Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
04 / 31
04 / 31

Ka Lynnong 1 — Ka Jinglamphrang

John Norton Loughborough

GSAM 21.1Haba ngi kren shaphang ka jingwan arsien jong U Khrist, ngi kren ïa ka mat kaba la long shisha ka jingkyrmen jong ki briew U Blei naduh ba la beh noh ïa ki kmie ki kpa banyngkong jong ngi na ka kper Eden. Ha ki ktien ba la kren ïa u bsein, ba u symbai jong ka kynthei un pynlwet ïa ka khlieh jong u, la don ka jingpynskhem ba ha kaba kut un wan u nongpynbha pat, u ban jop ïa ka jingknieh bor jong u Soitan, bad pyndep ïa ka jingthmu U Blei ha ka pyrthei. La tharai ba u Adam bad ka Im ki la pyrkhat ba ïa kane ka kam yn sa pyndep shen eh, bad ba uwei na ki khun ba ki kha hi un long u nongjop. Hynrei ha ka jingthmu U Blei, ka jingkular shaphang U Nongpynim na kata ka jingjot kaba la paw, ka la kynthup ïa baroh kaba la nangpaw naduh kata ka por ha ka jingpyndep ïa ka “jingthmu bad ka jingaiei jong U hi, ïa kaba la ai ha ngi ha U Khrist Jisu shuwa ba ka pyrthei kan sdang.”1

GSAM 21.2Lada la pyni noh mar mar ha u Adam bad ka Im ïa ka jingjynjar bad ka jingsngewsih kiban pyndap ïa ka pyrthei ha ki rta kiba jrong hapdeng ka jingjot jong ka bad ka jingpynbha pat ïa ka, ka jingsngewsih jong ki kan da long kaba kim lah ban shah. U Blei jong ka bneng, ha ka jingisynei basbun bad ka jingsngewlem jong U, U la buhrieh ïa kane ka jingithuh na ki, bad U la ieh ïa ki ban ri ïa ka jingkyrmen kaba sngewtynnad ba shen yn pyllait ïa ki sha ka jinglaitluid badonburom jong ki khun U Blei. Ka jingpyrkhat ba ka jingsiewspah ka la jan kan pynshlur ïa ki ban kham trei shitom ha ka jingpynkhreh ban ïakynduh ïa kata ka jingjia.

GSAM 22.1Kumjuh ruh ka la long bad ki briew U Blei ha ki pateng baroh naduh ki sngi u Adam. Ki la tip thikna ba ha kawei ka por ha ka lawei kan sa jia ka jingjia kaba khraw bad kaba donkam—ba ha kaba kut U Khrist un wan bad seng ïa ka hima jong U. Ma ki ruh, kum u Adam bad ka Im, ki la ngeit ba kata ka jingjia ka la jan, bad kum ma ki, kim shym la tip kaei kaban jia hapdeng ka por jong ki hi bad kata ka jingjia; lym kumta ki lah ban da duh mynsiem ha ka jingïaid shakhmat jong ki sha ka thong jong ka nong.

GSAM 22.2Lah ban pynshai ïa kane ka jingpyrkhat da ki jingjia kiba la jia ha ka jingshem ïa ki kiei kiei kiba khraw. Ki briew kiba la sdang ïa kita, wat la kim shym la tip, ki la pyndep shisha ïa ka jingthmu U Blei; hynrei la pynshlur ïa ki da ki jingmut kiba ym shym la ïadei ha kiei kiei baroh bad ki jingpyrkhat jong ki hi kiba la pynlong ïa ki ban leh ïa ka kam.

GSAM 22Ki Jingktah kiba Jngai jong ki Jingshem u Columbus

GSAM 22.3U Montgomery, ha ka kot jong u Ka Histori jong America,2 ka jingpynmih jong u snem 1902, ki sla 8, 9, haba kren shaphang ka jingpyrkhat kaba la pynlong ïa u Columbus ban sdang ïa ka jingïaid duriaw jong u, bad ka jingpyndep ïa ka jingthmu jong u ban poi sha ki Indies Mihngi da kaba ïaid lieng shaphang sepngi, u ong:—

GSAM 22.4“U Columbus u la pyrkhat ba u lah ban pynbha ïa ka jingthmu jong u Syiem Portugal. U la sngewskhem ba ka don ka lynti kaba kham lyngkot bad kaba kham bha ban poi sha ki Indies ban ïa ka lynti ba u Diaz u la kdew. Ka jingthmu jong une u nongniah lieng na Genoa [Columbus] ka la long kaba shlur katba ka long ruh kaba thymmai. Ha ka jaka ban ïaid lieng shaphang mihngi, lane shaphang shathie bad mihngi, u la thmu ban ïaid beit shaphang sepngi. Katkum ka jingngeit jong u, u la don lai tylli ki daw kiba bha bad kiba skhem ban shim ïa kaba kum kane ka kam: Nyngkong, kum ki kot jingtip shaphang ka pyrthei kiba bha tam jong ka por jong u, u Columbus u la ngeit skhem ba ka pyrthei kam long kaba madan, kumba kiba bun tam ki briew ki la tharai, hynrei ka long kaba pyllun. Kaba ar, u la tharai ba kane ka pyrthei ka kham rit shibun ban ïa kaba ka long shisha, bad ba ka bynta kaba kham bun jong ka ka long ka ryngkew ha ka jaka ka um. Kaba lai, namar ba um shym la tip ei ei, bad um shym la suba ei ei, shaphang ka jingdon jong ka dewbah America lane ka Duriaw Pasifik, u la mutdur ba ka rud duriaw Asia lane ki Indies ka don mar pyrshah ïa ka Spain bad ka rud duriaw sepngi jong ka Europe. U la antad ba ka jingjngai baroh sha shiliang haduh Cipango, lane Japan, kan ym palat kumba saw hajar maili.
GSAM 23.1“Ka jingthmu jong u ka long kumne: Un mih na Europe; un pynphai ïa ka lieng jong u shaphang sepngi sha Japan, bad un bud ïa ka jingpyllun jong ka pyrthei haduh ba kan ïalam ïa u sha kaba u wad. Ha ka jingmut jong u kata ka la i kum kaba thikna bad kaba suk kumba u skai u ïaid sawdong ïa u soh apel.
GSAM 23.2“Lada u jop ha kata ka jingïaid, un ïoh ïa kane ka jingmyntoi kaba khraw: Un rung beit sha ki Indies lyngba ka jingkhang kaba hakhmat, ha ka jaka ban poi shata lyngba ka lynti kaba ïaid sawdong, bad lyngba ka jingrung kaba kum ka jong shiliang, kumba ki briew Portugal ki hap ban leh.

GSAM 23.3“Ngi ïohi ba une u briew, uba la sngewthuh ïa ka jingkheiñ ba pyndonkam ha ka kam, ïa ka jinglong jong ka pyrthei, bad ïa ka jingniah lieng kat kum kino kino ruh ha ka por jong u, u la dei ha ka mat kaba nyngkong,—ka dur jong ka pyrthei,—hynrei u la bakla shisyndon ha ki ar tylli kiwei pat.

GSAM 23Ka Jingbakla kaba la Wanrah ka Jingmyntoi

GSAM 23.4“Hynrei, ka long kaba phylla, ki jingbakla jong u ki la ïarap ïa u ha kawei ka rukom. Ka jingbakla kaba u la leh shaphang ka jingjngai ka la long kaba la wanrah jingmyntoi shibun eh. Lada u Columbus u la kheiñ dei ïa ka jingheh jong ka pyrthei, bad ïa ka jingjngai kaba shisha jong ka jingïaid kum kata, lehse un ym da la ïaid lieng, namar un da la ïohi mar mar ba ka lynti kaba ki briew Portugal ki la thmu ka kham lyngkot shibun bad ka kham duna ka jinglut. Shuh shuh, lada u lah ban mutdur lane ïohi lypa ha kano kano ka rukom ba ka dewbah America ka don beit ha ka lynti jong u, kata hi kam da lah ban pynlong ïa u ban sdang ïa ka jingïaid duriaw ban shem ïa kaba thymmai, namar ka jingthmu jong u kam shym la long ban shem ïa ka ri kaba thymmai, hynrei ïa ka lynti kaba thymmai sha ka ri kaba la rim.”

GSAM 23Ka Jingkyrmen Bakhraw jong ki Rta

GSAM 23.5Kumta ki briew U Blei, lyngba ki rta baroh, ki la buh hakhmat jong ki ïa ka jingkyrmen jong ka jingwan U Khrist “kum ka narbah jong ka mynsiem, kaba thikna bad kaba skhem.”3 Wat la bunsien hapdeng ki jingsngewsih bad ki jingjynjar ki la pyrta ha ka jingpang mynsiem, “Sa katno slem, Ko Trai, shuwa ba ka jingpyllait kan wan?” pynban ki la ïaid shakhmat, bad kum u Paulos ki la ong bad ki dang ong ruh, “Kaei ka jingkyrmen jong ngi, lane ka jingkmen, lane ka pansngiat jong ka jingkmen? Hato kam dei ma phi ruh ha khmat U Trai jong ngi U Jisu Khrist ha ka jingwan jong U?”4

GSAM 24Ïa u Paulos la Kyrshan da ka Jingkyrmen

GSAM 24.1Ha kane ka jingïadei, katto katne ki nuksa jong ka bor kaba kyrshan jong kane ka jingkyrmen ki la biang. Haba la wanrah ïa u Paulos ban shah bishar ha khmat u Felix, bad la shah ïa u ban kren na ka bynta jong u hi, u la ong, “Katkum kata ka lynti kaba ki khot ka jinghikai bakla, kumta nga mane ïa U Blei jong ki kpa jong nga, da kaba ngeit ïa kiei kiei baroh kiba la thoh ha ka hukum bad ha ki nongïathuhlypa; bad nga don ka jingkyrmen ha U Blei, ïa kaba ma ki hi ruh ki pdiang, ba kan sa long ka jingmihpat jong kiba ïap, jong kiba hok bad kiba bymhok ruh.”5

GSAM 24.2Ha ka jingïasaid kaba stad jong u haba la wanrah ïa u ha khmat u Agrippa, u Paulos u la ong, “Bad mynta nga ïeng hangne ban shah bishar namar ka jingkyrmen ïa ka jingkular ba U Blei U la ai ha ki kpa jong ngi; ïa kata ka jingkular ki khadar jait jong ngi, da kaba shakri minot ïa U Blei mynsngi bad mynmiet, ki kyrmen ban ïoh. Namar kane ka jingkyrmen, Ko Syiem Agrippa, ki Jiw ki mudui ïa nga. Balei ba phi ñiew ba ka long kaei kaei kaba ym lah ban ngeit, ba U Blei un pynmihpat ïa kiba ïap?”6 Haba ha kaba kut u la don ha Rom ban mih ha khmat u Kaisar, u la ong ïa ki Jiw, “Namar ka jingkyrmen jong ki Israel la teh ïa nga da kane ka kynjri.”7

GSAM 24.3U Paulos u la kren khlem jingkhum shaphang kata ka jingkyrmen ha ka shithi jong u sha u Titos: “Namar ka jingaiei jong U Blei kaba wanrah ka jingpynim ka la paw ha ki briew baroh, kaba hikai ïa ngi ba, da kaba kyntait ïa ka jingbymmaneblei bad ki jingkwah pyrthei, ngin im da ka jingpynïaid hok ïa lade, da ka hok bad da ka jingmaneblei, ha kane ka pyrthei mynta, da kaba khmih lynti ïa kata ka jingkyrmen ba la kyrkhu, bad ka jingpaw badonburom jong U Blei bakhraw bad U Nongpynim jong ngi U Jisu Khrist.”8

GSAM 24U Petros u Kmen ha ka Jingkyrmen

GSAM 24.4U Petros u kren shaphang kajuh ka jingkyrmen kumne: “Long ba la kyrkhu U Blei bad U Kpa jong U Trai jong ngi U Jisu Khrist, Uba katkum ka jingisynei babun jong U U la kha pat ïa ngi sha ka jingkyrmen kaba im da ka jingmihpat jong U Jisu Khrist na kiba ïap, sha ka pateng ka bym pyut, bad ka bym shah pynjakhlia, bad ka bym jah noh, kaba la buh ha bneng na ka bynta jong phi, kiba la ri da ka bor U Blei lyngba ka jingngeit sha ka jingpynim kaba la khreh ban sa pynpaw ha ka por kaba khatduh. Ha kata phi kmen shibun, wat la mynta tang katto katne por, lada ka donkam, phi don ha ka jingsngewsih da ki jingpynshoi babun jait: khnang ba ka jingtynjuh ïa ka jingngeit jong phi, kaba kham kordor shibun ban ïa ka ksiar kaba jot noh, wat la ïa ka la tynjuh da ka ding, yn shem ïa ka sha ka jingïaroh bad ka jingñiewburom bad ka burom ha ka jingpaw jong U Jisu Khrist.”9

GSAM 25Ka Jingthmu U Blei ha ka Jingpynlong

GSAM 25.1Ki Jingthoh Bakhuid ki pynpaw ïa ka jingthmu U Blei ha kaba pynlong ïa ka pyrthei; bad na ka ktien jong ka jingïathuhlypa ngi ïoh tip ruh ïa ka jingthmu jong U shaphang ka lawei: “Kumne U Trai U ong, Uba la thaw ïa ki bneng, U Blei hi Uba la pynlong ïa ka khyndew bad la thaw ïa ka; U la pynskhem ïa ka, Um shym la thaw ïa ka lehnohei, U la pynlong ïa ka ba yn shong ha ka.”10 Haba U la pynlong ïa ka, U la ai ïa ka ha u briew. U nongrwai salm u ong, “Ka bneng, ki bneng keiñ, ki long jong U Trai; hynrei ïa ka khyndew U la ai ha ki khun ki briew.”11 Hynrei haba U la ai ïa ka ha u briew, u briew u la long uba hok, kumba u briew uba stad u la pynpaw, “Tang kane nga la shem, ba U Blei U la pynlong ïa u briew uba hok; hynrei ma ki ki la wad shibun ki buit.”12

GSAM 25.2Ngi pule shaphang ka jingleh jong U Trai bad ka jaitbynriew, ba “haba U la pynïakhlad ïa ki khun u Adam, U la buh ïa ki pud jong ki jaitbynriew katkum ka jingbun jong ki khun Israel,”13 kata ka mut, katkum ka jingbun jong ki Israel bashisha ïa kiba ha kaba kut yn lum ha ka pyrthei kum ki nongshong hapoh ka hima jong U kaban wan. U Paulos u la pynpaw ïa kata da kine ki ktien: “U Blei ... U la pynlong na kawei ka snam ïa ki jaitbynriew baroh ban shong ha ka sla ka khyndew baroh, bad U la buh ïa ki por ba la thmu lypa, bad ïa ki pud jong ka jaka shong jong ki; khnang ba kin wad ïa U Trai, lada lehse ki lah ban wad da kaba ktah bad shem ïa U, wat la Um long jngai na uwei pa uwei na ngi; namar ha U ngi im, bad ngi khih, bad ngi don.”14 Haba la pyndep ïa kane ka jingthmu banyngkong shaphang ka pyrthei, “ki briew jong me ruh kin long kiba hok baroh.”15 Shuh shuh la ong shaphang jong ki ha kata ka jinglong, “U nongshong un ym ong, Nga pang: ïa ki briew kiba shong hangta yn map ïa ka jingbymhok jong ki.”16 Kata kan long ka por haba “kiba lui lui kin ïoh pateng ïa ka khyndew; bad kin pynkmen ïa lade ha ka jingsuk kaba kyrhai.”17

GSAM 26Ka Jingwan Arsien U Khrist Kam Long ka Khana Mutdur

GSAM 26.1La ong ha ka shithi kaba ar jong u Petros ba “ngim shym la bud ïa ki khana mutdur ba la thaw da ka buit, haba ngi la pyntip ha phi ïa ka bor bad ka jingwan jong U Trai jong ngi U Jisu Khrist, hynrei ngi la long ki sakhi kiba la ïohi da ki khmat ïa ka jingkhraw jong U. Namar U la ïoh na U Blei U Kpa ïa ka jingñiewburom bad ka burom, haba ka sur kaba kum kane ka la wan ha U na ka burom kaba khraw tam, Une U long U Khun baieit jong Nga, ha U Nga sngewbha eh. Bad ïa kane ka sur kaba la wan na bneng ngi la ïohsngew, haba ngi la don lem bad U ha u lum bakhuid. Ngi don ruh ka ktien jong ka jingïathuhlypa kaba kham thikna, ïa kaba phi leh bha ba phi sngap, kum ïa ka sharak kaba tyngshaiñ ha ka jaka dum, haduh ba ka sngi kan shai, bad u lurshai un mih ha ki dohnud jong phi.”18

GSAM 26.2Ha kane ka jingthoh u apostol u kdew ïa ka jingpynkylla dur ha u lum kum ka sakhi ïa ka jingwan arsien jong U Khrist. Shuwa kane ka jingjia U Nongpynim jong ngi U la ong ha ki apostol jong U, “Don katto katne kiba ïeng hangne, ki ban ym mad ïa ka jingïap, tad haduh ba kin da ïohi ïa U Khun u briew Uba wan ha ka hima jong U”19—kum ba la thoh da u Loukas, “Don katto katne kiba ïeng hangne, ki ban ym mad ïa ka jingïap, tad haduh ba kin da ïohi ïa ka hima U Blei.”20

GSAM 26.3Ïa kane ka jingkular la pyndep katkum ka ktien hi ha ka jingpynkylla dur. Ha kane ka “jingïohi-paw” ha u lum ki la ïohi ïa U Jisu ba la pynkup burom, kumba Un paw haba Un wan ha ka hima jong U. Ki la ïohi ïa u Elias (Elijah), ïa uba la shim noh sha bneng khlem da mad ïa ka jingïap, uba ïeng pli ïa kito ki ban shah rah noh—ba la pynkylla na kiba lah ban ïap sha ki bym lah ban ïap—“ha ka shikhyllipmat, ha ka jingkhap ka khmat,” haba U Trai U wan.21 La don ruh u Moses, uba la ïap, uba ïeng pli ïa kito ïa kiba yn pynmihpat na kiba ïap ban ïakynduh ïa U Trai. Kumta ha kane ka “jingïohi-paw” ki la ïoh ïohi ïa U Khrist Uba wan ha ka hima jong U, kumba U la kular ha ki.

GSAM 27Ka Jingïathuhlypa ka Long ka Ktien kaba Kham Thikna

GSAM 27.1Wat la ki apostol ki la ïohi ïa kane ka jingpaw badonburom ha u lum jong ka jingpynkylla dur, bad ki la ïohsngew ïa ka sur jong ka jingmynjur U Blei, u apostol Petros u pynskhem: “Ngi don ka ktien jong ka jingïathuhlypa kaba kham thikna.” Da kane ka jingong um shym la pynrit ïa kaba ki la ïohi bad ïohsngew ha kata ka por ka bym lah ban klet. Hangta ki la ïohsngew shisien ïa ka sur U Blei, hynrei ha ki bynta bakhraw jong ka jingïathuhlypa, kiba ïaid lyngba ki por haduh ka jingwan arsien U Khrist, ngi ïoh ïa ka sur U Blei ba la pynsawa bunsien. Shisha, kawei pa kawei ka jingïathuhlypa kaba shai kaba la pyndep lane la buh jingthoh ha ka histori ka long ka sur U Blei ha ngi. Ka dei ban long ha kane ka jingmut ba ka ktien jong ka jingïathuhlypa ka long kaba “kham thikna.” Ka Jingpynkylla Ktien ba La Pynbeit ka pynkylla ïa kane kum “ba la pynskhem.” Ïa ka jingïathuhlypa la pynskhem da kawei pa kawei ka bynta kaba la pyndep. Kawei pa kawei ka jingjia ba la ïathuhlypa, haba la pyndep, ka long ka jingpynskhem ba ki jingjia ba la ïathuhlypa kiba dang sah kin sa jia shisha.

GSAM 27Ka Jinglong jong ka Jingïathuhlypa

GSAM 27.2Kine ki jingphla harum na ki nongpule Baibl kiba paw shaphang ka jinglong jong ka jingïathuhlypa ki long kiba don bor:—

GSAM 27.3U Thomas Newton u pynskhem ba “ka jingïathuhlypa ka long ka histori ba la ïathuh lypa bad pynlyngkot; ka histori ka long ka jingïathuhlypa ba la pyndep bad pynïar. Ki ktien ïathuhlypa lamler ki la don ha ka pyrthei; hynrei ka jingstad bad ka jingsniew baroh jong ki briew bad ki ksuid kim lah ban pynmih ïa ki jingïathuhlypa kiba kum kita ba la buh jingthoh ha ki Jingthoh Bakhuid.”

GSAM 27.4U Sir Isaac Newton u phla ba “ka jingsngap ïa ki nongïathuhlypa ka long ka dak tynrai jong ka balang bashisha.”

GSAM 27.5U Doktor A. Keith u ong ba “ka jingïathuhlypa ka ïaryngkat bad kano kano ka kambah, bad ha lade hi ka long ka kambah.... Tang ka sur jong Uba don ka bor baroh ka lah ban khot ïa kiba ïap na ka jingtep,—tang ka sur jong Uba tip ïa kiei kiei baroh ka lah ban ïathuh ïa baroh kaba la buhrieh ha ka lawei kaba dum, kaba u briew um lah ban rung sha ka kumba um lah ban rung sha ki jaka shong jong kiba ïap,—bad baroh ar ki long kajuh ka sur U Blei.”

GSAM 28.1U Matthew Henry u la ong ba “ha ka por U Blei, kaba long ka por kaba bha tam, bad ha ka rukom U Blei, kaba long ka rukom kaba bha tam, ïa ka jingïathuhlypa yn pyndep shisha. Kawei pa kawei ka ktien U Khrist ka long kaba khuid eh, bad namar kata kaba thikna eh.”

GSAM 28Ka Jingthmu jong ka Jingïathuhlypa

GSAM 28.2Ngi lah ban ïoh tip na ki ktien U Khrist sha ki apostol jong U ïa kawei ka jingthmu U Trai ha kaba ai ïa ka jingïathuhlypa. Haba U kren lypa shaphang ki kiei kiei kiban jia ha ka jingim u Judas, U la ong, “Nga ïathuh ïa phi shuwa ba kan jia, khnang ba, ynda ka la jia, phin ngeit ba Nga long Uta.”22

GSAM 28.3U Trai U ong ruh lyngba u nongïathuhlypa Isaiah, “Nga long U Blei, bad ym don uba kum Nga, Uba pynbna ïa kaba kut naduh kaba sdang, bad naduh ki por mynbarim ïa kiei kiei ki bym pat shym la leh, da kaba ong, Ka jingthmu jong Nga kan ïeng, bad Ngan leh ïa baroh kaba Nga sngewbha.”23

GSAM 28.4Shuh shuh, “Nga la pynbna ïa ki kiei kiei kiba mynshuwa naduh kaba sdang, bad ki la mih na ka shyntur jong Nga, bad Nga la pyni ïa ki; Nga la leh ïa ki kynsan, bad ki la jia.... Nga la pynbna ïa kata ha me naduh kaba sdang; shuwa ba kan jia Nga la pyni ïa kata ha me; ïoh me ong, U bleithaw jong nga u la leh ïa ki, bad ka dur ba la shna jong nga, bad ka dur ba la saiñ da kaba pynum jong nga, ki la hukum ïa ki. Me la ïohsngew, khmih ïa kane baroh; bad phim pynbna ïa ka? Nga la pyni ha me ïa kiei kiei kiba thymmai naduh kane ka por, ïa kiei kiei kiba rieh ruh, bad mem shym la tip ïa ki. Ïa ki la thaw mynta, bad ym naduh kaba sdang; shuwa kane ka sngi ruh mem shym la ïohsngew ïa ki; ïoh me ong, Ha khmih, nga la tip ïa ki.”24

GSAM 28.5Na kine ki ktien la ïohi ïa ka bor jong ki jingpyndep ïa ka jingïathuhlypa kum ka sakhi ba ka jingïathuhlypa ka wan na U Blei, bad ba ka long ruh ka jingpyni ïa ka bor U Trai kaba palat ïa ki blei baroh jong ki jaitbynriew ki bym ithuh ïa U. La ïohi ruh na kine ki ktien ba ka jingïathuhlypa ka don ka jaka kaba kongsan eh ha ki Jingthoh jong ka jingshisha. Namar ba kine ki jingshisha ki long kiba dei, ka long kaba phylla haduh katta ba ki briew kiba bun katne ki ai tang khyndiat ka jingsngap, lane kim ai ei ei, ïa ka jingpule jong ki bynta jingïathuhlypa jong ki Jingthoh Bakhuid.

GSAM 29Ka jingïathuhlypa Ym Shym La Khang

GSAM 29.1Ki bym tip ki ong ba kim nang pule, bad namar kata kim lah ban sngewthuh ïa ki jingïathuhlypa. Hynrei, bun na kiba la pule bha, bad don ruh kiba na ka kynhun jong ki nongtrei balang, ki ong: “La khang ïa ki jingïathuhlypa, bad ym lah ban sngewthuh ïa ki. Ngi baroh ngi tip ba ka kot jong ka Jingpynpaw ka long ka kot ba la khang.”

GSAM 29.2Ha ka Jingpynpaw, la ai ïa u Ioannis ba ieit da ka hukum kyrpang ban ym khang ïa ka kot.25 Ha kane ka kot ruh la pynbna ïa ka jingkyrkhu halor kito kiba sngap ïa ki ktien jong kane ka jingïathuhlypa, bad sumar ïa kiei kiei kiba la thoh hangta.26 Kumno yn sumar ïa kiei kiei kiba don hapoh ka kot ba la khang lada ym shym la sngewthuh ïa ki, bad ym lah ruh ban sngewthuh? U Trai u la ong lyngba u Moses: Kiei kiei kiba rieh ki dei jong U Trai U Blei jong ngi; hynrei kiei kiei kiba la pynpaw ki dei jong ngi bad jong ki khun jong ngi junom, ba ngin leh ïa ki kyntien baroh jong kane ka hukum.27

GSAM 29.3Ba U Trai u thmu ïa ki jingïathuhlypa jong u Daniel ban long kiba lah ban sngewthuh ka paw shai na ki ktien jong U sha ki synran jong U shaphang jong ki. Ngi pule: Haba phin ïohi ïa ka jingijli jong ka jingpynjot, kaba la kren da u Daniel u nongïathuhlypa, ba ïeng ha ka jaka kyntang (uno uno uba pule, to un sngewthuh),28 kaba mut ha ka jingshisha, Sngewthuh ïa u Daniel u nongïathuhlypa.

GSAM 29.4U Trai u pynpaw ïa ka jingbakla jong ka jingong ba ym lah ban sngewthuh ïa ka jingïathuhlypa, da kine ki ktien: Ka jingïohi jong baroh ka la long ha phi kum ki ktien jong ka kot ba la khang, kaba ki briew ki aiti ha uba la nang, ki ong, Pule ïa kane, nga kyrpad ïa phi; bad u ong, Ngam lah, namar la khang ïa ka; bad ka kot la aiti ha uba um nang, ki ong, Pule ïa kane, nga kyrpad ïa phi; bad u ong, Ngam nang. Namarkata U Trai u la ong, Namar ba kine ki briew ki wan hajan jong nga da ka shyntur jong ki, bad da ki rmiang jong ki ki burom ïa nga, hynrei ki la pynjngai ïa ka dohnud jong ki na nga, bad ka jingsheptieng jong ki ïa nga la hikai da ka hukum jong ki briew: namarkata, ha khmih, ngan leh ïa ka kam phylla hapdeng kine ki briew, ka kam phylla bad ka jingphylla ruh; namar ka jingstad jong kiba stad jong ki kan duh, bad ka jingsngewthuh jong kiba stad jingmut jong ki yn buhrieh.29 Lada ki briew kiba u nongïathuhlypa u kren hangne ki la bud ïa ka ktien kaba skhem jong ka jingïathuhlypa, kin ym la kyllon noh na ka hukum U Blei bad bujli ïa ki hukum jong U da ki hukum jong ki briew.

GSAM 30Ka jingïathuhlypa Ym Dei Na Ka Jingpynshai Shimet

GSAM 30.1Ym dei namar ba ka jingïathuhlypa ka don ka jingmut kaba jylliew, kaba rieh bad kaba khyllah, ba bun ki briew kim sngewthuh ïa ka. U apostol Petros u la ong shaphang jong ka: Nyngkong eh to tip ïa kane, ba ym don jingïathuhlypa jong ka Jingthoh Bakhuid kaba mih na ka jingpynshai shimet. Namar ka jingïathuhlypa kam ju wan mynbarim da ka mon jong u briew; hynrei ki briew ba kyntang jong U Blei ki kren katba la pynïalam ïa ki da U Mynsiem Bakhuid.30 Ka paw shai na kine ki ktien ba kaei kaba kongsan ban sngewthuh ïa ka jingïathuhlypa ka long ban pdiang ïa U Mynsiem uba la kren lyngba ki nongïathuhlypa. Shaphang U Mynsiem uba la kular ha baroh kiba wad ïa U, la thoh: Un ïalam ïa phi sha ka jingshisha baroh.31

GSAM 30Ka Jingïathuhlypa Kaba La Pyndep

GSAM 30.2Ha ka jingïapule ïa ka jingïathuhlypa don katto katne ki jingshisha kiba dei ban kynmaw barabor: U Blei, uba bym ju bakla, u long u nongthoh jong ka jingïathuhlypa, bad haba poi ka por ban pyndep ïa ka jingïathuhlypa, ka jingjia hi kaba la ïathuh kan jia. Shuh shuh, namar U Trai u don ka bor ban iohi lypa ïa kaei kaba ki briew kin leh, haba U buh ïa ka por ba kawei ka kam kan jia, ynda poi kata ka por yn shem ïa ka jingïapyndep kaba shisha jong ka jingïathuhlypa. Ha kiwei pat ki ktien, ka jingïapyndep kaba lamler ha ka por ba la buh na ka bynta kaba shisha ka long kaba ym lah. Katkum kane ka jingshisha, ngi lah ban ong, haba poi ka por jong U Trai ban ai ïa ka khubor jong ka jingshisha ha ka pyrthei, ka khubor ka paw man la ka por.

GSAM 30.3Ha kawei ka por, ynda u nongthoh u la ai ka jingkren shaphang ka jingïapyndep jong ka jingïathuhlypa, u briew uba ngeit bym don U Blei uba don lang u la wan shakhmat bad ong, “Nga hap ban ai jingïaroh ïa phi kiba batai ïa ka jingïathuhlypa, namar phi long kiba donbok bha. Ha ka jingïapule ïa ka histori, phi kumba lap kloi bha ïa kata kaba ïahap thik bad ka jingïathuhlypa.” Ngi la jubab, “Ka ïahap namar la thaw ïa ka ban ïahap. Lada phi leit sha ka dukan jingsop kti ban thied shi jur ki jingsop kti, phin ym khmih lynti ban lap ïa kiba ïahap bad ka kti jong phi?” U la jubab, “Hooid, namar la thaw ïa ki ban ïahap.” “Kumta,” u nongthoh u la ong, “U Blei uba la tip lypa ïa kaei kaba ki briew kin leh u la ai ïa ki jingïathuhlypa shaphang jong ki; bad haba kine ki briew ki wan ha ka rynsan jong ka kam bad ki leh ïa kiei kiei hi kiba U la ïathuh lypa, u nongthoh histori uba shisha u buh dak ïa ki kam jong ki, bad haba pynïanujor bad ka jingïathuhlypa, ki ïahap pura.”

GSAM 31Ka jingïathuhlypa Ka Jingshai Ha Ka Jingdum

GSAM 31.1U apostol Petros u ong ba ngi dei ban sngap bha ïa ka jingïathuhlypa kum ïa ka jingshai kaba shai ha ka jaka kaba dum. Khlem ka sharak jong ka jingïathuhlypa, ka lawei kan long ka jingdum pura. Ka jingthmu jong ka jingshai ka long ban pynduh ïa ka jingdum—haba ïaid ha ka jaka kaba dum, ban pyni ïa ka lynti, bad ban pyni ïa ka lynti bha, khnang ba u nongïaid un ïoh iohi bad jied ïa ka lynti, lyngba kawei pa kawei ka sienjam. U nongrwai Salm u ong: “Ka ktien jong Me,” ka long ka sharak ha ki kjat jong nga, bad ka jingshai ha ka lynti jong nga.32 U briew uba stad u ong: Ka lynti jong uba hok ka long kum ka jingshai kaba tyngshaiñ, kaba nang tyngshaiñ shuh shuh haduh ka sngi kaba janai.33 Kumta la ïohi ba katba ngi ïaid lyngba ka wah jong ka por, ka ktien U Blei, khamtam ha ki jingïapyndep jong ka jingïathuhlypa, kan plie shuh shuh, bad kan pynshai shuh shuh ïa u nongpule Baibl ba u don shisha ha ka lynti kaba ïalam sha ka jingshai bymjukut bad sha ka sngi bymjukut.

GSAM 31Lai Tylli Ki Jingjia Kiba Paw Kyrpang Na Eden Haduh Ka Jingkut

GSAM 31.2Haba ngi pyrkhat ïa ka lynti jong ki briew jong U Trai na Eden haduh ka jingkut, ha ka jingshai jong ki Jingthoh Bakhuid, don lai tylli ki jingjia kiba paw kyrpang. Kaba nyngkong ka long ka jingwan nyngkong jong U Khrist, ka jinglong briew, ka jingwan jong U Immanuel, U Blei uba paw ha ka doh; kaba ar, ka Jingpynbeit bakhraw hadien ki Por Jingdum—ki snem 1260 jong ka jingïuhroit, ha kaba ka ktien jong U Trai la khang noh jan baroh na ki paidbah—ka jingïawan noh ka balang na ka jinglong khlaw jong ka, bad ka jingbuh ïa ki Jingthoh Bakhuid ha kaba baroh ki lah ban pule bad tip ïa ka mon jong U; kaba lai, ka jingwan arsien jong U Trai jong ngi ban wanrah ïa ki por jong ka jingpynphai biang ïa kiei kiei baroh kiba ki nongïathuhlypa bakhuid jong U ki la kren naduh mynbarim; kane ka ban pynkut ïa “ka jingïaleh jong ki rta,” ka jingïaleh hapdeng ka pop bad ka hok, bad ban wanrah ïa ka rta jong ka burom, sha kaba ki rta baroh ki la ïaid.

GSAM 32Ka jingïathuhlypa Ka Ai Ki Dak Lynti Sha Ka Jingkut

GSAM 32.1Haba ngi sngap bha ïa ka ktien kaba skhem jong ka jingïathuhlypa kum ïa ka jingshai kaba ïalam ïa ki kjat jong ngi, kaba pyni ïa ka lynti kaba dei lyngba ka jingdum, ym lah ban long dawei pat hynrei ngin shem ïa ka lynti kaba la pyni shai ha ka ktien jong ka jingïathuhlypa, lyngba ka por baroh haduh ka jingwan arsien jong U Khrist. Namar kane, kito kiba bud jan bha ïa ka jingshai jong ka jingïathuhlypa kin ithuh ym tang ïa ki dak bad ki dak jingïathuh ba ka sngi bakhraw ka la jan, hynrei kin ithuh ruh ïa ka kam jong U Trai kaba nang ïaid shakhmat lyngba ki khubor jong ka jingshisha, kiba pynkhreh ïa ki briew ban ïashem bad U ha ka jingsuk ha ka jingwan jong U.

GSAM 32.2Katba ki Jingthoh Bakhuid ki pynbna ba ka sngi jong U Trai kan wan hap ha ki paidbah kum u nongtuh mynmiet,34, ki ong ruh shaphang kito kiba ïeng ha ka jingïasyllok jong U Trai: Phi, ko ki para, phim don ha ka jingdum, ba kata ka sngi kan wan tyllep ïa phi kum u nongtuh. Phi baroh phi long ki khun jong ka jingshai, bad ki khun jong ka sngi.35

GSAM 32Kynmaw Ïa Ki Jingïalam Jong U Trai

GSAM 32.3Haba ngi pynkynmaw ïa ki jingïalam jong U Trai ha ka jingïaid lynti jong ka jingwan arsien, ka long kaba bha ban tip ba ka la ju long ka jingthmu jong U Blei ba ki briew jong U kin kynmaw ïa ki jingïapaw jong ka jingïada bad ka bor jong U na ka bynta jong ki. Haba u nongrwai Salm u ai ki daw jong ka jingphai dien jong ki Israel na U Blei, u ong: Ki la klet ïa U Blei U Nongpynim jong ki, uba la leh ïa ki kam kiba khraw ha Ijipt; ïa ki kam phylla ha ka ri Ham, bad ïa ki kam sheptieng hajan ka Duriaw Basaw.36 Lada ka la long kaba bha ïa ki Israel ban pynkynmaw ïa ki jingïalam jong U Trai bad ki, hato kam long kaba bha ruh ïa ngi? Ha ka jingsngewkmen bakhraw u nongrwai Salm u ong biang: To kyrkhu ïa U Trai, ko ka mynsiem jong nga, bad wat klet ïa ki jinglehbha jong U baroh.37

GSAM 33.1Ha baroh ki rta U Trai u la don ki jingshisha kiba kongsan, kiba da ka jingaiei jong U lah ban ïalam ïa ki briew na ka jinglong mraw jong ka pop bad pynkhreh ïa ki ban rung sha ka Kanaan bneng; bad ka long kaba myntoi ban pyrkhat ïa ka jingïadei jong U Trai bad kito kiba la pynbna ïa kine ki jingshisha.

GSAM 33Ki Jingmih Bakhraw Na Ki Lad Barit Tam—Ka Jingphla U D’Aubigné

GSAM 33.2U D’Aubigné, ha ka kot Histori jong ka Jingpynbeit, u ong: “U Blei, uba pynkhreh ïa ka kam jong U lyngba ki rta, u pyndep ïa ka da ki tiar kiba tlot tam haba ka por jong U ka la poi. Ban pynmih ïa ki jingmih kiba khraw da ki lad kiba rit tam, kane ka long ka aiñ jong U Blei. Kane ka aiñ, kaba synshar ha baroh ki bynta jong ka mariang, la shem ruh ha ka histori.”38

GSAM 33.3Haba U Blei u la sdang ha ki por mynbarim ban jied ïa ki briew ba kyrpang, khnang ban pynlong ïa ki ka jaidbynriew kaba kyrpang na ka bynta jong U, U la khot ïa uwei u briew—u Abraham—uba shong hapdeng ki nongmane blei, ha Ur jong ki Khalde. Na u la mih ka pateng kaba bun; hynrei haba ki la kyntiew ïa ki sha ka burom jong ka jaidbynriew, U Blei jong ka bneng u la ong: U Trai um shym la buh ïa ka jingieit jong U ha phi, lane jied ïa phi namar phi bun briew ban ïa kano kano ka jaidbynriew; hynrei phi long kiba khyndiat tam na baroh ki briew.39

GSAM 33.4Sa shisien, haba U la mon ban pyllait ïa ki briew jong U na ka jinglong mraw ha Ijipt, U la jied kum u nongïalam ïa uwei uba ha ka por dang khynnah la buhrieh lai bnai ha ka ïing ka kmie jong u, bad hadien kata la buh ïa u ha ka synduk kaba suk bad kaba khashra, kaba la thaw na ki thungshut bad la lape da ka bsiang, bad aiti ïa u ha ka jingïada jong ka Wah Nile. Une hi u Moses, haba u la poi sha ka rta jingsngewthuh, u la jied ïa ka lynti kaba rit bad kaba shitom ryngkat bad ki briew jong U Blei, ban ïa ka jingïalehkmen jong ka “jingkmen jong ka pop tang shipor.”40

GSAM 34Ka Jingjop U Gideon

GSAM 34.1Hadien kata, haba U Trai u la mon ban pyllait ïa ki Israel na ki Midian bad ki Amalek, kiba la wan hap ha ka ri jong ki kum ki puit ha ka jingbun, bad ki la pynjot ïa ka jingmih jong ka khyndew, ki la ieh ym don jingbam na ka bynta ki Israel, ym ki langbrot, ym ki masi, ym ki kadda, U Trai u la phah ïa u angel sha u Gideon. Une u khun jong u Joash u la poi sha ka jingïapynshitom haduh ban shoh khyndiat kew bad buhrieh ïa ka na ki nongshun jong u. Haba u angel u la pyntip ïa u ba un pyllait ïa ki Israel, u Gideon u la kylli da ka jingkyndit: “Da kaei ngan pynim ïa ki Israel? Ha khmih, ka kur jong nga ka long kaba duk ha Manasseh, bad nga long uba rit tam ha ka ïing u kpa jong nga.”41 Une u briew uba rit bad uba duk u la mih ryngkat bad ki 300 ngut ki briew jong u, da ki sharak kiba suk bad ki khiew, (ka kam kaba ha ka jingbishar briew ka lah ban paw kum ka jingbieit), hynrei haba ki pynlong ïa U Blei ka bor jong ki, ki la ïoh ïa ka jingjop kaba khraw. Shuwa ka jingïapyllait, u Gideon u lah ban pynmih ïa ka jingïam kum ka jong u nongïathuhlypa Amos haba u la kylli: Da mano un mih u Jakob? namar u long uba rit.42

GSAM 34U Khunlung Ha Ka Synduk Jingri

GSAM 34.2Ha ka por ba U Trai u la buh, la kha ïa U Nongpynim jong ka pyrthei, bad ki nongap langbrot ki la shem ïa U ba thiah ha ka synduk jingri. Ki kur jong U ha ka pyrthei ki bud ïa ki kam kiba rit hynrei kiba burom. Shaphang ka jingduk jong U ha ka pyrthei U Nongpynim u la ong: Ki myrsiang ki don ki thliew, bad ki sim ka suiñ ki don ki skum; hynrei U Khun u briew um don jaka ban buh ïa ka khlieh jong U.43 U la jied ïa ki apostol jong U “na hapdeng ka kyrdan kaba hapoh, kaba watla kam dei kaba poh tam, hynrei kam poi sha ka kyrdan jong ki briew pdeng. Baroh la thmu kumta ban pyni ha ka pyrthei ba ka kam kam dei jong u briew, hynrei jong U Blei.”

GSAM 35Ym Bun Ki Briew Stad Ba La Khot

GSAM 35.1U Paul u la kren shaphang ka kam ha ki sngi jong ka balang nyngkong: “Ka jingbieit jong U Blei ka kham stad ban ïa ki briew; bad ka jingtlot jong U Blei ka kham donbor ban ïa ki briew. Namar phi ïohi ïa ka jingkhot jong phi, ko ki para, ba ym bun kiba stad katkum ka doh, ym bun kiba donbor, ym bun kiba riewbah, kiba la khot; hynrei U Blei u la jied ïa kiei kiei kiba bieit jong ka pyrthei ban pynlehraiñ ïa kiba stad; bad U Blei u la jied ïa kiei kiei kiba tlot jong ka pyrthei ban pynlehraiñ ïa kiei kiei kiba donbor; bad ïa kiei kiei kiba poh jong ka pyrthei, bad ïa kiei kiei kiba la ñiewbeiñ, U Blei u la jied, hooid, bad ïa kiei kiei kiba ym don, ban pynjot noh ïa kiei kiei kiba don; khnang ba ym don ka doh kaba leh burom ha khmat jong U.”44

GSAM 35Ki Briew Ba Rit Ha Ka Jingpynbeit

GSAM 35.2Ngi shem ïa kajuh ka nongrim kaba paw ha ka jingim jong ki nongpynbeit bakhraw jong ka spah snem kaba khadhynriew. U nongthoh histori u ong: “U nongpynbeit Zwingle u mih na ka ïing shnong jong u nongap langbrot ha ki Alp; u Melanchthon, u nonghikai niam jong ka Jingpynbeit, na ka dukan u nongpynshna tiar; bad u Luther na ka ïing rit jong u nongtih marpoh khyndew uba duk.” Shaphang lade hi, u Luther u la ong: “Ki kmie ki kpa jong nga ki long kiba duk bha. U kpa jong nga u long u nongpom dieng uba duk (hadien u la kylla long u nongtih marpoh khyndew), bad ka kmie jong nga ka ju bah dieng, khnang ban pynïoh ïa ki lad ban ri ïa ki khun jong ka. Ki la shah ïa ka kam kaba eh tam namar jong ngi.”

GSAM 35.3U apostol Jakob, haba u kren shaphang ka jingkhot ïa ki briew sha ka jingshakri jong U Trai, u ong: Sngap, ko ki para ba ieit jong nga, hato U Blei um shym la jied ïa kiba duk jong kane ka pyrthei, kiba riewspah ha ka jingngeit, bad ki nongïoh pateng ïa ka hima kaba U la kular ïa kito kiba ieit ïa U?45

GSAM 35Ki Methodist Barim

GSAM 35.4Haba ngi peit ïa ka jingïaid shakhmat jong ki nongpynbeit haduh ki sngi kiba nyngkong jong ka jingïaid Methodist, haba la pynbna minot ïa ka jinghikai jong ka jingaiei laitluid, ngi shem ba ka la ïaid ryngkat bad ka bor jong U Blei. Haba la buh shisha ïa ka ha khmat ki briew, ryngkat bad ka jingieit jem jong U Khrist, bad haba ki pdiang ïa ka da ka jingngeit kaba im, ki riewngeit kim shem tang ïa ka jingmap ïa ki pop barim, hynrei ruh ïa ka bor pynkyntang kaba ïarap ïa ki ban im ka jingim kaba khuid. Ka jingïaid Methodist ka la sdang da ka nongrim kaba rit, bad la kyrkhu ïa ka katkum ka jingngeit bad ka jingshaniah kaba suk jong ki nongtrei balang bad ki riew paidbah.

GSAM 36.1Haba ngi bud ïa ki jingjia bad ki jingïashem kiba ïadei bad ka jingïaid lynti jong ka jingwan arsien, ngi shem ba, kum ha man la ka kam jong U Trai ha kaba u briew u long u nongtrei, ka tynrai jong ka ka la long hapdeng kiba duk bad kiba bym paw; hynrei wat ai ba uno uno un rai pyrshah ïa ka namar kane, khlem da bishar bniah ïa ki sakhi kiba pynshong nongrim ïa kane ka kam bakhraw, ioh kin shem ïa lade ha ka kyrdan jong kito kiba U Trai u la kylli: Uei uba la ñiewbeiñ ïa ka sngi jong kiei kiei kiba rit?46

GSAM 36Ka Jubab U Eck Sha U Luther

GSAM 36.2Na ka bynta ka jingïarap ïa kito kiba lah ban kloi ban rai lada ka mat jinghikai ka dei ne kam dei katkum kiba khyndiat ne kiba bun kiba pdiang ïa ka, ngi ai bynta na ka jingïakren hapdeng u Luther bad u Eck. Haba u Luther u la shim ïa ka kyrdan jong u halor ki Jingthoh Bakhuid, bad u la pyrshah ïa ka hok jong ki briew ban buh ïa ki jingmut jong ki halor ka ktien U Blei, u Eck u la jubab da kine ki ktien jingïalehkhun: “Nga sngewphylla ïa ka jingsngewrit bad ka jingjemnud kaba u Doktor uba burom u shim ban pyrshah marwei ïa kiba bun ki kpa kiba pawnam, bad u leh kumba u tip kham bun ban ïa ki pope bah, ki jingïalang, ki doctor bad ki skul bah! ... Ka la long kaba phylla shisha lada U Blei u la buhrieh ïa ka jingshisha na kiba bun ki riewkhuid bad ki nongshah ïap haduh ka jingwan jong u Kpa uba burom.”

GSAM 36.3Ïa kane ka jubab lah ban ïakynduh da ka jubab jong u Zwingle sha u John Faber ha Zurich, haba uwei pat u la pynpaw ïa ka “jingkyndit ïa ka kyrdan kaba ki kam ki la poi, haba ki rukom barim kiba la neh khad-ar spah snem la iehnoh, bad la rai shai ba ka pyrthei Khristan ka la bakla khadsaw spah snem.” U Zwingle u la jubab kloi ba “ka jingbakla kam duna long jingbakla namar ka jingngeit ïa ka ka la neh khadsaw spah snem, bad ha ka jingmane ïa U Blei ka jingrim jong ka rukom niam kam long ei ei lada ym lah ban shem ïa ka nongrim ne ka jingbit na ki Jingthoh Bakhuid.”47

GSAM 37Ka Ktien Jong U Trai Pyrshah Ïa Ka Jingstad Briew

GSAM 37.1Ka jingma jong ka jingïashaniah ha ki jingmut jong ki briew, ha ka jaka ban pynbeit ïa ka jingkylli “Kaei ka jingshisha?” da ka ktien jong U Trai, la pynpaw jur da u nongïathuhlypa Hosea haba u ong: Phi la lur ïa ka jingbymman, phi la ot ïa ka jingbymhok; phi la bam ïa u soh jong ki jinglamler, namar phi la shaniah ha ka lynti jong phi, bad ha ka jingbun jong ki briew kiba donbor jong phi.48 Ka jinglong jong ka dohnud briew ka la ju long ban shaniah ha u briew; hynrei katba ngi nang jan sha ka por haba U Trai un mih bad pynkhih jur ïa ka khyndew, u nongïathuhlypa Isaiah u kyntu: To sangeh noh ban shaniah ha u briew, uba ka jingring mynsiem jong u ka long ha ki thliew khmut; namar ha kaei yn ñiewkor ïa u?49

GSAM 37.2Hadien ba la maham kumta ha ki Jingthoh Bakhuid shaphang ka jingma jong ngi ha kane ka liang, wat ai ba uno uno un pynrem kyrkieh ïa ka jingïaid lynti jong ka jingwan arsien, kumba kam dei kaba bit ban pyrkhat namar ka jingsdang jong ka kaba rit, lane namar kito kiba la khot khraw ha khmat ka pyrthei kim shym la ïasnoh bad kane ka daw. Hynrei to baroh ki bishar bniah ïa ki jingdawa jong ka. Ka jingshisha ka don ka dor bym lah thew, haba pynïanujor bad ki jingmut tang jong ki briew ki long tang kum u stait bym dondor.

Notes

  1. 2 Timothi 1:9 ↩
  2. David H. Montgomery, Ki Jingshisha ba Kongsan jong ka Histori jong America, ka jingpynmih jong u snem 1902, ki sla 8, 9. ↩
  3. Hebru 6:19. ↩
  4. 1 Thessaloni 2:19. ↩
  5. Ki Kam 24:14, 15. ↩
  6. Ki Kam 26:6-8. ↩
  7. Ki Kam 28:20. ↩
  8. Titos 2:11-13. ↩
  9. 1 Petros 1:3-7. ↩
  10. Isaiah 45:18. ↩
  11. Ki Salm 115:16. ↩
  12. U Nongïalap 7:29. ↩
  13. Deuteronomi 32:8. ↩
  14. Ki Kam 17:26-28. ↩
  15. Isaiah 60:21. ↩
  16. Isaiah 33:24. ↩
  17. Ki Salm 37:11. ↩
  18. 2 Petros 1:16-19. ↩
  19. Mathaios 16:28. ↩
  20. Loukas 9:27. ↩
  21. 1 Korinth 15:51, 52 ↩
  22. Ioannis 13:19 ↩
  23. Isaiah 46:9, 10 ↩
  24. Isaiah 48:3-7 ↩
  25. Ka Jingpynpaw 22:10 ↩
  26. Ka Jingpynpaw 1:3 ↩
  27. Deuteronomi 29:29 ↩
  28. Mathaios 24:15 ↩
  29. Isaiah 29:11-14 ↩
  30. 2 Petros 1:20, 21 ↩
  31. Ioannis 16:13 ↩
  32. Salm 119:105 ↩
  33. Ki Proberb 4:18 ↩
  34. 1 Thessalonia 5:2; 2 Petros 3:10 ↩
  35. 1 Thessalonia 5:4, 5 ↩
  36. Salm 106:21, 22 ↩
  37. Salm 103:2 ↩
  38. Ka Histori jong ka Jingpynbeit, ka kot 2, lynnong 1, bynta 1 ↩
  39. Deuteronomi 7:7 ↩
  40. Hebru 11:25 ↩
  41. Ki Nongbishar 6:4, 5, 15 ↩
  42. Amos 7:2 ↩
  43. Mathaios 8:20 ↩
  44. 1 Korinthos 1:25-29 ↩
  45. Jakob 2:5 ↩
  46. Sekharaiah 4:10 ↩
  47. Ka Histori jong ka Protestant, jong u Wylie, lynnong 12, bynta 16, 17; ka jingïapynmih Cassel, sla 458 ↩
  48. Hosea 10:13 ↩
  49. Isaiah 2:22 ↩

Note

Back