Mũrango 8 — Iruga rĩa Ũhiki wa Gatũrũme
GSAM 134.1“Mũndũ ũmwe nĩathondekire iruga rĩnene rĩa hwaĩ-inĩ, agĩĩta andũ aingĩ; na rĩrĩa ihinda rĩa iruga rĩakinye, agĩtũma ndungata yake ĩre arĩa metĩtwo atĩrĩ, Ũkai; nĩgũkorwo maũndũ mothe nĩ mahariĩre rĩu.”1
GSAM 134.2“Arĩa metĩtwo iruga-inĩ rĩa ũhiki wa Gatũrũme nĩ arathime.”2
GSAM 134.3Irĩo cia hwaĩ-inĩ nĩcio irĩo cia mũthia cia mũthenya. Thimo-inĩ ĩno harĩ na kwĩtana maita matatũ kũrĩ iruga rĩa hwaĩ-inĩ. Thimo ĩno ndĩagĩrĩirwo kũtukanio na kwĩtana kũrĩ “irĩo cia mũthenya gatagatĩ” kũrĩa kwaragĩrio thĩinĩ wa Mathayo 22:1-7. “Irĩo cia mũthenya gatagatĩ” nĩ irĩo irĩagwo mũthenya gatagatĩ. Thimo-inĩ ya kwĩtana kũrĩ irĩo icio, nĩtũrutagwo atĩ arĩa mathiire kwĩtana “nĩmanyamarĩirwo” na makĩũragwo, na o na mũrũ wa mũthamaki nĩoragirwo. Mũthamaki ũrĩa watũmĩte kwĩtana kũu “nĩaniinire oragani acio, na agĩcina itũũra rĩao.”
GSAM 134.4Thimo ĩno ya kwĩtana kũrĩ “irĩo cia mũthenya gatagatĩ,” ĩkĩonania ũrĩa arĩa maarambire kũrega kwĩtana kũu mekĩirwo, nĩyagereranirie wega ũrĩa ma wa ũndũ wathukire arĩa maaregire Ũhoro ũrĩa Mwega wa Kristo, na makĩmũũraga hamwe na atũmwo ake. Mwathani nĩatũmire mbũtũ cia ita igũrũ rĩa rũrĩrĩ rũu, nacio “ikĩniina oragani acio, na igĩcina itũũra rĩao”—Jerusalemu.
GSAM 134Kwĩtana kũrĩ Iruga rĩa Hwaĩ-inĩ
GSAM 134.5Gũtirĩ nganja atĩ kwĩtana gũkũ kũrĩ iruga rĩa hwaĩ-inĩ thimo-inĩ ĩno nĩ kwaragia ũhoro wa “iruga rĩa ũhiki wa Gatũrũme.” Arĩa metĩtwo “iruga-inĩ rĩu rĩa ũhiki” nĩmarathimagwo. Iruga rĩa ũhiki rĩrũmagĩrĩra ũhiki. Ũhiki wa Gatũrũme ũgĩkaga mbere ya we gũũka; nĩgũkorwo, o ta ũrĩa twonete mbere, rĩrĩa Kristo agooka mũthia-inĩ, “agacooka oimĩte ũhiki-inĩ.”3
GSAM 135.1Nĩ ũndũ ũcio, kwĩtana gũkũ kũrĩ iruga rĩa ũhiki no nginya gũtuĩke o ndũmĩrĩri ya mũraika wa mbere ya Kũguũrĩrio 14, na kũmenyithania ihinda kũrĩa kũrĩ mũrango-inĩ wa ikũmi, kũrĩa twarĩtie mbere. O ta ũrĩa Luka aandĩkĩte, kwĩtana gũkũ kwa mbere kũrĩ iruga rĩa hwaĩ-inĩ gũthiĩ “kũrĩ arĩa metĩtwo.” Nũũ arĩa maarĩ metĩtwo?—Nĩ arĩa maiguĩte na makĩamũkĩra Ũhoro ũrĩa Mwega wa Kristo. Moiugaga atĩ nĩmendete Kristo, na nĩmendete kuoneka gwake gwa keerĩ, kũrĩa gũkaiganĩria mwĩhoko wao kũna. Nĩ kĩĩ gĩngĩtũma kwĩtana gũkũ gũtikaarambĩrĩrie kũrĩ o? O ta ũrĩa kwarĩ bata Ũhoro ũrĩa Mwega wambe kwĩrwo Ayahudi, arĩa maarĩ na Maandĩko na makoiuga atĩ nĩmetereraga gũũka kwa Mesia,4 o ũguo ndũmĩrĩri ya gũũka gwa Kristo gwa keerĩ yambire kũheeo arĩa moiugaga atĩ nĩ arũmĩrĩri ake, na nĩmendete kuoneka gwake.
GSAM 135Kwĩtana kũrĩ Arĩa Maarĩ Metĩtwo
GSAM 135.2Kwĩtana kwa mbere kũrĩ iruga rĩa hwaĩ-inĩ, ũndũ kwarĩ kwa arĩa maarĩ metĩtwo, no nginya gũthiĩ kũrĩ makanitha. Na ma nĩ atĩ kũmenyithania atĩ gũũka kwa Kristo nĩ kwarĩ hakuhĩ, kuuma mwaka wa 1833 nginya ihinda rĩa kũmera kwa mĩmera rĩa 1844, kwagĩkirwo makanitha-inĩ, na ahunjia a makanitha macio nĩmagũteithĩrĩirie mũno. William Miller ambire kũhandĩkithia meciiria make ma ũhoro wa gũũka kwa Kristo kũrĩa kwarĩ hakuhĩ thĩinĩ wa gathĩti ka Abatisti ka Brandon, Vt. Wĩra wake na wa arĩa maarutithanagia nake nginya mweri wa kana wa 1844 warutagwo makĩria thĩinĩ wa nyũmba cia makanitha kana nyũmba nene cia mĩcemanio iria cionekanetio nĩ makanitha ma mahinda macio.
GSAM 135.3Mũthuri Himes aarĩirie atĩrĩ ũhoro wa wĩra wa Mũthuri Miller nginya ihinda rĩa kũmera kwa mĩmera rĩa 1844:
GSAM 135.3“Nĩarutire wĩra gatagatĩ ka ikundi ciothe na makanitha mothe, ategũtaarania mĩbango yao kana mĩtugo yao ya kũrũgamĩrĩra ũthingu, akĩĩtĩkia atĩ andũ a makanitha matiganĩte no matũũre o marĩ andũ ma makanitha mao, na o hĩndĩ ĩyo meharĩrie gũũka kwa Mũthamaki wao.”
GSAM 135.4Mũthuri Himes, akĩaria ũhoro wa wĩra ũrĩa maarutire hamwe na Mũthuri Miller, aaugire rĩngĩ atĩrĩ: “Ahunjia aingĩ na makanitha maingĩ marĩa maatũhingũrĩire mĩrango hamwe na ariũ a Ithe witũ arĩa maahunjagia ũrutani wa gũũka kwa Kristo, nĩmaarutithanirie na ithuĩ nginya mwaka wa mũthia”—mwaka wa 1844.
GSAM 136Mĩrango Mĩhingũre nĩ ũndũ wa Ndũmĩrĩri
GSAM 136.1Wm. Miller aarĩirie atĩrĩ ũhoro wa wĩra wake na ũrĩa watariĩ:
GSAM 136.1“Nĩnjĩhingũrĩirwo mĩrango ya kũmenyithania ũrutani ũyũ wa gũũka gwa Kristo gwa keerĩ gatagatĩ ka mĩthemba ya makanitha hakuhĩ yothe, nginya ndĩhotete gwĩtĩkĩra gĩcunjĩ gĩnini o kĩa kwĩtwo kũrĩa njĩtwo.... Handũ hothe harĩa ndĩkorĩte, andũ a makanitha arĩa metigĩrĩte Ngai mũno, mehokeete, na marĩ na muoyo wa kĩĩroho nĩo mamũkĩraga na ũhoro mwega mũno meciiria macio mamenyithanagio; no ũrĩa wĩtagwo mũndũ wa Ngai akĩrũmĩrĩra thĩ, Mũfarisai, ũrĩa ũtangĩtĩkĩra meciiria ma andũ angĩ, arĩa merĩa, mekũũraga, na mecũũrĩire o ene, nĩmanyararaga na magathekerera ũrutani wa gũũka gwa Kristo gwa keerĩ.”
GSAM 136.2Ũhoro wa ũrĩa ndũmĩrĩri ya gũũka kwa Kristo yatariĩ, no wĩrwo o ũrĩa D’Aubigné aaugire ũhoro wa Mathondeka ma Kanitha,—Atĩ “mekĩkire na rĩĩtwa rĩa mũthingi wa kĩĩroho. Nĩmamenyithanĩtie atĩ mũrutani wao aarĩ kiugo kĩa Ngai; ũhonokio wao warĩ wĩtĩkio; indo ciao cia mbaara ciarĩ Roho Mũtheru: na na njĩra o icio nĩmaaregire maũndũ mothe ma gĩthĩ.”
GSAM 136Gũcangamũka kwa Wĩtĩkio Gũkĩtamba na Hinya Mũnene
GSAM 136.3L. D. Fleming, mũrĩithi wa kanitha wa Akristiano wa barabara ya Casco, Portland, Maine, aataarĩirie atĩrĩ ũrĩa gũcangamũka kwa wĩtĩkio kũrĩa kwarũmagĩrĩra kũmenyithania ndũmĩrĩri ya gũũka kwa Kristo kwatariĩ:—
GSAM 136.4“Wendi wa kũigua ũrĩa ũrathiritio nĩ marutani make [ma Wm. Miller] nĩ wa gũtua itua na gũcũrania wega, ũte na gũtwarwo nĩ ngoro; na o na gũtuĩka nĩkuo gũcangamũka kwa wĩtĩkio kũnene makĩria kũrĩa ndĩonete, nĩkuo kũrĩ na gũkangĩka gũnini makĩria kwa maũndũ ma ngoro. Gũkĩhaana ta nĩkũrĩ na hinya mũnene makĩria kũrĩ arũme a kĩrĩndĩ kĩu. Ũndũ ũrĩa ũretaga maũndũ macio nĩ ũyũ: Mũrũ wa Ithe witũ Miller o oiaga rũhiũ rwa njora rwa Roho, rũrutĩtwo hĩu-inĩ yaruo na rũrĩ kĩhũũri, na agaiga mũromo waruo mũũgi ngoro-inĩ ĩrĩ kĩhũũri, naruo rũgatema! ũguo nĩguo ũndũ wothe. Mbere ya mũromo wa indo ĩno ya mbaara ĩrĩ hinya, gũtĩĩtĩkia Ngai nĩkũgũaga, na ũrutani wa atĩ andũ othe nĩmagahonoka ũkahooha. Mĩthingi ya maheeni nĩithiraga, na onjorithia a Babeli makagega. Kũrĩ niĩ, ngĩona ta gũkũ nĩkuo gũkĩrĩtie kũhaana gũcangamũka kwa wĩtĩkio kwa mahinda ma atũmwo gũkĩra ũndũ ũngĩ o wothe ũrĩa ũonĩtwo mahinda-inĩ ma rĩu.”
GSAM 137Ũndũ Ũrĩa Wekĩkire Richmond, Me.
GSAM 137.1Nĩguo tũonanie wĩra wa gũcangamũka kwa wĩtĩkio ũrĩa waathiaga hamwe na kũhunjia ũrutani wa gũũka kwa Kristo, nĩtũgũcaria ciugo kuuma ũhoro-inĩ wa mũndũ ũmwe ũrĩa warutaga wĩra mũingĩ-inĩ ũcio wa etereri a gũũka gwa Kristo. Akĩaria ũhoro wa mũcemanio wa o mĩeri ĩtatũ ũrĩa wekĩrwo Richmond, Me., ũrĩ na arũgamĩrĩri a makanitha mĩrongo ĩtatũ ma Abatisti a Wendi wa Mũndũ, aaugire atĩrĩ:—
GSAM 137.2“Rĩrĩa ndaatoonyire handũ ha kũhooya, Mũthuri Rollins, ũrĩa waikarĩte harũgũrũ rwa gĩtĩ kĩa kũhunjĩria mũthia wa nyũmba, nĩarũgamire akiuga atĩrĩ, ‘Mũrũ wa Ithe witũ White, nĩũkũona gĩtĩ gĩa gũikaria haha hakuhĩ na niĩ.’ Thuutha wa kĩhunjio, andũ nĩmaheirwo mwanya wa kwaria, na ngĩaria na ũhoro mwega ũhoro wa muoyo wa Ũkristiano, na ũhootani wa arĩa athingu hĩndĩ ya gũũka gwa Kristo gwa keerĩ. Mĩgambo mĩingĩ ĩkĩanĩrĩra atĩrĩ, ‘Ameni! ameni!’ na andũ aingĩ a kĩũngano kĩu kĩnene maarĩ na maithori.... Mũcemanio ũcio ũrĩ hakuhĩ gũthira, Mũthuri Rollins, thuutha wa gũtua itua hamwe na niĩ, nĩarũgamire akiuga atĩrĩ: ‘Mũrũ wa Ithe witũ White, ũrĩa wikarĩte mwena wakwa wa ũrĩo, nĩakũhunjia nyũmba-inĩ ya mĩcemanio ya Reed hwaĩ-inĩ ũyũ, ũhoro wa gũũka gwa Mwathani witũ Jesũ Kristo gwa keerĩ. Ũkai, ariũ a Ithe witũ, mũigue inyuĩ ene. Tũrĩ na handũ hakuiganĩru ha kũmũnyiita ũgeni inyuothe. Ũkai, ariũ a Ithe witũ, gũtirĩ mũndũ wanyu ũgathũkio nĩ kũigua ũhoro ũyũ....’ Nĩamenyaga wega atĩ ariũ a Ithe witũ ake aingĩ nĩmangatigire mũcemanio wao itũũra-inĩ, mathiĩ mairo matatũ makanjeigua, na atĩ mũcemanio wao ũrĩa maabangĩte wa gũcũrania maũndũ mao nĩũngĩathũkirwo. Na nĩ ũguo gwatariĩ. Ciunjĩ ithatũ cia inya cia ahunjia na hakuhĩ arũgamĩrĩri othe nĩmathiire, na nyũmba ya mĩcemanio ya Reed ĩkĩiyũra tene. Ũhoro wakwa warĩ Mathayo 24. Roho wa Ngai nĩaheire niĩ ũhoti mũnene wa kwaria na ũhoro mwega. Wendi wa kũigua warĩ wa magegania.
GSAM 137.3“Rĩrĩa ndaarĩkia na gũthaitha Akristiano mehokeane kũna na meharĩrie, na arĩa ehia macarie Kristo na meharĩrie gũũka kwa Mũrũ wa mũndũ, hinya wa Ngai nĩwanjĩkũrũkĩire nginya ngĩbatara kũnyiita gĩtĩ kĩa kũhunjĩria na moko merĩ nĩguo ndĩkagwe. Rĩarĩ ihinda rĩa ũrũito. Rĩrĩa ndaarorire mũikarĩre wa ehia, arĩa morĩte matarĩ na Kristo, nĩndametire ngĩrĩraga, ngĩcokera maita maingĩ atĩrĩ, ‘Ũka kũrĩ Kristo, wee mwĩhia, na ũhonoke rĩrĩa agakuoneka arĩ na riiri wake. Ũka, wee mwĩhia wa kũiguĩrwo tha, mbere ya ihinda gũkũhĩtũka. Ũka, wee mwĩhia, wee mwĩhia wa kũiguĩrwo tha, ũka.’
GSAM 138.1“Handũ hau haarĩ na ũrũito mũnene mũno. Ahunjia na andũ nĩmaarĩraga, amwe makĩrĩra na mũgambo mũnene. Mũthia wa o kwĩta mwĩhia, kĩrĩndĩ gĩothe kĩaiguirwo kĩkĩĩcũrĩrĩra hamwe. Ndĩrũgamĩte na magũrũ makwa ngĩtaarĩria mũrango ũcio na ngĩthaithana kwa mahinda makĩria ma mathaa merĩ, na mũgambo wakwa ũkambĩrĩria gũkũhũra. Nĩndatigire kwaria, ngĩrĩrĩra andũ acio endwa na mũgambo mũnene, na kũigua kũraya ngoro-inĩ kũrĩa kũmenyagwo o nĩ ũrĩa Ngai etĩte ahunjĩrie ehia ũhoro wake wa ma. Ciarĩ thaa ithatũ cia ũtukũ, na kũhe andũ angĩ mwanya wa kwaria kũngĩatũmire mũcemanio ũthiĩ na mbere nginya ũtukũ gatagatĩ. Nĩkwarĩ kwega kũrĩkia rĩrĩa andũ maarĩ na kũigua kũu kũraya ngoro-inĩ, no mbere ya ũguo othe maambe kũheeo mwanya wa gũthuura kũrũgama na mwena wa Mwathani. Ningĩ ngĩĩta arĩa othe maarĩ kĩũngano-inĩ na mangĩendire gũtũũrana na niĩ mahooya-inĩ, na arĩa mendaga kũrutanĩrwo mbere ya gĩtĩ kĩa ũthamaki kĩa tha, nĩguo meharĩrie gũtũngana na Mũhonokia na gĩkeno hĩndĩ ya gũũka gwake gwa keerĩ, marũgame. O mũndũ ũrĩa warĩ nyũmba-inĩ ĩyo nene nĩarũgamire, o ta ũrĩa ndeerirwo thuutha ũcio nĩ andũ maarĩ mĩena-inĩ ĩtigana ya nyũmba ĩyo. Thuutha wa ihinda inini rĩa mahooya, mũcemanio nĩwarĩkirwo.
GSAM 138.2“Rũciinĩ rwa mũthenya ũrĩa warũmĩrĩire nĩndacookire itũũra-inĩ, ndĩ na andũ aingĩ ta ciunjĩ mũgwanja cia inana, kana makĩria, cia mũcemanio ũcio wa o mĩeri ĩtatũ wa Abatisti a Wendi wa Mũndũ. O mũndũ aarĩĩragia ũhoro wa mũcemanio ũrĩa warĩ na riiri ũrĩa maathiĩte hwaĩ-inĩ ũcio wahĩtũkĩte.
GSAM 138Kwĩtĩrĩrio kwa Ndũmĩrĩri Handũ Hangĩ
GSAM 138.3“Hĩndĩ ya gũthirĩka, arũgamĩrĩri na ahunjia nĩmanjĩtire tũtũũrane kũbanga ihinda rĩrĩa ndĩngĩarutire marutani kũrĩ ikũngano itiganĩte cia mũcemanio ũcio wa o mĩeri ĩtatũ, iria ciarĩ na nyũmba cia kũhooya nene. Hĩndĩ ĩyo twarĩ gatagatĩ ka mweri wa keerĩ, na gũkĩĩtĩkanĩrwo atĩ gũtiatigarĩte makĩria ma ciumia ithathatũ iria ira rĩagũmĩte wega rĩngĩatũmire magarĩ ma kũhũrũtio igũrũ rĩarĩo mahote gũthiĩ, ũndũ ũrĩa ũngĩheire andũ mwanya mwega wa gũũka mĩcemanio-inĩ. Handũ ikũmi na herĩ ha arĩa haarĩ na bata mũnene hakĩthuuro nĩ ũndũ wa wĩra wakwa wa ciumia ithathatũ. Nĩngĩarutire marutani ikũmi, ũndũ ũrĩa ũngĩbatara njarie maita mĩrongo ĩĩrĩ o kiumia. Ũguo kũgĩtũma ndigare na nuthu ya mũthenya o kiumia, na kaingĩ ndonaga atĩ nĩyarĩ na bata mũno nĩguo ngĩhotere gũthiĩ mairo ikũmi na matano kana mĩrongo ĩĩrĩ nginya handũ harĩa ha mũcemanio ũrĩa ũngĩ.”5
GSAM 139Andũ Magana Magĩgarũrũka
GSAM 139.1Gũcangamũka kwa wĩtĩkio na kũgarũrũka kwa andũ magana nĩkwarũmagĩrĩra kũhunjia ũrutani wa gũũka kwa Kristo kũndũ guothe, na makĩria rĩrĩa maahakuhĩrĩirie mũthia wa mwaka wa Ayahudi wa 1843 (mweri wa gatatũ 21, 1844). Nĩ hĩndĩ ya heho ĩyo mwandĩki ũyũ aiguire ũhoro ũcio rĩa mbere itũũra-inĩ rĩrĩa aaciarĩirwo—Victor, N.Y.—na o na gũtuĩka aarĩ na mĩaka ikũmi na ĩĩrĩ o, nĩaamũkĩrire wĩtĩkio wa gũũka gwa Kristo gwa keerĩ, o harĩa aamenyete. Ma nĩ atĩ andũ nĩmaiguirwo nĩ ũrũito mũnene, ti mĩcemanio-inĩ o, no kũndũ guothe. Ihinda-inĩ rĩu Victor rĩarĩ o itũũra rĩrĩ na andũ magana merĩ ta ũguo, no kũndũ kũrĩa kwarĩ gũrigiicĩirie kwarĩ na andũ aingĩ mũno. Maciaro ma mĩcemanio ĩyo yarutirwo itũũra-inĩ rĩu inini nĩ atĩ nĩkwamenyithanĩirio atĩ andũ magana matano nĩmagarũrũkĩte.
GSAM 139Ũira wa Ibuku rĩa Mwaka rĩa Ametodisti
GSAM 139.2Ũhoro wa gũcangamũka kwa wĩtĩkio kũrĩa kwatambire na hinya mũnene kũrũmagĩrĩra kũmenyithania gũũka kwa Kristo, nĩtũonaga thĩinĩ wa Ibuku rĩa Mwaka rĩa Ametodisti atĩ “mĩaka-inĩ ĩna kuuma 1840 nginya 1844, andũ 256,000 nĩmagarũrũkire Amerika.” Ũrĩa watariĩ Amerika nĩguo o watariĩ mabũrũri-inĩ marĩa mangĩ kũrĩa kwĩtana kũu kwagĩkirwo. “Hinya mũnene nĩwaathiaga na kũhunjia, na andũ magĩgarũrũka kũndũ guothe.” Ũndũ kwĩtana kwa mbere kũrĩ iruga rĩa ũhiki kwathiire kũrĩ makanitha,—“arĩa metĩtwo,”—nĩkũtambaathĩirio nĩ o kũrĩ andũ othe arĩa mangĩendire gũũka matũũrane ũhonokio-inĩ ũrĩa wetereraga andũ a Ngai. O na ndũmĩrĩri ĩngĩahunjirio, ĩhooywo, kana ĩinwo na “nyĩmbo cia gũũka kwa Kristo,” gũteng'eria kũnene kwa Roho wa Ngai nĩkwaathiaga hamwe na wĩra ũcio.
GSAM 140Ciana Igĩhunjia Sweden
GSAM 140.1Ũhoro-inĩ ũyũ nĩtũgũrorera ũrĩa Mwathani aarutire wĩra nĩguo kũmenyithania kũu kwambĩrĩrie mabũrũri-inĩ marĩa watho waagirĩrĩirie kũhunjia ũndũ o wothe ũrĩ ngũ na “kanitha ũrĩa wĩtĩkĩrĩtio nĩ thirikari.” Sweden nĩrĩarĩ rĩmwe rĩa mabũrũri macio. Kũu Mwathani nĩahũthĩrire ciana nini kwambĩrĩria wĩra. Ũndũ ũyũ wambire kuoneka ihinda rĩa rũhiũ rĩa 1843, Eksjö, mwena wa gũthini wa Sweden. Kairĩtu kanini, karĩ na mĩaka ĩtano o, karĩa gataathomete gũthoma kana kwina, mũthenya ũmwe nĩkainire na ũrũito mũnene rũĩmbo rũraihu rwa arũmĩrĩri a Luther, gatehĩtĩtie, ningĩ na hinya mũnene kagĩmenyithania atĩ “ihinda rĩa ciira wake nĩrĩkinyĩte,” na kagĩthaitha andũ a mũciĩ meharĩrie gũtũngana na Mwathani; nĩgũkorwo nĩegũũka na ihenya. Arĩa mataagarũrũkĩte a mũciĩ ũcio nĩmaakaĩire Ngai amaiguĩre tha, na makĩona ũrekeri. Mũingĩ ũyũ wa etereri a gũũka gwa Kristo ũgĩtamba kuuma itũũra nginya rĩrĩa rĩngĩ, ciana ingĩ ikĩmenyithania ndũmĩrĩri. Ũndũ ũcio o gatagatĩ ka ciana nĩwonekire o na Norway na Germany, o na gũtuĩka ti mũno ũguo.
GSAM 140“Ĩĩ! Ndaagĩrĩirwo nĩ Kũhunjia”
GSAM 140.2Mwaka wa 1896, hĩndĩ ĩrĩa ndarutaga mĩcemanio handũ 17 hatiganĩte kũu Sweden, nĩndahĩtũkĩire kũndũ gũingĩ kũrĩa ciana ciahunjĩtie mwaka wa 1843. Nĩndonire mweke wa kwarĩria andũ arĩa maiguĩte ũhunjia ũcio, o na arũme arĩa mahunjĩtie rĩrĩa maarĩ ciana. Ngĩũria ũmwe wao atĩrĩ, “Nĩwahunjĩtie ndũmĩrĩri ya gũũka gwa Kristo rĩrĩa warĩ kahĩĩ?” Akĩnĩnjĩra atĩrĩ, “Kũhunjia! Ĩĩ, ndaagĩrĩirwo nĩ kũhunjia. Ti niĩ ndĩĩbangĩire ũndũ ũcio. Nĩ kwarĩ hinya wanjookerire, na ngĩaria ũrĩa hinya ũcio ũrahinyĩrĩria njarie.”
GSAM 140Boquist na Walbom Kũu Örebro, Sweden
GSAM 140.3Kũu Örebro Län, gĩcunjĩ kĩa ũtongoria wa bũrũri, wĩra ũyũ nĩwatambire nginya andũ akũrũ o nao makĩnyiitwo nĩ hinya wa kũhunjia ndũmĩrĩri. Hĩndĩ ĩyo anene a thirikari, magĩtindĩkwo nĩ athĩnjĩri-Ngai a “kanitha ũrĩa wetĩkĩrĩtio nĩ thirikari,” makĩnyita anake eerĩ, Walbom, warĩ na mĩaka 18, na Ole Boquist, warĩ na mĩaka 15, makiuga atĩ nĩmakamatua kĩonereria harĩ andũ othe. Makĩmahũũra migongo ĩtarĩ na nguo na mĩrangi ya mĩtĩ ya bĩrĩci, magĩcooka makĩmaikia njeera ya Örebro marĩ na ironda iria ciarĩkaga thakame. Rĩrĩa ironda ici ciahonire, makĩmaruta njeera, makĩmaũria atĩrĩ, “Nĩmũrĩtiga kũhunjia ũrutani ũyũ?” O na gũtuĩka nĩmamahũũrire na mĩrangi rĩa keerĩ, makĩahũra ironda ciao rĩngĩ, gũtirĩ ũndũ ũngĩ maahotire kũmacookeria tiga atĩrĩ, “Nĩtũgũhunjia ũrĩa Mwathani eratwatha tũhunjie.” Nĩ ũndũ wa kũmathaithĩrĩra kwa mũtumia wĩ rĩĩtwa, warĩ mũndũ wa kanitha kũu Örebro, Mũthamaki Oscar I. akĩĩra anene acio marekererie anake acio moime njeera, na matige andũ acio na thayũ. Ũguo nĩguo ũhoro wa ma watooranire kũu Sweden.
GSAM 141Ũira wa Boquist
GSAM 141.1Thĩinĩ wa ngathĩti ya Review and Herald ya mũthenya wa 7 wa mweri wa ikũmi, 1890, nĩ harĩ ũhoro wa gũkenia mũno ũkoniĩ ũhunjia wa ciana, waandĩkĩtwo nĩ O. Boquist we mwene. Oigaga atĩrĩ:—
GSAM 141.2“Mwaka wa 1843 nĩ kwambĩrĩirie mũingĩ wa ũndũ wa dini gatagatĩ ka andũ a gĩcunjĩ kĩa kanitha kĩa Karlskoga, thĩinĩ wa Örebro Län. Atongoria a mũingĩ ũyũ maarĩ ciana na anake, arĩa meetagwo ‘rapare.’ Aya maahunjagia na hinya wa Ngai, na makĩanĩrĩra mbere ya andũ, na ũcamba mũnene, atĩ thaa ya ciira wa Ngai nĩyakinya.
GSAM 141.3“Hĩndĩ ya mathangũ kũgũa ya mwaka ũcio, niĩ, O. Boquist, rĩrĩa ndarĩ na mĩaka 15, hamwe na mwanake ũngĩ, Erik Walbom, warĩ na mĩaka 18, nĩtwanyiitwo nĩ hinya ũyũ ũtoneka ũrĩa tũtangĩahotire kũũrega na njĩra o na ĩmwe. O rĩrĩa twanyiitirwo nĩ hinya ũyũ wa igũrũ, nĩtwambĩrĩirie kwarĩria andũ, na kũanĩrĩra na mũgambo mũnene atĩ thaa ya ciira nĩyakinya, tũkĩmonia Joeli 2:28-32 na Kũguũrĩrio 14:6, 7.”
GSAM 141Ciana Irĩ Thĩinĩ wa Kĩoneki
GSAM 141.4Andũ nĩmanjĩĩrire atĩ arĩa maanyiitwo ũguo nĩ hinya ũyũ wa igũrũ matiigũaga kana makona kĩndũ o na kĩmwe kĩrĩa kĩarĩ hakuhĩ nao. Maakoragwo marĩ thĩinĩ wa kĩoneki kuuma kũrĩ Ngai, na makaaria na hinya ũrĩa watũmaga andũ metĩkie na ngoro ciao. Moigire atĩ ciana ici nini, rĩrĩa ciakoragwo itongoretio ũguo, ciaaragia na hinya o na gĩtĩĩo kĩa arũme na atumia akũrũ. Kwoguo arĩa moonire ũndũ ũcio makĩĩtĩkia atĩ nĩ Mwathani wamathũkũmagĩra ta anabii kuuga maũndũ maya ma ma ma gĩtĩĩo. Mwandĩki athiaga na mbere atĩrĩ:—
GSAM 142.1“Andũ maacemanaga marĩ aingĩ nĩguo matũthikĩrĩrie, na mĩcemanio iitũ ĩgathiĩ na mbere mũthenya na ũtukũ, nayo ĩgĩtũma andũ aingĩ mũno maũkĩrĩre maũndũ-inĩ ma dini. Anake na akũrũ nĩmaahũtĩtwo nĩ Roho wa Ngai, na makĩkaĩra Mwathani amaiguĩre tha, makĩumbũra meehia mao mbere ya Ngai na ya andũ.
GSAM 142.2“No rĩrĩa mũthĩnjĩri-Ngai wa kanitha aamenyithirio ũhoro ũyũ, nĩ kwageririo njĩra nyingĩ cia gũtũkiria, na ũguo gũtigithia ũũkĩrĩru wa dini ũrĩa watambaga; no maũndũ macio mothe matingĩahotire. Mũnene wa athigari agĩthaithwo atũnyitithie, na kwa ciumia 6 magĩtũcaria mũtitũ-inĩ, kũrĩa tworĩte tũgĩcaria ũgitĩri, no matingĩatwonire.
GSAM 142.3“No mũthia-inĩ nĩtwaĩtithirio tũthiĩ mbere ya mũrĩithi wa kanitha. Mũigana witũ warĩ wongerereku, nginya anake na airĩtu 40 makĩĩrehe nyũmba-inĩ ya mũrĩithi, kũrĩa twaatuĩrĩirio kwa ihinda iraaya. Arĩa angĩ othe nĩmetĩkĩrĩirio macooke mĩciĩ yao tiga niĩ na Walbom; no ithuĩ tũkĩnyiitwo, na mũthenya ũrĩa warũmĩrĩire tũgĩtwarwo njeera ya Örebro, kũrĩa twaikaranirio na aciici thĩinĩ wa kanyũmba ga njeera namba 14, ta atĩ twĩkĩte ũũru mũnene.”
GSAM 142Ũira wa Mwarĩ wa Nyina wa Boquist
GSAM 142.4Mũthenya wa 22 wa mweri wa kenda, 1896, mwarĩ wa nyina wa Boquist, warĩ na mĩaka 72, nĩookire mũcemanio-inĩ witũ kũu Örebro, na akĩtũhe ũhoro wa maũndũ marĩa mũrũ wa nyina aageretie; nĩgũkorwo nĩeyoneire agĩhũũrwo, agĩĩkio njeera, na agĩrekererio. Nĩaatwĩmbĩire rwĩmbo rũrĩa Boquist na Walbom maimbire rĩrĩa moimire njeera magĩthiĩ ndaraca-inĩ ĩarĩ igũrũ rĩa mũkaro wa maĩ ũrĩa wathiũrũrũkĩirie nyũmba ĩyo nene ya mũthamaki ya karine ya 16, ĩrĩa yahũthĩrĩtwo ta njeera mwaka wa 1843. Hinya wa mũingĩ wa mwaka wa 1843 nĩwarĩ hamwe na ũira ũcio na kwĩmbwo kwa rwĩmbo rũu. Rwĩmbo rũu, rũtaũrĩtwo na Gĩthũngũ, nĩ ta ũũ:—
GSAM 143Rwĩmbo Rũrĩa Rwaimbirwo nĩ Boquist na Walbom
GSAM 144Kahĩĩ Karĩa Kaahunjagia Kũu Karlskoga
GSAM 144.4Mũndũ ũmwe wa kũu Örebro nĩandaarĩirie ũndũ weekĩkire kũu Karlskoga, kũrĩa aatũũraga mwaka wa 1843. Oigire atĩrĩ:—
GSAM 144.5“Kahĩĩ kanini ka mĩaka 8, karĩa gũtirĩ hĩndĩ keerutĩte gũthoma o na ndemwa, nĩkaambĩrĩirie kũhunjia ndũmĩrĩri, gakĩheana maandĩko maingĩ. Andũ makiuga atĩrĩ, ‘Kahĩĩ kau nĩkeiyũrĩtwo nĩ Bibilia.’ Ũndũ ũyũ weekĩkire thutha wa Mũthamaki Oscar kwarĩrĩra arĩa maanyariirwo, kwoguo mũthĩnjĩri-Ngai wa kũu ndangĩahotire kũtwarithia kahĩĩ kau kĩama-inĩ nĩguo arũgamie wĩra; no akĩĩra andũ mamũrehere kahĩĩ kau, nake nĩakamonia ũrĩa gaarĩ, na amonie atĩ gatiarĩ na ũmenyo wa Bibilia.
GSAM 144.6“Mũthĩnjĩri-Ngai akĩhingũra ibuku rĩake rĩa nyĩmbo mbere ya kĩrĩndĩ kĩa andũ, na akĩũria kahĩĩ kau kamũthomere. Kahĩĩ gakĩmũcookeria atĩrĩ, ‘Ndĩũĩ gũthoma;’ no gakĩmũhũgĩra mũgongo, gakĩĩmba rwĩmbo rũu rwothe wega kuuma kwambĩrĩria nginya mũthia, nake mũthĩnjĩri-Ngai hĩndĩ ĩyo yothe akĩroraga ibuku akĩgega. Mũthĩnjĩri-Ngai akĩĩra kahĩĩ kau atĩrĩ, ‘Ũrooneka ta ũũĩ maũndũ mothe.’ Kahĩĩ gakĩmũcookeria atĩrĩ, ‘Aca. Ti hĩndĩ ciothe twetĩkĩrĩtio kuuga maũndũ mothe marĩa tũũĩ.’
GSAM 145.1“Mũthĩnjĩri-Ngai agĩcooka akĩhingũra Kĩrĩkanĩro Kĩerũ, na akĩĩra kahĩĩ kau atĩrĩ, ‘Thomera kuuma gĩkĩ.’ Kahĩĩ gakĩmũcookeria atĩrĩ, ‘Ndĩũĩ gũthoma.’ Mũthĩnjĩri-Ngai akĩũria atĩrĩ, ‘Atĩrĩrĩ, nĩ ũndũ ũrĩkũ ũũĩ ũkoniĩ Bibilia?’ Gakĩmũcookeria atĩrĩ, ‘Nĩnjũĩ handũ harĩ mũhari ũrĩ na kiugo “na” maita 14.’ Mũthĩnjĩri-Ngai akiuga atĩrĩ, ‘Aca! Gũtirĩ mũhari ũũ ta ũcio thĩinĩ wa Bibilia.’ Kahĩĩ kau gakiuga atĩrĩ, ‘Wenda kũndomera Kũguũrĩrio 18:13?’ Mũthĩnjĩri-Ngai akiuga, ‘Ĩĩ.’ Rĩrĩa aathomaga, andũ makĩtaraga, na ti itherũ kiugo “na” kĩarĩ ho maita 14 o kũna, na gatagatĩ ka maita macio 14 nĩ kwarĩ ‘kuoha kwa mĩoyo ya andũ.’ Andũ makĩanĩrĩra atĩrĩ, ‘Rorai! Rorai! Kahĩĩ kau nĩkoĩ Bibilia gũkĩra mũthĩnjĩri-Ngai!’ Mũthĩnjĩri-Ngai, aconokete mũno, agĩtiga ũhoro ũcio, na kuuma hĩndĩ ĩyo agĩtiga andũ na thayũ.”
GSAM 145.2Ũguo, kuuma tũnua-inĩ twa ciana, Mwathani ahingagia kiugo gĩake, na na njĩra ĩno ya kũgegania nĩaakinyĩirie ũhoro wake wa ma matũ-inĩ ma andũ arĩa mawatho mao maakaanagirĩria kũhunjio kwa ũrutani o wothe tiga ũrĩa wa “dini ĩrĩa yetĩkĩrĩtio nĩ thirikari.”
GSAM 145Iheo cia Roho Cĩnyitanĩtie na Ndũmĩrĩri
GSAM 145.3Ti Sweden yoka Mwathani aarĩirie andũ ake na iheo cia Roho wake, ũndũ ũcio wĩnyitanĩtie na Mũingĩ wa etereri a gũũka gwa Kristo. Kũu Scotland, England, na o na America, Mwathani nĩarutĩte andũ ake na njĩra cia kũmaguũrĩria maũndũ ma mwanya.
GSAM 145Cioneki cia William Foy
GSAM 145.4Mwaka wa 1842 nĩ kwarĩ mũndũ wetagwo William Foy, waathomete wega na warĩ mwaria mũtamba, waatũũraga Boston, Mass. Aarĩ mũndũ wa kanitha wa Ababitĩthi, no ehaarĩirie kwamũrwo atuĩke mũhunjia wa kanitha wa Aepisikopali. Mwathani, na wega wake, nĩaamũheire cioneki igĩrĩ mwaka wa 1842, kĩmwe mũthenya wa 18 wa mweri wa mbere, na kĩrĩa kĩngĩ mũthenya wa 4 wa mweri wa keerĩ. Cioneki ici cionanagia na ũtheri atĩ Roho wa Ngai nĩwe wĩonanagia nacio na ma. Nĩeetĩtwo kuuma handũ hamwe nginya hangĩ akarĩrie irungu-inĩ cia kũhunjĩria, ti nĩ Aepisikopali wiki, no o na nĩ Ababitĩthi na makanitha mangĩ. Rĩrĩa aaragia, hĩndĩ ciothe ehumba nguo ndaaya ya mũhunjia, ta ĩrĩa ahunjia a kanitha ũcio mahumbaga magĩthaitha.
GSAM 146.1Cioneki cia Foy ciakoniĩ gũũka gwa Kristo kũrĩa kwarĩ hakuhĩ, mĩgendo ya andũ a Ngai magĩthiĩ itũũra-inĩ inene rĩa igũrũ, thĩ ĩrĩa njerũ, na riiri wa mũikarĩre wa arĩa maakũũrĩtwo. Nĩ ũndũ wa kũmenya rũthiomi wega na ũhoti mwega wa gũtaarĩria maũndũ, nĩatũmaga andũ magege o kũrĩa guothe aathiĩ. Nĩetĩtio aathiaga kuuma itũũra rĩmwe inene nginya rĩngĩ akĩheana ũhoro wa maũndũ marĩa ma kũgegania onete; na nĩguo andũ arĩa aingĩ mũno maacemanaga kũmũthikĩrĩria magĩe na handũ ha gũikara, nĩhacariirwo nyũmba nene cia mĩcemanio. Hau nĩaataaragĩria ngiri cia andũ maũndũ marĩa onetio ma bũrũri wa igũrũ, ũthaka wa Jerusalemu Njerũ, na mbũtũ cia araika. Rĩrĩa aaragia ũhoro wa wendo wa Kristo, ũrĩa ũrĩ tha na ũiguĩrĩrĩri harĩ ehia arĩa a tha, nĩaathuthaga arĩa matagarũrũkĩte macarie Ngai, na andũ mĩrongo mĩingĩ makĩĩtĩkĩra ũthaithi wake wa tha.
GSAM 146Kĩoneki kĩa Matambĩ Matatũ
GSAM 146.2Wĩra wake wathiĩte na mbere nginya mwaka wa 1844, hakuhĩ na mũthia wa Matukũ 2300. Hĩndĩ ĩyo Roho Mũtheru agĩcooka akĩĩonania harĩ we,—akĩmũhe kĩoneki kĩa gatatũ, kĩrĩa ataatũũkĩirwo nakĩo. Thĩinĩ wakĩo nĩaonetio njĩra ya andũ a Ngai nginya itũũra-inĩ inene rĩa igũrũ. Nĩoonire kĩharo kĩnene gĩtũũgĩru, kana itambĩ, kĩrĩa andũ aingĩ maacemanĩirĩire igũrũ rĩakĩo. Rĩmwe na rĩmwe mũndũ nĩaagũaga akĩhĩtũkĩra thĩinĩ wa kĩharo kĩu agakorwo atakĩoneka, na mũndũ ũcio aagĩĩrwo ũhoro wake atĩrĩ, “Nĩatiganĩirie wĩtĩkio.” Agĩcooka akĩona andũ makĩambata itambĩ-inĩ rĩa keerĩ, kana kĩharo-inĩ kĩa keerĩ, na amwe a hau o nao makĩgũa makĩhĩtũkĩra thĩinĩ wa kĩharo kĩu magakorwo matakĩoneka. Mũthia-inĩ kĩharo kĩa gatatũ gĩkiumĩra, nakĩo gĩatambũrũkĩte nginya ihingo-inĩ cia itũũra rĩu inene itheru. Kĩrĩndĩ kĩnene gĩkĩĩcokerithania na arĩa maathiĩte na mbere nginya kĩharo-inĩ gĩkĩ. Nĩ ũndũ wa kweterera Mwathani Jesũ oke thutha wa kahinda kanini mũno, ndaamenyire atĩ ndũmĩrĩri ya gatatũ yaagĩrĩirwo kũrũmĩrĩra ndũmĩrĩri ya mbere na ya keerĩ cia Kũguũrĩrio 14. Kwoguo ndaahotire gũtaũkĩrwo nĩ kĩoneki kĩu, na agĩtiga kwarĩria andũ marĩ gĩtũngano. Thutha wa ihinda rĩa ũrathi gũthira, mwaka wa 1845, nĩaiguire mũndũ ũngĩ agĩtaarĩria kĩoneki kĩu o kĩmwe, akĩonania atĩ “ndũmĩrĩri ya mbere na ya keerĩ nĩciaheanĩtwo, na ndũmĩrĩri ya gatatũ nĩyagĩrĩirwo kũrũmĩrĩra.” Thutha wa ũndũ ũcio gũtirĩ ihinda iraaya, Foy agĩrwara na agĩkua.
GSAM 147.1Na ũrĩa hinya wa Ngai wonanagio ũguo, ũndũ ũcio wĩnyitanĩtie na kũhunjia atĩ gũũka kwake kwarĩ “mĩrango-inĩ,” na hamwe na gĩkeno kĩa ngiri cia andũ arĩa maagarũrũkaga kuuma meehia-inĩ nĩguo matungatĩre Mwathani na metere gũũka kwake, andũ nĩmongereirwo ũma wa kwĩtĩkia atĩ ũyũ nĩwarĩ ndũmĩrĩri ya Mwathani kũrĩ thĩ.
GSAM 147.2No mũthenya wa 21 wa mweri wa gatatũ, 1844, ũgĩkinya na ũgĩhĩtũka, nake Mwathani ndookire. O na ũguo, arĩa maarĩ ehokeku na maagĩciragia maũndũ wega nĩmeetĩkĩtie atĩ nĩmathiĩte na mbere o kũringana na meciiria ma Mwathani, na atĩ hĩndĩ ĩrĩa yagĩrĩire maũndũ mothe nĩmaagĩtaũrĩka.