Mũrango 14 — Mũrango Mũhinge
GSAM 214.1Rĩrĩa makĩĩte gũgũrĩra, mũhikania agĩũka; na arĩa meehaarĩirie magĩtoonya hamwe nake ũhiki-inĩ; nĩguo mũrango ũgĩhingwo.1
GSAM 214.2Gũũka kwa Mũhikania kũrĩa kugwetetwo ngerekano-inĩ ĩno ti gũũka kwa Kristo gũkũ thĩ, no nĩ gũũka ũhiki-inĩ. Ũhiki nĩ kĩndũ kĩa mbere ya gũũka kwa Mwathani. Nĩkwandĩkĩtwo thĩinĩ wa Ũhoro Mwega wa Luka atĩ: “Mũikarage mwĩhotorete, na mũikare na matara makĩa; na mũgĩe ta andũ arĩa marĩetereire Mwathani wao rĩrĩa agaacooka kuuma ũhiki-inĩ; nĩguo rĩrĩa agooka akĩringaringa mũrango, mamũhingũrĩre o rĩmwe.”2
GSAM 214Kũheo Ũthamaki Wĩtagwo Ũhiki
GSAM 214.3Ũgũũka kwa Mũhikania ũhiki-inĩ kũrĩĩkanĩtio na Danieli 7:13, 14, harĩa Kristo agũka kũrĩ Baba nĩguo aheo ũthamaki wake. Matukũ-inĩ ma tene, gũũka kwa mũthamaki kũrĩ itũũra rĩake rĩa ũthamaki nĩguo aheo gĩtĩ gĩake na ũthamaki kwetwo ũhiki. Kĩndũ kĩĩ—kũheo itũũra rĩa ũthamaki ta mũhiki wake—gĩkenererwo na ũnene na mĩthenya ta ya ũhiki wa ma. Nĩ ũndũ ũcio, rĩrĩa Kristo aheo ũthamaki wake kuuma kũrĩ Baba kũrĩ igũrũ, kwagĩrĩirwo kwarĩ atĩ nĩahikanĩirwo na mũhiki wake, Jerusalemu Ĩrĩa Njeru (Kũguũrĩrio 21:9); na ũyũ nĩguo wĩtagwo “ũhiki” thĩinĩ wa ngerekano.
GSAM 214.4Rĩrĩa Matukũ 2300 maathirĩire, mweri wa 10, 22, 1844, andũ a Gũũka gwa Kristo, arĩa maageranĩirie maũndũ ma kũrĩa marĩ na ũhiki wa kũu Irathĩro, makĩuga atĩ, “Kristo nĩatoonye ũhiki-inĩ.” Rĩrĩa maonire ũtheri mũingĩ mũno ũhoro-inĩ wa kĩndũ gĩkĩa kĩrĩa gĩagĩrĩirwo kũgĩa mũthia wa Matukũ 2300, wĩtĩkio wao ũkĩrũmĩrĩra Kristo wĩra-inĩ ũrĩa aatoonyire; nĩ ũndũ ũcio, na wĩtĩkio, “magĩtoonya hamwe nake ũhiki-inĩ.”
GSAM 215“Nĩngacooka”
GSAM 215.1Kĩoneki kĩaheanĩtwo Mũirĩtu Harmon-inĩ mwaka wa 1845, kĩa Kristo arĩa athiĩte kuuma nyũmba ya mbere agĩtoonya nyũmba ya keerĩ ya handũ harĩa haamũre ha igũrũ, kĩarĩ na ciugo ici: “Ikara haha; nĩngathiĩ kũrĩ Baba nĩguo ndehwo ũthamaki; mũige nguo cianyu itarĩ na kaũũgũ; na hanini nĩngacooka kuuma ũhiki-inĩ na ndĩmũtware kũrĩ niĩ.” Nake ngari ya matu, ĩrĩ na magurudumu ta mwaki ũrĩa ũgũcana, ĩrigiicĩirio nĩ araika, ĩgĩũka harĩa Jesũ aarĩ. Agĩtoonya ngari ĩyo, agĩtwarwo handũ harĩa haamũre mũno, harĩa Baba aicarĩte.”3
GSAM 215Thaĩna Ũkĩoneka Mũrango Ũhingĩtwo
GSAM 215.2Mũrango mũhinge wa ngerekano ĩno nĩguo ũoneka ũrĩ na ũhoro wa kĩndũ kĩrĩa gĩkũgĩa mbere ya gũũka kwa Mũrũ wa Mũndũ matu-inĩ ma igũrũ; nĩgũkorwo mũrango ũgĩhingwo, airĩtu angĩ maica makĩgonga na makĩambiwo “mũmenyerere,” nĩgũkorwo matimamenya mũthenya kana ihinda rĩa gũũka kwake. Rĩngĩ, mũrango ũyũ nĩũhingwo thuutha wa airĩtu arĩa oogĩ matoonya hamwe na Mũhikania ũhiki-inĩ.
GSAM 215.3Kũringana na ciugo cia ngerekano ĩno ya airĩtu, nĩkũoneka atĩ thuutha wa kũtoonya ũhiki-inĩ, o na airĩtu arĩa “akĩgu” no marĩ na mweke wa kwĩhaarĩria ũrĩa kwagĩrĩire nĩguo matũngane na Mũhikania. Nĩmaathĩtwo “mũmenyerere.” Kũmenyerera na gweterera nĩ maũndũ marĩ hamwe na kwĩhaarĩria kwa ma gũtũngana na Mwathani. Nĩ ũndũ ũcio, nĩkũonekana atĩ thaĩna tiĩkũrĩkio rĩrĩa mũrango wa ngerekano ĩno ũhingwo.
GSAM 215Tĩ Mũrango wa Luka 13:25-28
GSAM 215.4Mbere, makosa nĩmakoimaga rĩrĩa andũ maatukanirie mũrango ũrĩa wĩkĩrĩtwo thĩinĩ wa ngerekano ĩno na mũrango ũrĩa wĩkĩrĩtwo Luka 13:25-28, ũrĩa wĩra atĩ, “Rĩrĩa mwene nyũmba agaakorwo okĩrĩte na ahinge mũrango, na inyuĩ mũgĩtanda nja na mũgĩgonga mũrango, mũgĩuga atĩ, Mwathani, Mwathani, tũhingũrĩre; nake agacookia atĩ, Ndiũĩ kũrĩa muumĩte. ... Njehererai, inyuĩ arĩa mũtenda ũũru. Kũu nĩgũkagĩa na kĩrĩro na kũhagarania magego rĩrĩa mũkaona Abrahamu, na Isaka, na Jakobo, na anabii othe, marĩ thĩinĩ wa ũthamaki wa Ngai, na inyuĩ mũtiganĩtwo nja.” Nĩkũoneka wega kuuma ciugo ici atĩ rĩrĩa mũrango ũyũ ũhingwo, mũico wa arĩa mahingĩtwo nja nĩũtuĩtwo. Ũthamaki wa Ngai nĩũkinyĩte rĩu; nĩgũkorwo makoona arĩa mahonokete marĩ thĩinĩ wa ũthamaki. No, thĩinĩ wa ngerekano ya airĩtu, Mwathani ndarĩ atoonya ũthamaki-inĩ wake, no nĩathiĩte kũrĩ Baba nĩguo aheo ũthamaki wake.
GSAM 216Mũrango Ũhingĩtwo Wĩra-inĩ wa Mũhiano
GSAM 216.1Arĩa marũmĩrĩire Kristo na wĩtĩkio, thuutha wa mũthia wa ihinda rĩa Matukũ 2300—mweri wa 10, 22, 1844—nĩmoonire atĩ rĩrĩa mũthenya wa kũhoroherio mehia wambĩrĩirwo wĩra-inĩ wa mũhiano, mũthĩnjĩri mũnene nĩahingire mũrango wa nyũmba ya nja na akĩhingũra mũrango wa handũ harĩa haamũre mũno, kũu akĩhota gũtũma mehia marĩa moimbũrĩtwo handũ harĩa haamũre marutwo; na ũguo no Kristo, mũthĩnjĩri witũ mũnene, nĩahingire mũrango wa nyũmba ya nja ya hekarũ ya igũrũ, na akĩhingũra nyũmba ĩrĩa kwonekire “ithandũkũ rĩa kĩrĩkanĩro gĩake.”4
GSAM 216Nĩ Ani Maarĩ Makosaini?
GSAM 216.2Rĩrĩa rĩrĩ, haarĩ andũ gatagatĩ ka Etereri a gũũka gwa Kristo arĩa matarĩonire ũtheri mũrĩa wa wĩra wa handũ harĩa haamũre ha Kristo, nĩgũkorwo matarĩĩtio makĩrĩrĩrwo ũhoro wa Ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ. Aya nĩo maathirĩire makosa marĩa maheagĩrĩra mũrango ũyũ wa nja wa handũ harĩa haamũre na mũrango mũhinge wa Luka 13:25-28. No, aya matarĩ Etereri a Gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mũgwanja. No nĩ ani maarĩ, na nĩatĩa ũhoro ũcio wambĩrĩire, na nĩ maũndũ marĩkũ maatũire makĩgĩa na maciaro macio? Tũkageria kũguũrĩra.
GSAM 217.1Andũ arĩa meyamũrire makanitha-inĩ maitagwo ma ma, nĩ ũndũ wa kũheagwo Ndũmĩrĩri ya gũũka gwa Kristo, hamwe na arĩa maiyũrĩtwo nĩo, magĩĩrwo thĩinĩ wa ũira kũrĩ kanitha wa gatano na wa gatandatũ wa makanitha macio mũgwanja ma Kũguũrĩrio. Ũhoro wa gũcokia wa kanitha wa gatano, Sardis, wĩra atĩ, “Nĩ ũndũ ũcio, ririkana ũrĩa wambĩrĩirie kũheo na ũrĩa wĩiguĩte, na ũrũmie ũhoro ũcio, na wĩrire. Nĩ ũndũ ũcio, ũngĩaga kũmenyerera, nĩngagũũkĩra ta mũivi, na ndũkaamenya ihinda rĩrĩa ngaagũũkĩra.”5 Kuuma ciugo ici nĩkũoneka atĩ andũ arĩa maabĩirwo ũhoro nĩmamaiguĩte Ndũmĩrĩri ya gũũka kwa Mwathani. Nĩmoigĩte atĩ nĩmamĩĩtĩkĩire, no rĩu maarĩ hakuhi kũmĩrekereria.
GSAM 217Kanitha wa Filadelifia
GSAM 217.2Kanitha wa Filadelifia, kĩrĩa kĩa gatandatũ gĩa kanitha wa ũhoro mwega, nĩkĩrĩa gĩkũrĩrwo rĩu. Kanitha ũyũ ũgĩĩkanĩrĩria andũ arĩa maakuĩtwo nĩ Ndũmĩrĩri ya mũraika wa mbere na Ndũmĩrĩri ya mũraika wa keerĩ cia Kũguũrĩrio 14. Kũrĩ kanitha ũyũ Mwathani araga atĩ, “Rora, nĩngũũka o na ihenya; ũikare na kĩrĩa ũrĩ nakĩo, nĩguo ndũgĩtwarwo thũmbĩ yaku.”6 Ningĩ magĩĩrwo atĩ: “Maũndũ maya moigĩtwo nĩ ũrĩa ũrĩ mũtheru, ũrĩa ũrĩ wa ma, ũrĩa ũrĩ na kĩhingũro kĩa Daudi, ũrĩa ũhingũraga na gũtirĩ mũndũ ũhingaga, na ũhingaga na gũtirĩ mũndũ ũhingũraga: nĩmenyete wĩra waku; rora, nĩnjĩkĩrĩte mbere yaku mũrango ũhingũrĩtwo, na gũtirĩ mũndũ ũhota kũũhinga; nĩgũkorwo ũrĩ na hinya mũnini, na nĩũikĩrĩire ciugo ciakwa, na ndũkanaga rĩĩtwa rĩakwa.”7
GSAM 217Mũrango Mũhinge wa Ngerekano Ĩno Nĩ Ũkĩ?
GSAM 217.3Nĩkĩ gĩkĩrĩrwo nĩ mũrango ũhingũrĩtwo na mũrango mũhinge thĩinĩ wa maandĩko marĩa matũmĩtwo rĩu? Tũtĩkĩrĩire atĩ ũcookio wa kĩhooto nĩũhota kũoneka thĩinĩ wa ũguũrĩri ũrĩa ũkũrekanĩtio: Rĩrĩa haarĩ arĩa gatagatĩ ka Etereri a gũũka gwa Kristo maarete ũtheri mũrĩa na makĩrutanaga atĩ Mũhonokia nĩagarũrĩte wĩra wake kuuma nyũmba ya mbere agĩtoonya nyũmba ya keerĩ ya handũ harĩa haamũre ha igũrũ, na makĩhunjagia wega ũhoro wa mũrango ũhingũrĩtwo na mũrango mũhinge kũrĩ arĩa maiguaga, gĩkundi kĩngĩ gĩgĩkararia ũhoro ũcio wa ma, na gĩgĩcokerera gũtũma andũ matĩkĩire atĩ mũrango ũhingũrĩtwo nĩũhingĩtwo, na mũrango mũhinge nĩũhingũrĩtwo. Na gwĩka ũguo nĩmaagiragia njĩra, kana makĩgiragia wĩra wa ndungata cia Mwathani gũkũ thĩ. Mĩrango ya handũ harĩa haamũre ha igũrũ nĩĩhingũragwo na ĩkahingwo na ũhoti wa Kristo—“ũrĩa ũhingũraga, na gũtirĩ mũndũ ũhingaga.” Thĩinĩ wa ũhoro kũrĩ kanitha wa Filadelifia, andũ arĩa maikarete wega, makĩiga ciugo, na matikanaga rĩĩtwa rĩake, magĩgĩa na ũhootani ũhingũraga mũrango ũrĩa gũtirĩ mũndũ ũhota kũhinga. Ũyũ na ma nĩũhota kũgĩa ũhoro wa mũrango wa kũkinyĩra andũ, ũrĩa andũ, ta tũgaacooka kuona, maakĩhingire na ũhoti; no nĩ ũndũ wa kũmenyithania ũikaria wao, Mwathani agĩtiga mbere ya arĩa marĩ a ma “mũrango ũhingũrĩtwo” ũrĩa gũtirĩ mũndũ ũhota kũhinga.
GSAM 218Mũrango wa Kũuga
GSAM 218.1Maandĩko marĩ na mĩhianano mĩingĩ ya rĩrĩa mũrango ũtũmĩrĩrwo ũguo. Paũlũ, rĩrĩa aandĩkĩire andũ a Korintho, araga atĩ, “Mũrango mũnene na wa wĩra nĩũhingũrĩtwo nĩ ũndũ wa niĩ, na harĩ na thũ nyingĩ.”8 Ningĩ, thĩinĩ wa marũa make ma keerĩ kũrĩ andũ a Korintho, araga atĩ, “Rĩrĩa ndaakinyire Troa nĩguo ndahunjie Ũhoro Mwega wa Kristo, na mũrango ũgĩhingũrĩra nĩ Mwathani, ndirĩ na kĩĩruho roho-inĩ wakwa, nĩgũkorwo ndirĩonire Tito mũrũ wa Ithe witũ.”9 Ningĩ agĩũka aĩtie andũ a Kolosai atĩ: “Ikarete thĩinĩ wa gwĩthaitha, na mũmenyerere thĩinĩ wa gwĩthaitha na gũcookia ngaatho; na mũtũhooyagĩre o na ithuĩ, nĩguo Ngai atũhingũrĩre mũrango wa kũuga, nĩguo tuuge ũhoro wa hitho ya Kristo, nĩ ũndũ wa kĩrĩa o na niĩ ndĩ muohe na mĩnyororo.”10
GSAM 218.2Kuuma maandĩko macio nĩkũoneka atĩ mĩeke ya kũhunjia ũhoro wa ma nĩyo ĩtagwo mĩrango ĩhingũrĩtwo; na kuuma ciugo iria ciugĩtwo kũrĩ kanitha wa Filadelifia nĩkũoneka atĩ rĩrĩa andũ acio maathanĩtwo kuuma, andũ nĩmageraga na hinya mũnene kũmahingĩra mũrango wa kũuga. Rĩrĩa kanitha wa Filadelifia wathire kũgerio, na ũgĩkĩrĩra “ciugo” na “rĩĩtwa” rĩake, ciugo cia Mwathani kũrĩo nĩ ciĩ atĩ nĩagathondeka mbere yao mũrango ũhingũrĩtwo ũrĩa gũtirĩ mũndũ ũhota kũhinga.
GSAM 219Ũrĩa Ũkĩarĩte Thuutha wa Mweri wa 10, 22, 1844
GSAM 219.1Tũrĩ na ũhoro ũyũ ta ũrĩa ũgwetwo nĩ ciugo cia ũrathi, nĩtũcooke tũrora maũndũ ta ũrĩa maathondekire. Ta ũrĩa kwarĩkĩire kũrĩkĩrwo, nginya mweri wa 4, 1844, makanitha nĩmahingũrĩrwo kũrĩ Ndũmĩrĩri ya gũũka gwa Kristo, na aruti wĩra arĩa maabatagwo makĩingĩha gũkĩra ahunjia arĩa maarĩ muoyo mangĩahotire kũheana. Thuutha wa gũconoka, rĩrĩa rĩa kĩmera 1844, arĩa matarĩĩtĩkĩire ũhoro ũcio na ngoro ĩtheru makĩũkararia. Rĩrĩa hĩndĩ ya ũrugarĩ ya 1844, rĩrĩa Ndũmĩrĩri ya mũraika wa keerĩ ya Kũguũrĩrio 14 na “Kwanĩrĩrũo gwa ũtukũ gatagatĩ” (Mathayo 25) kwaheanĩtwo, gũkĩambĩrĩria kũnyamaarwo mũno kwa arĩa maatigĩire kũuga na ũko atĩ Mwathani nĩagũũka hakuhi. Akarĩrĩ a ũhoro ũyũ makĩgeria na njĩra nyingĩ kũhinyĩrĩria ũhoro ũyũ, na magĩtanga wĩra wa arĩa maatigĩire kũhunjia atĩ “ihinda rĩa ciira wake nĩrĩkinyĩte.” William Miller nĩaigire ũhoro wa kũrĩrĩrwo ũyũ atĩ, “Nĩ ũndũ ũtataranĩte na ũndũire o na hanini na ũtarĩ ũgataarĩrĩka.” Kũrĩa kũnyamaarwo kwagĩire mũno hakuhi na mũthia wa Matukũ 2300, Geo. Storrs agĩuga atĩ, “Nĩtũmarĩire na makanitha maitagwo ma ma hamwe na arĩa othe aaganu, tiga o ũrĩa kwanĩrĩrũo gũgĩtũma makĩhinyĩrĩra.”
GSAM 219.2Thuutha wa ihinda rĩa kũrĩa rĩgĩthira, rĩrĩa kũnyamaarwo na gũkũrũrwo nĩ arĩa aaganu kwongererekire maita meerĩ na matatũ, William Miller agĩuga ũhoro wa rĩrĩa atĩ, “Nĩtũmarĩire wĩra witũ wa kũmenyithia arĩa marĩ na mehia, na wa kũũkĩria kanitha wa mũtugo. Ngai, na ũhoro wa ũtongoria wake, nĩahingire mũrango.”11
GSAM 219Ũgũrũ wa Arĩa Marĩ na Mehia
GSAM 219.3Mũtugo ũyũ wa thĩ ĩrĩa ĩgũkũrũrũka ndwaũmirie ngoro cia arĩa marĩ na mehia kũrĩ Ndũmĩrĩri ya gũũka gwa Kristo wiki, no na ũira wa arĩa maarĩ makanitha-inĩ maitagwo ma ma wĩkĩrĩirwo atĩ: “Rĩrĩa tũririkana ũrĩa maũndũ ma gũcooka kũrĩ Kristo kwa ma nĩ manini na gatagatĩ kao harĩ mahinda manene, hamwe na ũhĩtũki mũnene na ũgũrũ wa arĩa marĩ na mehia, tũgĩtũma tũkĩuga tũtarĩ na kĩĩgwo, ‘Nĩ Ngai arekereire kũgĩa na tha? Kana mũrango wa thaĩna nĩũhingĩtwo?’”12
GSAM 220.1Kuuma kũrĩ mũruti ũngĩ tũnaigua ũhoro mũingĩ wa maũndũ thuutha wa mũthia wa ihinda rĩa ũrathi: “Rĩu kwarĩ hakuhi gũtiga gũtĩkĩrĩka kũkinyĩra arĩa matarĩĩtĩkĩire, nĩgũkorwo gũconoka kwa 1844 nĩgũtangĩrĩirie meciiria ma andũ aingĩ, na matikĩenda kũigua ũguũrĩri wothe wa ũhoro ũcio.”13
GSAM 220Mĩrango Yothe ya Kũkinyĩra Arĩa Matetĩkĩtie Nĩĩhingĩtwo
GSAM 220.2Mũikarĩre ũyũ nĩũonekana, kwa ihinda rĩu, ta ũhingire mũrango wa kũkinyĩra andũ othe tiga arĩa maatigĩire kũikaria wĩtĩkio na mwĩhoko wao wa gũũka kwa Kristo hakuhi. Rĩrĩa mũrango wa kũuga ũkĩoneka ũhingĩtwo wega, na andũ a Gũũka gwa Kristo makĩona atĩ kũrĩ mũrango mũhinge thĩinĩ wa ngerekano ya airĩtu ũrĩa ũkĩhumbĩra maũndũ mao, nĩkũoneka wega ũrĩa maakinĩire mũico atĩ thaĩna ndĩrĩ kũrĩ arĩa marĩ na mehia: kana, ta arĩa angĩ maatĩrĩire, atĩ “mũrango wa thaĩna nĩũhingĩtwo,” mũno mũno angĩkorwo nĩmeciragia atĩ mũrango mũhinge wa ngerekano ĩno na mũrango mũhinge wa Luka 13 nĩ mũrango o ũmwe. Angĩkorwo andũ maatiganaga kũigua na ngoro ĩgĩkũrũ, nĩatĩa maahota gũhonoka?
GSAM 220Nĩ Ani Wambĩrĩirie Kũrutanĩrĩria Mũrango Mũhinge wa Maheeni?
GSAM 220.3Rĩu kũgĩa na kĩũria gĩkĩ: Nĩ ani wambĩrĩirie kũrutanĩrĩria ũhoro wa “gũtirĩ thaĩna kũrĩ arĩa marĩ na mehia”? Nĩ ani wĩtĩkĩire? Na nĩ ani waũregire? Nĩguo tũcookie kĩũria kĩa mbere, nĩtũrora ripooti ya ũceereri ũrĩa Joshua V. Himes eekire bũrũri-inĩ wa Maine kĩmera-inĩ kĩa 1845. Araga atĩ:—
GSAM 220.4“Mũrũ wa Ithe witũ Joseph Turner na angĩ nĩmoigire atĩ twarĩ thĩinĩ wa Thabatũ nene—atĩ miaka 6000 nĩĩmarĩte—nĩ ũndũ ũcio gũtirĩ Mwetereri wa gũũka gwa Kristo wagĩrĩirwo gũtenda wĩra wa moko rĩngĩ. Gũtenda ũguo, kũrĩa kwao, nĩkwagĩrĩire gũtũma marĩkwo na mũico.
GSAM 220.5“Rĩrĩa maikaraga ũguo matirĩ wĩra wa moko wa thĩ, ũtheri mwerũ, ta ũrĩa meciragia, ũkĩara kũrĩ meciiria ma Mũrũ wa Ithe witũ Turner, nĩguo: Mũhikania NĨAAGŨKIRE—atĩ nĩaagũkire mũthenya wa ikũmi wa mweri wa mũgwanja wa mwaka wa Ayahudi ũrĩa wahĩtũkire—atĩ rũga nĩrwarĩkĩire rĩrĩa rĩrĩ—atĩ airĩtu othe nĩmaatonya hamwe nake kũruga na njĩra ĩmwe, na mũrango ũgĩhingwo!—gũtirĩ ũhota kũrĩkwo gatagatĩ kao, na gũtirĩ ũrĩ nja ũhota kũhonoka. Ũguo maũndũ mothe ma roho ma thĩ ĩno nene nĩmamĩrĩire.”14
GSAM 221Nĩ Ani Wakararirie na Hinya Ũrutani wa Maheeni?
GSAM 221.1Mũthuri Turner nĩambĩrĩirie kũrutanĩrĩria ũhoro wake wa “gũtirĩ thaĩna rĩngĩ” kũu Paris, Maine, na ihinda nini agĩgĩa na arũmĩrĩri aingĩ kũu gĩcunjĩ-inĩ kĩu kĩa bũrũri. Nĩgũkorwo mũrango wa kũkinyĩra andũ arĩa matarĩ Etereri a gũũka gwa Kristo, arĩa moigaga atĩ nĩ Akristiano kana arĩa matoigaga ũguo, warĩ ũhingĩtwo mũno, aingĩ magĩtũũra makĩrũmĩrĩra mũrora wa Turner.
GSAM 221.2Nĩguo ciugo Etereri itikaagĩire gũtũma andũ matirĩ na ũhoro, kuuma rĩu nĩtũkaga tũĩte andũ acio Etereri a mũthenya wa mbere; na aingĩ a kĩrĩa kĩa andũ acio nĩmo maarĩkĩire kũtĩkĩra marora ma Mũthuri Turner. Matarĩonaga kana kwĩgua ũhoro wa Thabatũ, na matarĩ maigua ũhoro wa Ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ. Nĩ ũhoro wa aya Mũtumia White araagia ũguo thĩinĩ wa ibuku rĩake rĩmwe:—
GSAM 221.3“Thuutha wa ihinda rĩa gwĩrĩra rĩrĩa rĩamenyagĩrwo mwaka wa 1844, Etereri maatigĩire kũtĩkĩra atĩ gũũka kwa Mũhonokia kwarĩ hakuhi mũno; maamĩĩrĩire atĩ nĩmakinyĩte ihinda rĩa bata rĩa gũtuĩra maũndũ, na atĩ wĩra wa Kristo ta mũingĩrĩri wa mũndũ mbere ya Ngai nĩwarĩkĩire. Maheaga ndũmĩrĩri ya ciira ũrĩa ũrĩ hakuhi, magĩĩona atĩ wĩra wao wa thĩ nĩwarĩkĩire, na magĩtiga kũigua mũrigo ngoro-inĩ ciao wa kũhonokia arĩa marĩ na mehia; nake gũkũrũrũka kwa mũtarĩ Ngai, gũtarĩ na thoni, gwonekaga kũrĩo ta kĩhoto kĩngĩ kĩa atĩ Roho wa Ngai nĩaũrekerire arĩa maarekereire thaĩna yake. Maũndũ macio mothe maamatĩkĩire kũtĩkĩra atĩ ihinda rĩa kũgerio nĩrĩmarĩte, kana, ta ũrĩa maaugaga, ‘mũrango wa thaĩna nĩũhingĩtwo.’ Ta ũrĩa kwarĩkĩtie kuugwo, Etereri nĩmaikarire ihinda rĩnini makĩtĩkĩra atĩ mũrango wa thaĩna nĩũhingĩtwo.”15
GSAM 222.1Thĩinĩ wa ciugo ici Mũtumia White nĩataaragia mũrora ũrĩa Etereri a mũthenya wa mbere maathĩkĩire. Ndaarĩkĩrĩra kana rĩmwe nĩetĩkĩire ũhoro ũcio. Ta ũrĩa kwonĩtwo igũrũ, ũrutani ũcio nĩwambĩrĩirio nĩ Joseph Turner kũu Paris, Maine. Mũtumia White (rĩrĩa aarĩ Mũirĩtu Harmon) nĩakomanire na Joseph Turner kũu handũ hakorwo thĩinĩ wa kĩmera gĩa 1845, na akĩmũigua akĩuga ũhoro wake wa “gũtirĩ wĩra wa moko rĩngĩ kũrĩ Etereri, na gũtirĩ thaĩna rĩngĩ kũrĩ arĩa marĩ na mehia,” nake akĩmwĩra wega atĩ “ũrutanaga ũrutani wa maheeni; nĩgũkorwo thaĩna nĩĩgĩte kũrĩ arĩa marĩ na mehia, na kũrĩ arĩa mataaregire ma na ũmenyo.”
GSAM 222Gũkararia Ũrutani wa “Gũtirĩ Thaĩna”
GSAM 222.2J. N. Andrews, ũrĩa waikaraga Paris, Maine, mwaka wa 1844 na 1845, na ũrĩa waamenyaga wega mĩtugo ya andũ kũu, hamwe na ya Joseph Turner, ũrĩa warutanaga atĩ gũtirĩ thaĩna rĩngĩ kũrĩ arĩa marĩ na mehia, araga ũhoro wa mũrora wa Mũirĩtu Harmon rĩrĩa atĩ, “Handũ ha cioneki gũmatongoria mamũkĩre mũrora ũyũ, nĩciarũngire arĩa maatũũrĩte maũrũmĩtie.”16
GSAM 222.3Mũirĩtu Harmon nĩacokire kũthiĩ Paris, Maine, hĩndĩ ya ũrugarĩ mwaka wa 1845. Ũhoro wa gũthiĩ ũyũ nĩngũgweta ciugo cia Mũtumia Truesdail, ũrĩa waikaraga Paris rĩrĩa rĩrĩ. Araga atĩ:—
GSAM 222.4“Rĩrĩa Mũirĩtu Harmon aacokire Paris, Maine, hĩndĩ ya ũrugarĩ ya 1845, nĩnamũĩrĩire ũhoro wa maũndũ ma mũrata wakwa mwendwa, ũrĩa ithe wake aamũgĩrĩire gũthiĩ mĩcemanio-inĩ iitũ, nĩ ũndũ ũcio ndaaregete ũtheri. Agĩnyita kĩnyemero akĩndũũrĩra atĩ, ‘Gũtirĩ hĩndĩ Ngai anyonetie atĩ gũtirĩ ũhonokio kũrĩ andũ ta acio. Nĩ arĩa oiki maheirwo ũtheri wa ma, na makĩũrekereria na ũmenyo, no o acio.’”17
GSAM 222.5Ningĩ aragia ũhoro wa gũthiĩ kwa gatatũ kwa Mũirĩtu Harmon kũu Paris mwaka wa 1846, ta ũrĩa ũkũrĩa:—
GSAM 222Ũkaanania Ũngĩ wa Ũrutani wa Maheeni
GSAM 222.6“Kĩndũ kĩngĩ kĩa bata kĩrĩa gĩkwagĩrĩire kũmenyithio nĩ kĩoneki kĩaheanĩtwo mwaka wa 1846 kũu Paris, Maine. Mũirĩtu Harmon nĩonirwo atĩ rĩrĩa Satani atangĩhota kũgĩrĩrĩria arĩa marĩ na ngoro ya ma gũtenda wĩra wao wothe, nĩagathũkũmĩra ũmenyo wake kũmathaitha magathiĩ makĩra wĩra ũrĩa maathĩtwo. Mwarĩ wa Ithe witũ ũmwe mwega nĩeraga makanitha atĩ Ngai nĩamaregire nĩ ũndũ nĩmaaregire Ndũmĩrĩri ĩrĩa yatumirwo kuuma igũrũ nĩguo ĩmahonokie. Mwarĩ wa Ithe witũ Harmon nĩonirwo atĩ gũtirĩ ma thĩinĩ wa ndũmĩrĩri yake, nĩgũkorwo haarĩ aingĩ makanitha-inĩ arĩa maakĩrĩire kũtĩkĩra ma; atĩ araika arĩa mega nĩmagacooka kũtenda wĩra nĩ ũndũ wa roho cia andũ acio, na rĩrĩa magatenda ũguo, nĩmakarekereria mwarĩ wa Ithe witũ ũyũ, hamwe na ndũmĩrĩri yake [ũkĩrĩra ndũmĩrĩri yake ya ‘gũtirĩ thaĩna’], nja ya mũrango.”18
GSAM 223Gũtirĩ Gũkararania
GSAM 223.1Nĩgũkorwo kũrĩ arĩa marĩ na ũhĩtũki mũnene wa kũgeria kũonania atĩ Mũtumia White rĩmwe nĩarutanaga ũrutani wa “gũtirĩ thaĩna rĩngĩ kũrĩ arĩa marĩ na mehia,” no rĩu nĩarutanaga kĩgero gĩtiganĩte, nĩngũheana ũira kuuma kũrĩ arĩa maamenyete wĩra wake kuuma 1845, ũhoro-inĩ wa wĩra wake wa kũtũma arĩa marĩ na mehia macooke. Ũyũ nĩ ũhoro wa Ira Abbey, wa Brookfield, Madison County, bũrũri wa New York:—
GSAM 223.2“Gatagatĩ ka myaka ya 1846 na 1850, Mũrũ wa Ithe witũ White na Mwarĩ wa Ithe witũ White nĩmaacire kũrĩ ithuĩ, na maarĩ na kĩyo kĩnene nĩ ũndũ wa ciana na arĩa mataaregire ma. Nĩmathũkũmagĩra roho itarĩĩtĩkĩire, na ndirĩ rĩrĩa ndikĩrĩrĩire ndĩigua Mũtumia White akĩuga atĩ gũtirĩ mwĩhoko wa arĩa maacookete na thuutha kana arĩa mataaregire ma.”19
GSAM 223Ũira wa Etereri a gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mbere
GSAM 223.3Ũhoro-inĩ wa ũrĩa Etereri a gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mbere a New England mooĩ ũhoro wa ũrutani ũrĩa ũkĩrĩtie mũno wa mũrango mũhinge, marũa maya marũmĩrĩire nĩmahũmĩrĩrie ũira:—
GSAM 223.4“Kuuma mũthenya wa 5 nginya wa 9 wa mweri wa kanana, 1891, nĩndacemanirie na Mũthuri Miles Grant tũkĩhuuhania ũhoro kũu Brookston, itũũra inene rĩarĩ na andũ ta 30,000. Gũhuuhania kũu kwarĩ thĩinĩ wa hema nene, na mũtongoria wakwo aarĩ Mũthuuri John Barbour, ũrĩa watũũrĩte arĩ mũtongoria wa kĩama kĩa itũũra rĩu. Itũũra rĩĩrĩ rĩrĩ ta mairo mĩrongo ĩĩrĩ kuuma Boston. Tũrahuuhania ũhoro wa Thabatũ, no Mũthuuri Grant akĩgeria gũtaũra ũhoro aũkĩrie ũrĩa Mwarĩ wa Ithe witũ White aakoretwo nake thĩinĩ wa wĩra ũyũ. Aamũthitangĩirie akiuga atĩ ‘aarĩ onetio o tene mũaka-inĩ wa 1844 atĩ ihinda rĩa wega wa Ngai nĩrĩahĩtũkĩte, na gũtiarĩ o na rĩngĩ tha kũrĩ andũ ehia.’”
GSAM 224.1“Na niĩ ndĩmũcookeria, ndamwĩrire atĩ Etereri a gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mbere, hakuhĩ othe, nĩmetĩkĩtie ũhoro ũcio ihinda rĩmwe mbere ya ithuĩ gũtigana nao; na handũ ha Mũtumia wa White gũcũngĩrĩra ũhoro ũcio o na hanini, ũmwe wa maũndũ ma mbere marĩa oonetio nĩ atĩ ũrutani ũcio warĩ wa ‘maheeni,’ na atĩ tha ciarĩ ho o na rĩu kũrĩ andũ ehia. Ndoigire atĩ, ‘Ũhoro ũyũ nĩ ũũ ũhaana, na Mũthuri Grant nĩoĩ atĩ nĩ ũguo.’ Rĩrĩa ndoigaga ũguo, andũ aingĩ a Etereri a gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mbere arĩa maarĩ mbere yakwa [andũ a mũthemba ũcio maarĩ gĩcunjĩ kĩnene kĩa arĩa maiyũrĩte hema ĩyo nene] nĩmainamĩrĩirie mĩtwe yao makĩnyitĩrĩra na hinya na wĩhokeku atĩ ũhoro ũcio nĩ wa ma. Nĩiganu kwĩra atĩ Mũthuri Grant ndaacookire kwaria ũhoro ũcio o na rĩmwe thĩinĩ wa gũhuuhania kũu.” Marũa maharĩrwo nĩ “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., mũthenya wa 6 wa mweri wa ikũmi na ĩĩrĩ, 1895.”
GSAM 224Mũtumia wa White Acaragia Ũhonokio wa Andũ Ehia Mahinda Mothe
GSAM 224.3Atĩ Mũtumia wa White nĩarutĩire wĩra gũgarũrũka kwa andũ ehia kuuma 1844 nginya ihinda rĩrĩ, ũhoro ũcio ũkĩrĩrwo ũira rĩngĩ nĩ maũndũ maya: We na Mũthuri White nĩmagĩire na mũcemanio nyũmba-inĩ ya Albert Belden, Rocky Hill, Conn., kwambĩrĩria mũthenya wa 20 wa mweri wa kana, 1848. Mũcemanio-inĩ ũcio nĩharutĩirwo wĩra andũ amwe a thĩ. Mũthuri White na mũtumia wake nĩmonirie wendo wa mwanya kũrĩ andũ acio. Ũhoro-inĩ ũyũ tũrĩheana ũira wa ũmwe wa andũ acio ũrĩa wabatithirio nĩ Mũthuri White. John Y. Wilcox, akĩandĩka kuuma Kensington, Conn., mũthenya wa 22 wa mweri wa keerĩ, 1891, oigĩte ũũ:—
GSAM 224.4“Nĩndarehirwo thĩinĩ wa ũhoro wa ma ihinda rĩrĩa mĩcemanio yacemanagio kanyũmba-inĩ karĩa gataathirĩte gũthondekwo nyũmba-inĩ ya Mũrũ wa Ithe witũ A. Belden, Rocky Hill, Conn. Ndamũkĩrire ũtheri wa Ũhoro wa ma wa ihinda rĩrĩ nĩ ũndũ wa wĩra wa Mũrũ wa Ithe witũ na Mwarĩ wa Ithe witũ White. Thutha wa ihinda inini nĩndabatithirio nĩ Mũrũ wa Ithe witũ White. Angĩkorwo ti ũũmĩrĩrio na hinya ũrĩa ndaamũkĩrire kuuma kũrĩ o, ndiũĩ kana ningĩagĩire na ũcamba wa gwĩciiria kana kwĩgua atĩ nĩndetĩkĩrĩtio nĩ Mwathani. Nĩmanyendete mũno, na makaruta wĩra nĩguo mandeithie.”
GSAM 225.1Mũthuri White, akĩaria ũhoro wa mũcemanio ũcio marũa-inĩ kũrĩ Stockbridge Howland, Topsham, Maine, oigire atĩ, “Mũrũ wa Ithe witũ Bates nĩarutire ũhoro wa maathani na ũtheri mũnene mũno, na bata wamo ũkĩhĩndĩrĩrio ngoro-inĩ nĩ maũira ma hinya mũnene. Kiugo nĩkĩagĩire na hinya wa kũrũmĩrĩria arĩa maarĩ ũhoro-inĩ wa ma, na gũũkĩria arĩa mataatuĩte itua biũ.”
GSAM 225Wĩra wa Gũteithia Andũ Ehia kũu Oswego, N.Y.
GSAM 225.2Mũaka-inĩ wa 1849 Mũthuri James White na mũtumia wake maarutire wĩra kũu Oswego, N.Y. Mĩcemanio-inĩ ĩyo Hiram Patch na mwarĩ wetagwo Benson, arĩa metĩkanĩtie kũhikana, nĩmagarũrũkirwo magĩcooka kũrĩ Ngai na kũrĩ Ũhoro wa ma wa ihinda rĩrĩ.
GSAM 225.3Mweri wa gatatũ, 1850, mĩcemanio nĩyacemanirio rĩngĩ kũu Oswego. Thĩinĩ wa Ũhoro wa Ma wa Ihinda Rĩrĩ wa mweri wa kana, Mũthuri White, akĩaria ũhoro wa mĩcemanio ĩyo, oigire atĩ:
GSAM 225.3“Rĩu nĩgũthiĩ na mbere wĩra wa gũkenia mũno gatagatĩ ka ciana cia Matigari thĩinĩ wa itũũra rĩĩrĩ inene. Ũhonokio wao nĩguo ũkorĩtwo ũrĩ ũhoro ũrĩa mũnene mĩcemanio-inĩ iitũ Thabatũ igĩrĩ iria thirĩte, na Ngai nĩatũrathimĩte na njĩra ya magegania. Ũhoro wa ma nĩũtũteithĩtie ithuĩ o na ciana ciitũ. Hwaĩ-inĩ wa thutha wa Mũthenya wa mbere wa kiumia ũrĩa mũthiru, nĩtwarĩ na mũcemanio wa kũmateithia na njĩra ya mwanya, na Roho wa Mwathani agĩitwo gatagatĩ gaitũ. Ciana ciothe nĩciainamĩrĩire mbere ya Mwathani, na cionanaga ta irĩ na mũiguo wa bata wa kũrũmĩrĩra maathani, makĩria rĩrĩa rĩa gatano, na gũcaria ũhonokio kũhitũkĩra Jesũ Kristo. Ũyũ warĩ ũmwe wa mĩcemanio ĩrĩa yangenirie mũno kũrĩ ĩrĩa ngorĩte njũũĩ.”
GSAM 225.4Thĩinĩ wa Ũhoro wa Ma wa Ihinda Rĩrĩ wa mweri wa ikũmi na ũmwe, 1849, Mũthuri White nĩacabire ũhoro wa andũ aigana ũna arĩa magarũrũkĩte na makabatithio; na riuma-inĩ rĩa mũthia rĩa gazeti ĩyo mũaka-inĩ wa 1850 nĩhaarĩ na ũhoro wa mũcemanio ũrĩa wacemanirio Waitsfield, Vt., na wa gũũka kwa Heman Churchill, ũrĩa warĩ o kũgarũrũka kuuma thĩ. Thĩinĩ wa ũhoro ũcio eetĩtwo “mũrũ wa Ithe witũ.” Ũndũ ũcio ũngĩahoteke atĩa angĩkorwo gũtiarĩ o na rĩngĩ tha kũrĩ andũ ehia?
GSAM 226Ũira wa Aira Mĩrongo Ĩĩrĩ na Ũmwe
GSAM 226.1Ũhoro-inĩ ũyũ tũraheana ũira ũrĩa waharĩrwo mũaka-inĩ wa 1888 nĩ andũ mĩrongo ĩĩrĩ na ũmwe, o ũmwe wao arĩ Mũingĩ-inĩ wa etereri a gũũka gwa Kristo mũaka-inĩ wa 1844, na oĩ wega ũhoro wa kwambĩrĩria kwa Ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ. Othe maarĩ thĩinĩ wa Ndũmĩrĩri mbere ya 1851, aingĩ ao makoretwo magwatanĩte na Etereri a Gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mũgwanja kuuma hakuhĩ kwambĩrĩria kwa Ndũmĩrĩri:—
GSAM 226.2“Ithuĩ tũharĩte marĩĩtwa maitũ haha thĩ, tũrĩ andũ mooĩ wega ũhoro wa Mũingĩ wa etereri a gũũka gwa Kristo mũaka-inĩ wa 1844 rĩrĩa ihinda rĩrĩa rĩetereretwo rĩahĩtũkire, na ningĩ tũketĩkĩra ũhoro wa ma wa Ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ o tene mũaka-inĩ wa 1850, nĩtũraharĩra marĩĩtwa maitũ na gĩkeno kũrũgamĩrĩra ũhoro ũyũ ũrũmĩrĩire ũkoniĩ ũrutani wa Mũrango mũhinge ũrĩa wetĩkĩtio nĩ etĩkia a Ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ kuuma rĩrĩa yambĩrĩirie nginya mũaka ũcio wa mũthia ũtwarĩtia, na thutha waguo.
GSAM 226.3“Metĩkĩtie, kũringana na Ũhoro wa Kũguũrĩrio 3:7, 8 na maandĩko mangĩ, atĩ rĩrĩa Matukũ 2300 ma Danieli 8:14 maathirire, Kristo nĩahingire wĩra wake thĩinĩ wa kanyũmba ka mbere ka Handũ harĩa haamũre ha igũrũ, agĩthamĩria ũtungata wake handũ harĩa haamũre mũno, na akĩambĩrĩria wĩra wa ciira, agĩcenjia ũrĩa wĩra wake ũgwatane na mũbango wa ũhonokio na njĩra ĩyo. Haha haarĩ na mũrango ũhingũrĩtwo na mũrango ũhingĩtwo.
GSAM 226.4“Metĩkĩtie atĩ arĩa maarĩ na ũtheri mũtheru wa Ndũmĩrĩri ya mũraika wa mbere, magĩtaũrũka makaũrega na makaũmena na hinya, nĩmaregĩtwo nĩ Ngai. No matietĩkĩtie atĩ arĩa mataagĩĩte na ũtheri, kana arĩa mataakinyĩte mĩaka ya gũtuĩrĩrwo maũndũ mao mbere ya 1844, mangĩcaria Ngai na ngoro cia wĩhokeku, nĩmangĩregĩtwo.
GSAM 226.5“O na gũtuĩka hamwe na William Miller na andũ aingĩ mũno a Etereri a gũũka gwa Kristo metĩkĩtie o thutha wa ihinda rĩrĩa rĩetereretwo gũthira atĩ wĩra wao kũrĩ thĩ warĩ mũthiru, na atĩ Mwathani nĩegũũka o na ihenya, no thutha wa ũtheri wa Handũ harĩa haamũre na Ndũmĩrĩri ya gatatũ gũmataũrĩria Gũconoka kwao, matietĩkĩtie atĩ tha ciathirĩte tiga o kũrĩ arĩa maaregĩte ũtheri.”
GSAM 227.1Mahaarĩrwo nĩ, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mũtumia R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mũtumia Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mũtumia L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Mũtumia Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Mũtumia F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Mũtumia Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Mũtumia Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Mũtumia Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Mũtumia wa Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Mũtumia Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Mũtumia wa R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Mũtumia Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”
GSAM 227Kĩoneki Kĩataũrirwo Ũũru
GSAM 227.2Nĩgũgeretio gũtaũra Kĩoneki kĩrĩa Mũtumia wa White aaheirwo Topsham, Maine, mũthenya wa 24 wa mweri wa gatatũ, 1849, ta kĩrutaga ũrutani ũyũ wa maheeni—atĩ gũtirĩ o na rĩngĩ tha kũrĩ andũ ehia. Kĩoneki gĩkĩ kĩaaheanirwo o rĩrĩa “kũgongwo kwa Rochester” (wĩtĩkio wa kwaria na maroho ma arĩa akuũ) kwambĩrĩirie kũmenyithanio. Mũtumia wa White oonire atĩ marũũri ma hitho na magegania na magarũrũko ma maheeni nĩmangĩongerekire na makatamba. Magarũrũko macio matiarĩ ma kuuma mahĩtia-inĩ magathiĩ ũhoro-inĩ wa ma (ndaigire atĩ gũtingĩgĩa na magarũrũko ta macio rĩmwe, no atĩ mũthemba ũrĩa oonetio, harĩa maahũthagĩra hinya wa andũ, nĩ ũguo waahaanaga), no maarĩ ma kuuma ũũru-inĩ magathiĩ ũũru-inĩ mũnene makĩria; nĩgũkorwo arĩa metaraga atĩ nĩmagarũrĩte ngoro meekirĩte o nguo ya ũndũ wa ndini ĩrĩa yahithaga ũũru wa ngoro njũru. Amwe maahaanaga ta nĩmagarũrũkĩte na ma, na ũguo magĩhota kũheenia andũ a Ngai; no angĩkorwo ngoro ciao nĩcionagwo, ingĩonekire irĩ njirũ o ta mbere.
GSAM 227.3Agĩcooka akiuga atĩ: “Mũraika ũrĩa ndaathiĩ na we nĩanjĩrire ndĩrore kana nĩharĩ na kũhĩĩrĩka kwa ngoro nĩ ũndũ wa andũ ehia o ta ũrĩa kwarĩ mbere. Nĩndarorire, no ndiagũkuona; nĩgũkorwo ihinda rĩa ũhonokio wao nĩrĩhĩtũkĩte.”20
GSAM 228.1Nĩkũũgĩtwo atĩ Kĩoneki gĩkĩ kĩarutaga atĩ gũtiarĩ o na rĩngĩ tha kũrĩ andũ ehia, no tũraũria atĩ, Ũndũ ũcio ũngĩahoteke atĩa, na nĩaregĩte ũrutani ũcio kuuma o rĩrĩa Joseph Turner aambĩrĩirie kũũruta rĩrĩa mĩmera yameraga mũaka-inĩ wa 1845, na agakorwo akĩruta wĩra na kĩyo ihinda rĩu rĩothe nĩ ũndũ wa gũgarũrũka na ũhonokio wa andũ ehia?
GSAM 228.2Thĩinĩ wa Maandĩko ma Kwongerera Ũrĩa Ngorĩtwo Nake na Cioneki, macabĩtwo mũaka-inĩ wa 1854, Mũtumia wa White oigĩte atĩ, “Macio ‘magarũrũko ma maheeni’ marĩa marĩtie ũhoro nĩmegũcooka kuoneka makĩria. Kĩoneki gĩkĩ gĩkoniĩ makĩria arĩa maiguĩte na makarega ũtheri wa ũrutani wa gũũka gwa Kristo. Nĩmarekanĩirio na maheeni ma hinya. Andũ ta acio matingĩgĩa na ‘kũhĩĩrĩka kwa ngoro nĩ ũndũ wa andũ ehia’ ta mbere.”21
GSAM 228.3Arĩa mamũregaga metaraga atĩ nĩmooĩ makĩria gũkĩra Mũtumia wa White we mwene ũhoro wa kĩrĩa aaronaga thĩinĩ wa Kĩoneki gĩkĩ. Nĩtũgĩtuĩrie hanini tũkĩgĩthutithania na ũrĩa makĩtaũraga; nĩ kuuga atĩ, atĩ aaronaga mũikarĩre wa andũ ehia handũ ha arĩa maatongoragia kwamũka kwa kĩroho. Nĩ ũndũ ũcio aarorire andũ ehia nĩguo acarie “kũhĩĩrĩka kwa ngoro nĩ ũndũ wa andũ ehia, no ndaakuonire.” Nũũ wakorire kũhĩĩrĩka kwa ngoro nĩ ũndũ wa andũ ehia na njĩra ya kũmarora o? No tũraũria atĩ, na andũ acio marĩtie ũhoro ũira-inĩ ũrĩa ũrĩ haha igũrũ, arĩa maahũthagĩra o hinya wa andũ na gũtwarĩra meciiria mao nĩguo magĩe na andũ magarũrũkĩte, makĩũta wĩra wa Roho wa Ngai? Arĩa mamũregaga, arĩa meendaga mũno kuonania atĩ Mũtumia wa White aarutaga ũrutani ũcio ũkĩrĩtie mũno wa “Mũrango mũhinge,” nĩmehaarĩirie gwĩtĩkĩra atĩ atongoria acio a kwamũka kwa kĩroho maarĩ andũ atheru, na nĩmaagarũrũkagĩria andũ na ma?
GSAM 228.4Nĩkũrĩ ũtheri kũrĩ o mũndũ ũrĩ na meciiria ma wĩhokeku atĩ mũthemba wa andũ arĩa maarĩtie ũhoro haha nĩ arĩa metaraga atĩ nĩmarĩ na kũhĩĩrĩka gũkũ kwa ngoro, o rĩrĩa maaregĩte ũtheri na ũhoro wa ma, na makĩhũthĩra gũtwarĩra meciiria ma andũ nĩguo magĩe na andũ magarũrũkĩte. Andũ ta acio matingĩagĩire na kũhĩĩrĩka kwa ngoro kwa ma nĩ ũndũ wa andũ ehia, o rĩrĩa o ene maarĩ a gũtuĩrwo ciira wa kwananga; nĩgũkorwo “ihinda rĩa ũhonokio wao [o ene] nĩrĩhĩtũkĩte.”
GSAM 229.1Kuuma Kĩoneki-inĩ kĩa Mũtumia wa White kĩa mũthenya wa 24 wa mweri wa gatatũ, 1849, andũ amwe nĩmageretie gũkinyĩra itua atĩ kĩarutaga atĩ gũtiarĩ o na rĩngĩ tha kũrĩ andũ ehia; no nĩtwonĩtie mbere atĩ mũaka-inĩ wa 1845, kũu Paris, Maine, aarutire atĩ tha ciarĩ ho kũrĩ othe arĩa mataaregĩte ũtheri na ũhoro wa ma metee na maũũĩ. Thĩinĩ wa Kĩoneki kĩrĩa aaheirwo o handũ hau mũaka-inĩ wa 1846, nĩkuonanirio atĩ Mwathani aarĩ na “andũ thĩinĩ wa makanitha arĩa mataaregĩte ũhoro wa ma.” Arĩa meciiragia ũrĩa ũngĩ nĩmaakanirwo, makeerwo atĩ araika a Ngai nĩmegarutĩra andũ ta acio wĩra, na rĩrĩa mangĩũrutire, arĩa maamaciiraga ũũru mangĩatigirwo nja.
GSAM 229.2Ningĩ mweri wa kana, 1848, Mũthuri White na mũtumia wake maarĩ kũu Rocky Hill, Conn., makĩruta wĩra nĩ ũndũ wa gũgarũrũka kwa andũ ehia. Maũndũ macio mothe nĩmonanagia atĩ Kĩoneki kĩa mũthenya wa 24 wa mweri wa gatatũ, 1849, nĩkĩiguanĩte na kĩrĩa gĩaaheanirwo Paris, Maine, mũaka-inĩ wa 1846, na ningĩ na ũrĩa ndungata ici cia Ngai ciarĩkaga mweri wa kana, 1848.
GSAM 229Mũheeni Ũtongoragia Kwamũka kwa Kĩroho Atoorio
GSAM 229.3Kĩoneki gĩkĩ gĩambĩrĩirie gũcabwo Connecticut, mũaka-inĩ wa 1849. Mũhunjia ũmwe aarutaga wĩra na kĩyo mũno hau nĩguo agarũrũkie andũ, o na akiuga atĩ aarĩ na kĩheo kĩa kwaria thiomi. Aageragia kũgĩa na hinya igũrũ rĩa gĩkundi kĩrĩa kĩnini kĩa Amenyereri a Thabatũ a Rocky Hill. Ũmwe wao aamwetaga “mũtheru mwendwa wa Mwathani.” Mũhunjia ũcio arĩ ho, Mũtumia wa White nĩaagĩire na Kĩoneki kĩonanie ũheeni wa wĩra wake, na atĩ “mũtheru wake mwendwa” aarĩ na mũtũũrĩre ũtaiguanĩte na rĩathani rĩa mũgwanja. Mũtumia ũcio “mũtheru” nĩaregire ũthitangĩrĩri ũcio, na mũhunjia akĩmũhoyera na hinya, akĩgeria gũtũma andũ maigũĩre tha ũcio “mũtheru wa Mwathani wa kũiguĩrwo tha,” ta ũrĩa aamwetaga. Ũtukũ ũrĩa warũmĩrĩire, mũtumia ũcio mũnini nĩanyitire nĩ mũrimũ wa gũthũrũra na gũtahĩka mũno, na agĩĩciiria nĩegũkua. Akĩtũmanĩra Mũtumia wa White, na akĩumbũra atĩ kĩrĩa kĩonanirio ũhoro-inĩ wake nĩkĩarĩ kĩa ma; atĩ nĩeekĩte o ũguo Mũtumia wa White aaugĩte. Nĩ ũndũ ũcio mũrutĩ wĩra ũcio wa maheeni agĩtarĩka kũheenia gĩkundi kĩu, na ũrĩa wĩra wake waahaanaga ũkĩguũrĩrio, ũndũ ũcio ũgĩtũma wĩra wake hau ũthire o rĩmwe.
GSAM 230Mũheeni Ũngĩ Ũtongoragia Kwamũka kwa Kĩroho kũu Oswego, N.Y.
GSAM 230.1Nĩguo twongerere kĩonereria kĩa ũrutani ũrĩa ũheanĩtwo ũira-inĩ ũrĩa ũrĩ haha igũrũ, na twonanie ũrĩa Mũthuri White na mũtumia wake maathiĩte na mbere kũruta wĩra nĩ ũndũ wa gũgarũrũka kwa andũ ehia mĩaka-inĩ ya 1849-50, tũraheana maũndũ maya marũmĩrĩire, marĩa ndeerirwo nĩ Elias Goodwin na andũ angĩ a mbere a kanitha wa Oswego, bũrũri-inĩ wa New York:—
GSAM 230.2Ihinda rĩu (1849) haarĩ na mũanake wetagwo Hiram Patch ũrĩa watũũraga hau. Nĩeetĩkanĩtie kũhika mwarĩ ũmwe, ũrĩa aahikire o thutha wa ihinda inini. Maarĩ andũ mataagarũrũkĩte, no maathiĩaga mĩcemanio ĩrĩa yacemanagio nĩ Mũthuri White na mũtumia wake, na maarĩ hakuhĩ gũtua itua rĩa gũtuĩka Akristiano. Ihinda-inĩ rĩĩrĩ nĩkwambĩrĩirio kwamũka kwa kĩroho thĩinĩ wa ũmwe wa makanitha ma Oswego, gũkĩambĩrĩrio ti nĩ ahunjia, no nĩ mũndũ mũmenyeke mũno wa kanitha ũrĩa ataarĩ mũhunjia, ũrĩa warĩ mũmenyereri wa mbeca cia gĩcigo kĩu. Mũndũ ũyũ oonanaga ta arĩ na kĩyo kĩnene, na akiuga atĩ nĩarĩ na mũrigo mũnene nĩ ũndũ wa andũ ehia. Aahũthũrũganagia moko make akĩhoera arĩa mataagarũrũkĩte, akĩonekana ta arĩ na kĩeha kĩnene mũno nĩ ũndũ wa kũũra kwao.
GSAM 230.3Mũthuuri Patch na mwarĩ ũrĩa metĩkanĩtie kũhikana nĩmaathiire mĩcemanio-inĩ ĩyo ya kwamũka kwa kĩroho, na makĩaga kũmenya itua rĩrĩa mangĩtuire. Nĩmaarĩ ho rĩmwe rĩrĩa Mũtumia wa White aagĩire na Kĩoneki kĩrĩa thĩinĩ wakĩo oonirio Hosea 5:6, 7, ũrĩa ũugĩte atĩ, “Nĩmagathiĩ na ndũũru ciao cia mbũri na ngʼondu na cia ngʼombe gũcaria Mwathani; no matingĩmũona; nĩeherĩtie harĩ o. Nĩmekĩte Mwathani ũndũ wa ũhinga; nĩgũkorwo nĩmaciarĩte ciana cia kũngĩ: rĩu mweri nĩũkamameria hamwe na magai mao.” Nĩoonirio atĩ arĩa maatongoragia kwamũka gũkũ kwa kĩroho matiarĩ arũngĩrĩru mbere ya Ngai, na matiarĩ na mũrigo wa ngoro wa ma nĩ ũndũ wa andũ ehia.
GSAM 231Ũrathi wa Gũtarĩka
GSAM 231.1Agĩcooka akĩĩra Mũthuuri Patch atĩ, “Nĩndeerirwo ngwĩre atĩ ũhoro-inĩ ũyũ ciugo cia mũhari ũcio nĩigũhingio o ta ũrĩa ciandĩkĩtwo. Eterera mweri ũmwe, na nĩũkamenya wee mwene mĩtugo ya andũ arĩa maratongoria kwamũka gũkũ kwa kĩroho, na arĩa metaraga atĩ nĩmarĩ na mũrigo mũnene ũũ nĩ ũndũ wa andũ ehia.” Mũthuuri Patch akiuga atĩ, “Nĩngweterera.”
GSAM 231.2Mbere ya ciumia igĩrĩ gũthira kuuma rĩrĩa Kĩoneki gĩkĩ kĩaaheanirwo, mũmenyereri ũcio wa mbeca, ũrĩa weetaraga atĩ aarĩ na kũhĩĩrĩka gũkũ kwa ngoro nĩ ũndũ wa andũ ehia, akĩĩthuthũmia na kĩeha kĩa maheeni nĩathatũkire mũkĩha wa thakame nda-inĩ yake, na akĩrĩra kũtwarwo ũrĩrĩ-inĩ nĩ ũndũ wa kwagwo nĩ thakame. Maũndũ ma wĩra wa mũmenyereri ũcio wa mbeca nĩmaathirwo kũmenyererwo nĩ mũnene wa arangĩri a watho wa gĩcigo kĩu, ũrĩa hamwe na ũmwe wa arangĩri nĩmaatuĩrire gĩtigaro kĩa mbeca kĩrĩa kĩonanagio nĩ ibuku rĩa mũmenyereri ũcio, magĩcooka magĩtara mbeca nĩguo meekarĩre wĩra ũcio, nao makĩona mbeca ciarĩ ngũngu kĩrĩnganĩro kĩa $1,000 nginya.
GSAM 231.3Mũnene wa arangĩri a watho na mũrangĩri ũcio meciiragia atĩ gũtingĩahoteke mũndũ ũrĩ na kĩyo kĩnene ũũ thĩinĩ wa kwamũka kwa kĩroho gũkorwo nĩwe woete mbeca icio. Meciiragia atĩ no nginya akorwo nĩarĩhĩte mbeca icio akĩriganĩrwo kũandĩka wega ibuku-inĩ; kana hihi nĩaciigĩte bengi na itikĩoneka marũa-inĩ ma ũtarĩ ũrĩa waarĩ kĩhithĩ-inĩ gĩa mbeca. O na ũrĩkũ, no nginya maamũũrie amataũrĩrie na njĩra ĩngĩmaiganĩire, no ũndũ ũcio wagĩrĩirwo nĩ gwĩkwo na ũmenyereri; nĩgũkorwo angĩkorwo nĩwe warĩ na mbeca icio, hatarĩ nganja nĩangĩgeririe gũcihitha. Nĩ ũndũ ũcio nĩmabanganĩirie ũmwe wao athiĩ mbere eehithe karũrũ-inĩ karĩa kaarĩ na thutha wa nyũmba, nĩguo arorere mũrango wa thutha angĩkorwo haarĩ ũndũ ũngĩageririo, nayo mũnene wa arangĩri a watho atoonyere mũrango wa mbere. Rĩrĩa mũnene ũcio aahakuhĩrĩirie nyũmba na agĩtoonyera mũrango wa mbere, nĩoonire nguo ya mũtumia ũrĩa warĩ o kuuma mũrango wa thutha. Mũndũ ũrĩa warĩ karũrũ-inĩ nĩoonire mũtumia ũcio agĩthiĩ na ihenya kũrĩ kĩrundo kĩa ira, akĩenja irima ira-inĩ, na akĩiga kĩndũ hau, akĩgĩhumbĩra na ira, agĩcooka nyũmba.
GSAM 232.1Mũnene wa arangĩri a watho nĩookire hakuhĩ na ũrĩrĩ wa mũmenyereri wa mbeca, na thutha wa kũmũũria ũhoro wa ũgima wake wa mwĩrĩ, agĩcokeria hanini mathĩna marĩa maarĩ namo wĩra-inĩ wao, akiuga atĩ hihi no ahote kũmataũrĩria ũndũ ũcio ũkĩmarema. Mũndũ ũcio, akĩhũũranĩka mũno ngoro, akĩambararia guoko kũrora igũrũ, na agĩĩta Ngai atuĩke mũira wake, akiuga atĩ ndoĩ ũndũ o na ũmwe ũkoniĩ mbeca icio. O hĩndĩ ĩyo mũtumia wake agĩtoonya, na akĩenda kũmenya nĩ atĩa kwarĩ, na nĩkĩ mũthuuri wake aarĩ mũhũũranĩku ũũ. Mũndũ ũcio agĩcookia atĩ, “Mareciiria atĩ tũrĩ na mbeca ciao.” Mũtumia ũcio nake akĩambararia moko o ta mũthuuri wake, na agĩĩta Ngai atuĩke mũira atĩ matiarĩ na mbeca icio, na makĩria ma ũguo atĩ matioĩ ũndũ o na ũmwe ũkoniĩ cio. O aarĩkia kuuga ciugo ici, mũrangĩri ũrĩa ookĩte na ihenya kuuma kũrĩa eehithĩte nginya kĩrundo-inĩ kĩa ira o mũtumia ũcio agĩtoonya nyũmba-inĩ, nĩaciirire gatagatĩ akiuga atĩ, “Mũtumia, gĩkĩ nĩ kĩĩ? Nĩndĩkuona ũkiuma nyũmba na ihenya, na ũkĩiga kĩndũ gĩkĩ kĩrundo-inĩ gĩa ira, na gĩkĩ haha, nĩ kĩgunia kĩrĩa kĩũrĩte kĩa mbeca, kĩandĩkĩtwo $1,000.”
GSAM 232.2O ta ũrĩa kũngĩetererwo, kwamũka kũu kwa kĩroho nĩkwathirire o rĩmwe. Mũthuuri Patch na mwarĩ ũrĩa metĩkanĩtie kũhikana, thutha wa kũmenya mĩtugo ya ũrĩa watongoragia kwamũka kũu kwa kĩroho, nĩmaatuire itua rĩa kũrũgamĩrĩra ũhoro wa ma, na magĩgwatanĩra na Etereri a Gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mũgwanja, na magĩikara marĩ andũ a kanitha ũcio arĩa maiganĩire nginya mũthenya wa gũkua kwao.
GSAM 232.3Kĩoneki gĩkĩ, ta ũrĩa kuoneka na ũtheri, gĩaaheanirwo nĩ ũndũ wa kũmenyerera na gũteithia na njĩra ya mwanya arĩa mataagarũrũkĩte, na gĩgĩtũma andũ ehia magarũrũke, o rĩrĩa ũhoro wakĩo wa kũu hau wakoniĩ arĩa o ene maarĩ andũ ehia na maregĩtwo nĩ Mwathani nĩ ũndũ wa ũhinga wao. “Nĩmekĩte Mwathani ũndũ wa ũhinga;” makĩĩtaraga atĩ nĩmarĩ na kũhĩĩrĩka kũnene kwa ngoro nĩ ũndũ wa andũ ehia, no maciaraga o “ciana cia kũngĩ.”
GSAM 232Mũrutĩ Wĩra Mũhinga kũu Camden, N.Y.
GSAM 232.4Hamwe na handũ hangĩ harĩa Mũthuri White na Mũtumia wa White maathiire rĩrĩa rĩa heho rĩa 1849-50, haarĩ na itũũra rĩa Camden, N.Y., rĩrĩ ta mairo mĩrongo ĩna kuuma Oswego, kũrĩa maatũũraga o na ihinda rĩu. Ũhoro-inĩ wa mũcemanio ũyũ, Mũtumia wa White oigĩte atĩ:
GSAM 232.4“Mbere ya gũthiĩ, nĩndoonirio gĩkundi kĩrĩa kĩnini kĩa arĩa metaraga atĩ nĩmetĩkĩtie ũhoro wa ma kũu, na gatagatĩ kao ngĩona mũtumia weetaraga atĩ nĩamwĩtigĩrĩte Ngai mũno, no aarĩ mũhinga, na akaheenagia andũ a Ngai.”22
GSAM 233.1Mweri wa mbere, 1884, ndĩ kũruta wĩra bũrũri-inĩ wa New York, nĩndeerirwo maũndũ maya marũmĩrĩire nĩ Mũthuuri Preston, ũrĩa watũũraga Camden ihinda rĩa mũcemanio ũrĩa warĩtio haha igũrũ, na ũrĩa Mũthuri White na mũtumia wake matũũrire gwake ihinda-inĩ rĩa mũcemanio ũcio:—
GSAM 233.2“Mũtumia ũyũ aarutaga meciiria makĩrĩtie mũno makoniĩ gũtherio, akiuga atĩ nĩkwarĩ na mũikarĩre mũkinyanĩru ũrĩa mũndũ angĩakinyĩrire agatuĩka arĩ igũrũ rĩa watho wa Ngai biũ; na akiuga atĩ we nĩakinyĩrĩte mũikarĩre ũcio mũkinyanĩru. Na ũrutani ũyũ wa ũtheru nĩathĩĩnagia meciiria ma andũ amwe aitũ a Camden. Mwarĩ wa Ithe witũ White nĩoonirio atĩ o na hamwe na ũtheru ũcio wothe mũtumia ũyũ eetaraga, ngoro yake yarĩ njirũ nĩ mehia, na mũtũũrĩre wake warĩ mũthũku.
GSAM 233.3“Arĩ handũ haha, Mwarĩ wa Ithe witũ White nĩaaheirwo Kĩoneki kĩngĩ, mũtumia ũyũ arĩ ho, ũrĩa waahaanaga ta arĩ na mũrigo mũnene wa ngoro nĩ ũndũ wa arĩa mataagarũrũkĩte; no Mwarĩ wa Ithe witũ White akĩmwĩra atĩ gũtiarĩ kũhĩĩrĩka kwa ngoro kwa ma nĩ ũndũ wa andũ ehia, nĩgũkorwo mũtũũrĩre wake we mwene watũmaga akorwo atarĩ mũrũngĩrĩru mbere ya Ngai. ‘Nĩ ũndũ ũcio,’ Mũthuuri Preston akiuga, ‘kĩrĩa gĩĩtwo Kĩoneki kĩa Camden kĩakoniĩ na ũtheri na njĩra ya mwanya ũhoro wa mũtumia ũcio, na gĩtiakoniĩ mũikarĩre wa andũ ehia othe, na nĩ ũguo twagĩtaũkĩirwo ihinda rĩu.’”
GSAM 233.4Thutha wa Mũtumia wa White kuuga ũhoro wa Kĩoneki gĩake, mũtumia ũcio nĩoimũkire, akiuga atĩ, “Ngai nĩoĩ ngoro yakwa, na mũngĩahota kũmĩona, nĩmũngĩona atĩ nĩ theru na nĩ therie.” Nĩ ũguo mũcemanio wathirire. No thutha wa ihinda inini, mũtumia ũcio akĩrwara mũno, na akĩĩciiria atĩ nĩarakua. Akiuga atĩ, “No nginya njone Mwarĩ wa Ithe witũ White; nĩndĩ na mehia ma kũmũumbũrĩra. Nĩndamwĩrire atĩ ndĩ mũtumia mwega, atĩ ndĩ mũtheru. Ti ũguo. Ndĩ mũtumia mũũru. Mũndũ ũyũ ndĩratũũra nake ti mũthuuri wakwa. Nĩndatigire mũthuuri mwega England, na kaana kamwe, ngĩũra na mũndũ ũyũ. Tũtiarĩ twahikana. Nĩngoretwo ngiĩta mũganga, na ngĩendia ndawa ĩrĩa ndehĩtire kĩama-inĩ atĩ yandũmĩte $1 o cuba, no yandũmĩte o cendi ikũmi na igĩrĩ o cuba. Ningĩ nĩndehĩtire atĩ ngʼombe ĩrĩa twendirie mũndũ mũthĩĩni yatũmĩte $30, o rĩrĩa yatũmĩte o $20.”23
GSAM 234.1Nĩ andũ ta acio a ũhinga metaraga ũrĩa matari arĩa makoniĩ ciugo cia Mũtumia wa White cia “kũhĩĩrĩka kwa ngoro nĩ ũndũ wa andũ ehia,” ti andũ ehia othe. Tũngĩrora maũndũ marĩa monanĩtio haha igũrũ, marĩa monanagia atĩ ũrutani wa “gũtirĩ o na rĩngĩ tha” kũrĩ andũ ehia nĩwaregirwo biũ kuuma o rĩrĩa wambĩrĩirie kũhunjio rĩrĩa mĩmera yameraga mũaka-inĩ wa 1845; na atĩ Mũtumia wa White nĩarutĩte wĩra na kĩyo nĩ ũndũ wa gũgarũrũka kwa andũ ehia mahinda mothe kuuma hĩndĩ ĩyo, nũũ ũngĩetĩkia atĩ mũaka-inĩ wa 1851, rĩrĩa ibuku rĩake rĩetagwo Ũrĩa Ngorĩtwo Nake na Cioneki rĩacabirwo, eendaga kũruta atĩ “gũtiarĩ o na rĩngĩ ũhonokio kũrĩ andũ ehia”?
GSAM 234Mũndũ Wĩtĩkĩtie atĩ Gũtirĩ o na Rĩngĩ Tha
GSAM 234.2O na nginya mũaka wa 1848, nĩhaatigĩte mũndũ haha na ũngĩ harĩa eetĩkĩtie atĩ gũtiarĩ o na rĩngĩ tha kũrĩ andũ ehia. No andũ acio matiarĩ Etereri a Gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mũgwanja. Ũmwe wa mũthemba ũyũ, weetagwo Sweet, aatũũraga itũũra-inĩ inene rĩa Rochester, N.Y. O thutha wa niĩ kuuga mbere ya andũ atĩ nĩndĩtĩkĩtie ndini, na ngabatithio gatagatĩ ka Etereri a gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mbere, nĩndathiĩaga Mũcemanio wa hema kũu Canandaigua, N.Y., ũrĩa watongoragio nĩ Athuri J. C. Bywater na Geo. W. Burnham. Mũndũ ũyũ Sweet nĩaarĩ ho, na akĩonania nganja nene mũno ũhoro-inĩ wa kana ũrĩa ndakoretwo nake thĩinĩ wa ndini nĩwarĩ wa ma, nĩgũkorwo “eeciiragia atĩ rĩu gũtingĩahoteka andũ ehia gũgarũrũka.”
Notes
- Mathayo 25:10. ↩
- Luka 12:35, 36. ↩
- Maandĩko ma Mbere, p. 55. ↩
- Kũguũrĩrio 11:19. ↩
- Kũguũrĩrio 3:3. ↩
- Kũguũrĩrio 3:11. ↩
- Kũguũrĩrio 3:7, 8. ↩
- 1 Wakorintho 16:9. ↩
- 2 Wakorintho 2:12, 13. ↩
- Wakolosai 4:2, 3. ↩
- Mũmenyithania wa Gũũka gwa Kristo, mweri wa 12, 11, 1844. ↩
- Circleville, Ohio, Telesikopu ya Ũkristu, 1844. ↩
- Mũtumia E. G. White, thĩinĩ wa Gũtuĩria Gũũka gwa Kristo, mweri wa 11, 20, 1883. ↩
- Ripooti ya Mũthuri Himes ya wĩra-inĩ wa Maine, Mũmenyereri wa Rũciinĩ, New York City, mweri wa 6, 6, 1845. ↩
- Roho wa ũrathi, mũkanda wa 4, mapeji 268, 271. ↩
- Marũa ma J. N. Andrews, mweri wa 9, 1874. ↩
- Marũa ma Mũtumia Truesdail, mweri wa 8, 17, 1875. ↩
- Marũa ma Mũtumia Truesdail, mweri wa 1, 27, 1891. ↩
- Marũa ma Ira Abbey, mweri wa 3, 1885, maandĩkĩtwo thĩinĩ wa Gũtuĩria na Mũmenyithania ya mweri wa 4, 7, 1885. ↩
- Maandĩko ma Mbere, ĩthangũ 45. ↩
- Rora ũtaũri thĩinĩ wa Maandĩko ma Mbere, ĩthangũ 45. ↩
- Maũndũ ma Mũtũũrĩre wa Ellen G. White, ĩthangũ 129. ↩
- Ũhoro ũrĩa waheanirwo nĩ Mũthuuri Preston ũkoniĩ mũcemanio wa Camden nĩũkĩrĩire ũira ciugo iria ciandĩkĩtwo thĩinĩ wa Maũndũ ma Mũtũũrĩre wa Ellen G. White, mathangũ 129-130, na ningĩ ũgaheana maũndũ macio marĩ haha igũrũ mataarĩtie kuo. ↩