmin, [ani chuan] Isu hnenah a tir a, Lo kal tur chu i ni em? Mi dang kan nghak zawk em? tih zawt turin.” “Chu hun ngeiah chuan [Isu chuan] an natna leh hrehawmna tam tak a tihdam a, thlarau sual laka an dam a, mitdel tam tak chu a mit a pe. Chutah Isu chuan a chhâng a, In kal la, in hmuh leh in hriat chu John hnenah sawi rawh u.”17
GSAM 63.3Juda-te emaw zirtîrte ngei emaw chuan Chhandamtu thu sawi tak takte chu an hmu fiah hleithei lo. Messia a lo kal hunah Rom mite nghahkhawlhna hremthâwk tak chu a phelh ang a, David ram chu a dinthar nghâl ang a, lei lal anga a lal ang tih an ring tlat si.
GSAM 63.4Isu chuan a thu hrilhna chu, Sim rawh u, vânram chu a hnaih ta, tiin a tan.18 A tirhkoh sâwm leh pahnihte a tirh chhuah chuan an thuchah pawh, Vânram chu a hnaih ta, tih a ni.19 A hnuah mi sâwmsarihai a tirh chhuah chuan, Pathien ram chu in hnenah a hnaih ta, tiin a tir.20
GSAM 64Mite Krista hnaah an mak
GSAM 64.1Krista thu leh zirtirna mak takte chuan mite chu, He mi anga thu sawi hi mi tumah an sawi ngai lo, an ti.21 Mitdel leh ṭawng thei lo mi a tihdam chuan, Mite zawng zawng an mak a, He hi David fapa chu a ni em? an ti.22 A awmzia chu, David thlah, Chhandamtu tiam chu a ni em tihna. A ramah a lo kal a, an Judate inkhawmna in-ah a zirtir a; an mak hle a, Khawi hmunah nge he mi hian he finna leh thilmakte hi a neih? an ti. He hi thingrem siemtu fapa chu a ni em? A nu hi Mary an ko em? A unau James, Joses, Simon leh Judas-te hi an ni em?23
GSAM 64.2Krista rawngbawlna kum thumna velah, Pathien in hlanna kût hman tura biak inah a awm laiin, Juda-te chuan a kim an rawn vel a, an zawt: Eng chen nge kan ringhlel zâwk tur? Krista i nih chuan chiang takin min hrilh rawh.24 Kum hmasaah, barli chhang panga leh nga te pahnih hmangin mi sangnga a hrai chhuah thilmak ropui a tih hnuah, lal atan siam turin an lo kal a, an man tlat dawn tih a hre a; chuvangin tlangah a kal leh.25
GSAM 64Krista chuan zirtîrte hnenah a thih thu a zirtir
GSAM 64.3A zirtîrte a zirtir laiin, lei lalna chu nghâl takin a intan dawn tih ngaihdan tihreh tur leh, a thi ang a, a tho leh ang, a kal bo ang a, a lo kir leh ang tih hriattir chu thil pawimawh takah a ngai. Chuvangin a zawt: Mi Fapa chu a awm hmunah a kal chhoh leh i hmuh chuan engtin nge?26 Isu chu Krista a ni tih mi tu mah hnenah sawi suh u, tiin a hrilh hnuah kan chhiar: Chumi hun ata chuan Isuan a zirtîrte hnenah Jerusalem-ah kal a ngai tih, upate leh puithiam lalte leh lehkha zirtîrte kutah thil tam tak tuar a ngai tih, tihhlum a nih ang a, ni thumnaah a tho leh ang tih a hrilh tan. Chutah Peter chuan amah a khing a, Lalpa, nangmah hnenah chutiang thil chu thleng suh se, a ti.27
GSAM 65.1Chumi hunah chuan an zinga dingte chu mi thenkhat an thih hma chuan Mi Fapa chu a ramah a lo kal an hmu ang tiin a hrilh.28 Ni pariat hnuah he zâwlneite thu hi a lo thleng dik a; tirhkoh Peter chuan Krista a ramah a lo kalna “inlârna” chu Krista hmalam hunah a lo kal lehna tak tak tur finfiahnaah a hman.29
GSAM 65.2Galilee-ah Isu leh a zirtîrte an awm lai khan, Isu chuan an hnenah, “Mi Fapa chu mihringte kutah hlan a ni ang; an tihhlum ang a, ni thumnaah a tho leh ang,” a ti. “An lungngai hle.”30 Nimahsela a thu awmzia an hre thiam lo reng; a thih leh thawhlehna thutak ropui chu an rilruah a khêk tum laiin, vânramah tu nge lian ber ang tih an inhnial zawk.31
GSAM 65.3Hun dangah Peter chuan Isu hnenah, “Thil zawng zawng kan kalsan a, nang kan zui; chu vâng chuan eng nge kan dawn ang?” a ti. Isu chuan an hnenah, “Dik takin ka hrilh che u, inthar lehna hunah Mi Fapa a ropuina lalṭhutthlâkah a tûm hunah, mi zui tawh che u chu lalṭhutthlâk sâwm leh pahnihah in tû ang a, Israel hnam sâwm leh pahnihte in rorêl ang,” a ti.32 An rilruah ram chu a hmanhmawhin din tur tih ngaihdan a awm ber reng a, mihring angin ramah hmun sang ber an beisei.
GSAM 65.4Chutah Zebedee fapa James leh John-te nu, hmun sang duh em em chu a lo kal a, a fapate hmun sang tak pe turin Krista hnenah a ngen—pakhat chu a ding lamah, pakhat chu a vei lamah, a lalṭhutthlâk kiangah; emaw, pakhat chu sorkar hotu ber, pakhat chu ram ziaktu hotu ni se tiin. Nimahsela Krista chuan chiang takin, “In zawt thil chu in hre lo,” a ti.33
GSAM 66Jerusalem-a hnehna puin lûtna
GSAM 66.1Chumi hun hnuah thil ropui leh mak tak pakhat a thleng. Ni li thih tawh Lazarus chu thlân ata a thawh leh. Thilmak nasa tak chuan mite a thinlung a khawih a, Pharisee-te chu an hlauhthâwng; puithiamte nen rawtna inkhawm an ko nghâl a, an sawi: “Eng nge kan tih ang? He mi hian thilmak tam tak a ti. Heti hian kan thlah chuan mi zawng zawngin amah an ring ang a, Rom mite an lo kal ang a, kan hmun leh kan hnam an la bo ang.”34 Krista tihhlum tura bei te chu thim ata Setana thiltihtheihna chuan a man laiin, chungnung ata thiltihtheihna chuan mipui chu ama ropuina turin a hruai a, ama chungchang hrilh lawk chu a thlen.
GSAM 66.2A chungchang sawi tawh hunah chuan mipui chu a tam em avangin an chhuak hlawm; Isu hmuh tur chauh ni lovin, thihna ata a kaih Lazarus pawh hmuh turin. An ngaihdanah Isu chu an nghak rei tawh lal ngei a ni tih chiang; Jerusalem lamah a lo kal a, sabengtung no chungah a tûm laiin Lehkhabu Thianghlim thu chu an rilruah a lo lang: “Sion fanu, hlau suh; ngai teh, i Lal chu sabengtung no chungah a tûm a lo kal.”35 Mipui tam tak chuan hnehna au ropui tak an au a, chu chuan rilru khauh leh ruat thiam Pharisee-te a buai hle. An zinga an sawi: In hneh thei lo tih in hmu em? Ngai teh, khawvel zawng zawng amah an zui.36 Krista chu auhna tih tawp turin an ngen chuan a chhâng: He mite hi an diam chuan lungte hian nghâl takin an au dawn, ka ti che u.37 Lalpan he thil thleng chungchangah “Au rawh” a ti; mipuiin a thu an tihlawhtling loh chuan kawngpui lungteah aw a pe ang a, an au ang, a thu chu a tihlawhtling ngei tur si a ni.
GSAM 66Krista Fe Suok le Hung Kîr Nâwk
GSAM 66.3Ei Sandamtu chun inchûktirhai lungril chu ama thi ding le thonâwk ding thu hril tum chau a ni naw a; ram chu ama fe suok le hung kîr nâwk hmain a lo ni thei naw ding thu khawm inchûktir nuom a. A krawsa hemdêng thuah chun a ti: “Kei hnuoia inthawka khaikânga ka um chun, mi po po keia tieng hîp ka tih. Chu thu chu ieng angin am a thi ding ti inhriettirna dingin a hril a nih. Mipui chun a kuomah, ‘Krista chu chatuonin a um zing ding a nih ti Dân Lekhabuah kan hriet ie, nangin, “Mihriem Naupa khaikângin a um ding a nih,” ieng ti tia ti am i na? Chu Mihriem Naupa chu tu am a na?’ an ta, an dawn a.”38
GSAM 67.1Ram chu leiah a din hmain ama fe suok le hung kîr nâwk ding thu inchûktirhai lungrilah a chiang zawk theina dingin a ti: “Naupanghai, sâwt nawtê in kuomah ka la um hri hi; nangnîn mi zawng in ta, Judahai kuomah ‘Ka fena dingah hung thei naw ti niu’ ka lo ti ang khan; tuhin khawm cheu ka hril hi.... Simon Peterin a kuomah, ‘Lalpa, khâwlai am i fe ding a na?’ a ta. Isûn a kuomah, ‘Ka fena dingah nangnîn tuhin mi zui thei naw ti niu; nakie pha ruok chu mi zui in tih,’ a dawn a.”39 Chu hnunga an lungngai le hlauhawm lungril thlamuangin a ti: “In lungril lunginzîng naw raw se; Pathien in ring, kei khawm mi ring ve ro. Ka Pa inah umna tamtak a um; a um naw chun ka hril ta ding cheu a nih. In ta dingin hmun siemin ka fe ding a nih. Chun, in ta dinga hmun ka hang siem chun hung kîr nâwk ka ta, ka kuomah lâng ka ti cheu; ka umnaah nangni khawm in um theina dingin.”40
GSAM 67Mi Tha Thuthlâk
GSAM 67.2Sandamtu chun ram chu a lo lang nghâl ding ti ngaihna suol chu Jerusalem tieng inchûktirhai le feho laia hi thuthlâk hmangin a siem tha tum a: “Mi tha pakhat chu ram hlatakah ram awpna thu laa hung kîr nâwk dingin a fe a. A fe dingin a suokhai sâwm a ko a, an kuomah pound tangka sâwm a pêk a, an kuomah, ‘Ka hung tlung nâwk hmakhat chu hi hin lo sumdâwng ro,’ a ta.... Chun, ram awpna thu chu a lâka a hung kîr nâwk chun, a suok tangka a ipêkhai chu an sukpung dân inhrietna dingin ân kotir a.”41 Hi thuthlâkah hin Lalpa chu mi tha chu a nih. Ama chu ram hlatakah—Pa kuoma—ram ro chu lâk dingin a fe a, chuleiin lalna neiin a hung kîr nâwk ding a nih.
GSAM 68.1Inchûktirhai indawnna: “I hungna le khawvêl tâwpna inchikna chu ieng nîng a ta?”42 Sandamtu chun kohran chunga harsatna ropui lo thleng dinghai le inchikna chiangtak lo lang dinghai an kuomah a hril. Hienghai an lo lang chun, ama hungna chu a hnai, kawtkhâr bulah ngei a ni ti an hriet thei ding; chun, hienghai hmutu hun laia mihai chu ama hung hmain an ral vek naw ding.43
GSAM 68Inchûktirhai Rêngin An Hmang
GSAM 68.2Kristan ama thi le zahthlâkna thu apostlehai kuomah a hril fiah tak khawm, ama fiahna le krawsa hemdêngna chungchâng thu chu an hrethiam tlat naw a. An thu hrietna chu a tlâwm hle leiin fiahna a lo thlen chun an beiseina a thi a, an rêngin “ama hmangin an tlân suok” ta a.44 Peter, phûr zing Peter ngei khawmin, mi po po ama an hmang sienla ama chu a hmang ngai lo ding ti ringhleia a hril kha, dâr tlêm hnunga a Lalpa a hriet lo ti thutiamin a phat ta a. Lalpan krawsah a thina ni thumna chun mithi laia inthawkin a tho nâwk ding a ti thu an hrethiam tlâwm hle leiin, an inkâwl a, “Mithi laia inthawka thonâwkna hi ieng tina am nîng a ta?” an ti.45 Ringna an nei tlat naw leiin, ama a thi hnunga Joseph thlân tharatah a ruong an phûm hnunga khawm, a ruongah rimtui hnîk dingin an buotsai. Beiseina bo, Krista le thlâna an phûm ve ta ang mai—inchûktirhai ta dingin Châwlni chu ieng ang ni am a na! Lungngai le beidawngna in an lungril a khat a, a damsûng zawng lungsietna le khawngaina thilthawin a khat, lunginsiet le lungthlamuongtu Sandamtu an thlamuong le sukhrât dingin an kuoma um lovin, an dinhmun chu ieng angin a khawng a ni am!
GSAM 69Thonâwk Zînga Thil Hung Thleng Mak
GSAM 69.1Châwlkâr ni hmasatak zîng chu a var ta! Vân le leiah buaina leh hlimna ropui a lo thleng! Vân ropuina rama inthawkin vântirko thiltithei pakhat Joseph thlânah a lo thla a, Pathien Naupa tho dingin thu a pu. “Ngai ta, lei chu a khing nasa hle a; Lalpa vântirkoin vân inthawkin a lo thla a, kawtkhâra lung chu a dawm tâwl a, a chungah a thu. A hmêl chu kâwlinlep ang a ni a, a puon chu vur angin a vâr; ama hlauvin vêngtuhai an khing a, mithi angin an hung ni ta.”46 “Mi thianghlim in tahai ruong tamtak an tho a, ama thonâwk hnunga thlân inthawkin an suok a, khaw thianghlimah an lût a, mi tamtak kuomah an inlâr.”47 Jerusalem khawpuiah an ṭhiante kawtkhârah heng mi tlawmtu angte chu lo kalin, kraws chunga thi Krista chu mithi laia inthawkin a tho ta thu le ama thilthawtheina in anni khawm hring tirin, ama thonâwk thu hriettir ding an ni ti ruat rawh. Inchûktirhai le nuhmei thianghlimhai laia sin ropui tak chu ngaihtuah rawh—hmun tinah an tlân vêl a, chanchin lâwmawm, “Mithi laia inthawkin a tho tah; kan hmu a, kan biak ta!” ti chu hril tum.
GSAM 69Isu Ram Chhûngah A Lêng
GSAM 69.2“Ngai ta, chu ni ngei chun anni laia mi pahni khaw tê Emmaus an tia chun an fe a; Jerusalem inthawkin furlong sâwmruk vêl [mile 7½ vêl] a ni. Thil hung thleng po po chu an inkâwl a. An inkâwl le indawn lai chun Isu ngeiin an kuomah a hung pan a, ân tlawnpui ta. Amiruokchu, ama chu an hriet thei nawna dingin an mit sukvaiin a um. An kuomah, ‘In lêng lain hi ieng thu am in hril tawn a, lungngaiin?’ a ti. Anni laia mi pakhat, a hming Kleopa, chun a dawn a, ‘Jerusalemah makhât chauin i um maw? Tulaia thil hung thleng i hriet naw a?’ a ta. Ama chun, ‘Ieng thil am ie?’ a ti. Anni chun, ‘Nazareth Isu chungchâng thu; Pathien le mipui po po mithmua a thu le a thilthawin zâwlnei thiltithei a ni. Thiempu lalhai le kan hotuhaiin that thu pêk dingin an thuoi a, krawsa an hemde. Keiniin Israel intlantu ding a ni kan beisei vei leh; chuong ta nêk hmanin chu thil thleng inthawkin vawisûn leh ni thum a ni tah. Kan pâwl nuhmei thenkhat zîngkâr chun thlânah an va fe a, kan lungril an sukzîng; a ruong hmu si lovin, ‘Pathien vântirkohai inlâr kan hmu a, chuhai chun a hring nâwk tah ti an hril,’ an ta. Kan umpui laia thenkhat khawmin thlâna chun an fe a, nuhmeihai hril ang ngeiin an hmu; nisienlakhawm, ama chu an hmu si naw a.
GSAM 70.1“Chun, ama chun an kuomah, ‘Mi invêthai, zâwlneihai thu hril po po awi kawnga ngawnghai! Kristan chuong thil chu tuorin a ropuiinaah a lût ding a ni hrim naw am a nih?’ a ta. Mosie le zâwlneihai po po lekhaah a phut a, Pathien Lekha po poa ama chanchin ziek taphawt chu anni a hrilfie pei a.”48 An kuoma bu an ei ding an inbuatsaih lai chun bu chu a phel a, lâwmthu a hril a, “An mit a hung var a, a hmel an hung hriet ta.... Anni chun, ‘Lampuia a mi biek laia Pathien Lekha Thuhai a mi hrilfie lai khan ei lungril a har huoi hrim naw am a ni kha?’ an in ti a.”49
GSAM 70.2Tuta tâwpah inchûktirhai chun, thil chu an kuomah a chiang takin an hmuh hnunga, Sandamtu sin chu thina le thonâwkna a ni ti an hrethiam ta. Nisienlakhawm, ama ram thu chu an ngai dân ieng ang nîng a ta?
GSAM 70.2“A tuor hnuin thil finfiah theih chi tamtak hmangin a hring an kuomah a inlâr a; ni sâwmli sûng ama an hmu a, Pathien ram thua thu a hril. An kuomah an inkhâwm laia Jerusalem inthawkin an fe suok lovin, Pa thil tiem, ‘Ka kuoma inthawkin in hriet’ kha nghâk dingin thu a pêk. Johanin tui hmangin baptisma a chantir ngei; nisienlakhawm, ni sâwt nawtê hnuin Thlarau Inthieng hmangin baptisma in chang ding.”
GSAM 71Tuta Ram Chu I Pêk Nâwk Ding Am?
GSAM 71.1“Chuongchun, an inkhâwm khâwm chun a kuomah, ‘Lalpa, tuta hin Israel kuomah ram chu i pêk nâwk ding am?’ an ta. [A awmzia chu: Pathien Lekhabu anga krawsa thi le thonâwk ding a ngai thu kan hrethiam ta; nisienlakhawm, tuta hin ram chu i pêk nâwk ding maw?] Ama chun an kuomah, ‘Pa thuneihnaa a dah hun le dâr chu in hriet ding in ni naw. Nisienlakhawm, Thlarau Inthieng in chungah a lo thlen chun thilthawtheina in chang ding; Jerusalemah, Judai ram pumah, Samariah le khawvêl tâwp chenah ka hriettirtu in ni ding,’ a ti. Chu thu chu a hril zo chun, an en lai ngeiin vâna lâk a ni a, sûmin a dawng a, an hmu thei ta naw a. Ama vân tieng a kal lai an thlîr zui zêl chun, puon vâr sil mi pahni an kuomah an ngîr a, anni chun, ‘Galili mi, vân tieng ieng dinga in thlîr zêl am? Hieng Isu, nangni kuom inthawka vânah lâk ta hi, vânah a kal in hmuh ang bawkin a hung kîr nâwk ding a nih,’ an ta.”50
GSAM 71Isu Chu Thil Siem Tha Tâwp Hun Chen Vânah A Um
GSAM 71.2Sandamtu an kuom inthawka a fe suok ta a, “a lo umna hmasa hmunah a han lâwn” ti ngeiin an hmu ta si a, Thlarau Inthieng chun ram chu hun engtikah a lo thlen ding tih an inchûktir ding ti an ring thei ta. Chuleiin, thlarau an chang hnunga mipui kuomah Peterin a hril a: “A hmasaa in kuoma hril lâwk Isu Krista chu a lo tîr ding; khawvêl a intan inthawka Pathien zâwlnei thianghlimhai kâin a hril angin thil tinrêng siem tha nâwk hun lo thlen hma chu vânin ama chu a pawm ding a nih.”51
GSAM 71.3Thlarau Inthieng hmangin apostle Peter kuomah khawvêl pathum chungchâng thu khawm pêk a ni: hmasa ber chu tui lêng hmain um, tuiin suksiet ta khawvêl; pahnihna chu tuta khawvêl, mei ta dinga vên, Letling Siemṭhatin lei sûnga mei dah a ni ti a hril; chu meiin Pathien ṭih lovai bohmangna, tlûkna le sietna a thlen ding. Pathumna chu lei thar, “felna a umna”; emaw, mi thenkhatin an let angin, “felhai an chênna hmun” a ni.52
GSAM 72.1Apostle Paulin Pathien mipui thonâwkna le ama thianghlimhai rêngin thi thei taksa inthawkin thi thei lova an danglamna chu hril a, “mit khap karah, tawtawrawt tâwpnaah.” Korinth mipui kuomah Krista chu a Pa lalṭhutphah chunga a um mek a, a hmelmahai rêng a ke hnuoia an dah hma chu chutah a la um ding ti a hril. Chu chu Pa in ram—ama ram—ama kutah a pêk hma chu ni. Daniel 7:13, 14; Sam 2:8, 9 anga hril lâwk a ni. Thessalonika kohran kuomah Krista hungna le thonâwkna chu beiseina awm chhun leh, thina kutin an hmangaihte an then lai thlamuongna tak tak a ni ti a hril.53
GSAM 72Lalpa Hung Kîrna Hun Chu Chiang Naw
GSAM 72.2Kohran chun Lalpa iengtikah am a hung kîr ding ti chiang takin a hriet rih naw. Apostle chun Thessalonika mite kuomah a lehkha hmasaah, “Eini dama lo la um zinghai hi zuk lâkin um ei tih,” a ti chun, unauhaiin Krista chu an la hring laia a lo kal ding ti an ngai. Nisienlakhawm, a lehkha pahnihnaah an ngaihna suol chu a siem tha a, “Tlûksanna chu a hung tlung hmasa zeta, Dân Bawsepa, bohmang naupa chu, a hung inlang naw chun, chu Ni chu tlung si naw ni a. Ama chu, Pathiena an inbûk taphawt le sakhuo po po doin an chunga um tumin inchawimawi a tih.”54
GSAM 72Tlûksanna
GSAM 72.3Krista Isu hung nâwkna hun chu kohran laiin thimah lampui an zawng zêl a. Tlûksanna lo um ding thu unauhaiin an hriet ta; nisienlakhawm, a rei dân chu iengtia ni am? Patmos thliarah inlârnaa Johan kuomah chhânna pêk a ni: Thupuan bung 12 le 13-a “hun, hunhai le a chanve,” “thla 42,” “ni 1260” (kum) tih entirnaah; nisienlakhawm chu hun rei tak hmasa tirtu thil chu a la thleng rih naw. Chuleiin kohran chu Krista hungna chu beiseiin nghâkin, engtikah a inlâr ding tih chiang takin an hriet rih naw; harsatna hun chu a ral hnuah, indona le hnehna hun tê chu “La um sunhai” kohran ta dingin a la um ding.55
GSAM 73.1Thuthlung Thar lehkhabu tâwpah Krista Isu hung nâwkna thucha chu chiang takin kan hmu. Chang 30-ah pakhat vêl chun ei Lalpa Isu Krista hung nâwkna chu iengtia emaw a hril. Hi beiseina le hun rei tak chhûng kohran dinhmun chungchâng thuah Robert Patterson, D.D., chun Interior tih chanchinbuah “Beiseina Hamthâng” tih thupui hnuaiah hieng hi a ziak:
GSAM 73Khawvêl Kum Sângkhat—Patterson
GSAM 73.2“Ei Lalpa chun lei chunga a kohran Pa kuoma fe dingin a chhuahsan chun, lungngaina dinhmunah a chhuahsan a. A inchûktir 500 chu a hmelmahai khawvêl pumin an huol a; chu khawvêl chu mi var berhai laia pakhatin Krista dodaltu sakhuo le sorkarah a ruot khâwm a, huotna nasa takin a tilêng a, kum tamtak thil tawn hmangin sukbo dân tha berhaia inchûktirin a um a ni. Lalpan kan hlauhawmna a hriet naw a ni lova; a thu tâwpah khawm khawvêl hmelma le kohran harsatna a tlâwm tir ding ti a tiam naw. Nisienlakhawm, ama ngeiin a hmelmahai paihthlâk dingin a hung kîr ding le chu ni hamthâng chenah a mi ṭhangpui ding ti a tiam. ‘Khawvêlin nangni a theida. Khawvêlah harsatna in tuor ding. In ṭap ding a, khawvêl chu a lâwm ding. In lungngai ding a, nisienlakhawm in lungngaihna chu lâwmnaah a danglam ding.... Tuta hin in lungngai; nisienlakhawm, hmu nâwk ka ti cheu a, in lungril a lâwm ding, in lâwmna chu tu mahin an lâksak thei naw ding. Kei fe suok chun hung kîr nâwk ka ta, ka kuomah lâng ka ti cheu; ka umnaah nangni khawm in um theina dingin.’
GSAM 74.1“Hieng chu ama taksa hung kîrna beiseina hamthâng, ama fe suoknaah kohran a thlamuongna chu a ni. A um lo hun chhûng zawngin harsatna kan tuor ding ti a hril a; chu chu a lo thleng ngei. Ama um lo lai chhûngin pawn lam remna hun kan nei ding, kohran hi khawvêl dohna inthawkin chhuah zalen ding, bu laiah bu tehlêm a mâwng naw ding thianghlimna hun lo um ding, emaw ama hung hunah Lalpa ropuina in khawvêl a khat lai mi tamtak in ama chu lo pawm ding, emaw lei chunga ringna a la hmu thei ding—hieng chu ama ta dingin mak tak ni ngei ang. Isu chun hi kum sângkhat hi a hriet naw. A hriet naw ti kan ti, ama in mi hril naw leiin; ama chun, ‘Ka Pa kuoma inthawka ka hriet taphawt chu in kuomah ka hril vek leiin, ka ruolhai ka ti ta cheu,’ a ti si. Ama thu hril le thuthlâkah ama hung hmain remna emaw ropuina emaw hun beisei ding thu hriettirna tê ber khawm a um naw. Apostlehai khawmin Krista lova kum sângkhat chungchâng an hriet bawk naw. Lalpa fe suok hnunga kum 300 chhûng kohran beiseina hamthâng chu ama hung kîrna beiseina a ni.
GSAM 74.2“Nisienlakhawm, a tlûksanna hril lâwk angin a lo kal zêl lai, Krista mo chun ama um lo lai chu lei lalhai ṭhianpuiin a intihlimtir ta. Chuvângin, ama Lalpa hung kîrna, ama khawvêl ropuina tâwp tir ding chu a thlâk kîr a, ni suokna lam vân chu a thlîr ta naw. Siamṭhatu-haiin Chanchin Ṭha tawtawrawt an kâa an thlâk chun ... Krista lova kum sângkhat mumang chu a bohmang nghâl a, kohran khawmin antikrista tihbo dinga Lalpa hungna chu a beisei nâwk ta.... Lehkha, thu hril le ringna thutiamah siamṭhatu-haiin kum sângkhat hma Krista hungna beiseina an puong.
GSAM 74.3“Westminster inkhâwmna chun an ringna thu tâwpah Lalpa Isu hung nâwkna ringna an puong a; chu chu kum sângkhat hmain Krista hungna ringtuhai ringna chu a fiah takin a lantir. An thu pawimaw tak chu hieng hi a ni: ‘Kristan rorêlna ni a lo um ding ti chiang takin kan ring a duh a, mi po po suolna laka dâl dingin leh mi felhai harsatnaah thlamuongna ropui an neihna dingin; nisienlakhawm, chu ni chu mihriemhai kuoma hriet loh a duh, tisa beiseina dik lo an paihthlâk theina dingin, fimkhur zêl an ni theina dingin, Lalpa eng dâr-ah a lo kal ding tih an hriet si lovin; chuleiin, “Hung rawh, Lalpa Isu; hung rawh, rang takin,” tiin an ti thei zêl ding.’56
GSAM 75.1“Kan pi leh putehai, siamṭhatna hmaihai chun Lalpa hungna an beisei leiin an lungril an ti chak a, an inkâwk a, ‘Hmun chu vawng rawh! A ṭanpuitu rual tamtak pumin a lo kal ding,’ tiin an khâwk. Hi thu hi tulai hla thartak pakhatin a puong a, nisienlakhawm, Scotland-a Covenanters hluihaiin an lo hriet ta sa a ni.
GSAM 75.2“Hun rei lovah ringna tlûksanna pahnihna chu siamṭhat kohran laiah a lo thleng. Scotlandah Moderatism an ti; Englandah Arianism, tulaiah Broad Churchism; Americaah Unitarianism; Germanyah Rationalism. Mihriem ngaihdan chu rorêltu an siem a, tulai mit hmuhna tlâwm tak chu finfiahna an nei a, thil tinrêng chu khawvêl thilsiam dan angin chau a thleng thei ti an ti. Chuleiin Isu chu Judah Rabbi angah an siem ta, ama hun nêka a hmasâwn deuh nisienlakhawm tulai thiemna a hriet naw. Hieng mi ang chu hmu thei naw ram inthawkin leiah lalna neiin a hung kîr ding tih ngaihna chu Hebrai thawnthu phuokah an dah ta.
GSAM 75Daniel Whitby le Kum Sângkhat Thu
GSAM 75.3“Ama hung nâwkna le leiah lalna neih ding thu tiamte chu Chanchin Ṭha puan darhna chau leh khawvêl ram tamtak Krista sakhua zawmna, kum 1000 emaw, mi thenkhat ngaihdan anga kum 360,000 emaw chhûng ni dingin an let. Chu hun sûng chun mihriemhai khawtlang siemna leh thiemnaah an hmasâwn ding a, tuta hmaa an la hmu ngai naw remna le hlawhtlinna an chang ding. Chu hun rei tak tâwpah, mi ngaihdan in hmu zo lo khawp thil chiatna ropui tak lo thleng thei a; chutah Lalpa chu lo kalin khawvêl a tihbo a, mihriem hnam rêng chu rorêlnaah a ko thei. Hi ngaihdan hi Whitby [Daniel Whitby hi kum 1726-ah a thi] tih England thu hrilfietuin a siam puitling a, a lehkha inhriettawnna hmangin Arian a ni ti a chiang; nisienlakhawm, a pâwl mipuiin a letlin an nuam a, kum sângkhat thuthlâk chu Europe sorkar kohran ṭanpuitu leh ṭhiante tamtak chun lâwm takin an pawm, sâwma pakhat le hmingthanna an hmuh rei zêl beiseina a pêk leiin. An thuneihna hmangin Americaah an thlen a, chutah thu hrilnaah thu ruot leh khâikhâwmna ta dinga hmanraw an siem nghâl.”
GSAM 76.1Hieng chu lei ram hrang hranga ngaihdan an neihte an ni; Lalpan a hungna chanchin hriettirna zahawm, “kawtkhâr bulah ngei,” a pêk hun kan hnai ta.
Notes
- Galatia 4:4-5. ↩
- Rom 16:25-27. ↩
- Ephesi 3:3-9. ↩
- Hun Hmuingil Duhawm, pp. 29, 30-34. ↩
- Luka 2:26. ↩
- Luka 2:28-38. ↩
- Luka 3:15-17. ↩
- Johan 1:29-34. ↩
- Matthai 3:16-17. ↩
- Johan 10:41. ↩
- Luka 3:23. ↩
- Luka 4:16-21. ↩
- Marka 1:15. ↩
- Tirhkohte 10:38; Johan 3:2. ↩
- Johan 14:8-11. ↩
- Hun Hmuingil Duhawm, p. 215. ↩
- Luka 7:19-22; Matthai 11:4. ↩
- Matthai 4:17. ↩
- Matthai 10:7. ↩
- Luka 10:9. ↩
- Johan 7:46. ↩
- Matthai 12:23. ↩
- Matthai 13:54-55. ↩
- Johan 10:24. ↩
- Johan 6:15. ↩
- Johan 6:62. ↩
- Matthai 16:20-22; Marka 9:31. ↩
- Matthai 16:28; Luka 9:27. ↩
- Peter pahnihna 1:16-19. ↩
- Matthai 17:22-23. ↩
- Matthai 18:1; Marka 9:33-34. ↩
- Matthai 19:27-28; Luka 22:28-30. ↩
- Matthai 20:20-24. ↩
- Johan 11:47-48. ↩
- Johan 12:15. ↩
- Johan 12:19. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Johan 12:32-34. ↩
- Johan 13:33-36. ↩
- Johan 14:1-3. ↩
- Luka 19:11-15. ↩
- Mati 24:3. ↩
- Mati 24; Luka 21; Marka 13. ↩
- Marka 14:50. ↩
- Marka 9:10. ↩
- Mati 28:2-4. ↩
- Mati 27:52, 53. ↩
- Luka 24:13-27. ↩
- Luka 24:31, 32. ↩
- Tirhthawktu 1:6-11. ↩
- Tirhthawktu 3:20, 21. ↩
- 2 Peter 3:5-13. ↩
- 1 Thessalonika 4:13-18. ↩
- 2 Thessalonika 2:3, 4. ↩
- Thupuan 12:17. ↩
- Ringna Thu, Bung 33, then 3. ↩