Ka Lynnong 13 — Ki Dak jong ka Jingïalam U Blei
GSAM 198.1“Hato U Blei U la pyrshang ban leit bad shim na ka bynta jong U ïa kawei ka jaidbynriew na hapdeng kawei pat ka jaidbynriew, da ki jingtynjuh, da ki dak, bad da ki jingphylla, bad da ka thma, bad da ka kti badonbor, bad da ka ksangti kaba la kner, bad da ki jingshyrkhei bakhraw, kat kum kiei kiei baroh kiba U Trai U Blei jong phi U la leh na ka bynta jong phi ha Ijipt ha khmat jong phi? La pyni ïa kine ha me, ba men tip ba U Trai U long U Blei; ym don shuh da uwei pat lait noh na U.”1
GSAM 198.2Kumta U Trai U la trei haba U la shim ïa u paidlang na hapdeng ka jaidbynriew kaba bym ithuh ïa U Blei, ba Un ïalam ïa ki shabar sha ka jaka ha kaba Un lah ban kren ïa ka hukum jong U ha ki, bad ha kaba Un lah ban ai ïa ka ha ki, ba la thoh ha ki mawlyngkniap. Ym shym la leh ïa kine ki jingphylla ban pynhun ïa ka jingkwah tip jong ki; hynrei ba kin tip tikna ba Uta Uba la “leh ïa kiei kiei kiba khraw ha Ijipt; ïa ki kam phylla ha ka ri Ham, bad ïa kiei kiei kiba shyrkhei hajan ka Duriaw Basaw,”2 bad Uba la kren ha ki na hapdeng ka ding bad ka tdem ha ka kliar lum Sinai kaba meh ding, U long U Blei Uba im bad Uba shisha hi, U Nongthaw jong kiei kiei baroh.
GSAM 198Ka Jingkhot ïa u Moses na u Dieng Barit uba Meh Ding
GSAM 198.3U Moses hi um lah ban pynkhih ïa ki Israel ban mih noh na Ijipt tang da kaba ong ha ki, “Katba nga dang sumar ïa ki kynhun langbrot ha ka ri khlaw, nga la pyrkhat da ka jingsngewsynei ïa phi ha ka jinglong mraw jong phi, bad mynta nga la wan hiar ban ïalam ïa phi shabar na Ijipt, kumba nga la pyrshang ban leh haba nga la pynïap ïa u nong Ijipt shwa ba ngan phet sha ka ri Midian.”
GSAM 199.1La donkam ïa u dieng barit uba meh ding hynrei uba ym ingkhong, bad ïa ka sur kaba lah ban ïohsngew kaba mih na hapdeng ki thylliej ding, ban pynskhem wat ïa u Moses ba u long uta uban “leit bad ïalam ïa u paidlang shabar na Ijipt.” Ha kane ka rukom kaba phylla u la ïoh ïa ka kam ba la phah ïa u, ïa ka jingkhot kaba khraw bad kyntang jong u. Ka jingpynpaw ïa kane kan pynsngap noh mar mar ïa ki para jong u, bad kan pynkhreh ïa ka jingmut jong ki na ka bynta kaba sa wan hadien, bad kumta kan ïalam ïa ki ban pdiang ïa u Moses, hapoh U Blei, kum u nongïalam jong ki.
GSAM 199.2Lada la don kano kano ka por naduh ka jingmihpat U Nongpynim ha kaba ki nongbud jong U kiba sngewsih bad kiba la duh jingkyrmen ki la donkam ban ïoh jingpyntngen da ka jingdon ryngkat jong U bad ki ktien pynshlur jong U, ka dei ka por haba katto katne ki bangeit kiba sngewsih bad kiba shah pynshitom beiñ ki dang bat skhem da ka jingngeit kaba ïaineh hadien “ka jingpyrta shiteng synñia” jong u snem 1844; bad lada U Blei da ka jingisynei U la ju kren beit ha ki mynsiem kiba sngewsih, ka paw ba kan dei shisha ha kaba kum kata ka por, bad ha u paidlang uba kum uta.
GSAM 199La Kular ïa ka Jingdon Ryngkat U Trai
GSAM 199.3Uta Uba ym shah khang ha ki lynti ne ki lad jong ka jingtrei, bad Uba la buh ïa ki jingai U Mynsiem ha ka balang jong U “mynba U la kiew sha jrong,”3 U la kular ban long ryngkat bad ki nongbud jong U ha ka jingïalap ïa ka khubor babha, “wat haduh ka jingkut jong ka pyrthei.”
GSAM 199.4Ha baroh ka lynti U Trai U la long uba la kloi ban pynpaw ïa ka bor bad ki jingai jong U ryngkat bad kito kiba la wad ïa U da ka dohnud baroh. Hato Um shym la ong haba U ai ïa ka kam ban ïalap ïa ka khubor babha, “Kine ki dak kin bud ïa kito kiba ngeit: Ha ka kyrteng jong Nga kin beh noh ïa ki ksuid; kin kren da ki thylliej bathymmai; kin rah ïa ki bsein; bad lada kin dih ïa kano kano kaei kaei kaba pynïap, kan ym pynmynsaw ïa ki; kin buh ïa ki kti halor kiba pang, bad kin ïoh khiah”?4
GSAM 199Ki Jingai U Mynsiem ha ka Por ka Jingpynthymmai Niam
GSAM 199.5La don katto katne ki jingpynpaw phylla ïa ka bor U Trai bad ki jingpynpaw ïa ka jingai jong ka jingïathuhlypa ha ka por ka Jingpynthymmai Niam jong ka spah snem kaba khathynriew, bad ha ki por hadien kata. U D’Aubigné u kren shaphang ki jingïathuhlypa jong u John Huss. U Charles Buck, ha ka kot jong u Ki Khana Lyngkot shaphang ka Niam, u ïathuh ïa ka jingïathuhlypa jong u George Wishart ha u snem 1546. U John Wesley, ha ki jingthoh jong u, u ïathuh shaphang ki jingïathuhlypa jong u Jonathan Pyrah bad ka jingpyndep ïa ki. U Tymmen J. B. Finley, ha ka jingïathuh ïa la ka jong ka jingim, u ïathuh shaphang ka jingïohi-paw kaba phylla bad ka jingpynkhiah ïa u hi, ha ka lyiur jong u snem 1842. Ka kot khubor U Nongïasaid na ka Bynta ki Khristan (Metodist) ka la pynmih ïa ka jingïathuh kaba sngewtynnad shaphang ka jingïohi-paw kaba phylla bad ki jingmih na ka, kaba la ai ha u Doktor Bond jong kata ka balang, ha ka por ka jingshakri jong u. Kine ki long ki dak ïa kito kiba wad ïa U Trai da ka jingsngewrit, ba Um shym la kylla, bad ba Un dang kren ha la u paidlang lyngba ka jingai jong ka jingïathuhlypa.
GSAM 200Ka Balang jong ki Nongbud kiba Sah kan Don ïa U Mynsiem jong ka jingïathuhlypa
GSAM 200.1Ki don ki jingong kiba shai bad kiba thikna ha ki Jingthoh Bakhuid ba U Trai Un pynpaw kyrpang ïa ki jingai U Mynsiem jong U, bad khamtam ïa ka jingai jong ka jingïathuhlypa, hapdeng ki briew kiba yn shem ba ki ap ïa ka jingwan jong U. Ka dkhot kaba nyngkong kaba ngi kdew ka don ha ka shithi sha ki Korinth, bad ka ong: “Nga ainguh ïa U Blei jong nga barabor na ka bynta jong phi, namar ka jingaiei U Blei kaba la ai ha phi da U Jisu Khrist; ba ha kiei kiei baroh la pynriewspah ïa phi da U, ha ki jingkren baroh bad ha ka jingtip baroh; kumba la pynskhem ïa ka jingphla U Khrist ha phi: kumta phim duna ha kano kano ka jingai; katba phi dang ap ïa ka jingwan jong U Trai jong ngi U Jisu Khrist; Uban pynskhem ruh ïa phi haduh kaba kut, ba phin long kibym don jingrem ha ka sngi jong U Trai jong ngi U Jisu Khrist.”5
GSAM 200.2Ha ka Jingpynpaw ngi ïoh pule shaphang “ki nongbud kiba sah”—ka balang kaba khatduh jong ka khubor babha: “U ïakjakor u la bitar ïa kata ka kynthei [ka balang], bad u la leit ban ïaleh thma ïa ki nongbud kiba sah na u symbai jong ka, kiba sumar ïa ki hukum U Blei, bad ki don ka jingphla U Jisu Khrist.”6 Ngi kylli, kaei “ka jingphla U Jisu” kaba ka balang kaba khatduh kan don, bad kaba, haba la pynskhem ïa ka, ka pynkhreh ïa ka lynti ïa ka jingpynpaw jong ki jingai U Mynsiem baroh? Ïa kane ka jingkylli ngi shem ïa ka jubab ha ka jingphla jong u angel ha u Ioannis ha ka dewlynnong Patmos: “Nga la dem ha ki kjat jong u ban mane ïa u. Bad u la ong ha nga, To sumar ba men ym leh kumta: Nga long u para shakri jong me, bad jong ki para jong me kiba don ka jingphla U Jisu: to mane ïa U Blei: naba ka jingphla U Jisu ka long U Mynsiem jong ka jingïathuhlypa.”7
GSAM 201.1Kane ka jingbatai ba la ai da u angel ka pyni ba dei “U Mynsiem jong ka jingïathuhlypa” uba paw ha ka balang kaba ap ïa U Khrist uba pynkhreh ïa ka lynti ïa ki jingai baroh, bad ba la ïaleh thma ïa ka balang jong “ki nongbud kiba sah” namar ba ki don ïa kata ka jingai hapdeng jong ki.
GSAM 201Ka Jingphla u Paul shaphang ki Jingai
GSAM 201.2Ka shithi u Paul sha ki Thessaloni ka pyni ba ka sngi U Trai—ka sngi kaba khatduh jong ka jingpynurlong ïa ka rai bishar—kan wan halor u paidbah “kum u nongtuh ha ka miet;” hynrei kan ym lap kynsan kumta ïa ki khun kiba ïaineh jong U Trai namar ki long “ki khun jong ka jingshai, bad ki khun jong ka sngi.” Hapdeng ki jingsneng jong u ïa uta u paidlang uba sharai, u ong, “Wat pynlip ïa U Mynsiem. Wat ñiewbeiñ ïa ki jingïathuhlypa. To tynjuh ïa kiei kiei baroh; bat skhem ïa kata kaba bha.”8
GSAM 201.3Shaphang ka kyntien Grik propheteias, kaba la pynkylla hangne kum ki jingïathuhlypa, u Greenfield, ha ka Kot Kyntien Grik jong u, u ong, “Ka jingpyndonkam ïa ka jingai jong ka jingïathuhlypa, ha kane ka jingmut, 1 Thessaloni 5:20.” Bad kane ki kot kyntien jong u Parkhurst, u Robinson, bad u Liddell bad u Scott ruh ki mynjur. Kane te ka long ka jingphla kaba shai ba ka jingai jong ka jingïathuhlypa kaba shisha kan don ryngkat bad ka balang kaba ap ïa ka jingwan arsien U Khrist. Ka jingsneng ka long ban ym ñiewbeiñ ïa ka jingai, hynrei ban tynjuh ïa ka; haba la shem ïa ka jingpynpaw kaba bha, ban “bat skhem” ïa ka.9
GSAM 201Ka Jingpyndep ïa ka Jingkular
GSAM 201.4Ngi la ïohi mynshwa kumno U Trai U la sdang ban pynpaw ïa ka jingai jong ka jingïathuhlypa ha ka por ba la pynbna ïa ka khubor jong u angel uba nyngkong bad ka khubor jong u angel uba ar. Kane ka jingai ka la nang roi shuh shuh naduh ka jingkut jong ki 2300 sngi. U Trai U la jied ïa la ka jong ka tiar na ka bynta kane ka jingthmu, da kaba jied kum ka nongtrei jong U ïa kawei kaba ym tang ba ka la aiti lut ïa kiei kiei baroh na ka bynta jong U, hynrei kaba ka jingim ruh ka don hapdeng ka jingma, “kaba tlot tam hapdeng kiba tlot.”10 Hapoh ar bnai hadien ba la kut ka por, ka samla Ellen G. Harmon, na Portland, Maine, kaba dang don tang kumba khathynñiew snem ka rta, ka la sdang ban pdiang ïa ki jingpynpaw na U Trai.
GSAM 202.1Kumba nga la ïoh lad ban ïakren bad kito kiba shong ha Portland ha ka por jong ka jingïohi-paw kaba nyngkong, bad nga la ithuh ruh ïa ka kong Haines, kaba ha ka ïing jong ka ka samla Harmon ka la ïoh ïa ka jingïohi-paw kaba nyngkong, ngan ïathuh ïa ki jingshisha kumba la ïathuh ha nga da kita ki briew.
GSAM 202.2Ka samla Harmon ha kata ka por ka don ha ka jinglong kaba sniew shibun ha ka liang ka koit ka khiah. La bun taïew ka la lah ban kren tang da ka sur kaba jem kum ka jingpaspas. Uwei u doktor u la rai ba ka jingpang jong ka ka dei ka jingpang TB kaba ïasoh bad ka jingdap um ha ka met. U la ong ba ka tor jong ka ha ka liang kamon ka la pyut, bad kata ha ka liang kadiang ka la pang shibun, bad ba ka dohnud jong ka ruh ka la shah ktah. U la ong ba u ym tharai ba kan dang im palat ïa ka por kaba lyngkot eh, bad ba ka lah ban ïap noh ha kano kano ka por. Ka la shitom shibun ban ring mynsiem haba ka thiah. Ha ka miet ka ïoh jahthait tang da kaba pynshong ïa ka ha jingthiah, da ki syngkhoi kiba kyrshan ïa ka, ha ka rukom kaba jan kum kaba shong. Ka jingjyrhoh kaba wan bunsien bad ka jingmih snam na ki tor ki la pynhiar shibun ïa ka bor met jong ka.
GSAM 202Ka jingïohi-paw kaba Nyngkong jong ka Samla Harmon
GSAM 202.3Ha ka por ba ka la ïoh ïa ka jingïohi-paw kaba nyngkong ka dang sah ha ka ïing jong ka kong Haines. Ka dei ha ka por mynstep, bad ki dang ïaseng ha ïing. Ki don san ngut ki briew hangta, baroh ki para kynthei ha ka jingngeit. Kiwei ki la duwai, bad ka samla Harmon ka dang duwai da ka sur kaba jem kum ka jingpaspas, haba ka bor U Blei ka la wan hiar ha ka rukom kaba phylla shibun, kaba la ktah shai ïa baroh kiba don hangta, bad ha ka shi khyllipmat kam tip shuh ïa kiei kiei baroh kiba dang jia sawdong jong ka—ka la don ha ka jingïohi-paw.
GSAM 202.4Ha ka jingïalang kaba bud ka la ïathuh ha ki bangeit ha Portland ïa kaba la pyni ha ka. Ki la don ka jingshaniah kaba pura ba ka dei na U Trai. Ha kata ka por ki don kumba hynriewphew ngut ha Portland kiba la pdiang ïa ka kum ka kam U Trai. La don ka bor kaba ïadon ryngkat bad ka jingïohi-paw, kumjuh ruh bad ka jingïathuh ïa ka, kaba lah ban mih tang na U Blei. Ka jingsngewkhia kaba kyntang shaphang kiei kiei kiba bymjukut ka la don ha ka barabor, bad ka la paw kumba ka dap da ka jingsheptieng burom kaba ym lah ban ïathuh, ba ïa ka kaba dang khynnah bad kaba tlot kum ka la jied kum ka tiar lyngba kaba U Trai Un ai jingshai ha la u paidlang. Ka la ong ba katba ka don ha ka jingïohi-paw ka la sngew kumba la ker sawdong ïa ka da ki angel kiba phyrnai ha ki phyllaw badonburom jong ka bneng, ha kaba kiei kiei baroh ki long ka jingkmen bad ka jingsuk, bad ba ka long ka jingkylla kaba sngewsih ban kyndit pat sha ki jingshisha kibym pynhun jong kane ka jingim kaba ïap.
GSAM 203Ka Jingbatai Lyngkot ïa ka jingïohi-paw kaba Nyngkong
GSAM 203.1Kane ka jingbatai lyngkot harum ïa ka jingïohi-paw kaba nyngkong jong ka, kumba ka la ïathuh ïa ka ha ki bangeit ha Portland, kan ai katto katne ka jingsngewthuh ïa ka jinglong jong ki baroh:—
GSAM 203.2“Katba nga dang duwai, ka bor U Blei ka la wan ha nga kumba ngam pat ju sngew mynno mynno mynshwa. La ker sawdong ïa nga da ka jingshai, bad nga dang kiew nang sha jrong na ka khyndew. Nga la phai ban wad ïa u paidlang jong ka jingwan arsien ha ka pyrthei, hynrei ngam shym la lah ban shem ïa ki, bad ka sur ka la ong ha nga, ‘To peit biang, bad to peit kham shajrong khyndiat.’ Te nga la khmied ïa la ki khmat, bad nga la ïohi ïa ka lynti kaba beit bad kaba khim, kaba la pynjrong shajrong eh na ka pyrthei. Ha kane ka lynti u paidlang jong ka jingwan arsien ki dang ïaid sha ka nongbah, kaba don ha kaba kut sha shiliang jong ka lynti. Ki don ka jingshai kaba phyrnai ba la buh shadien jong ki ha ka jingsdang jong ka lynti, kaba u angel u la ïathuh ha nga ba ka dei ‘ka jingpyrta shiteng synñia.’ Kane ka la shai ha baroh ka lynti, bad ka la ai jingshai ïa ki kjat jong ki, ba kin ym jynthut. Bad lada ki buh skhem ïa la ki khmat ha U Jisu, Uba don beit hakhmat jong ki, Uba ïalam ïa ki sha ka nongbah, ki long kiba shngaiñ. Hynrei shen katto katne ki la thait; ki la ong ba ka nongbah ka dang jngai shibun, bad ba ki la khmih lynti ban la rung ha ka mynshwa. Te U Jisu U la pynshlur ïa ki da kaba kyntiew ïa la ka ksangti kamon badonburom, bad na ka ksangti jong U ka la mih ka jingshai kaba phyrnai, kaba la phai halor u paidlang jong ka jingwan arsien, bad ki la pyrta, Haleluïa! Kiwei pat khlem pyrkhat ki la len ïa ka jingshai kaba don shadien jong ki, bad ki la ong ba kam dei U Blei Uba la ïalam ïa ki shaduh katne. Ka jingshai kaba shadien jong kine ka la lip noh, kaba la ieh ïa ki kjat jong ki ha ka jingdum kaba rben, bad ki la jynthut bad ki la pynphai ïa la ki khmat na ka thong, bad kim ïohi shuh ïa U Jisu, bad ki la hap na ka lynti sha ka pyrthei kaba dum bad kaba bymman shapoh. Shen ngi la ïohsngew ïa ka sur U Blei kum ki um shibun, kaba la ai ha ngi ïa ka sngi bad ka kynta jong ka jingwan U Jisu. Ki riewkhuid kiba im ki la ithuh bad sngewthuh ïa ka sur, katba kiba bymman ki la pyrkhat ba ka dei ka pyrthat bad ka jingkhynñiuh jumai. Haba U Blei U la kren ïa ka por, U la theh halor jong ngi ïa U Mynsiem Bakhuid, bad ki khmat jong ngi ki la sdang ban shai bad ban phyrnai da ka burom U Blei, kum ki khmat u Moses haba u la wan hiar na u Lum Sinai.”11
GSAM 204Ka Jingbatai ïa ka Jinglong jong ka kong White Katba ka Don ha ka jingïohi-paw
GSAM 204.1Shwa ba ngin bud shuh shuh ïa ka jingïathuh kaba pynkhih mynsiem shaphang kane ka jingpynpaw kaba phylla jong U Mynsiem U Blei, ngan kdew katto katne ki jingshisha shaphang ki jingïohi-paw. Ka sien kaba nyngkong ba nga la ïohi ïa ka kong E. G. White (mynshwa ka samla Harmon) ka long ha u Risaw, 1852. Ha kata ka sngi nga la ïohi ïa ka ha ka jingïohi-paw kaba la neh palat shi kynta. Naduh kata ka por nga la ïoh ïa ka lad kaba kyrpang ban ïohi ïa ka ha ka jingïohi-paw kumba sanphew sien. Nga la don hangta haba ki doktor ki la bishar ïa ka katba ka don ha kane ka jinglong, bad nga ñiew ka jingkmen ban phla ïa kaei kaba nga la ïohi bad kaba nga tip. Nga kyrmen ba ka jingïathuh ïa ki jingshisha ha kane ka kam kan ym shah kyntait khlem da pyrkhat, na ka bynta ki jingshu mutdur jong kito kibym pat ju ïohi ïa ka ha kane ka jinglong.
GSAM 204.2Haba ka rung ha ka jingïohi-paw ka pyrta lai sien da ka jingkmen bakhraw, “Ka burom!” kaba sawa bad sawa biang; ka jingpyrta kaba ar, bad khamtam kaba lai, ki kham jem, hynrei ki kham pynkhih mynsiem ban ïa kaba nyngkong, ka sur ka ïasyriem ïa kata jong u briew uba don kham jngai na phi, bad uba dang jah noh na ka jingïohsngew. Kumba saw ne san sekhon ka paw kumba ka ngat noh kum u briew uba ïapler, ne uba la duh ïa la ka bor; nangta ka paw ba la pyndap mar mar ïa ka da ka bor kaba palat ïa ka bor briew, teng teng ka ïeng noh mar mar ha la ki kjat bad ka ïaid kylleng ka kamra. Ki don bunsien ki jingpynkhih ïa ki kti bad ki ksangti, kiba kdew sha kamon ne kadiang katba ka khlieh jong ka ka phai. Ka leh ïa kine ki jingpynkhih baroh ha ka rukom kaba itynnad shibun. Ha kano kano ka rukom ba ka kti ne ka ksangti ka don, ym don uba lah ban pynkhih ïa ka. Ki khmat jong ka ki long kiba plie barabor, hynrei kam khapmat; la kyntiew ïa ka khlieh jong ka, bad ka dang peit shajrong, da ka dur khmat kaba sngewtynnad, ym da ka jingpeit kaba suda; ka ïapher na ka jinglong ba ju long tang ha kaba ka paw ba ka peit bniah ïa kaei kaei kaba don shajngai. Kam ring mynsiem, hynrei ka jingshoh jong ki thied jong ka ka ïaid beit. Ka dur khmat jong ka ka long kaba sngewtynnad, bad ka rong jong ka khmat jong ka ka long kaba saw phyrnai kum ha ka jinglong tynrai jong ka.
GSAM 205La ïanujor ïa Kata jong u Daniel
GSAM 205.1Ka jinglong jong ka ha kaba ïadei bad ka jingïring mynsiem, ka jingduh bor, bad ka jingpynlong biang kaba khlaiñ haba u angel jong U Blei u ktah ïa ka, baroh ki ïahap pura bad ka jingïathuh jong u nongïathuhlypa Daniel shaphang ka jingïashem jong u hi ha ka jingïohi-paw, haba u ong: “Kumta la iehnoh ïa nga marwei, bad nga la ïohi ïa kane ka jingïohi-paw kaba khraw, te kam sah shuh ka bor ha nga; naba ka jingitynnad jong nga ka la kylla kaba pyut ha nga, bad ngam shym don bor shuh.” “Naba kumno u shakri jong une u kynrad jong nga un lah ban kren bad une u kynrad jong nga? Naba ïa nga, shisyndon kam sah shuh ka bor ha nga, bad ym don shuh ka jingïring mynsiem ha nga. Nangta uwei uba long kum ka dur jong u briew u la wan pat bad u la ktah ïa nga, bad u la pynkhlaiñ ïa nga, bad u la ong, Ko briew uba la ieit eh, wat sheptieng: ka jingsuk kan long bad me; to long uba khlaiñ, shisha to long uba khlaiñ. Bad haba u la kren bad nga, nga la ïoh bor, bad nga la ong, To ai u kynrad jong nga un kren; namar me la pynkhlaiñ ïa nga.”12
GSAM 205KI JINGPHLA KI NONGÏOHI DA LA KI KHMAT
GSAM 205M. G. Kellogg, M.D.
GSAM 205.2Shaphang ka jinglong jong ka Kong White haba ka don ha ka jingïohi-paw, ngi lah ban buh hangne katto katne ki jingkren na ki nongïohi da la ki khmat. Ka jingkren kaba nyngkong ka dei na M. G. Kellogg, M.D., uba kren shaphang ka jingïohi-paw kaba nyngkong kaba la ai ha Michigan, ha ka 29 tarik u May, 1853, ha ka jingïalang ha Tyrone, Livingston County. U ong kumne:—
GSAM 206.1“Ka para White ka la don ha ka jingïohi-paw kumba arphew minit ne shiteng kynta. Haba ka leit shapoh ka jingïohi-paw, uwei pa uwei uba don hangta u la sngew ïa ka bor bad ka jingïadon jong U Blei, bad katto katne na ngi ngi la sngew shisha ïa U Mynsiem jong U Blei uba shong halor jong ngi da ka bor kaba khraw. Ngi la ïashim bynta ha ka jingïaduwai bad ka jingïalang paidbah ha ka step ka sngi saitjain, kumba ka la long khyndai. U para White, u kpa jong nga, bad ka para White ki la duwai, bad nga ruh nga la duwai ha kata ka por. Ym shym don ka jingkhihwin ne ki jingpynpaw. Hynrei ngi la kyrpad da ka jingshitrhem ïa U Blei ba un kyrkhu ïa ka jingïalang da ka jingïadon jong u, bad ba un kyrkhu ïa ka kam ha Michigan. Haba ka para White ka la pynmih ïa kata ka jingïapyrta jong ka jingjop, ‘Burom! b-u-r-o-m-! b-u-r-o-m-!’ kaba phi la ju ïohsngew na ka bunsien haba ka leit shapoh ka jingïohi-paw, u para White u la ïeng bad pyntip ïa ki paidbah ba ka tnga jong u ka don ha ka jingïohi-paw. Hadien ba u la batai ïa ka rukom jong ki jingïohi-paw jong ka, bad ba kam ring mynsiem haba ka don ha ka jingïohi-paw, u la khot ïa kino kino kiba kwah ban wan shakhmat bad bishar ïa ka. U Dr. Drummond, u doktor, uba long ruh u nongïalap u Adventist jong ka sngi kaba nyngkong, uba (shuwa ba un ïohi ïa ka ha ka jingïohi-paw) u la ong ba ki jingïohi-paw jong ka ki wan na ka bor mesmerism, bad ba u lah ban pynmih ïa ka jingïohi-paw ha ka, u la wan shakhmat, bad hadien ka jingbishar bniah, u la lieh bha ka dur, bad u la ong, ‘Kam ring mynsiem!’”
GSAM 206.2“Nga thikna bha ba ha kata ka por kam shym ring mynsiem haba ka don ha ka jingïohi-paw, bad kumjuh ha kiba bun kiwei pat kiba ka la ïoh haba nga don ryngkat. Ka jingïmih noh na ka jingïohi-paw ka la paw kumjuh kum ka jingleit shapoh jong ka. Ka dak kaba nyngkong ba ngi la tip ba ka jingïohi-paw ka la kut, ka long ba ka la sdang pat ban ring mynsiem. Ka la ring ïa ka jingïring mynsiem kaba nyngkong da ka jingjylliew, kaba jlan bad kaba dap, kaba pyni ba u tor jong ka u la thylli lut na ka lyer. Hadien ba ka la ring ïa ka jingïring mynsiem kaba nyngkong, la leit bun minit shuwa ba ka ring ïa kaba ar, kaba la pyndap ïa u tor kumjuh; nangta ka la sangeh ar minit, bad ka jingïring mynsiem kaba lai, hadien kata ka jingïring mynsiem ka la long kumba ju long.” La soi, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Michigan, 28 tarik u December, 1890.”
GSAM 207F. C. Castle
GSAM 207.1Ngi ai ïa ka jingkren harum na uwei uba la ïohi ïa ka jingbishar da u doktor ïa ka Kong White haba ka don ha ka jingïohi-paw ha Stowe, Vermont, ha ka lyiur jong u snem 1853. U ong kumne:—
GSAM 207.2“U doktor u don hangta, bad u la pynlong ïa ka jingbishar ïa ka katkum ka jingstad bad ka jingïoh jingtip jong u, ban shem ïa ka daw jong kata ka jingpynpaw. La buh ïa ka mombati kaba shai bha hajan ki khmat jong ka, kiba la plie khraw; ym shym kawei ka dkhot jong ki khmat kaba khih. Nangta u la bishar ïa ka jingïaid jong ka snam, bad kumjuh shaphang ka jingïring mynsiem, hynrei ym shym don jingïring mynsiem. Ka jingmih na kata ka long ba u la sngewthikna ba ym lah ban batai ïa kane da ki rukom ka mariang ne da ki nongrim saïan.” La soi, “F. C. Castle.”
GSAM 207D. H. Lamson
GSAM 207.3Ki jingphla harum ki ïadei bad ka jingbishar kaba la leh haba ka Kong White ka don ha ka jingïohi-paw, ha ka jingïalang kaba la long ha ïing u Tymmen James White, ha Monroe Street, Rochester, New York, ha ka 26 tarik u June, 1854:—
GSAM 207.4“Ha kata ka por nga dang don khadhynñiew snem. Kumba nga lah ban sngew kumba nga dang ïohsngew ïa kita ki jingïapyrta ba ktah mynsiem jong ka, ‘B-u-r-o-m!’ Nangta ka la shongphai sha ka madan, ym da kaba kyllon, hynrei da kaba hiar jem, bad la kyrshan ïa ka ha ki ksangkti jong u nongïarap. Ki ar ngut ki doktor ki la wan rung, uwei uba tymmen bad uwei uba dang samla. U para White u la kwah bha ba kin bishar bniah ïa ka para White, bad ki la leh ïa kata. La wallam ïa ka jingïit, bad uwei na ki u la bat ïa ka halor ka shyntur jong ka haba ka kren; hynrei shen ki la iehnoh ïa kata, bad ki la ong, ‘Kam ring mynsiem.’ Nangta ki la bishar bniah ïa ki krung jong ka haba ka kren, ban shem kino kino ki dak jong ka jingïring mynsiem kaba jylliew, hynrei kim shym shem. Haba ki la pynkut ïa kane ka bynta jong ka jingbishar, ka la ïeng ha ki kjat jong ka, dang don hi ha ka jingïohi-paw, bad ka bat ïa ka Baibl shajrong, ka phai na kawei ka bynta sha kawei pat, bad ka kren thikna ïa ki dkhot, wat la ki khmat ki khmih shajrong bad shabar na ka kot.”
GSAM 208.1“Ka la ïohi ïa ki hynñiew tylli ki jingshitom ba khatduh. Nangta ka la ïohi ïa ka jingjop jong ki riewkhuid, bad ki jingïapyrta jong ka jong ka jingjop nga sngew kumba nga dang ïohsngew ïa ki haduh mynta. Shaphang kine ki jingshisha nga phla da la ka mon.” La soi, “U Tymmen D. H. Lamson, Hillsdale, Michigan, 8 tarik u February, 1893.”
GSAM 208ka Kong Drusilla Lamson
GSAM 208.2La ai sa kawei pat ka jingphla shaphang kajuh ka jingbishar da ka Kong Drusilla Lamson, ka riewkynthei jong u para kha jong u Tymmen Lamson, bad ka matron jong ka ïing sumar Clifton Springs, New York. Haba ka kren shaphang ka jingïalang jong ka 26 tarik u June, 1854, ka ong kumne:—
GSAM 208.3“Nga kynmaw ïa ka jingïalang haba la leh ïa ka jingtynjuh, kata ka jingtynjuh ban pynshisha ïa kaei kaba u para White u la ju ong bunsien, ba ka para White kam ring mynsiem haba ka don ha ka jingïohi-paw, hynrei ngam lah ban kynmaw ïa ka kyrteng jong u doktor uba don hangta.... Ka dei ban long u Doktor Fleming, namar u dei u doktor uba ju khot teng teng na ka bynta ka jingïasyllok. Hynrei mynta u la ïap. Nga lah ban ong tang kane, ba la leh ïa ka jingtynjuh, bad ym shym don dak jingïring mynsiem kaba paw ha ka jingïit.” La soi, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, New York, 9 tarik u March, 1893.”
GSAM 208.4Sa kawei pat ka jingphla na uwei uba la don ha katei ka jingïalang kaba la kdew haneng:—
GSAM 208David Seeley
GSAM 208.5“Kane ka long ban pynshisha ba nga la pule ïa ki jingphla haneng jong David Lamson bad ka Kong Drusilla Lamson, kiba ïadei bad ka jingkren u doktor haba u bishar ïa ka Kong White haba ka don ha ka jingïohi-paw, ha ka 26 tarik u June, 1854. Nga la don ha kata ka jingïalang, bad nga la ïohi ïa ka jingbishar. Nga ïahap bad kaei kaba u para bad ka para Lamson ki la kren, bad ngan ong shuh shuh ba dei u Doktor Fleming bad uwei pat u doktor uba dang samla kiba la leh ïa ka jingbishar. Hadien ba ka Kong White ka la ïeng ha ki kjat jong ka, kumba ki la ïathuh, bad ka kren ïa ki dkhot ka Jingthoh Bakhuid, u Doktor Fleming u la khot ïa ka mombati kaba shai. U la buh ïa kane ka mombati hajan eh ka shyntur jong ka, katba lah ban leh khlem pynbam ding, bad beit ha ka lynti jong ka jingïring mynsiem lada ka ring. Ym shym don wat ka jingïapher kaba rit ha ka jingshai jong ka ding. Nangta u doktor u la ong da ka jingkhlaiñ, ‘Mynta la pynbeit ïa ka sha la ka junom, ym don jingïring mynsiem ha ka met jong ka.’” La soi, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 tarik u August, 1897.”
GSAM 209U bad ka Kong A. F. Fowler
GSAM 209.1Ki jingkren harum ki ïadei bad ka jingbishar kaba la leh haba ka Kong White ka don ha ka jingïohi-paw ha Waldron’s Hall, Hillsdale, Michigan, ha u bnai February, 1857. U Doktor Lord, u doktor jong Hillsdale uba la trei la khmih kumba sanphew snem, u la leh ïa ka jingbishar kaba bniah tam, bad nga buh harum ïa kine ki jingphla:—
GSAM 209.2“Ngi la don hangta haba (ha u bnai February, 1857) ka para E. G. White ka la ïoh ïa ka jingïohi-paw ha Waldron’s Hall, Hillsdale. U Dr. Lord u la leh ïa ka jingbishar, bad u la ong, ‘Ka dohnud jong ka ka tied, hynrei ym don jingïring mynsiem. Ka don ka jingim, hynrei ym don jingïaleh jong u tor; ngam lah ban batai ïa kane ka jinglong.’” La soi, “A. F. Fowler, ka Kong A. F. Fowler, Hillsdale, Michigan, 1 tarik u January, 1891.”
GSAM 209C. S. Glover
GSAM 209.3Hangne la ai sa kawei pat ka jingkren shaphang kajuh ka jingïohi-paw:—
GSAM 209.4“Nga la don hangta haba ka para White ka la ïoh ïa katei ka jingïohi-paw ha Waldron’s Hall, Hillsdale. Nalor katei ka jingkren, nga la ïohsngew ïa u doktor uba ong ba ka jinglong jong ka para White ha ka jingïohi-paw ka long ‘palat ïa ka jingtip jong u.’ U la ong ruh, ‘Don kaei kaei kaba kynja blei shaphang kata.’” La soi, “C. S. Glover, Battle Creek, Michigan, 19 tarik u January, 1891.”
GSAM 209U bad ka Kong Carpenter
GSAM 209.5Hangne la ai ïa ka jingkren kaba lai shaphang kajuh ka jingjia:—
GSAM 209.6“Kane ka long ban pynshisha ba ngi la don ha Waldron’s Hall, Hillsdale, Michigan, ha u bnai February, 1857, haba ka Kong White ka la ïoh ïa ka jingïohi-paw, bad haba ka dang don ha kata ka jinglong la bishar ïa ka da u Dr. Lord, bad ngi la ïohsngew ïa ka jingkren paidbah jong u shaphang kata ka jingjia, kumba la ai haneng da u para bad ka para Fowler.” La soi, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Indiana, 30 tarik u August, 1891.”
GSAM 210D. T. Bourdeau
GSAM 210.1Mynta phin sngewbha ban peit ïa ka jingtynjuh kaba la leh haba ka Kong White ka don ha ka jingïohi-paw ha Buck’s Bridge, St. Lawrence County, New York:—
GSAM 210.2“Ha ka 28 tarik u June, 1857, nga la ïohi ïa ka para Ellen G. White ha ka jingïohi-paw ïa ka sien kaba nyngkong. Nga long u bym ngeit ha ki jingïohi-paw; hynrei kawei na ki jingjia kiba nga lah ban kdew ka la pynskhem ïa nga ba ki jingïohi-paw jong ka ki wan na U Blei. Ban pynhun ïa ka jingmut jong nga shaphang la ka ring mynsiem ne em, nga la buh shuwa ïa ka kti jong nga halor ka shadem jong ka, slem katba nga lah ban tip ba ym don jingïakhih jong u tor palat ïa kaba un don lada ka long ka metïap. Nangta nga la shim ïa ka kti jong nga bad buh ïa ka halor ka shyntur jong ka, da kaba khang ïa ki thliew khmut jong ka hapdeng u khnap kti bad ka shynrang kti, khnang ba kan ym lah ban pynmih ne ring lyer, wat lada ka kwah. Nga la bat ïa ka kumta da ka kti jong nga kumba shiphew minit, kaba la biang ban pynjot ïa ka jingïoh mynsiem jong ka ha ki jinglong paidbah; hynrei kata ka jingtynjuh kam shym ktah satia ïa ka. Naduh ba nga la ïohi ïa kane ka jingjia kaba phylla, ngam shym la kwah shuh ban artatien ïa ka tynrai ba kynja blei jong ki jingïohi-paw jong ka.” La soi, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Michigan, 4 tarik u February, 1891.”
GSAM 210U Doktor uba Long u Nongïalam Mynsiem u Tynjuh ïa ka Jingïohi-paw
GSAM 210.3Ngan kdew sa ïa kawei pat ka jingbishar da u doktor kaba nga la ïohi ha Parkville, St. Joseph County, Michigan, ha ka 12 tarik u January, 1861.
GSAM 210.4Ha kaba kut jong ka jingïalap jingïapynshlur kaba ka Kong White ka la ai ha ki paidbah kiba bun kiba la ïaseng ha ka ïing jingïalang u Adventist, ka jingkyrkhu jong U Blei ka la shong halor jong ka ha ka rukom kaba phylla, bad la ïalam ïa ka shapoh ka jingïohi-paw haba ka shong ha ka shuki. U Doktor Brown u don hangta, u briew uba koit ba khiah bad uba khlaiñ ha ka met, uba long u nongïalam jong ki mynsiem. U la ong ba ki jingïohi-paw jong ka ki long kum ka jingïalam mynsiem, bad ba lada ka ïoh kawei haba u don hangta, u lah ban pynmih noh ïa ka na kata hapoh kawei ka minit. La khot ïa kino kino kiba kwah ban wan shakhmat bad da ka jingbishar ban pynhun ïa lade shaphang ka jinglong jong ka haba ka don ha ka jingïohi-paw. U doktor u la wan shakhmat, hynrei shuwa ba un pyndep shiteng ïa ka jingbishar, u la lieh kum u briew uba jan ïap bad u la khyniuh kum u sla dieng. U Tymmen White u la ong, “U doktor un ïathuh ïa ka jinglong jong ka?” U la jubab, “Kam ring mynsiem,” bad u la leit sted sha ka jingkhang. Kito kiba don ha ka jingkhang kiba tip ïa ka jingsarong jong u ki la ong, “Phai biang, bad leh kumba me la ong; pynmih noh ïa kata ka briew na ka jingïohi-paw.” Ha ka jingkhihwin kaba khraw u la bat ïa ka bynta ban plie ka jingkhang, hynrei ym shym la shah ïa u ban plie haduh ba kito kiba hajan ka jingkhang ki la kylli, “Doktor, ka long kumno?” U la jubab, “Tang U Blei uba tip; to shah ïa nga ban mih noh na kane ka ïing,” bad u la mih noh.
GSAM 211.1Ka la paw shai ba u mynsiem uba la pynïaid ïa u kum u nongïalam mynsiem um shongthait shuh ha khmat ka bor kaba la synshar ïa ka Kong White ha ka jingïohi-paw, kumjuh kum ki briew kiba la shong ksuid ha ki sngi jong U Nongpynim, kiba la kylli, “Hato me la wan hangne ban pynshitom ïa ngi shuwa ka por?”13
GSAM 211.2La ïohi ka jingïahap ha kane ka jingjia bad kata kaba la thoh ha ka jingïashem jong u Daniel u nongïathuhlypa. Haba u leit shapoh ka jingïohi-paw da U Mynsiem jong U Trai, ki Chaldean kiba don hangta—ki nongmane blei nongwei kiba ym tip ïa U Mynsiem—ki la sheptieng shikatdei, bad ki “la phet ban rieh ïa lade.”14
GSAM 211La Khot ïa Ka Samla Harmon ban ïathuh ïa Ki Jingïohi-paw jong Ka
GSAM 211.3Kumba shi taïew hadien ka jingïohi-paw kaba nyngkong jong ka, ha ka jingïalang kaba la long ha ïing u kpa jong ka, ka Samla Harmon ka la ïoh ïa ka jingïohi-paw kaba ar, ha kaba la hukum ïa ka ban pyntip ha kiwei ïa kaei kaba la pynpaw ha ka. Ka la don ha ka jingkulmar kaba khraw ban tip kumno kan leh ïa ka jingkwah jong U Trai. Ka koit ka khiah jong ka ka la tlot haduh katta ba ka la shah shitom shisha ha ka met, bad ha ka jingpynpaw paidbah ka la don tang khyndiat por ban im. Ka dang khadhynñiew snem ka rta, kaba rit bad tlot, kaba ym pat ju ïadei bad ki paidbah, bad da ka jinglong tynrai ka long kaba sheptieng bad kaba rieh haduh ba ka jingïakynduh ïa ki briew kiba thymmai ka pynshitom ïa ka. Ka la duwai da ka jingshitrhem la bun sngi, bad haduh shiteng synñia, ba ïa kane ka jingkitkhlieh yn shim noh na ka bad buh ha uwei pat uba kham lah ban bah ïa ka. Hynrei ka jingshai jong ka kam ka jingïaid lynti kam shym la kylla, bad ki ktien jong u angel ki la sawa khlem sangeh, “Pyntip ha kiwei ïa kaei kaba nga la pynpaw ha me.”
GSAM 212.1Haba ka don ha kane ka jingkulmar jingmut, ka Samla Harmon ka la ïashim bynta ha sa kawei ka jingïalang ha ïing u kpa jong ka. Ha kane ka jingïalang baroh ki la ïatylli ha ka jingïaduwai kaba shitrhem na ka bynta jong ka, bad sa shisien pat ka la aiti ïa lade ha U Trai, bad ka la sngew mon ban shah pyndonkam na ka bynta ka burom jong u. Haba ka duwai, ka jingdum kaba rben kaba la tap ïa ka ka la was noh; bad kumba ka la ïathuh hadien, ka jingshai kaba phyrnai kum ka bol ding ka la wan sha ka, bad haba ka la hap halor jong ka, la shim noh ïa ka bor jong ka, bad ka la sngew kumba ka don ha khmat U Jisu bad ki angel. Sa shisien pat la ong biang ïa kine ki ktien, “Pyntip ha kiwei ïa kaei kaba nga la pynpaw ha me.” Ka la ong ba ka la kyrpad da ka jingshitrhem ba lada ka dei ban leit bad ïathuh ïa kaei kaba U Trai u la pyni ha ka, yn ïada ïa ka na ka jingsarong. Nangta u angel u la ïathuh ïa ka ba la jubab ïa ka jingïaduwai jong ka, bad lada ka long ha ka jingma jong ka jingsarong, yn wan ka jingpang halor jong ka. U angel u la ong ha ka, “Lada phi pynbna ïa ka khubor da ka jingïaineh, bad phin shah haduh kaba kut, phin bam na u soh jong u dieng ka jingim, bad phin dih na ka wah jong ka um ka jingim.”
GSAM 212Ka Jingleit jong Ka Samla Harmon sha Poland, Maine
GSAM 212.2La pyni ha ka Samla Harmon ba ka dei ban leit sha Poland, Maine, bad ïathuh ïa ka jingïohi-paw jong ka. Ka sngi hadien kane ka jingïohi-paw kaba lai, khlem da tip ei ei ki briew baroh, u kurim jong ka hynmen jong ka u la ñiah ïa ka kali haduh ka jingkhang jong ïing u kpa jong ka, bad u la tyrwa ban leitlam ïa ka sha Poland. Haba ka don hangta, ka la pynlong ïa ka jingïalang ha kaba ka la ïathuh ïa ka jingïohi-paw. U Hazen Foss,15 namar ba u la don ha ka jingduh jingkyrmen, ym lah ban pynkohnguh ïa u ban wan sha ka jingïalang, hynrei da kaba buh ïa ka shkor jong u hajan ka jingkhang shabar, u la ïohsngew ïa ka jingïathuh jong ka ïa ka jingïohi-paw, bad u la ong, “Ka jingïohi-paw kaba ka la ïathuh ka long hajan kumjuh bad kata kaba la pyni ha nga, haduh katba ki briew ar ngut kin lah ban batai ïa kajuh kaei kaei.” Ha ka step kaba bud u la ïakynduh khlem poi pyrkhat ïa ka Samla Harmon, bad u la ong ha ka ba kan long “ïaineh ban bah ïa ka jingkitkhlieh, bad ban ïathuh ïa ki jingphla kiba U Trai un ai ïa ka, bad un ym iehnoh ïa ka U Blei.” Ha kiwei u la ong, “Kata ka long ka tiar ha kaba U Trai u la buh ïa kane ka jingkitkhlieh.” U dei shisha ban tip, namar u la ïohi ïa u briew ha kata ka jingïohi-paw ha kaba la ïathuh ha u ba ïa ka jingkitkhlieh la “shim noh na” u.
GSAM 213.1Ka kam jong Ka Samla Harmon naduh kata ka por ka long ban leit na kawei ka jaka sha kawei pat ha ki jylla New England, da kaba ïathuh ïa kaei kaba la pyni ha ka. Ha ki katto katne ki khep la ïathuh ha ka ha ka jingïohi-paw shaei ba ka dei ban leit, bad la ïathuh ruh ïa ki jingeh kiba kan ïakynduh. Ki khubor jong ka ki long khamtam ki jingpynrem ïa kito kiba ïaid sha ka jinghikai jong ka jingwan kynja mynsiem jong U Khrist, bad ki jingpynshlur ïa baroh ban bat skhem ïa ka jingïashem kaba mynshuwa.
GSAM 213.2Ka ong shaphang ka jingïashem jong ka: “Katto katne ki la sangeh lut na ka kam, bad ki la beh noh na ka jingïadei balang ïa baroh kiba ym pdiang ïa ki jingmut jong ki shaphang kane ka mat.... U Blei u la pynpaw ha nga ïa kine ki jingbakla ha ka jingïohi-paw, bad u la phah ïa nga sha ki khun jong u kiba la bakla ban pynbna ïa ki; hynrei bun na ki ki la kyntait lut ïa ka khubor, bad ki la kynnoh ïa nga ba nga ïahap bad ka pyrthei. Ha kawei pat ka liang, ki Adventist kiba tang ha ka kyrteng ki la kynnoh ïa nga da ka jinglong shitrhem palat, bad ïa nga la pynpaw lamler, bad katto katne ki la pynpaw da ka jingbymman ba nga long u nongïalam jong kata ka jinglong shitrhem palat kaba nga dang trei shisha ban weng noh.”16 Shaphang kane ngin nang tip kham bniah ha ka lynnong kaba bud.
Notes
- Deuteronomi 4:34, 35. ↩
- Salm 106:21, 22. ↩
- Ephesos 4:8-15. ↩
- Markos 16:17, 18. ↩
- 1 Korinth 1:4-8. ↩
- Jingpynpaw 12:17. ↩
- Jingpynpaw 19:10. ↩
- 1 Thessaloni 5:5, 19-21. ↩
- Na ka bynta ka jingbishar bniah ba pura ïa ka jingphla jong ka Baibl shaphang ka jingneh jong ki jingai bakynja mynsiem, peit ïa Ka Jingai jong ka jingïathuhlypa ha ka Balang jong ka Khubor Babha, ka kot lyngkot kaba don 120 sla, kaba lah ban ïoh na kano kano ka ïing pynmih kot jong ngi. ↩
- Kumba la pyni ha u Hazen Foss. Peit ka Lynnong 11. ↩
- Ki Jingthoh ba Nyngkong, ki sla 14, 15. ↩
- Daniel 10:8, 17-19. ↩
- Matthew 8:29. ↩
- Daniel 10:7. ↩
- Peit ïa ka Lynnong 11. ↩
- Ki Jingthoh Nyngkong, sla 22. ↩