Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
20 / 31
20 / 31

Ka Lynnong 17 — Ka Jingshisha ka ïaid Shakhmat Hapoh ki Jingeh

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“Kumba u nongap langbrot u wad ïa ka kynhun jong u ha ka sngi ba u don hapdeng ki langbrot jong u kiba la saphriang; kumta Ngan wad ïa ki langbrot jong Nga, bad Ngan pyllait ïa ki na ki jaka baroh ha kiba la pynsaphriang ïa ki ha ka sngi kaba dum lyoh bad kaba dum.”1

GSAM 265.2Kito kiba haduh kane ka por (1847) ki la pdiang ïa ka khubor jong u angel uba lai, ki long kiba duk ha ki jingdon jingem jong kane ka pyrthei, bad namar kata ki lah ban ai tang khyndiat ka pisa ban pynphriang ïa ka khubor. U Tymmen White bad ka tnga jong u bad u Tymmen Bates ki la ïohi ïa ka jingdonkam jong ka jingtrei da lade hapdeng ki para kiba la saphriang, bad ruh ïa ka jingdonkam ban pynkhreh ïa ki jingthoh ban buh ha ki kti jong ki briew, ban ïarap ban ïalam ïa ki sha ka jingtip ïa ka jingshisha. Ïa u Tymmen Bates la ïarap shibun ha ka jingpynshai ïa ka bynta shaphang ka sngi saitjain da ka kot lyngkot jong u halor kata ka phang, katba u leit sha ki jaka bapher bapher, bad da kaba phah pynphriang ïa kata ka kot lyngkot lyngba ka dak. U la trei da ka jingïaishah kaba khraw tam.

GSAM 265Ka Jingaiti jong ka Para Samla na ka Bynta ka Jingshisha

GSAM 265.3Ha kawei ka por, haba um don pisa ban siew ïa ka bai leit, u la jan ban mih da kaba ïaid kjat na Massachusetts sha New Hampshire. Ha kata hi ka por u la ïoh ïa ka shithi na kawei ka para samla kaba la shim kam ïing ha ka tulop $1 shi taïew, khnang ba kan don kaei kaei ban ïarap ïa ka kam. Hadien ba ka la trei shi taïew, ka la sngew jur eh ha ka jingmut ba u Tymmen Bates u donkam pisa, kumta ka la leit sha u nongai kam jong ka bad ïoh ïa ka tulop shuwa ka por, khnang ba kan lah ban phah sha u mar mar ïa ka $5. Da kane u la siew ïa ka bai leit sha New Hampshire, da ka kali paidbah. Ha man la ka jaka u la don ki jingïalang kiba bha, bad bun ki mynsiem ki la pdiang ïa ka jingshisha.

GSAM 266Ka Jingpynïaid Ïing da ki Jingdon Ïing ba la Shim Kylliang

GSAM 266.1Ban pyni ïa ka mynsiem jong ka jingaiti kaba la pynkhih ïa ki nongsdang nyngkong jong kane ka khubor, ngi buh ïa kine harum na ka jingïathuh jong Mrs. White shaphang ka jinglong jong ki ha ka aiom tlang jong u snem 1847-48, haba ki la shong ha ki kamra ha ka ïing kaba heh jong S. Howland, Topsham, Maine, ha kaba ki la sdang pynïaid ïing da ki jingdon ïing ba la shim kylliang:—

GSAM 266.2“Ngi la long kiba duk, bad ngi la mad ïa ki por kiba khim. U tnga jong nga u la trei ban kit maw ha ka lynti rel, kaba la pynmong ïa ka snieh jong ki shympriah kti jong u haduh ba ka snam ka la mih na bun ki jaka. Ngi la rai ban ym shaniah ha kiwei, hynrei ban bsa ïa lade, bad ban don kaei kaei ban ïarap ïa kiwei. Hynrei ka kam jong ngi kam shym la seisoh. U tnga jong nga u la trei shitom eh, hynrei um lah ban ïoh ïa ka bainong kaba dei na ka bynta ka jingtrei jong u.

GSAM 266U Tymmen White u Ot Dieng Thang

GSAM 266.3“U tnga jong nga u la ieh ïa ka kam ha ka lynti rel, bad da u sdie jong u u la leit sha ka khlaw ban ot dieng thang. Wat la u don ïa ka jingpang kaba ïai bteng ha ka krung jong u, u la trei naduh dang step haduh dum ban ïoh kumba sanphew sent shi sngi. Ka jingpang kaba jur ka la khang ïa u ban ïohthiah mynmiet. Shen ngi la ïoh ïa ki shithi na ki para ha ki jylla bapher bapher kiba khot ïa ngi ban leit jngoh ïa ki; hynrei namar ngim don pisa ban leit shabar ka jylla, ka jubab jong ngi ka long ba ka lynti kam pat plie ha khmat jong ngi.

GSAM 266.4“Ngi la ïoh ïa ka shithi na u para Chamberlain, jong Connecticut, kaba kyntu ïa ngi ban ïashim bynta ha ka jingïalang ha kata ka jylla. Ngi la rai ban leit lada ngi lah ban ïoh ïa ka pisa. U tnga jong nga u la pynbeit ïa ka bainong bad u nongai kam jong u, bad u la shem ba u dang dei ban ïoh shiphew dolar. Da ka shiteng jong kane nga la thied ïa ki jaiñ kiba ngi donkam eh, bad nangta nga la syep pynlang ïa ka sopti syaid jong u tnga jong nga, da kaba pynïasoh wat ïa ki lyngkhot jaiñ ban syep, haduh ba ka la eh ban ithuh ïa ka jaiñ tynrai ha ki tyllong kti. Ngi la dang sah san dolar ban pynpoi ïa ngi sha Dorchester, Mass. Ka synduk jong ngi ka la kynthup jan baroh kaba ngi don ha ka pyrthei. Hynrei ngi la ïoh ïa ka jingsuk jong ka jingmut bad ïa ka jingïatiplem kaba khuid, bad ïa kane ngi la ñiewkor palat ïa ki jingsuk jong ka pyrthei.

GSAM 267.1“Ngi la leit sha ka ïing jong u para Nichols, bad shuwa ba ngin mih, ka para Nichols ka la ai ha u tnga jong nga san dolar, kaba la siew ïa ka bai leit jong ngi sha Middletown, Conn. Ngi long ki nongwei ha kata ka nongbah, bad ngim pat ju ïohi wat ïa uwei na ki para ha kata ka jylla. Ngi la dang sah tang sanphew sent. U tnga jong nga um shym la nud ban pyndonkam ïa kata ban wai ka kali, kumta u la buh ïa ka synduk halor ka thup dieng, bad ngi la ïaid shakhmat ban wad ïano ïano uba don ïa kajuh ka jingngeit. Shen ngi la shem ïa u para Chamberlain, uba la shim ïa ngi sha ka ïing jong u.”

GSAM 267Ka Jingïalang ha Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2La pynlong ïa kane ka jingïalang ha Rocky Hill, bad ka kamra jingïalang ka long ka kamra kaba heh, kaba ym pat shym la pyndep, ha ka ïing jong u para Belden. Kane ka bynta harum na ka shithi ba la thoh da u Tymmen White sha S. Howland, ka ai ïa katto katne ki jingtip kiba sngewtynnad shaphang ka jingïalang:—

GSAM 267.3“Ha ka 20 Ïaïong [1848], u para Belden u la phah ïa ka kali jong u sha Middletown na ka bynta jong ngi bad ki para kiba la saphriang ha kata ka nongbah. Ngi la poi ha ka jaka jong u [Rocky Hill] kumba saw baje nohphai sngi, bad hadien katto katne minit ki para Bates bad Gurney ki la wan rung. Ha kata ka janmiet ngi la don ka jingïalang kaba don kumba khatsan ngut. Ha ka step sngi Thohdieng ki para ki la ïai wan haduh ba ngi la don kumba sanphew ngut. Kine kim pat baroh long kiba ïeng skhem pura ha ka jingshisha. Ka jingïalang jong ngi ha kata ka sngi ka la long kaba sngewtynnad shibun. U para Bates u la pynshai bha ïa ki hukum, bad la pynsngew jur ïa ka jingdonkam jong ki da ki jingphla kiba donbor. Ka ktien ka la pynskhem ïa kito kiba la don lypa ha ka jingshisha, bad ka la pynkyndit ïa kito kiba ym pat rai pura.”2

GSAM 267La Khot sha ka Distrik Oswego, N.Y.

GSAM 267.4Namar ka jingpynphriang ïa ka kot lyngkot jong u Tymmen Bates hapdeng ki Adventist, ki briew ha kiwei ki jylla ki la sdang rakhe ïa ka sngi saitjain. U Hiram Edson, na Port Gibson, N.Y., u la thoh ban khot ïa u Tymmen White bad Mrs. White bad ïa kiwei ban ïashim bynta ha ka jingïalang jong ki nongrakhe ïa ka sngi saitjain ha Volney, ka distrik Oswego, ha u Nailar, 1848. U la ong ba ki para ki long kiba duk ha kaba bun, bad um lah ban kular ba kin lah ban ïarap shibun ban siew ïa ki jinglut. U Tymmen White u la ïoh $40 na ka jingtrei ha ka lyngkha phlang tyrkhong. La pynlut ïa kawei ka bynta jong kane ban thied ïa ki jaiñ kiba donkam eh, bad kaba sah ka la siew ïa ka bai leit jong ki sha Volney bad ka bai wanphai.

GSAM 268.1La pynlong ïa kane ka jingïalang ha ka sepngi jong New York ha ka ïing buh kali jong u bah Arnold. La don kumba laiphew san ngut ki briew, kat kiba lah ban lum na kata ka bynta jong ka jylla, hynrei la kham eh ban shem wat ar ngut kiba ïamynjur. Uwei pa uwei u la ïakhun jur na ka bynta la ki jong ki jingmut, da kaba pynbna ba ki long katkum ka Baibl. Baroh ki la kwah eh ban pynshai ïa la ki jingsngew bad ban ïalap ïa ki. La ïathuh ïa ki ba u Tymmen White bad ka tnga jong u kim shym la wan na kaba jngai kat kata ban sngap ïa ki, hynrei ki la wan ban hikai ïa ki ïa ka jingshisha. U bah Arnold u la bat ba ki shihajar snem jong ka Jingpynpaw 20 ki la dep leit noh, bad ba ki shispah sawphew saw hajar ba la kdew ha ka Jingpynpaw ki long kito kiba la pynmih pat ha ka jingmihpat jong U Khrist.

GSAM 268U Bah Arnold u Pyrshah ïa ki Jinglehniam

GSAM 268.2Haba ki dak pynkynmaw ïa ka jingïap jong U Trai jong ngi ki la don ha khmat kane ka kynhun, bad haba ki la jan ban kynmaw ïa ki jingshah shitom jong U, u bah Arnold u la ïeng bad ong ba um don jingngeit ha kaei kaba ki la jan ban leh,—ba ka jingkhawai U Trai ka long ka jingpynbteng ïa ka Niam ka Jinglait, kaba dei ban rakhe tang shisien shi snem.

GSAM 268.3Kine ki jingïapher jingmut kiba phylla ki la ban khia shibun ïa ka Mrs. White. Ka la tip bha ba u bah Arnold u la bakla, bad ka jingsngewsih kaba khraw ka la ban ïa ka mynsiem jong ka, namar ka la sngew kumba la pynjah burom ïa U Blei. Katto katne ki la sheptieng ba ka la jan ïap; hynrei ki Tymmen Bates, White, Chamberlain, Gurney, bad Edson ki la duwai na ka bynta jong ka, bad U Trai da ka jingsngewsynei U la sngap ïa ki jingduwai jong ki shakri jong U, bad ka la im biang. Ka jingshai jong ka bneng ka la shong halor jong ka, bad shen kam shym la sngewthuh shuh ïa ki kiei kiei jong ka pyrthei. Katba ka dang don ha kane ka jinglong, la pyni ha ka ïa katto katne ki jingbakla jong kito kiba don hangta, bad ruh ïa ka jingshisha kaba ïapher na kine ki jingbakla, da kaba pyni ba kine ki jingmut kiba ïapyrshah, kiba ki kam ba ki long katkum ka Baibl, ki long tang katkum la ki jong ki jingsngewthuh ïa ka Baibl, bad ba ki dei ban ieh noh ïa la ki jingbakla bad ban ïatylli ha ka khubor jong u angel uba lai. Ka jingïalang ka la kut ha ka burom; ka jingshisha ka la jop. Kito kiba la bat ïa kine ki jingmut kiba ïapher phylla ki la phla ïa la ki jingbakla, bad ki la ïatylli ha ka jingshisha jong mynta jong ka khubor jong u angel uba lai, bad U Blei U la kyrkhu shibun ïa ki.

GSAM 269Ka Jingïohi-paw bad ka Jingpyndonkam ïa ka Baibl ha ka Rukom Kaba Phylla

GSAM 269.1Ïa kane ka jingïathuh harum shaphang kane ka jingïalang la ai da u bah Alexander Ross, ha ka 4 Kyllalyngkot, 1884, uba la long uwei na ki laiphew san ngut ha kata ka jingïalang kaba rit. U la ong:—

GSAM 269.2“Ka para White, katba ka dang don ha ka jingïohi-paw, ka la ïeng joit bad shim ïa ka Baibl jong ka ïing ha ka kti kadiang jong ka; ka kot ka long kaba don ka jingheh kaba ju long. Katba ka dang rah ïa ka kaba la plie, shajrong, khlem da peit sha ka, da ka kti kamon ka ju plie na kawei ka dkhot sha kawei pat, bad haba ka buh ïa la u shympriah ha ka dkhot ka Jingthoh Bakhuid, ka ju ong ïa kata kajuh. Nga la peit ïa bun ki dkhot ban ïohi la ka ong ïa kata kaba ka kdew. Ma nga ne kiwei na ka kynhun ngi la peit ïa ki baroh. Ha man la ka sien kam shym la shu ong ïa ka dkhot kaba ka kdew, hynrei ka la leh kumta katba ki khmat jong ka ki dang peit shajrong bad sha ka liang kaba pyrshah na ka Baibl. Dei kine ki dkhot ka Jingthoh Bakhuid kiba ka la ong kiba la pynpra ïa ki jinghikai bakla jong ki nongrakhe ïa ka sngi saitjain kiba la ïalang ha Volney, ha u Nailar, 1848, bad kiba la pynlong ïa ngi ban ïatylli ha ka jingshisha.”

GSAM 269.3Shisha, u briew un hap ban long uba eh ban pynsngewthuh lada um ieh noh ïa ka jingbakla jong ka jinghikai kaba la pynbeit ha kum kine ki jingjia, da ki dkhot kiba shai ba la shim na ka Baibl, bad ha kane ka rukom kaba phylla. Kane ka kynhun jong ki nongrakhe ïa ka sngi saitjain ha ka distrik Oswego, hadien ba la pynbeit kumta ïa la ki jingbakla, bad ki la ïatylli ha ka jingshisha, ki la mih na kata ka jingïalang ban pynphriang ïa ka jingshai sha kiwei. Ki soh jong kata ki la ai shisha ïa ka sakhi ba ka long ka kam U Blei. U Soitan u long uba kloi barabor ban pynïakhlad, pynkulmar, bad pynsaphriang, da kino kino ki lad kiba u lah ban pyndonkam. “U Blei um long u nongpynmih ïa ka jingkulmar, hynrei ïa ka jingsuk, kum ha ki balang baroh jong ki riewkhuid.”3

GSAM 270Ki Jingpynkhiah da ki Kambah

GSAM 270.1Hadien ka jingïalang ba la kdew haneng, la pynlong ki jingïalang ha ka distrik Madison, Port Gibson, Port Byron, bad ha ka nongbah New York. Hadien kine la don ka jingïalang paidbah ha Connecticut. Ha katto katne na kine ki jaka U Trai U la wan hajan eh ki shakri jong U, bad ka bor pynkhiah jong U Nongpynkhiah Bakhraw ka la wan halor kiba pang kum ka jubab ïa ki jingduwai kiba shitrhem jong ki briew jong U, katba ki la bud ïa ka hukum ba la buh ha ka Shithi u Jakob.4 Wat ki briew kiba ki doktor ki la pynbna ba kim don jingkyrmen shuh, la pynkhiah ïa ki na la ki jingpang. La ju mad bunsien ïa ki jingjia kiba kum kine ha ki por bapher bapher naduh u snem 1845.

GSAM 270Ki Nongsdang ki Shah ïa ki Jingeh

GSAM 270.2U Tymmen White, ha ka Review and Herald jong ka 5 Rymphang, 1880, haba u kren shaphang kito ki sngi jong ki nongsdang, u la ong:—

GSAM 270.3“Ha ki jingtrei jong ngi ha kaba sdang ngi la shah thngan namar ka jingduna jong ka bam kaba biang, bad ngi la shah khriat namar ka jingduna jong ki jaiñ kiba biang. Ngi la kyntait ïa lade wat ïa kiei kiei kiba donkam eh ha ka jingim ban tyngkai pisa na ka bynta ka kam U Blei. Ha kajuh ka por ngi la pynlut bor ïa lade haduh katta katta ban pyndep ïa ka kam kaba bun eh kaba ngi sngew ba ka donkam ban leh ha kaba thoh, pynbeit jingthoh, leit jingleit, bad ïalap na kawei ka jylla sha kawei pat.”

GSAM 270.4U snem 1848 u la long u snem ban kynmaw, ha ka histori jong ka jingwan arsien bad ruh ha ka saiñ hima sima. Ïa ki jingshisha jong ka khubor jong u angel uba lai la pynshai bha, bad ka lynti ka la sdang plie sha ki liang bapher bapher ban pynïaid shakhmat ïa ka kam. Ha kane ka por ki jingjia ha ka pyrthei jong ka akor bad ka saiñ hima sima ki la sdang ban long ha ka rukom kaba lah ban pynkhih biang ïa ka jingsngewtynnad jong ki nongpule ïa ka jingïathuhlypa. La don ka jingkulmar kaba khraw hapdeng ki jaitbynriew jong ka Pyrthei Barim, bad ruh ha Hydesville, ka distrik Wayne, N.Y., la sdang ki jingpaw jong ka jingngeit ha ka jingïakren bad ki mynsiem jong kiba la ïap ha ka juk mynta, kiba ki nongpule Baibl ki la ong ba ki dei ban long ki “mynsiem jong ki ksuid, kiba dei ban lum ïa ki jaitbynriew jong ka pyrthei sha ka thma jong ka sngi U Trai.”

GSAM 271Ka Jingkulmar jong ki Jaitbynriew ha u Snem 1848

GSAM 271.1Ha ka sngi kaba 21 jong u Rymphang, 1848, haba ki nongshakri ïing syiem jong u Louis Phillippe, jong France, ki la ïalang sawdong jong u, u la ong: “Ngam pat ju shong skhem ha ka khet jong ka hima kumba nga shong ha kane ka miet.” Ha ka por ba dang nguh ka sngi jong ka janmiet kaba bud, da kaba phong ka “sopti kaba lyngkot bad rben,” bad pynkylla dur kum u nongñiah kali wai, u la phet shabar ki kynroh jong ka nongbah Paris ban wad jaka rieh na ka bynta la ka jingim. La ong ba ka daw jong kane ka jingkylla kaba khraw bad kaba jia kynsan ka la mih na kawei ka jingleh jong u kaba kyrshan ïa ka jingshim jubor ïa ka bor da u Pope, kaba la pynbitar ïa ki paidbah bad ïa ki shipai jong u. Ha kata ka sngi u la dep ïa ka jingpeit bishar kaba khraw ïa ka kynhun shipai France ha ka nongbah Paris; bad haba la thup ïa ki tiar ïaleh jong ki, u la leit phai sha ka ïing syiem, haba kynsan uwei u khynnah shynrang u la kynthih halor ka suloi bah, da kaba pynher ïa ka lama kaba don lai rong, bad pyrta, “PYNHAP ÏA U POPE! PYNHAP ÏA U POPE!!” Ki shipai ki la bud ïa kata ka jingpyrta, bad ka la saphriang stet shaneng bad shapoh ki lain jong ki, da kaba nang khlaiñ katba ka ïaid, haduh ba la pynïasoh bad ka ïa ka jingpyrta, “BAD PYNHAP ÏA U SYIEM!” Ha tang katto katne kynta, baroh ka Paris ka la kylla long ka jaka jong ka jingkulmar kaba khraw. Ki shipai, kiba bat suloi ha ka kti, ryngkat bad ka kynhun paidbah kaba kulmar, ki la mareh sha ka ïing syiem. Haba la pyntip ha u ïa kata ka jingkulmar, u la kyrkieh ban phet da kaba pynkylla dur.

GSAM 271Ki Ri kiba la don bynta ha ka jingïaleh

GSAM 271.2Ka jingïakynad bad ka jingbym shong suk jong ka France ki la saphriang kloi sha kiwei pat ki ri. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany, bad Rome ki la shah ktah da kajuh ka mynsiem jong ka paidbah ba jingïaleh. Ha hapoh lai bnai ka Europe baroh kawei ka la khihwin, bad palat laiphew tylli ki hima bad ki ri ki la don ha ka jingbymbeit kaba khraw tam. Ki khet ki la shah thang ha ki surok, bad ki syiem bad ki empera ki la phet bad buhrieh namar ka jingsheptieng ban duh ïa la ka jingim. Ki nongpynbeit kam saiñ pyrthei ki la iathuhlypa ba kan don ka jingkylla paidbah jong ki sorkar jong ka pyrthei.

GSAM 272.1Bun na ki nongïalap Adventist kiba haduh kata ka por kim pat iohsngew ïa ka khubor jong u angel uba lai, ki la iohi ïa kane ka jingïakynad bad ki la mut ba ka dei ka jingïalum lang jong ki ri na ka bynta ka jingïaleh jong ka sngi kaba khraw jong U Blei uba Donbor baroh.5

GSAM 272La Shem ïa ka Khubor jong ka Shap

GSAM 272.2Ha kane hi ka por ki Adventist jong ka sngi saitjain ki la nang pule na ki Jingthoh Bakhuid ba ka sngi saitjain jong ka hukum kaba saw ka dei ka dak, ne ka shap, jong U Blei uba im, bad ba ka por ka la poi ban pynbna ïa ka khubor jong ka shap jong ka Jingpynpaw 7:1-4, bad ki la wad ki lad bad ki lynti ban wanrah ïa kane ka khubor ha khmat ki briew. Katba ki briew jong ka sngi kaba hynniew ki dang pynkhreh ïa kane ka kam, ki Adventist jong ka sngi kaba nyngkong jong ka taïew ki la ong, “Phi la slem palat bad ka khubor jong ka shap jong phi, namar ka jingïaleh jong ka sngi kaba khraw bad ka jingwan shisha jong U Trai ki la jan eh ha ngi.”

GSAM 272Ka Jingkhihwin ka La Shong Suk Kyndit

GSAM 272.3Hadien kumba lai bnai, ka jingïatyngkhuh hapdeng ki ri ka la shong suk; ym dei, hynrei, namar ba la pynbeit ïa ki jingdawa jong ki, hynrei da ka rukom kaba ki nongthoh khubor hi kim lah ban batai. Shaphang kane ka jingeh, Horace Greeley, ha ka New York Tribune, u la ong: “Ka la long ka jingphylla kaba khraw ïa ngi baroh ba kaei ka la pynsdang kyndit ïa kata ka jingïakynad hapdeng ki ri; hynrei ka jingphylla kaba khraw kham shuh ka long kaei ka la pynsangeh ïa ka.”

GSAM 272U Senator Choate Shaphang ka Jinglong ha ka Pyrthei Barim

GSAM 272.4Ngi wan poi sha u snem 1851, bad ngi shem ïa u Senator Choate, ha ka jingkren ha ka Dorbar jong ki United States, u kdew ïa ka jinglong jong ki kam ha ka Pyrthei Barim, bad u ong:

GSAM 272.4“Kaei kaba kata ka jylla bad ka dur jong ka long shisha, kaba ki syrngiew, ki lyoh, bad ka jingdum ki paw ba ki shong halor jong ka, phi sngewthuh pura; ka long kaba ym shongskhem satia. Ka la paw ha nga kumba ki hok kyrpang jong ki khet, bad ki hok jong ki briew, bad ki jingsngewsih ba la buh lang jong shihajar snem ki la jan ban sei ïa ka waitlam na ka bynta ka jingïaleh ha kaba ka snam kan tuid, kum ha ka jingïohi jong ka Jingpynpaw, ‘haduh ki lakam jong ki kulai,’ bad ha kaba ka jaitbynriew briew baroh kawei kan duh noh; ha kaba ka baje kaba khraw jong ka por kan riew ban pynbna ïa kawei pat ka kynta; ha kaba ka imlang sahlang hi kan shah tynjuh da ka ding bad u isbad, la ka long ne em ka jinglong jong ka mariang bad jong U Blei jong ka mariang.”

GSAM 273Ka “Jingphla” jong ka 18 tarik Naiwieng, 1848

GSAM 273.1Katba kito kiba kam ba kane ka jingïakhih hapdeng ki ri ha u snem 1848 ka wanrah ïa ka jingwan U Trai ki la mad ïa ka jingsngewsih kaba shyrkhei, kumno pat ka la long bad ki Adventist jong ka sngi saitjain kiba kam ba ka por ka la poi mynta ban pyni ïa ka “shap jong U Blei uba im” ha ki briew? Ha ka jubab ngi shim kyntien na ka kot lyngkot kaba la pynmih da u Tymmen Joseph Bates ha u bnai Kyllalyngkot, 1849. Haba u kren shaphang ka jingjia kaba la jia ha ka 18 tarik Naiwieng, 1848, u ong:—

GSAM 273.2“Ka kynhun barit jong ki para shynrang bad ki para kynthei ki la ïalang ha ka jingïalang ha Dorchester, hajan Boston, Mass. Shuwa ban sdang ka jingïalang, katto katne na ngi ngi la bishar ïa katto katne ki mat jong ka khubor jong ka shap; ka jingïapher jingmut ka la don shaphang ka jingïadei jong ka jingmut ïa ka kyntien ‘kiew’, bad katba ngi la pynlong ïa ka jingpynmih ïa ka khubor ka mat jong ka jingïaduwai ha ka jingïalang Topsham [Maine] kaba dang shen, bad ka lynti ban pynmih ka paw ym shai bha, kumta ngi la rai lang ban aiti ïa baroh ha U Blei. Hadien ba ngi la pynlut por ha ka jingïaduwai kaba shitrhem na ka bynta ka jingshai bad ka jinghikai, U Blei u la ai ïa ka Para White ïa kane ha ka jingïohi-paw.”

GSAM 273.2Ngi shim ïa ki kyntien kumba la kren da ka katba ka dang don ha ka jingïohi-paw:—

GSAM 274Ki Kyntien ba La Kren ha ka jingïohi-paw

GSAM 274.1“Na shano ka jingshai ka la mih? To ai ba u angel jong me un hikai ïa ngi shano ka jingshai ka la mih. Ka la sdang na kaba rit, haba me la ai kawei ka jingshai hadien kawei pat. Ka jingphla bad ki hukum ki la ïa jingïateh lang, ym lah ban pynïakhlad ïa ki; kaba wan nyngkong ka long ki shiphew hukum, na U Blei. U la sngewbha bha haba ka hukum jong u ka la sdang ban wan ha ka bor, bad ki jaka ba la pynjot ki la sdang ban shah tei biang. Na ka jingtlot ka la kylla long kaba khlaiñ lyngba ka jingwad ïa ka ktien jong u. Ka jingtynjuh halor jong ka ka long tang khyndiat por. Ka dei ka shap! Ka dang wan! Ka mih, ka sdang na ka jingmih ka sngi. Kum ka sngi, nyngkong ka khriat, nangta ka kham syaid bad phah ïa ki kjat jingshai jong ka. Haba kata ka jingshisha ka la mih, ka jingshai ha ka ka long tang khyndiat, hynrei ka la nangroi. Ah ka bor jong kine ki kjat jingshai! Ka nang khlaiñ. Ka jingkhia bad ka jingshai kaba khraw tam ki don halor kata ka jingshisha, namar ka neh junom, haba ym donkam ïa ka Baibl shuh. Ka la mih hangta ha mihngi; ka la sdang da ka jingshai kaba rit, hynrei ki kjat jong ka ki pynkhiah. Ah katno ka long kaba donbor kata ka jingshisha; ka long kaba halor tam hadien ba ki la rung sha ka ri kaba itynnad, hynrei kan nangroi haduh ba yn pynlong ïa ki kiba bym ïap. Ka la sdang na ka jingmih ka sngi, ka bteng ïa la ka lynti kum ka sngi, hynrei kam ju sep.”

GSAM 274.2“Ki angel ki bat ïa ki saw lyer. U Blei u long uba khang ïa ki bor. Ki angel kim pat pyllait, namar ym baroh ki riewkhuid ki la shah shap. Haba U Michael u ïeng, kane ka jingeh kan don ha ka pyrthei baroh kawei. Hato, ki la long tang ban put. La buh ka jingpynsangeh namar ym pat shah shap ki riewkhuid. Hooid, pynmih ïa kiei kiei kiba me la iohi bad iohsngew, bad ka jingkyrkhu jong U Blei kan synran. To peit! Kata ka jingmih ka don ha ka bor, bad ka nang shai bad shai.”6

GSAM 274.3Hadien ba ka la mih na kane ka jingïohi-paw, ka Mrs. White ka la ong ha u tnga jong ka,

GSAM 274.3“Nga don ka khubor na ka bynta jong phi. Phi dei ban sdang ban pynmih ïa ka kot rit bad phah ïa ka sha ki briew. To long rit ha kaba sdang; hynrei katba ki briew ki pule, kin phah ïa phi ïa ki lad pisa da kiba phin pynmih, bad kan long ka jingjop naduh kaba sdang. Na kane ka jingsdang kaba rit la pyni ha nga ba kan long kum ki wah jingshai kiba leit kylleng ïa ka pyrthei.”

GSAM 275Ka Jingartatien Katkum ka Jingpeit Briew

GSAM 275.1Kine ki jingïathuhlypa la pynlong ha u snem 1848 shaphang ka jingmih bad ka jingsaphriang jong ka jingshisha jong ka sngi saitjain. Lada peit ïa ka jinglong ha kato ka por da ka jingpeit briew, ka daw kan ong, “Kata ka jingïathuhlypa kan ym lah lano lano ban urlong.” Uwei u briew u la ong ha uwei na ki nongtrei jong ngi, tang hadien ba la pynlong ïa ka jingïathuhlypa, “Kan shim ïa phi 144,000 snem ban leh ïa kaba phi thmu.” “Kaei!” kin ong, “lai ngut ki nongïalap—u Tymmen White bad ka tnga jong u, bad u Tymmen Bates—baroh khlem pisa, bad don hapoh shispah ngut ki nongbud, kiba baroh ki duk ha ka pisa, ki mih da tang katto katne spah tylli ki kot lyngkot ba 80 sla shaphang ka jingkylli jong ka sngi saitjain, ban ai ïa ka khubor maham sha ka pyrthei baroh kawei! Ka jingmut kaba khlem nongrim!” Katba kito kiba pyrkhat kumta ki la ong, “Ym lah!” ka jingngeit ha ka khubor bad ka jingphla jong ka jingjop kaba la pynthikna ka la ong, “Ha ka kyrteng jong U Blei jong Israel yn leh ïa ka! bad da kaba shaniah ha ka bor jong u dei ban leh ïa ka!”

GSAM 275Kumno La Pynmih ïa ka Kot Kaba Nyngkong jong ki Adventist jong ka Sngi Saitjain

GSAM 275.2Naduh ka por ba la ai ïa ka jingphla shaphang ka kam pynmih, ki nongrakhe ïa ka sngi saitjain ki la duwai bun sien ba U Trai un plie ïa ka lynti na ka bynta ka jingpynmih ïa ka “kot rit.” Ka jingduna kaba khraw ka long ka pisa ban pynbeit ïa ka jingpynmih ïa ka nombar kaba nyngkong. Ha u bnai Jylliew, 1849, u Tymmen White u la ioh lad ban ot ïa ki sawphew akar jong ka phlang Timothy, da ka wait ot phlang kaba bat da ka kti, ha ka dor 75 sen shi akar; kumta u la lah ban pynmih ïa ka nombar kaba nyngkong jong ka kot rit. Ym long bakla ban buh hangne ka dur jingïasyriem jong ka sla kaba nyngkong jong kata ka kot rit. U nongpule un iohi ha ka kolom kaba nyngkong ïa ki kyntien jong u Tymmen White, ha kaba u ong, “Ka lynti kam pat shym la plie ban sdang ïa ka kam haduh mynta.” Bad phi lah ruh ban iohi ba ka jingaiti lut jong u hi ka la “plie ïa ka lynti.”

GSAM 276Ka Jingïathuh jong ka Mrs. White Shaphang ki Kot Nyngkong

GSAM 276.1Ka Mrs. White ka ong shaphang ka jingsdang jong ka kam pynmih:—

GSAM 276.2“U tnga jong nga u la sdang ban pynmih ïa ka sla rit ha Middletown, phra mail na Rocky Hill, Conn., bad bunsien u la ïaid ïa kane ka jingjngai bad wanphai biang, watla ha kata ka por u la dkoh. Haba u wanrah ïa ka nombar kaba nyngkong na ka ïing pynmih kot, ngi baroh ngi la dem sawdong jong ka, ngi kyrpad ïa U Trai, da ki dohnud kiba jem bad da ki ummat kiba bun, ba un shah ïa ka jingkyrkhu jong u ban shong halor ki jingpyrshang kiba tlot jong u shakri jong u. Nangta u la thoh ïa ka kot sha baroh kito kiba u mut kin pule ïa ka, bad u la kit ïa ka sha ka ophis jong ki shithi ha ka pla ba la shna da ka khalisha. Man la ka nombar la kit na Middletown sha Rocky Hill, bad barabor shuwa ban pynkhreh ïa ki na ka bynta ka ophis jong ki shithi la pynphriang ïa ki hakhmat U Trai, bad la aiti ha U Blei ki jingïaduwai kiba shitrhem, kiba ïasoh bad ki ummat, ba ka jingkyrkhu jong u kan synran ïa ki nongkit khubor kiba jar jar. Shuwa ba kan slem, ki shithi ki la wanrah ïa ki lad pisa ban pynmih ïa ka kot, bad ka khubor kaba bha jong bun ki mynsiem kiba pdiang ïa ka jingshisha.”7

GSAM 276Ka jingïathuhlypa Shaphang ka Jingkyrshan ïa ka Kot ka La Urlong

GSAM 276.3Da ki jingsngew kiba kham jylliew ban ïa ka jingmut tang jong ka jingsngewtynnad, ngi wanrah ïa kane ka sla kaba nyngkong jong ka kot kaba nyngkong ba la pynmih da ki Adventist jong ka sngi saitjain. Ka kot baroh jong Ka Jingshisha jong Mynta ka kynthup ïa khatwei tylli ki nombar, man kawei phra sla, ar tylli ki kolom ha man ka sla. Ka jingthoh ha ka sla ka don ka jingheh 4 bad san phra bynta na ka shi inshi da phra inshi. Ki nombar 1 bad 4 la pynmih ha u Naitung, Nailar, bad Nailur, ha Middletown, Conn. Ki nombar 5 haduh 9 la pynmih ha Oswego, N.Y., bad ki don ïa ki tarik u Nohprah, 1849, Lber, Iaiong, bad Jymmang, 1850. Ka nombar 11 ka don ïa ka tarik Naiwieng, 1850, bad la pynmih ïa ka ha Paris, Maine. Ha ka Nombar 6 u Tymmen White u la ong, “Katba ngi pynmih ïa ki nombar saw kiba nyngkong, ka pisa kaba kham palat ban siew ïa ki kot ka la wan rung. La pyndonkam ïa ka ban siew ïa ki jinglut jong ngi ha ki jingïalang kiba ngi la leit.” Ha ka snem 1849, hapoh ka jingïalam jong kine ki kot, bad ki jingtrei ba nyngkong jong u Tymmen Bates, bun ki la pdiang ïa ka khubor ha Vermont, Michigan, bad kiwei pat ki jylla.

GSAM 278.1Ha kaba ïapher bad ka jinglong kaba ym ai jingkyrmen jong ka kam ha u snem 1848, ngin pyrkhat ïa katto katne ki jingshisha kumba ki long ha u snem 1905, bad kumta ngin lah kham bha ban bishar shaphang ka jingmih kaba khatduh jong kane ka daw, la kito kiba pyrshah ïa ka jingsdang kaba rit jong ka khubor ki la dei hok, ne U Blei ka bneng uba la kren lyngba ka shakri jong u shaphang ka bor jong ka kam “jong ka shap” kaba “nangroi.”

GSAM 278Ka Jingkiew jong ka Kam Pynmih Kot

GSAM 278.2Mynta la pynbna bad pynmih ïa kane ka jingshisha ha kumba sawphew tylli ki ktien kiba kongsan jong ka pyrthei. Ha ka jaka jong lai ngut ki nongïalap, lada kheiñ ïa kito kiba la pynkyntang bad kito kiba don laisen, ki don palat 600, nalor spah ngut kiwei pat kiba trei kum ki doktor, ki nongtrei Baibl, ki nonghikai, bad ki mishanari dawai. Ka kot niam jong ka kynhun ka paw ha palat shiteng spah tylli ki kot khubor bapher bapher, kiba la pynmih ha jan arphew tylli ki ïing pynmih kot kiba don ha Europe, Asia, Africa, North bad South America, ki dewlynnong jong ka Pacific, bad Australia. Ha kine ki ïing pynmih kot la pynmih palat shihajar shispah tylli ki kot, ki kot lyngkot, bad ki trakt bapher bapher. Ban ioh kawei na kawei pa kawei, ryngkat bad ki kot khubor na ka bynta shi snem, kan donkam kumba $340. Ha ka jaka jong tang shispah ngut ki nongbud, ym jngai na 100,000 ngut kiba shad kmen ha kane ka jingshisha. Shisha kane ka khubor, kum ka sngi, ka “mih,” bad ngi lah ban ong, ha ka ktien jong ka jingphla jong u snem 1848, “Ah ka bor jong kine ki kjat jingshai!”

GSAM 278Ka Jinglong jong ki Ri

GSAM 278.3Katba ka khubor ka la nang ïaid shakhmat kumta, kumno ka la long ka jinglong jong ki ri? Naduh kata ka por haduh mynta, ha ki kot khubor paidbah, ngi la ju iohsngew bun sien ïa ki jingthoh shaphang ka thma paidbah kaba la jan ban jia ha Europe. Katba ka jingïaleh ka la don hangne, bad ka jingïakhih ka la mih hangta, ka “er-langthari” paidbah la bat dien,—ym shah ïa ki “saw lyer” ban put lang baroh, “tad haduh ba yn shah shap ïa ki shakri jong U Blei.” Ba ki jingdohnud jong ka jingïaleh bad ka thma ki don hangta, hynrei kim mih namar la khang ïa ki, ka paw ha baroh.

GSAM 279.1U Henry Ward Beecher, ym slem shuwa ka jingïap jong u, u la khot ïa ka jingsah pynneh ïa ki kynhun shipai kiba heh ha Europe, “ka jingïaid noh lypa ïa ka snam jingim, namar ka jingsheptieng ba kan tuid.” Ïa ka jinglong hapdeng ki ri, ryngkat bad ki jingbitar bad ki jingisih jong ki, bad ka rukom pyrshah kaba byrngem pyrshah iwei ïa iwei, u la nujor bad ka “jingkhang paidbah,” kaba la mih na ka kynhun jong ki briew kiba kdew ïa ki stilet ha ki shadem jong iwei ïa iwei, ym don uwei ruh uba nud ban dung, namar u sheptieng ba yn dung ïa u. “Hynrei,” u la ong, “uno uno na ki un sa iohi ïa ka por kaba biang ban dung, bad nangta ka jingïaleh paidbah kan wan.”

GSAM 279Ka Jingnujor ïa ki Tirom Thma

GSAM 279.2Naduh u snem 1848 la shna ïa ki tirom thma kiba kham donbor shibun, haduh ba haba nujor bad ki, wat ki tirom kiba bha tam ha kata ka por yn ñiew mynta kum ki khun jingïalehkai rit. Ka “Seng Jingsuk” jong ka America, haba ka khot ïa ki jingïaseng duwai na ka bynta ka jingsuk ha ka Sngi U Blei jong ka Jingsuk,—15 tarik Nohprah, 1895,—ka la ong: “Mynta katba ka roi ka par ha ka jingim paidbah ka la kiew shisha, hynrei ha kawei pat ka liang ki ri ki la pynkhreh ban ïaleh thma kham bun ban ïa mynno mynno.”

GSAM 279U Rangbah Shipai Miles Shaphang ki Jingpynkhreh Thma

GSAM 279.3U Rangbah Shipai Nelson A. Miles, ha ka jingkren ha ka jingïalang paidbah ha Washington, D.C., 12 tarik Kyllalyngkot, 1904, u la ong:—

GSAM 279.4“Ha kane ka juk kaba la shai ha ka jingkiew bad ka jingim paidbah kaba stad bad ba la pynkhreh bha, ngi sngewbha ban ngeit ba ki jingkit bad ki jingma jong ka thma ki la duna; hynrei, watla ka long kaba phylla kumta, ym ju don por ha ka histori jong ka pyrthei ha kaba la pynlut lehnohei ïa ka spah kaba bun katne ban pynkhreh ïa ka thma, lymne ha kaba ki million ngut ki briew kiba la hikai, kiba stad, bad kiba la pynbeit, kiba la kieng da ki tirom kiba pynjot tam, la shim noh na ki lynti jong ka kamai paidbah kaba suk, kum ha kane ka por.”

GSAM 280.1Hynrei ka er-langthari jong ka thma ka dang ap, katba ka kam jong ka shap ka nang ïaid shakhmat.

Notes

  1. Esekiel 34:12. ↩
  2. Ki Jingthoh Lyngkot shaphang ka Jingim jong Ellen G. White, sla 108. ↩
  3. 1 Korinth 14:33. ↩
  4. Jeremaiah 5:14, 15. ↩
  5. Jingpynpaw 16:13-15. ↩
  6. Ka Shap jong U Blei uba Im, pp. 24-26. ↩
  7. Ki Jingthoh Jingim jong Ellen G. White, pp. 125-127. ↩

Note

Back