Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
24 / 31
24 / 31

Ka Lynnong 21 — Ka Kti ba Ïalam ha ka Kam

John Norton Loughborough

GSAM 322.1“Ngan pynsngewthuh ïa me bad ngan hikai ïa me ha kata ka lynti ha kaba men ïaid.”1

GSAM 322.2Ha uta uba buh ïa la ka jingshaniah ha U Trai, ka jingsumar jong U ka paw khlem sangeh. Hynrei, don ki por ba ïa kane ka jingsumar la sngewthuh kham kyrpang, kum ha ki jingpyllait na ki jingsniew bad ki jingma, kiba ïohi bad kibym ïohi, bad ha ki lad kiba U Blei hi U plie ban pynphriang ïa ka jingshisha jong U. Kane ka lynnong ka kren shaphang kine kiei kiei.

GSAM 322Ka Jingïohi-paw kaba Nyngkong ha Michigan

GSAM 322.3Ha u bnai Jymmang, 1853, u Tymmen White bad ka lok jong u ki la leit jngoh ïa Michigan. Kane ka la long ka sien nyngkong ba ki la leit shaphang sepngi na Buffalo, N.Y. Ha ka sngi saitjain kaba khatduh jong u Jymmang ki la don ha Tyrone, bad ha kata ka jaka la pyni ïa Mrs. White ha ka jingïohi-paw ïa ki kynhun bapher bapher jong ki nongrakhe ïa ka sngi saitjain ha ka jylla, ryngkat ki jingmaham shaphang ki bor kiba lah ban trei pyrshah ïa ki. Ha ka 2 Jylliew, ha Jackson, ka la thoh phra sla ha ki kot sla kiba heh, da kaba ïathuh ïa katto katne kiei kiei kiba la pyni ha ka. Ka la ai ha nga ïa ka kopi jong ka jingïohi-paw kaba la thoh da u pensil, ha ka kyndon ba ngan ai pat ha ka ïa ka kopi kaba shai, ba la thoh da u khulom bad ka um thoh.

GSAM 322Ka Kynthei kaba Kam ba ka Long Kyntang

GSAM 322.4Hapdeng kiwei pat kiei kiei kiba la pyni, la batai ïa ka kam jong kawei ka kynthei kaba pyrshang ban pynrung jubor ïa lade hapdeng ki briew jong ngi. Ka la ong ba kane ka kynthei ka kam ba ka long kaba kyntang eh. Mrs. White kam pat ju ïakynduh ïa ka, bad kam tip ei ei shaphang jong ka lait na kata kaba la pynpaw ha ka ha kane ka jingïohi-paw. Ka la ïathuh ym tang ïa ka rukom leh jong kata ka kynthei, hynrei ruh ba ynda la sneng ïa ka, kan pyni dur kum kaba kyntang bad kan ong, “U—Trai—U tip—ïa ka dohnud—jong nga.” Ka la ong ba kane ka kynthei ka ïaid kylleng ka ri ryngkat bad uwei u samla, katba u lok jong ka, uba la tymmen, u trei ha ïing ban bsa ïa ki ha ka lynti basniew jong ki. Mrs. White ka la ong ba U Trai U la pyni ïa ka ba “wat la kata ka kynthei ka kam ba ka long kyntang, ma ka bad uta u samla ki la leh pop da kaba pynkheiñ ïa ka hukum kaba hynniew.” Da kaba buh ha ka pla jong nga ïa ka jingbatai ba la thoh shaphang kane ka kam, nga la ap da ka jingsngewkhuslai ban ïohi kumno kiei kiei kin long.

GSAM 323Ka Jingïalang ha Vergennes, Michigan

GSAM 323.1Ngi la pynlong ki jingïalang ha Jackson, Battle Creek, Bedford bad Hastings, nangta ngi la wan sha Vergennes, ha ka distrik Kent, kaba la mih ba ka long ka jaka ba kata ka kynthei ka shong. Ngi la poi ha ka jaka ba ngi dei ban sah miet, ha ka 11 Jylliew, shuwa khyndiat ka sngi saitjain. Ka jaka sah jong ngi ka la long ha ïing jong uwei u Tymmen White uba mynshuwa u la long u nongtrei balang ha ka kynhun balang Khristan. Namar ba kane ka la long ka jaka ba dang shu sdang shong briew, la pynkhreh na ka bynta ki jingïalang jong ngi ha kawei ka ïing buh jingthung kaba heh, ba dang shu tei, lai mer shakhmat; bad kumba la lap hadien, kata ka kynthei ba la ïohi ha ka jingïohi-paw ka shong sa ar mer shabar na ka jaka jingïalang.

GSAM 323Ka Jingphla sha ka Riewniam kaba Palat Pud

GSAM 323.2Ha ka 12 Jylliew, ha ka 10:30 mynstep, ngi la ïaseng ha ka ïing buh jingthung ban pynlong jingïalang. Mrs. White ka la shong ha ka rud kadiang jong ka rynsan; nga la shong hajan jong ka, u Tymmen Cornell hajan jong nga, bad u Tymmen White u la don ha ka liang kamon jong ka rynsan, u dang kren. Hadien ba u la kren kumba khatsan minit, uwei u rangbah ba la tymmen bad uwei u samla ki la ïawan lang, bad ki la shong ha ka shuki kaba hakhmat hajan ka rynsan. Kawei ka kynthei kaba jrong, ba rit met bad ba dum sniehdoh ka la wan ryngkat bad ki, bad ka la shong hajan ka jingkhang. Hadien ka jingkren lyngkot jong u Tymmen White, Mrs. White ka la ïeng bad ka la sdang ïa la ka jingkren da kaba kren shaphang ka jingpyrkhat bniah kaba ki nongtrei balang ki dei ban don, ba kin ym pynjulor ïa ka kam ba la aiti ha ki, da kaba pyndonkam ïa ka dkhot, “To long kiba khuid, phi kiba kit ïa ki pliang U Trai.” Ka la ong ba kam long ka jingpynbeit jong U Blei ban khot ïa ka kynthei ban ïaid kylleng ka ri bad uwei pat u rangbah uba ym dei u lok jong ka. Ha kaba kut ka la ong shai,

GSAM 323.2“Kata ka kynthei kaba la shong hajan ka jingkhang shuwa khyndiat ka kam ba U Blei U la khot ïa ka ban ïalap. Ka ïaid bad une u samla uba dang shu shong hakhmat ka miej kren, katba une u rangbah ba la tymmen, u lok jong ka—U Blei to isynei ïa u!—u trei shitom ha ïing ban kamai ïa ka pisa kaba ki pyndonkam ban ïai leh ïa ka jingbymman jong ki. Ka kam ba ka long kaba kyntang eh,—ba la pynkyntang ïa ka,—hynrei, wat hapdeng ka jingkam jong ka ba ka long kyntang, U Blei U la pyni ïa nga ba ma ka bad une u samla ki la leh pop da kaba pynkheiñ ïa ka hukum kaba hynniew.”

GSAM 324.1Baroh kiba la don hangta ki la tip ba Mrs. White kam pat ju ïohi ïa kine ki briew haduh ba ki la rung ha ka ïing buh jingthung. Ka jingjied jong ka ïa ki bad ka jingbatai ïa ka jinglong jong ki ha kata ka rukom ka la ktah ïa ki jingmut jong kiba la don hangta, bad ka la pynroi ïa ka jingshaniah jong ki bad pynskhem ïa ka jingngeit jong ki ha ki jingïohi-paw.

GSAM 324La Kren ïa ki Kyntien Kumba la Ïathuhlypa

GSAM 324.2Katba Mrs. White ka dang ai ïa la ka jingphla, ki briew ki la peit da ka jingkhuslai sha ka Mrs. Alcott, ka kynthei kaba la sneng, ban ïohi kumno ka pdiang ïa kaba la ong bad ka la thmu ban leh bad ban ong aïu. Lada kam shym la don ka pop kaba la kynnoh ïa ka, yn da khmih lynti ba kan ïeng bad kyntait ïa kata baroh. Lada ka don pop bad ka la sniew shisha, ka lah ruh ban kyntait ïa baroh, wat lada ka tip ba kata ka long kaba shisha. Ha ka jaka kata, ka la leh thik kumba ka jingphla ka la ong ba kan leh ynda la sneng ïa ka. Ka la ïeng suki, katba baroh ki khmat ki la peit sha ka, bad da kaba pyni dur kum kaba kyntang, ka la ong suki, “U—Trai—U tip—ïa ka dohnud—jong nga,” bad ka la shong khlem ong sa kawei ruh ka kyntien. Ka la ong thik ïa kaba ka jingphla ka la ong ba kan ong, bad ka la kren ha kajuh ka rukom.

GSAM 325La Phla ïa ka Pop

GSAM 325.1Shisha, U Blei U la tip ïa ki dohnud jong ki, bad ki hi ki la tip ba ki don ka pop kaba la kynnoh ïa ki; namar hadien uta u samla u la ong ha u Bah Gardner, u nongshong shnong ha kajuh ka jaka, uba la kylli bniah ïa u shaphang kata ka kam, “Bah Gardner, kaba Mrs. White ka la ong shaphang jong ngi ka la long kaba shisha shisha;” bad kata ka kynthei, hadien ba ka la ïathuh ha ka Mrs. Wilson, ha Greenville, ha u snem 1862, ba kam “nud ban ong shi kyntien ruh pyrshah ïa ka para White, ïoh la shem ba ka ïaleh pyrshah ïa U Blei,” ka la phla ba kaba la pyni shaphang jong ka bad uta u samla ka la long kaba shisha.

GSAM 325Ka Kynhun jong U Nongkit Khubor

GSAM 325.2Ha ka aïom synrai jong u snem 1853, katto katne kiba la sngewbitar ha Michigan ki la ïasnoh lang bad sdang ban pynmih ïa kawei ka kot khubor kaba kyrteng U Nongkit Khubor jong ka Jingshisha. Ka jingthmu jong kane ka kot khubor bad ki nongpynïaid jong ka ka la paw ban pynpra bad pynbudnam ha ka jaka ban tei. Bun ki jinglamler la buh ha ki sla jong ka, kiba la pynwit ïa ngi ha ka kam jong ngi ha ka khubor; bad namar kane ka la long ka jingïakynduh kaba nyngkong jong ngi ïa ka jingthombor kaba paw kum kane, ngi la pyrkhat ba ka long ka kamram jong ngi ban jubab bad pyni ba ki jingkynnoh pynbudnam jong ki ki long kiba bakla. Ka jingleh ïa kane ka la shim ïa ka por kaba ngi la dei ban pyndonkam ban pynïaid shakhmat ïa ka jingshisha ba la aiti ha ngi, bad ka la ïahap bha bad ki jingthmu jong u Soitan, uba khlem artatien u la long u nongpynmih ïa kane ka jingpyrshah. Kumta ka jinglong ki kam ka la ïai long haduh ka janmiet jong ka 20 Jylliew, 1855, haba u Tymmen White bad ka lok jong u, u Tymmen Cottrell bad ma nga ngi la dang shu pynkut ïa ka jingïalang ha Oswego, N.Y. Ha ka jingïalang jong ngi la pynwit ïa ngi da uwei u Lillis, uba la wan bad sam ïa kita ki kot pynbudnam hapdeng ki briew. Sa shisien ka jingkylli shaphang ka kamram jong ngi ha kane ka kam ka la mih. Baroh ki jingpyrshang mynshuwa ban jubab ïa ki jinglamler jong ki ki la pynlong ïa ki tang ban thaw kham bun ki jinglamler.

GSAM 325Ka Jingbthah bad ka Jingïathuhlypa

GSAM 325.3Ha ka jingïalang duwai kaba la pynlong ha kata ka janmiet ha ïing u John Place, ha ka nongbah Oswego, la ai ha Mrs. White ïa ka jingïohi-paw. Ha kata la pyni ïa ka ba lada ngi ïai trei ïa la ka kam, da kaba ïalap ïa ka jingshisha, khlem da shah pynwit ha ki briew kum ka “kynhun jong U Nongkit Khubor,” kin ïaleh hapdeng jong ki hi bad ka kot khubor jong ki kan kut, bad ynda kata ka jia ngin shem ba ka jingbun jong ngi ka la long ar shah. Da kaba ngeit ba kane ka jingphla ka long na U Trai, ngi la sdang mar mar ban leh katkum jong ka.

GSAM 326Ka Jingkut jong ka Kynhun bad ka Kot Khubor U Nongkit Khubor

GSAM 326.1Ka kam jong ka jingshisha ka la ïaid shakhmat kloi, katba ka “kynhun jong U Nongkit Khubor” ka la don ki jingïakynad hapdeng jong ki hi. Ha ka por kaba lyngkot ka kynhun ka la saphret, bun na ki nongïalam jong ka ki la iehnoh ïa ka sngi saitjain. Ka kot khubor jong ki ka la sangeh shen namar ka jingbym don nongkyrshan, bad uta uba la trei kum u nongpynïaid kot ha kawei ka por, u la phai sha ka jinghikai skul; hynrei namar um shym la nang shuwa ban synshar ïa lade, u la rem lut ha ka jingsynshar ïa ki khynnah skul jong u. Ha ka jingpyrshang ban sneng ïa uwei na ki khynnah ha ka skul jong u, u la sei ïa ka suloi kti, kaba la sawa khñap hynrei kam shym la bthei. Ban lait na ka jingshah pynïap ha u paidbah khlem bishar, u la hap ban phet ha ka por miet sha Canada.

GSAM 326Ka Jingktah ïa ka Kam jong ka Jingwan Arsien

GSAM 326.2Ha kane ka por ka la don ka jingïahap bad ka jingïatylli hapdeng ki briew jong ngi kaba kham khraw ban ïa ha ki por baroh mynshuwa; bad katba la pyrshang ban ïaid shakhmat bad ka khubor, ka lynti ka la plie ha baroh ki liang.

GSAM 326.3Ha ka nombor 10, ka bynta 11, jong Ka Jingpeit Biang bad ka Nongpynbna, ka 14 Kyllalyngkot, 1858, u nongpynïaid kot, haba kren shaphang ka jingmih na ka kam jong U Nongkit Khubor, u la ong: “Ha ka por jong ka jingbym ïahap, haba la pyrshang ban pynpra ïa Ka Jingpeit Biang bad ka Nongpynbna, ki jingdon jingem jong ka balang ha ka ophis ki la shongdor tang $700. Naduh kata ka por ki la kiew sha $5,000. Mynshuwa ki la don kumba shi hajar ki nongthied kot kiba siew, mynta ki don ar hajar, nalor ka thup kaba bun jong kiba ïoh ‘ei.’”

GSAM 326.4Namar ba mynta ngi la poi sha kata ka por (1858) haba ka “kynhun jong U Nongkit Khubor” ka la pharia bad saphret, bad U Nongkit Khubor u la sangeh ban mih, ki jingkheiñ haneng ki don ka jingmut kaba khraw. Kumba ka jingbun jong ki nongthied kot kiba siew ïa Ka Jingpeit Biang bad ka Nongpynbna ka la kiew thik ar shah, kumta ruh ka jingbun jong ki bangeit ka la kiew palat ar shah. Kumta ka jingïathuhlypa kaba la ai lyngba Mrs. White ha u Jylliew, 1855, ka la urlong.

GSAM 327La Ai Jingmut Nyngkong ban Pynlong ki Jingïalang ha Ïingjaiñ

GSAM 327.1Ha ki sngi nyngkong jong ka khubor ka la long ka rukom jong ngi ban pynlong ki jingïalang ha ki ïing skul haba ym lah ban ïoh ka jaka kaba kham bha. Ha kawei ka sien, ha ka ïing kaba kum kane, u paidbah u la ïalum bun haduh ba wat ar tylli ki ïing skul kiba kum kata ka jingheh kin ym lah ban ngiam ïa ki. Khnang ba baroh kin lah ban ïohsngew, u nongkren u la ïeng ha ka jingkhangïit kaba plie bad kren sha kiba ha ïing bad sha u paidbah uba kham bun uba la shong ha ki kali jong ki bad halor u phlang. Ka jingïohi ïa kane ka jingïalum bakhraw ka la pynlong ban pyrkhat ïa ka jingpynlong ki jingïalang ha ïingjaiñ.

GSAM 327Ka Jingïalang ha Ïingjaiñ kaba Nyngkong ha Battle Creek, Michigan

GSAM 327.2Kumta ha ka 22 Jymmang, 1854, u Tymmen James White bad kiwei ha ka jingïasyllok ki la rai ba ka jingpyndonkam ïa ki ïingjaiñ na ka bynta ki jingïalang kan long ka lad kaba lah ban leh. Ha kata ka por, ki ïingjaiñ kiba heh la pyndonkam duna eh na ka bynta kiwei pat ki kam lait na ki jingpyni jinglehkai, ki jingpyni mrad bad ki jingpyni bapher bapher. Michigan ka la long ka jylla kaba nyngkong ha kaba ki Adventist jong ka sngi saitjain ki la pyrshang ïa kane ka rukom trei. Ka jingïalang ha ïingjaiñ kaba nyngkong ka la sdang ha Battle Creek, ha ka 10 Jylliew, 1854. Ha kane ka por mynta, kane ka rukom pynlong jingïalang ha ka aïom lyiur ka la roi haduh ka jingheh kaba khraw.

GSAM 327La Ai Jingmut ban Pynlong ki Jingïalang ha ka Jaka Sah

GSAM 327.3Ha u snem 1868 la shim sa kawei ka sienjam ban pynïaid shakhmat ïa ka kam. La pyrkhat bniah la ka long kaba biang ban pynlong ki jingïalang ha ka jaka sah, bad la poi sha ka rai ba kane kan long ka rukom kaba bha eh ban pynbiang jaka ïa ki paidbah bakhraw jong ngi ha ki jingïalang lang. Da kaba don ka ïingjaiñ kaba heh na ka bynta ki jingmane paidbah bad ki ïingjaiñ kiba kham rit na ka bynta ki longïing, yn pynsuk ïa ki briew, bad kumta yn lah ban pynlut bun sngi ha ka jingïasyllok bad ka jingmane kaba ïohnong.

GSAM 328Ka Jingïalang ha ka Jaka Sah kaba Nyngkong ha Wright, Michigan

GSAM 328.1Ka jingïalang ha ka jaka sah kaba nyngkong la pynlong ha Wright, Michigan, ha ka 1-7 Nailur, 1868. Kine ki jingïalum lang kiba donkam jong ki briew jong ngi ki la roi haduh ba la pynlong palat sanphew tylli ki jingïalang ha ka jaka sah man la u snem ha ki bynta bapher bapher jong ka lyngkha trei. Ïa kine ki jingïalang ha ka jaka sah la pynlong ym tang ha America, hynrei ruh ha Europe, Australia, New Zealand bad South Africa.

GSAM 328.2Ka jingïalum kaba heh tam jong kane ka jait kaba ki briew jong ngi ki la ju pynlong ka la long ha u snem 1893, ha Lansing, Michigan. Ha kata ka jingïalum bakhraw ki la don 3,400 ngut kiba sah ha palat 500 tylli ki ïingjaiñ jong ki longïing. La pyndonkam palat 150,000 yd ka jaiñ rben ban shna ïa ki ïingjaiñ bapher bapher ha ka jaka sah.

GSAM 328Ka Jingpyllait na ka Jingjia Basngewsih ha ka Rel

GSAM 328.3Ha ka sngi kaba bud ïa ka jingrai ban thied ïa ka ïingjaiñ kaba nyngkong jong ngi kaba 60 ft (ka 23 Jymmang, 1854), u Tymmen White bad ka lok jong u, kiba ha kata ka por ki la don ha Jackson, Michigan, ki la dei ban sdang ïa ka jingleit jong ki sha Wisconsin, ha kaba kin trei shipor. Ngi la pynlut ïa ka por nohphai sngi ha ïing u D. R. Palmer, kaba jngai tang khyndiat na ka jaka ïeng rel. Bun sien ha kata ka nohphai sngi u Tymmen White u la kren, da kaba ong, “Nga sngew pher shaphang ka jingsdang ïa kane ka jingleit; hynrei, Ellen, ngi la don ka jingkular ban ïakynduh hangta, bad ngi dei ban leit. Lada ngam don kata ka jingkular, ngan ym leit ha kane ka miet.”

GSAM 328.4Haba la wan ka miet, hajan ka por poi jong ka rel, ngi la ïoh ka por duwai. Baroh ki la sngew kumba la ïalam ïa ki ban duwai na ka bynta ka jingshngaiñ jong u Tymmen White bad ka lok jong u ha kane ka jingleit. Haba ngi la ïeng, u Tymmen White u la pynpaw ïa ka jingngeit jong u ba U Trai Un sumar bad ri ïa ki.

GSAM 328.5Ha ka phra baje nga la leit bad ki sha ka rel ban ïarap ban ïoh jaka shong bad ban pynbeit ïa ki song jingkit jong ki. Ngi la rung ha kawei ka kali rel kaba don ki shuki kiba jrong ka bynta ban shaniah, kaba ha kita ki sngi la khot ka “kali rel thiah.” Mrs. White ka la ong, “James, ngam lah ban sah ha kane ka kali rel, nga dei ban mih nangne.” Nga la ïarap ïa ki ban ïoh jaka shong ha pdeng ka kali rel kaba bud. Mrs. White ka la shong da kaba buh ïa la ki song jingkit halor ki khohsiew, hynrei ka la ong, “Ngam sngew suk ha kane ka rel.” Ka baje ka la sawa, bad da kaba ong kloi ha ki, “Khublai,” nga la leit shen sha ïing u Cyrenius Smith ban sah miet.

GSAM 329.1Kumba ha ka shiphew baje ngi baroh ngi la sngewlyngngoh eh ban ïohsngew ïa u Tymmen White, uba ngi la tharai ba u la ïaid jngai ha ka lynti sha Chicago, ba u tied jingkhang ban ïoh rung. U la ong ba ka rel ka la mih na ka lynti nar lai mer shaphang sepngi na Jackson; ba ka bynta kaba bun jong ka rel, ryngkat bad ka kor rel, ka la julor lut; hynrei wat la katto katne ki la ïap, ma u bad Mrs. White ki la lait khlem mynsaw. Shen u la ïoh ïa ka kulai bad ka kali, bad ryngkat bad u Abram Dodge, u la leit shaw ïa Mrs. White. U Tymmen u la bah ïa ka ha la ki kti jngai khyndiat, lyngba ka jaka kaba sngem bad ba ktieh bad sha shiliang ka wahrit, sha ka jaka shngaiñ, jngai na ka jaka jong ka jingjia basngewsih.

GSAM 329.2Dang step ha ka sngi kaba bud nga la leit bad u Bah Dodge ban peit ïa ka rel kaba la julor. Ha ka jaka ba ka surok ka ïaid lyngba ïa ka lynti nar ha ka rukom kaba kyllain, u masi kyrtong u la thiah ban shongthait halor ka lynti nar hi. Ka kor rel kam don ka tiar beh masi ha khmat, bad kumta haba ka la tynrah ïa u mrad la bret ïa ka na ka lynti nar sha kadiang. Ha ka jingkhynñiuh kaba nyngkong haba ka kor rel ka la tynrah ïa ka khyndew, ka kali rel kit jingkit, kaba kit ïa ka synduk kot jong u Tymmen White, ka la lynthem shabar jong ka lynti nar bad kam shym la julor; ha kajuh ka por, ka kali rel kit nongleit kaba shadien duh jong ka rel ka la lait na kaba la pynïasoh bad kiwei pat ki bynta jong ka rel khlem ka jingïarap briew, bad ka la sangeh jar jar halor ka lynti nar. Ka kor rel bad ka kali kit dewïong bad um ki la ïaid halor ka khyndew shabar ka lynti nar kumba 6 ne 8 rd, haduh ba ka kor rel ka la tynrah ïa u stong dieng sning uba kumba 3 ft ka jingheh lyngba. Ka bor jong ka rel ka la khlaiñ haduh ba ka kor rel ka la khyllem da kaba ka tduh ka phai shaneng, bad ka bynta shadien jong ka kali kit dewïong bad um ka la phai kylleng ban khang ïa ka lynti nar. Ka bynta bakongsan jong ka rel, kaba la ïaid da ka bor kaba pura, ka la tynrah ïa kane ka kor rel kaba la julor, bad kumta ka la pynmih ïa ka jingkhynñiuh kaba ar. Ka kali rel kaba nyngkong kaba la tynrah ïa ka kor rel ka la long ka kali kit jingkit kyrkieh, kaba la pra kylla kum ki lyngkhot dieng ban pynmeh ding. Ma ka, ryngkat bad kiei kiei kiba ka kit, ka la kylla ka jinglum jaboh halor bad sawdong ka kali kit dewïong bad um. Kaba bud ka la long ka kali rel jong ka kyrdan kaba ar, kaba kit khatphra ngut ki nongleit, na kiba uwei u la ïap bad baroh kiwei ki la mynsaw, don kiba jur bad don kiba malu mala. Kane ka kali rel ka la pait ar bynta namar ka kali rel thiah ka la ïaid lyngba jong ka. Ka bynta hakhmat jong ka kali rel thiah ka la pra lyngkhot lyngkhai, bad ka shuki ha kaba Mrs. White kam shym la sngew laitluid ban shong ka la shah lynshop lut.

GSAM 330Ka Sakhi jong ka Jingpyllait U Blei

GSAM 330.1Haba ngi la peit ïa ka rel kaba la julor, bad nangta ïa ka kali rel ha kaba u Tymmen White bad ka lok jong u ki la shong ha ka por jong ka jingjia, kaba la ïeng jar jar marwei kumba 15 rd na ka rel kaba la julor, ngi la sngew ban ong ha la ki dohnud ba U Blei U la sngap ïa ka jingduwai, bad mano ba tip lada U la phah ïa u angel jong U ban pynlait ïa kata ka kali rel, khnang ba ki shakri jong U kin lait khlem mynsaw? Kane ka jingpyrkhat ka la ktah kham jur ïa ki jingmut jong ngi haba u nongtrei pynsangeh rel u la ong ba um shym la pynlait ïa ka, bad shuh shuh, ba ym don mano mano ruh ha ka rynsan jong ka kali rel haba kata ka la jia, bad ba ka la long ka jingmaïan ïa u hi bad ïa baroh ki nongtrei rel kumno la leh ïa ka; bad kaba kham maïan shuh shuh ïa ki ka long ba ka kynjri pynïasoh bad u prek pynskhem kim shym la pait, bad u prek pynskhem ryngkat bad ka kynjri jong u ki la thiah halor ka rynsan jong ka kali rel kaba la julor, kumba la buh hangta da ka kti kaba husiar.

GSAM 330.2Shuwa ka janmiet jong ka 24 tarik la dep pynkhuid ïa ka lynti nar na ki jingjulor haduh ba ki rel ki la ïaid kumba ju long, bad u Tymmen White bad Mrs. White ki la rung biang ha ki kali rel bad ki la poi shngaiñ sha ka jingïakynduh ba la buh ha Wisconsin.

GSAM 330La Sneng ïa ki Nongpyrshah

GSAM 330.3Ka lynti jong u Israel mynbarim kam shym la long kaba jem baroh. Ki la don ki nongshun shabar kiba la pyrshang ban khanglad ïa ka jingïaid shakhmat jong ki ha man la ka sienjam. U “paidbah khleh” bad kito kibym shym la aiti ïa lade ha U Blei hapoh ka jaka sah ki la long ki tiar kiba kloi ban pyndonkam, kiba lyngba jong ki u Soitan u la pyrshang ban pynmih ïa ka jingbym sngew hun, ka jingïakajia, ka jingud bad ka jingïaleh pyrshah. Ka jingshisha ba ka kti jong U Blei kaba pynroi ka la don ryngkat bad kiba shaniah, bad ba ka jingjop ka la bud ïa ki jingpyrshang jong ki, ka la long ka sakhi ba kine ki briew ki la shem ïa ka jingaiei ha khmat jong U—ba ka kti U Trai ka la ïalam ïa ki.

GSAM 331.1Kumta ruh ha ka jingmih bad ka jingïaid shakhmat jong ka khubor jong u angel uba lai; ka jingroi jong ka kam shym la long namar ba ki jingshisha ba la pyni ki long kiba ïahap bad ka dohnud tynrai jong u briew. Pynban, ka jingshisha kaba long ka pdeng jong ka khubor hi—ka sngi saitjain jong U Trai—ka ïaleh pyrshah ïa ki jingmyntoi khwan lade bad pyrthei, da kaba pynïakhlad ïa kiba kohnguh ïa ka na ka kam jong ka pyrthei ar sngi ha ka shi taïew. Ka kam jong ka jingshisha jong mynta ka la don ki nongshun shabar, kiba kut jingmut bad kiba ïai pyrshang ban pynpra ïa ka kam. Shaphang jong ki lah ban ong ha ki kyntien jong u nongrwai Salm, “Lymda dei U Trai uba la don ha ka liang jong ngi, to ong mynta u Israel; lymda dei U Trai uba la don ha ka liang jong ngi, haba ki briew ki la ïeng ïaleh pyrshah ïa ngi; te kin da la nguid im ïa ngi, haba ka jingbitar jong ki ka la meh pyrshah ïa ngi.”2

GSAM 331.2Ki briew kiba khwan lade bad kibym sngew hun hapdeng jong ngi ki la mih na ka por sha ka por, da kaba ïathuh ïa kiei kiei kiba khraw kiba yn sa leh ynda la pyndep ïa ki jingthmu jong ki; hynrei kum ka ding ïalam bakla kaba paw ha ka jaka ktieh, ki jingshai jong ki ki la lip la slem. Ha kajuh ka por, ka kam jong ka jingshisha jong mynta ka la ïai ïaid da kaba skhem bad khlem sangeh sawdong ka pyrthei, da kaba nang ïoh ka jingskhem bad ka bor ha man la ka sienjam shakhmat.

GSAM 331Ki Tymmen Stephenson bad Hall

GSAM 331.3Ha ka aïom lyngyiur jong u snem 1855 ki Tymmen Stephenson bad Hall ki la pyrshang ban pynmih ka jingïaleh pyrshah ha ka Jylla Wisconsin. Ki para kiba ïalam ki la tip bha ba kine ki la kwah ban tynjuh ïa kiwei pat ki bynta baroh jong ka jingngeit jong ngi da ka jinghikai jong ki shaphang ka ‘Aïom ka Ban Wan’, bad ki la thrang shibun ba yn hikai ïa ki Adventist jong ka sngi saitjain ïa ka jinghikai ba dang don ka por tynjuh ban ïoh jingpynim hadien ka jingwan arsien U Khrist.

GSAM 331Ka Jingïathuhlypa Shaphang Jong Ki

GSAM 331.4Ha ka 20 Naiwieng, 1855, la ai ha ka Mrs. White ka jingïohi-paw shaphang ka lynti jong ki, lem bad ka jingïathuhlypa shaphang ka jingkut jong ka, ha kine ki kyntien: ‘Me pyrkhat, ko briew batlot, ba me lah ban pynsangeh ïa ka kam U Blei? Ko briew batlot, tang kawei ka jingktah jong ka shynriahti jong U ka lah ban pynkyllon ïa me. Un shah ïa me tang shibit.’

GSAM 332.1Ki nongïaleh pyrshah jong ngi ki la ong ba hangne ka don ka jingïohi-paw kaba la pynbna ba kine ki briew kin sa ïap shen, bad namar ba ki la im bun snem, ka jingïohi-paw kam shym la urlong. Ym don ei ei ha ka jingïohi-paw shaphang ka jingïap jong ki. La pyni ïa ki kum ki briew kiba pyrshang ban pynsangeh ïa ka kam jong ka khubor jong u angel uba lai. Katba la pyntip ha ki katno ka long kaba suk ïa U Blei ban pynsangeh ïa ki, la bynrap, ‘Un shah ïa me tang shibit.’ Ki la leh aïu?—Ha ka jaka ban jop ha ka jingïaleh jong ki, kumba ki la khmih lynti, ki la ïlong kumba la ieh ïa ki ban palpam ïa la ka lynti ha ka jingdum. Ha ki katto katne taïew ki la iehnoh lut ïa ka sngi saitjain, bad ki la kylla ban ïaleh pyrshah ïa ka. Ki la kyrmen ban seng ka kynhun jong ka ‘Aïom ka Ban Wan’, da kaba ki hi kin long ki nongïalam. Ha ka jaka ban ïoh jop ha kane, da kaba iehnoh ïa ka sngi saitjain ki la duh lut ïa ka bor ktah jong ki halor ki briew jong ngi. Kumta da ka lynti jong ki hi ki la pynpulom lut ïa kaei kaba ki la thmu ban leh ha kaba nyngkong. Ki briew jong ngi ki la ong, ‘Shisha, U Blei U la “shah ïa ki tang shibit.”’

GSAM 332Ka Jingkut Kaba Sngewsih jong ka Jingim

GSAM 332.2Shaphang ka jingkut jong kine ki ar ngut ki briew, ka lah ban long kaba biang ban ai katto katne ki jingong shaphang ka apot sngewsih jong ki, kiba la ong da ki para jong ki hi, ki nongngeit ha ka ‘Aïom ka Ban Wan’, bad kiba ki la ïasoh hadien ba ki la iehnoh ïa ka sngi saitjain. La laiphew hynniew snem mynshwa u Hall ka jingmut jong u ka la sdang duh ïa ka jingshai (namar ka jingjem jong ka jabieng); ka daw jong kane ka jinglong ka dei ka jingduh ïa ka spah kaba bun namar ka jingshukor jong kiwei. U la don ha ka jingsngewthuh bakla ba lada un mih shabar ïing un sa long lyngnap, ne un sa hiar sha ka khyndew. Um pynmynsaw ïa uno uno, hynrei, kumba la tip, ha kine ki snem kiba jrong um shym la lah shuh ban trei ha kano kano ka bynta jong ka kam shakri balang.3

GSAM 332.3U Tymmen Stephenson u la ïap la kumba khathynriew snem. Bun snem shuwa ka jingïap jong u um shym la don ka jingmut kaba shai (u la biej), watla um long uba ma ïa kiwei. Shuwa ba un long kumta, hapoh ka jinglaitluid kaba u la mut ba u don lyngba ka jinghikai ba ym don hukum kaba u la pdiang, u la iehnoh ïa la ka tnga, ka kynthei ïa kaba ym shym la kynnoh kano kano ka jingbymkhuid ha ka jinglong jong ka (u lah ban ïoh ka jingpynïakhlad tang da kaba ïathung ïa u nongïasaid aiñ ubym hok), bad u la shongkurim ïa kawei pat ka kynthei kaba kham samla shibun ïa la ka tnga kaba nyngkong. Kane ka jingleh ka la long ka jingpynkheiñ kaba paw shai ïa ka akor, haduh ba ki para jong u hi jong ka ‘Aïom ka Ban Wan’ ki la kyntait ïa ka lynti jong u, bad kim shym la shah shuh ïa u ban ïalap ha ki.

GSAM 333.1Ki jingong jong ki para jong ki hi shaphang ki sngi khatduh jong kine ki briew ki pynpaw ïa ka jingsngewsynei kaba jylliew tam; hynrei ki dei ki jingshisha khlem pynitynnad, kiba la ai khlem ka jingbymbha ne ka jingbishar shiliang. Da kane ngi ieh ha ki nongpule jong ngi ban shim ïa la ka rai shaphang kumno ka jingphla ka la urlong ha ka met jong ki.

GSAM 333U Tymmen J. H. Waggoner U Pdiang ïa ka Khubor

GSAM 333.2Ha u snem 1852 u Tymmen J. H. Waggoner, uba la pynïaid ïa kawei ka kot khubor jong ka distrik ha Wisconsin, u la pdiang ïa ka jingshisha jong mynta, bad ha u snem uba bud u la aiti lut ïa lade ha ka kam shakri balang. Ha u snem 1857 u la thoh ar tylli ki kot lyngkot kiba donkam shibun, kiba don kumba ar spah sla kawei kawei. Ka kyrteng jong ka kaba nyngkong ka long Ka Jinglong bad ka Jingnoh jong ka Jingngeit Mynta ha ka Jingïakren bad ki Mynsiem jong Kiba Ïap, bad ka kaba ar, Ka Jingpynksan Pyrshah ïa ka Aïom ka Ban Wan. Ka kaba nyngkong kam shym la long tang ka lad ban pynlait ïa kiba bun na kaba hap ha kata ka riam jong u Soitan, hynrei, da ka jingkyrkhu U Blei, ka la plie ïa ki khmat jong kiba bun kibym tip kumno ban sngewthuh ïa kine ki jingpaw jong kane ka por.

GSAM 333.3Ka kot jong u Ka Jingpynksan Pyrshah ïa ka Aïom ka Ban Wan ka long ka jingpynpaw kaba janai tam ïa ki jinghikai bakla ba dang don ka por tynjuh ban ïoh jingpynim ïa ki nongpop hadien ka jingwan arsien jong U Trai jong ngi. Ka long ka jingpynksan pyrshah kaba pura haduh katta ïa kata ka jinghikai ba ym tang ba ym pat la jubab ïa ka, hynrei ym pat ju don wat ka jingpyrshang ban jubab kaba ngi la ïohi. Ka kot ka pyni, ha ka rukom kaba shai bad lyngkot tam, ïa ka kyrdan U Khrist kum u lyngdoh ha ka khet jong la U Kpa (ka jinglong lyngdoh jong U kat kum u Melkhisedek) ha kane ka aïom mynta, bad ïa ka kyrdan kaba Un bat ha la ka khet, ha ka hima bymjukut jong U ka ban wan,—ka khet bad kaba yn ym ïasoh kano kano ka jinglong lyngdoh kaba ïasaid hapdeng.

GSAM 334.1Kham hadien u Tymmen Waggoner u la thoh ïa ka kot lyngkot kaba lai kaba kumjuh ka jingheh, kaba kyrteng Ka Jingpynïasuk ha ka Jingshai jong ka Jingpyrkhat bad ka Jingpynpaw. Kumba ha u snem 1884 la pynbeit biang bad pynheh ïa kane sha ka kot kaba don kumba 400 sla. Ka long ka jingthoh kaba shai bad lyngkot shaphang ka phang kaba ka kyrteng jong ka ka kdew.

GSAM 334.2Naduh kane ka por u la ïasoh jan bad ka kam pynmih kot, kum u nongthoh bad u nongpynbeit. U la bteng ruh ïa ki jingtrei jong u ha ka kam shakri balang, bad ïa ki snem khatduh jong u la pynlut ha Europe.

GSAM 334.3Ha ka 17 Ïaïong, 1889, u la khlad kynsan ha Basel, Switzerland, hadien tang ba u la pyndep ïa la ka kot kaba khatduh, Na Eden sha Eden. Ha ka sngi kaba 16 u la thoh shi sngi lynter, bad u la thoh ïa kine ha la ka kot buh jingkynmaw man ka sngi, ‘La trei shitom shi sngi lynter.’ Na ka jingïathuh shaphang jong u kaba la ai da ki para ha Europe, la ïoh ïa kine ki jingtip:—

GSAM 334.4‘Ha ka step jong ka sngi kaba 17, kumba ha ka por san baje shiteng, u la kyllon ïap ha la ka ïing shet ja, khlem ka jingmaham wat shibit, namar ba ka dohnud jong u ka la sangeh trei. U la trei shitom shibun ban pyndep ïa ka jingïapynmih ha ka ktien Phareng jong ka kot thymmai jong u, bad u la khmih lynti ban mih sha London ha ka sngi U Blei kaba bud, ban trei lem ha ka kam hangta, shuwa ban leit phai sha America ha ka aïom lyngyiur ka ban wan.’

GSAM 334.5Naduh u snem 1854 u Tymmen Waggoner u la paw khmat barabor hapdeng ki paidbah ha kaba ïada ïa ka jingshisha, ha ka rynsan ïalap bad ha ki jingthoh ba la pynmih. Ha ka por ba u khlad u la jan dap hynriewphew khyndai snem ka rta. La tep ïa u ha Basel, ha ka 20 Ïaïong. Kumta sa uwei na ki nongtrei ba nyngkong ha kane ka kam u la kyllon ha la ka jaka trei.

GSAM 334Ka Jingpynkhiah Lyngba ka Jingngeit

GSAM 334.6Ha kaba sdang ka aïom pyrem jong u snem 1858 ka Mrs. White ka la shah shitom jur la katto katne sngi, bad ka hap ban sah ha la ka jingthiah ha ka jinglong kaba jan ym lah leh ei ei. Ha kawei ka miet, jan shiteng synñia, ka la ïapler; ki bahaïing ki la pyrshang lut ïa ki lad kiba ki tip ban pynphai biang ïa ka jingtipbriew jong ka, hynrei kim shym la lah. Ka la sah ha kane ka jinglong palat shiteng kynta, bad nangta u Tymmen White u la khot kyrkieh ïa u Tymmen Andrews bad ïa nga ban ïasoh ha ka por duwai. Ha kaba jubab ïa ki jingkyrpad da ka mynsiem shitrhem ba la duwai hajan ka jingthiah jong ka, U Trai da ka jingsngewsynei U la pynphai biang ïa ka jingtipbriew jong ka, bad U la pynkhiah ïa ka kumba ju long. Katba ka dang ai jingïaroh ïa U Blei la shim ïa ka sha ka jingïohi-paw, katba ka dang thiah ha ka jingthiah. Katto katne na kiei kiei kiba la pyni ha ka ha kane ka jingïohi-paw lah ban pule ha ‘Ka Jingphla na ka bynta ka Balang,’ Nombar 5.

GSAM 335Ka Jingpaw Kaba Phylla ha ka Met

GSAM 335.1Kawei ka jingpaw kaba kyrpang ha ka met ka la ïasoh bad kane ka jingïohi-paw, bad ngi kyrpad ban peit bniah ïa ka. U Tymmen White bad nga ngi la shong ha kawei ka liang jong ka jingthiah, bad u Tymmen Andrews ha kawei pat ka liang. Ka ju pynïasoh ïa la ki kti halor ka shadem, lane ka pynkhih ïa ki kti bad ki ksangkti ha la ka rukom ba ju laitluid bad itynnad sha ki dur bapher bapher kiba ka dang peit. Ka bynta kaba shaneng jong ka met jong ka ka la kiew na ka jingthiah, haduh ba ka la don ka jaka kaba lait kumba phra ne khyndai inshi hapdeng ki tyrpeng jong ka bad ka syngkhoh. Ban ong da kiwei ki kyntien, ka met naduh ki skhep shaneng ka la khun ha ka jingnoh kaba kumba laiphew digri. Bad ha kata ka jinglong ka la sah baroh ka por jong ka jingïohi-paw, kaba la neh laiphew minit. Ym don mano mano uba lah da ka bor jong la ka met ban bat ïa kata ka rukom, khlem jingkyrshan da ki kti bad ki ksangkti, bad kham tam eh ban sah kumta la slem katta. Hangne sa shisien ka la don ka sakhi ba don kawei ka bor ïa kaba kam lah ban synshar kaba la ïasoh bad ka jingïohi-paw.

GSAM 335Sa Kawei ka Jingïathuhlypa

GSAM 335.2Ha ka sngi kaba nyngkong jong u Risaw, 1858, la pynlong ka jingïalang paidbah da u Tymmen bad ka Mrs. White bad u nongthoh, ha Rochester, N.Y. Na kane ka jingïalang u nongthoh u la leit lang bad ki ha ka jingïaid lyngba ka Jylla New York bad ki Jylla New England. Ha kawei ka sngi saitjain la ai ha ka Mrs. White ka jingïohi-paw ha kaba la pyni ha ka, nalor kiwei pat kiei kiei, ba ha kano kano ka jaka ha ka jingïaid kaba ngi la thmu u Soitan un sa hiar thma borbah ïa ka, bad ba u Tymmen White bad nga ngi dei ban bat skhem na ka bynta jong ka da ka jingngeit, bad U Trai Un sa pynlait.

GSAM 336Ka Jingshah Shitom jong ka Mrs. White

GSAM 336.1Hangne sa shisien ka la don ka jingïathuhlypa shaphang kaei ka ban jia. Kaei kaba la bud kan pyni katno ka la urlong thik. Ha ka sngi saitjain kaba nyngkong hadien ka jingïalang ha Rochester ngi la don ha Roosevelt, bad ha ka sngi saitjain kaba bud ha Brookfield, ha ka distrik Madison. Ha ka taïew kaba bud ngi la pynlong ki jingïalang ha ka ïing shet ja kaba ïar jong u Ballou, ha Mannsville, ha ka distrik Jefferson. Katba ngi dang ïaid da ka rel na Brookfield sha Mannsville, ka durkhmat jong ka Mrs. White ka la sdang rben bad jyrthang shaphang hapoh ki khmat. Kane ka la pang haduh katta ba ha ka por ba ngi poi ha Mannsville ka la hap ban thiah ha jingthiah. Ka jingrben bad jingjyrthang ka la nang jur ar sngi, kaba pynlong ïa ka ban ym ïoh thiah, bad ka la khanglad ruh ïa ka ban shim kano kano ka bynta ha ki jingïalang. Ka khlieh jong ka ka la at haduh ba baroh ar tylli ki khmat ki la khang, bad ka durkhmat jong ka ka la kylla haduh ba kam ïlong shuh kum ka jong u briew. Hapdeng kane ka jingpang jur baroh, bad ka jingsyier kaba jur eh kaba mih na kaba ym ïoh thiah, u nongshun u la pyrshang shitom ban pynlong ïa ka ban ud pyrshah ïa U Blei. Kumta ka la neh haduh ka jingkut jong ki jingïalang ba la buh.

GSAM 336.2Hadien ba ki jingïalang ki la kut u Tymmen White u la ong ha nga,

GSAM 336.2‘Ko para John, kane ka dei kata ka jinghiar thma jong u Soitan ïa ka tnga jong nga kaba la maham ïa ngi ha Rochester. Me kynmaw ba la ai hangta ka jingkular ba lada ngin ïabat lang bad kyrshan ïa ka da ka jingngeit, khlem pyllait wat shibit haba ka jingïaleh ka wan, ïa ka bor jong u nongshun yn sa pynpra, bad ïa ka yn sa pynlait. To ngin rung noh mynta hi bad ïaduwai.’

GSAM 336Ka Jingpynlait Kumba La Ïathuhlypa

GSAM 336.3Ngi la leit mar mar sha ka kamra ha kaba ka Mrs. White ka la sah ha ka jingthiah, bad ngi la duwai shitrhem na ka bynta jong ka, katba ki para ha ka kamra ha kaba ngi ju pynlong ki jingïalang ki la bteng ban duwai khlem sawa. Kumba shiphew minit hadien ba ngi la sdang duwai ka bor U Trai ka la wan hiar bad ka la pyndap ïa ka kamra. Ka Mrs. White ka la lait noh mar mar na ka jingpang baroh, bad kumne hi ka la kyrpad ban ai jingbam. Kane ka la long kumba san baje janmiet. Haba la poi hynñiew baje ka jingat baroh ha ka khmat jong ka ka la jah noh, bad ka la leit sha ka jingïalang ha kata ka miet, bad ha kaba ïohi ka la koit kumba ju long.

GSAM 337.1Kat kum ka jingkyrpad jong ki nongshong shnong la ai ka jinghikai ha ka miet shaphang ‘Ka Jingïohpateng jong ki Riewkhuid,’ bad ha kaba kut ka Mrs. White ka la ai ka jingsneng. Katba u Tymmen White u dang don shabar ïing bad la u khun rit, W. C., la shim ïa ka sha ka jingïohi-paw ha khmat kata ka jingïalang kaba heh. Katto katne na kiei kiei kiba la pyni ha ka ha kata ka por lah ban pule ha ka jingthoh kaba pynkut ïa Ka Jingphla Nombar 5, kaba la buh tarik ha Mannsville, N.Y., 21 Risaw, 1858.

GSAM 337.2Ka jinglait na ka jingpang kaba ka Mrs. White ka la ïoh ha ka jingjia ba la kdew haneng ka la trei hok kumba la ïathuhlypa ha ka jingïohi-paw ba la ai ha Rochester. Ym shym la jia shuh ka jingeh kaba kum kata ha kata ka jingïaid, bad ngi la ïoh ka jingjop badonburom na ka bynta ka jingshisha ha baroh ki jaka.

GSAM 337Ka Jingïathuhlypa ïa ka Thma Hapdeng ki Nongshong Ri America

GSAM 337.3Ha ka sngi saitjain, ka 12 Kyllalyngkot, 1861, kaba long thik lai bnai shuwa ka sngi ba la siat nyngkong ïa ka tup sha Fort Sumter (kaba la long shisha ka jingsdang jong ka thma kaba la wanrah ka jingpynlait ïa ki mraw Africa kiba don 4,000,000 ha America), la pynkyntang ïa ka ïing jingïalang jong ki Adventist jong ka sngi saitjain ha Parkville, Mich. U Tymmen White bad la ka tnga, ki Tymmen Waggoner, Smith, bad u nongthoh ki la ïashim bynta ha ka jingmane. Ha kaba kut ka jinghikai jong u Tymmen White, ka Mrs. White ka la ai ka jingsneng kaba ktah mynsiem, bad hadien kata ka la shong ha ka shuki. Ha kane ka jinglong la shim ïa ka sha ka jingïohi-paw. Ka ïing ka la dap da ki briew, bad ka la long shisha ka jaka kaba don ka jingshongkun. Hadien ba ka la mih na ka jingïohi-paw ka la ïeng, bad da kaba peit kylleng ka ïing, ka la ong:—

GSAM 338.1‘Ym don uwei ruh u briew ha kane ka ïing uba la ju phohsniew wat ïa ka jingjynjar ka ban wan halor kane ka ri. Ki briew ki dang rkhie ïa ka hukum jong ka South Carolina ban phiah noh, hynrei dang shu pyni ha nga ba bun tylli ki Jylla kin sa ïasoh bad kata ka Jylla, bad kan sa don ka thma kaba shyrkhei eh. Ha kane ka jingïohi-paw nga la ïohi ki paitbah shipai kiba heh jong baroh ar liang kiba la ïalang ha ka madan thma. Nga la ïohsngew ïa ka jingsawa jong ki suloi heh, bad nga la ïohi ïa kiba ïap bad kiba dang ïap ha baroh ki liang. Nangta nga la ïohi ïa ki ba ki mareh ban ïaleh markhmat [ki ïa sumniah markylliang da ki wait ba la teh ha ki suloi]. Nangta nga la ïohi ïa ka madan hadien ka thma, baroh ka la dap da kiba ïap bad kiba dang ïap. Nangta la ïalam ïa nga sha ki phatok, bad nga la ïohi ïa ki jingshah shitom jong kiba don ha ka jingkyrduh, kiba nang tlot nang tlot. Nangta la ïalam ïa nga sha ki ïing jong kito kiba la duh ïa la ki tnga, ki khun shynrang, ne ki para shynrang ha ka thma. Nga la ïohi ïa ka jingjynjar bad ka jingsngewsih jur jong ki.’

GSAM 338.2Nangta da kaba peit suki kylleng ka ïing ka la ong, ‘Ki don kiba ha kane ka ïing ki ban duh ïa ki khun shynrang ha kata ka thma.’

GSAM 338Ka Jingphla jong ka Mrs. Ensign Shaphang ki Jingïohi-paw

GSAM 338.3Kum ka jingpynskhem ïa ka jingshisha haneng, bad kum ka sakhi ba la ai ïa ka jingïathuhlypa ha ka sngi ba la ong, bad kum ka jingpyni kumno ka jingïaseng ka la sngewthuh bad pynphriang ïa ka, la ai ïa kane ka jingphla:—

GSAM 338.4‘Kane ka pynshisha ba nga la shong ha ka distrik St. Joseph, Michigan, ha Kyllalyngkot, 1861, kumba hynriew mer na Parkville. Ngam shym la long ka Adventist. Ha ka sngi kaba 12 jong uta u bnai katto katne ngut ki marjan jong nga ki la leit sha Parkville ban ïashim bynta ha ki jingïalang. Haba ki la wan phai sha ïing ki la ïathuh ha nga ba ka la don kawei ka kynthei ha ka jingïalang kaba la don ha ka jingïohi-paw, bad kaba la ong ba kan sa wan ka thma kaba shyrkhei halor ki Jylla ba Ïatylli; ba yn sa lum ki paitbah shipai kiba heh ha baroh ar liang, ha ka Shathie kumjuh ruh ha ka Shatei, bad kin sa don kiba bun ki ban shah shitom ha ki phatok; bad yn sa ïakynduh ka jingkyrduh kaba jur ha bun ki ïing namar ka jingduh ïa ki tnga, ki khun shynrang, bad ki para shynrang ha ka thma; bad ba ki la don ki shynrang ha ka ïing ki ban duh ïa ki khun shynrang ha kata ka thma.’ La soi, ‘Martha V. Ensign, Wild Flower, ka distrik Fresno, California, 30 Kyllalyngkot, 1891.’

GSAM 339.1Ha kaba ïadei bad ka jingïathuhlypa ïa kata ka thma kaba shyrkhei, ka Mrs. White ka la ong shuh shuh ba ki Adventist jong ka sngi saitjain ‘kin sa shah pynpoi ha ki jinglong kiba khim namar ka thma, bad ba ka dei ka kamram jong baroh ban duwai shitrhem ba yn ai ka jingstad ha ki ban tip ïa kaei kaba ki dei ban leh ha ki por jong ka jingtynjuh kiba ap ïa ki.’

GSAM 339Ka Jingheh jong ka Thma Hapdeng ki Nongshong Ri

GSAM 339.2Ha ka por ba la ai ïa ka jingïohi-paw ki briew jong ka Shatei ha ka jingïakyllum ki la don tang khyndiat eh, lada ki la don hi ruh, ka jingsngewthuh ïa ka thma ka ban wan. Wat u Khlieh ka Ri Lincoln, lai bnai hadien (12 Ïaïong, 1861), haba katto katne tylli ki Jylla ki la ïasoh bad ka South Carolina ha ka hukum jong ka ban phiah noh, bad la siat nyngkong ïa ka tup sha Fort Sumter, u la khot tang 75,000 ngut ki briew, bad ïa kine ruh tang na ka bynta ka por kaba lyngkot jong lai bnai.

GSAM 339.3Ka jingdon baroh jong ki shipai kiba la pynrung kyrteng ha ka liang ka Jingïatylli ha ka por thma ka la long 2,859,132. Ka Kot Jingtip Britannica ka ong ba ‘ka paitbah shipai jong ka Seng ki Jylla ba la Phiah ka la don, ha kaba sdang u snem 1863, kumba 700,000 ngut ki briew,’ hynrei ba ka long kaba eh ban tip thik katno ngut ki la pynrung kyrteng baroh. Ka antad ïa ka jingdon jong kiba ïap ha ‘kumba 300,000 ngut ki briew.’ Katto katne na ki kot jingtip ba dang shen ki buh ïa ka jingduh ha ka liang ka Jingïatylli (jong kito ba la shah pynïap ha ka thma, lane kiba la ïap na ki jingmynsaw ne ki jingpang ba ki la ïoh ha ka madan thma ne ha ki phatok) ha ka 359,528. Shaphang ka ram ha ka liang ka Jingïatylli ka Britannica ka ong:—

GSAM 339.4‘Ka ram ka la poi ha ka jingbun tam ha ka 31 Nailar, 1865, kaba kot sha ka $2,845,907,626.56. La pynlut ruh kumba $800,000,000 na ka khajna, khamtam eh ha ka thma; ki jylla, ki nongbah, ki distrik, bad ki shnong ki la pynlut ïa la ka khajna bad ki la lum ïa la ki ram na ka bynta ka thma; ki jingpynsiew ïa ka bai bam hadien ka jingshakri lehse kin kot sha ka $1,500,000,000 ha kaba kut. Ïa ka jingpynlut jong ka Seng ki Jylla ba la Phiah yn ym lah shuh ban tip, ïa ka jingdon jingem ba la pynjot da ki paitbah shipai jong ka Sorkar Pdeng bad da ki paitbah shipai jong ka Seng ki Jylla ba la Phiah la jan ym lah ban antad; bad ka dor ha ka pisa ($2,000,000,000) jong ki mraw ha ka Shathie ka la jah noh da ka thma. Baroh lang, katba ym lah ban kheiñ thik ïa ka jinglut jong ka thma, ka $8,000,000,000 ka long ka jingantad kaba biang hapdeng.’4

GSAM 340Sa Kawei ka Jingpynskhem ïa ka Jingïohi-paw

GSAM 340.1Shaphang ka jingïathuhlypa ïa ki shynrang ha ka ïing jingïalang ha Parkville kiba yn duh ïa ki khun shynrang ha ka thma, ngan shu ong ba ha ka aïom synrai jong u snem 1883 nga la ïakynduh ïa u tymmen jong ka balang Parkville, uba la long ruh u tymmen ha Kyllalyngkot, 1861, haba la ai ïa ka jingïohi-paw; bad nga la kylli ïa u lada u kynmaw ïa ka jingong jong ka Mrs. White haba ka ïathuh ïa ka jingïohi-paw shaphang ka thma. ‘Hooid,’ u la ong, ‘nga kynmaw.’ ‘Phi lah ban ïathuh ha nga katno ngut phi tip kiba la don ha ka ïing ha kata ka sngi kiba la duh ïa ki khun shynrang ha ka thma?’ U la kynmaw mar mar ïa ki kyrteng jong san ngut, bad u la ong, ‘Nga tip ba kine ki la don hangta, bad ba ki la duh ïa ki khun shynrang ha ka thma; bad lada nga don ha ïing, ha kaba nga lah ban ïakren bad ki briew jong nga, nga lah ban ai ha phi shuh shuh ki kyrteng. Nga pyrkhat,’ u la bteng, ‘ba ki la don sa san ngut, nalor kine kiba nga la kdew.’

GSAM 340.2Saw snem tam jong ka jingïaleh khlem thait jong ka Shathie, haduh ba la jan shiteng jong ki shipai baroh kiba la lum ki la duh noh da ka jingïap ha ka thma ne na ka jingpang, ka pyni ka jingurlong kaba paw shai jong ka jingïathuhlypa haneng.

GSAM 340Ka Jinglong Mraw bad ka Thma

GSAM 340.3Haba ka ïathuh ïa ka jingïohi-paw kaba la ai ha ka ha ka 4 Kyllalyngkot, 1862, ka Mrs. White ka la ong:—

GSAM 340.4‘Da ki hajar la pynkohnguh ban pynrung kyrteng kum ki shipai da ka jingsngewthuh ba kane ka thma ka long ban pynduh jait ïa ka jinglong mraw; hynrei mynta haba ki la shah teh, ki shem ba la shukor ïa ki, ba ka jingthmu jong kane ka thma kam dei ban pynduh ïa ka jinglong mraw, hynrei ban ri ïa ka kumba ka long.’

GSAM 341.1Ïa kaba haneng la ai ha ka por ba la dawa na ki shipai ban ïarap ha ka kam ban pynphai sha ki kynrad jong ki ïa ki mraw baroh kiba la phet sha ki pud jong ka Jingïatylli, bad la pyni ba ki shipai ki ong, ‘Lada ngi jop ban pynduh ïa kane ka jingïaleh pyrshah, aïu la ïoh?’ Ki jubab ha ka jingduh mynsiem, ‘Ym don ei ei. Ïa kata kaba la pynmih ïa ka jingïaleh pyrshah ym shym la weng noh. Ïa ka rukom pynlong mraw, kaba la pynjot ïa ka ri jong ngi, la ieh ban im bad ban pynkhih sa kawei pat ka jingïaleh pyrshah.’ Kine ki kyntien, kiba la shim na Ka Jingphla Nombar 7, ha kaba la ai pura ïa ka jingïathuh kaba ktah mynsiem shaphang ka thma, hapoh ka phang ‘Ka Jinglong Mraw bad ka Thma,’ kim ong ba yn ym ju pynduh ïa ka jinglong mraw, hynrei ki pyni ïa ka jinglong kumba ki shipai ki la ïohi ha kata ka por. Kham shakhmat khyndiat ha ka juh ka jingphla ka don ka jingïathuhlypa kumne:—

GSAM 341Ka Jingïathuhlypa ïa ka Jingjop jong ka Shatei

GSAM 341.2‘Bad wat la katta la pynbna ka jingshah thngan ha ka ri baroh kawei! U Trai U ong, “Hato kane kam long ka jingshah thngan kaba Nga la jied, ban pyllait ïa ki kynjri jong ka jingbymman, ban weng ïa ki jingkit kiba khia, bad ban pyllait luid ïa kiba la banbeiñ, bad ba phin pynkheiñ ïa ka lyngkor baroh?” Haba ka ri jong ngi ka rakhe ïa ka jingshah thngan kaba U Blei U la jied, ynda kumta Un pdiang ïa ki jingduwai jong ki ha kaba ïadei bad ka thma; hynrei mynta kim rung ha ka shkor jong U.’

GSAM 341.3Kito kiba tip bha ïa ka histori jong ka thma ki tip ïa ki jingshah rem, ki jingjot, ki jingpynslem bad kiwei kiwei, kiba la ïasoh bad ki jingpyrshang jong ka Shatei ban jop ïa ki paitbah shipai jong ka Shathie haduh ka por ba la ai ïa ka jingpynbna pynlait mraw—1 Kyllalyngkot, 1863. Nangta katno ki jingjop ki la wan stet naduh kata ka por haduh ka jingkut jong ka thma! Katno ka la paw shai, ha kito kiba la peit ïa ka jingïaid shakhmat jong ka kam, ka jingurlong jong kata ka jingïathuhlypa jong ka 4 Kyllalyngkot, 1862. Hadien ba la weng ïa ki jingkit, la pyllait ïa ki jingteh bad la pynkheiñ ïa ka lyngkor na u mraw! Katno ka la paw shai ba U Blei U la ïohsngew ïa ki jingduwai jong la ki briew, bad U la kyrshan ïa ka jingpyrshang ban pynkut ïa ka thma haba ki la jied ïa ka jingshah thngan kaba pynsngewbha ïa U!

GSAM 342Ka Jingphla jong u Lat Barim St. John

GSAM 342.1Ha ka jingkren jong u Lat barim John P. St. John, na Kansas, ha Ottawa, Ill., kaba nga la sngap ha ka por mynsngi jong ka 29 Jylliew, 1891, u la ai ïa kane ka jingong:—

GSAM 342.2‘Ngam pat ju sngew buhkhoh haduh katta kumba nga la long haba ki [nongbud ka Seng ki Jylla ba la Phiah] ki la pynrem ïa ngi ha Bull Run. Hynrei baroh ka la long shi bynta jong ka jingthmu U Blei. Lada ngi la pynrem ïa ki [nongbud ka Seng ki Jylla ba la Phiah], ki nongkam saiñ pyrthei kin jin da la shna ka jingïasuk, bad ka Jingïatylli kan jin da la bteng ryngkat bad ka jinglong mraw, bad ngin jin da la dang don ïa ka haduh mynta. Ar snem ki [nongbud ka Seng ki Jylla ba la Phiah] ki la don ka lad kaba kham bha; hynrei hadien ba u Lincoln u la pynmih ïa ka jingpynbna pynlait mraw kaba pawnam ngi la kylla sha ka liang U Blei, bad ngim lah ban shah rem.’

Notes

  1. Salm 32:8. ↩
  2. Salm 124:1-3. ↩
  3. Kine ki jingshisha kiba la kdew ha kaba khatduh ki dei kiba ka ïing jong u ka la ïathuh ha u para Frederickson, na Dakota, ha Ïaïong, 1892. ↩
  4. Ka Kot Jingtip Britannica (ka jingïapynmih kaba khyndai), ka Bynta 23, sla 780. ↩

Note

Back