Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
08 / 31
08 / 31

Mũrango 5 — Ndũmĩrĩri ya Gũũka gwa Kristo gwa Keerĩ

John Norton Loughborough

GSAM 93.1“Rĩu mũmenye ngerekano ya mũkũyũ: rĩrĩa rũhonge rwaguo rũkĩrĩ rũnyoroku na rũkaruta mathangũ, nĩ mũmenyaga atĩ hĩndĩ ya ũrugarĩ ĩrĩ hakuhĩ; o na inyuĩ, rĩrĩa mũkaona maũndũ macio mothe, mũmenye atĩ ũrĩ [rũhande-inĩ rwa karatathi: we] hakuhĩ, o na nĩ kũrĩ mĩrango. Ngũmwĩra atĩrĩ na ma, rũciaro rũũ rũtigathira, o nginya maũndũ macio mothe makinyĩrĩrwo. Igũrũ na thĩ nĩigathira, no ciugo ciakwa itigathira.”1

GSAM 93.2Kĩandĩko-inĩ gĩkĩ, meciiria maitũ nĩmatwarwo kũrĩ ihinda rĩrĩa tũngĩhota kũmenya atĩ gũũka kwa Kristo nĩ “kũrĩ mĩrango,” na ũtaũru o ta ũrĩa tũmenyaga atĩ hĩndĩ ya ũrugarĩ ĩrĩ hakuhĩ rĩrĩa tũona mathangũ ma mbere mororo makiumĩra. Ningĩ no kũmenyeke atĩ tũkinyĩte rũciaro rũrĩa rũtigathira gĩtĩ-inĩ gĩa wĩra, o nginya Kristo mwene agũũke. Rĩrĩa ihinda rĩa kũmenya ngerekano rĩgakinya, nĩ ma atĩ nĩ ihinda rĩa Mwathani gũũkĩria arutani nĩguo marute ngerekano ĩyo. Kũũria kwa mũtũmwo ihinda rĩngĩ nĩ kũrĩa gũkĩrĩria haha: “Nĩ atĩa makaigua hatarĩ mũhunjia? Na nĩ atĩa makahunjia, angĩkorwo matitũmĩtwo?”2

GSAM 93Ihinda rĩa Marũũri

GSAM 93.3Mũrango ũrĩa warĩ mbere tũonire ũrĩa ũmenyo wathondekire ũhoro wa gũthira kwa matukũ 2300, na atĩ wakinyĩte “ihinda rĩa ciira wake.” Ngerekano ĩrĩa ĩrĩ haha ĩtũkinyagia ihinda rĩa Mwathani rĩa ngerekano ĩyo na ndũmĩrĩri ya “ciira” kũhunjio thĩ yothe. Thuutha wa kũuga ũhoro wa “thĩĩna” mũnene ũrĩa warĩ wa gũkinyĩra andũ ake, na ũrĩa warĩ wa “kũnyiihio,” Mwahonokia akiuga atĩ, “O rĩmwe thuutha wa thĩĩna wa matukũ macio, riũa nĩrĩkagĩa nduma, na mweri ndũkaheana ũtheri waguo, na njata igũe kuuma igũrũ, na hinya cia igũrũ igũcũkĩo: nake hĩndĩ ĩyo rũũri rwa Mũrũ wa mũndũ rũkaonekana igũrũ.”3

GSAM 94.1Menyererai, ũhoro wa rũũri rwa mũthia rũrĩa rwagwetwo ndũkuuga atĩ nĩ rũũri rwa gũũka kwake; no nĩ rũũri rwa atĩ Mũrũ wa mũndũ ari haha, akĩonekana agĩũka. Maũndũ marĩa matariĩ kĩandĩko-inĩ gĩkĩ, nĩmo marũũri marĩa twagĩrĩire kwĩhoka thĩinĩ wa wĩtĩkio witũ atĩ gũũka kwake kũrĩ hakuhĩ: marũũri ma riũa, mweri na njata. Maũndũ mangĩ marĩa makũũranĩire macio nĩmakoragwo hamwe na gũũka gwake matu-inĩ ma igũrũ. Nĩ ũndũ ũcio, o rĩmwe thuutha wa rũũri rwa gatatũ—rũrĩa rwa njata—nĩho ihinda rĩa Mwathani rĩgũkinya rĩa gũũrĩra arutani ake nĩguo marute atĩ gũũka kwa Kristo nĩ kũrĩ mĩrango.

GSAM 94.2Rĩu ũhoro wa ihinda rĩa kũoneka kwa marũũri macio: riũa rĩarĩ rĩgĩe nduma o rĩmwe thuutha wa thĩĩna ũcio.4 O ta ũrĩa Mariko aandĩkire, nĩ kwarĩ “matukũ macio, thuutha wa thĩĩna ũcio.”5 Mwahonokia aarĩ aũgĩte atĩ matukũ macio nĩmakanyiihio. Na nĩ ũndũ wa watho wa Maria Theresa, hamwe na Maathani ma Kũtĩĩkĩrĩria kuuma 1773 nginya 1776, ũrũaru wa kũnyamĩrĩra kanitha nĩwanyiihirio. O na kũrĩ ũndũ wa atĩ hinya wa kũnyamĩrĩra warĩ ugĩtũma moko ma ũthamaki nginya 1798, kũnyamĩrĩra nĩkwagathire ta mwaka wa 1773. Tũgĩgerekania ciugo cia Mwahonokia, rũũri rwa mbere rwagĩrĩire kũgĩa gatagatĩ ka 1773 na 1798.

GSAM 94Riũa Rĩrĩa Rĩgĩte Nduma na Ũtukũ

GSAM 94.3Mũthenya wa 19 wa mweri wa gatano, 1780, riũa rĩagĩire nduma na njĩra ĩtarĩ ya ũndũire. Gũtiarĩ gũkunĩkwo kwa riũa nĩ mweri, nĩgũkorwo mweri nĩwarĩ mũiyũru mũthenya ũrĩa warĩ mbere. No o na ũguo, nduma ĩgĩa mwena wothe wa gathigathini na irathĩro wa United States kuuma saa ithano cia rũcinĩ nginya saa ithano cia ũtukũ. Ihinda rĩu, riũa rĩarĩ rĩgĩire nduma, na mweri ũkĩrega gũcookia ũtheri wa riũa. Nduma ĩyo nĩyagirĩirie ũtheri wa riũa ũkinye ũthiũ-inĩ wa mweri. O ta ũrĩa Noah Webster aaugire miaka mingĩ thuutha, “Gũtirĩ ũhoro wa kũigana ũrĩa ũtũire ũheirwo wa kũhota kũmenyithia nduma ĩno.”

GSAM 95.1Ũhoro wa mũthenya ũcio wa nduma, Herschel, mũrori wa njata, aũgĩte atĩ: “Mũthenya ũrĩa wa nduma Amerika ya Gathigathini warĩ ũmwe wa maũndũ ma kũgegania ma ũũmbi marĩa andũ magaikaraga magĩthoma na kĩyo, no ũgĩ wa andũ ndũhota kũmenyithia.”

GSAM 95.2Arĩa maandĩkire ũhoro wa nduma ya ũtukũ wa mũthenya wa 19 wa mweri wa gatano, 1780, maũgĩte atĩ, o na mweri ũrĩ mũiyũru, “korwo indo ciothe iria iheanaga ũtheri thĩinĩ wa ũũmbi wothe ciarĩ ciniinĩtwo biũ, nduma ndĩngĩarĩ ya kũigana gũkĩra ũguo.”

GSAM 95Gũgũa kwa Njata

GSAM 95.3Rũũri rwa gatatũ rwa marũũri macio, gũgũa kwa njata, rwathondekire mũthenya wa 13 wa mweri wa ikũmi na ũmwe, 1833. Ũtukũ ũcio, kana nĩguo tũge, kuuma maawa matano mbere ya gũkĩa, kwarĩ na mvula ya njata ya kũũmbũrũka; andũ amwe makĩĩigana na mĩtaro ya mwaki ĩgĩũka kuuma igũrũ, angĩ na magutha ma mwaki makĩũmbũka kuuma kĩndũ kĩnene kĩa mwaki wa gũtamba. Ũndũ ũyũ wa kũgegania nĩwakunĩkĩire Amerika ya Gathigathini yothe, kuuma Gĩcongoco kĩa Mexico kũrĩa kwarĩ gũthini nginya Hudson’s Bay kũrĩa kwarĩ gathigathini, na kuuma Sandwich Islands kũrĩa kwa mwena wa ithũĩro nginya mairo magana manini mbere ya gũkinya Liverpool kũrĩa kwa mwena wa irathĩro. Kũrĩa kwothe kwarĩ kũoneka, kwarĩ mvula ĩmwe ya njata ĩgĩũka na kũgũa thĩinĩ, igĩgũa irĩ nyingĩ ta tũcunjĩ twa tharunji rĩrĩa kũrĩ kĩhuhũkanio kĩa tharunji.

GSAM 95.4Ũhoro wa mvula ĩno ya njata ya 1833, nĩtũgũcokeria ciugo cia Mũmenyithania wa Connecticut wa mweri wa ikũmi na ũmwe, mũthenya wa 25, 1833:—

GSAM 95.5“Mwandĩki wa Mũndũ wa Gĩkare nĩonaga ũhoro wa “njata igũa” ũrĩ mũnene mũno. Aũgĩte atĩ, ‘Tũmenyithagia mvula ya mwaki, ĩrĩa twonire rũcinĩ rwa mũthenya wa gatatũ, ĩrĩ rũũri rwa kĩeha, mũtũma wa ma, na rũũri rwa ũtugi, rwa mũthenya ũcio mũnene na wa gwĩtigĩra ũrĩa andũ a thĩ magaona rĩrĩa mũhũũri wa gatandatu ũkahingũrwo. Ihinda rĩu nĩrĩ hakuhĩ, rĩandĩkĩtwo ti thĩinĩ wa Kĩrĩkanĩro Kĩerũ tu, no o na thĩinĩ wa Kĩrĩkanĩro Gĩkũrũ; na gũtiangĩonekire mũhianĩre wa ma gũkĩra wa mũkũyũ ũkĩgũithia ngũyũ ciaguo rĩrĩa wainainio nĩ rũhuho rũnene.’”

GSAM 96Ũrathi wa Thomas Burnett

GSAM 96.1Andũ nĩmarutirwo nĩ arĩa matũire mbere marore kũhingio kwa rũũri rũũ o ta ũrĩa ciugo ciaruo ciugĩte. Thomas Burnett, thĩinĩ wa ibuku rĩake Theory of the Earth, rĩrĩa rĩacabithirwo London, A.D. 1697, aũgĩte ũhoro wa Mathayo 24:29:—

GSAM 96.2“Gũtirĩ nganja atĩ magutha ma mwaki ma mĩthemba yothe nĩmakorwo ihinda rĩu; na thĩinĩ wao harĩ njata igũa, o na ĩngĩkorwo ĩmwe ĩtarĩ ya kũigana, no ĩrĩa ĩngĩkũrũka na igũa nyingĩ, ta ũrĩa mũrathi aũgĩte, ta mathangũ ma mũthabibũ kana ngũyũ cia mũkũyũ, nĩmangĩtũma kũgĩe kĩoneki kĩa kũgegania. Tũtibatara kuona maũndũ macio ta ciugo cia kũnenehia maũndũ gũkĩra ũrĩa marĩ kana cia nyĩmbo, no nĩ marathi marĩa matarĩ na ũhitho, na maũndũ marĩa magakinyĩrĩrwo o ta ũrĩa ciugo ciugĩte.”

GSAM 96Ũira wa Mũrutani mũnene Olmstead

GSAM 96.3Mũrutani mũnene Olmstead, wa Yale College, Mass., ũrĩa wethagwo “mũrori mũnene wa maũndũ ma kũũmbũrũka wa Amerika,” aũgĩte ũhoro wa njata iria yagũire mweri wa ikũmi na ũmwe, mũthenya wa 13, 1833:—

GSAM 96.4“Ũnene wa mvula ya njata ya 1833 warĩ mũnene ũũ atĩ nĩwakunĩkĩire gĩcunjĩ gĩtarĩ kĩnini gĩa ũthiũ wa thĩ, kuuma gatagatĩ ka Atlantic mwena wa irathĩro nginya Pacific mwena wa ithũĩro; na kuuma hũgũrũrũ-inĩ ya iria ya mwena wa gathigathini ya Amerika ya Gũthini nginya kũrĩa kũtarĩ kũmenyeka kũrĩa kwarĩ matũũra ma Britain mwena wa gathigathini. Kũonekana kwa njata iria ciagũaga kwarĩ ti kũoneka tu, no kũrĩa kwothe kwarĩ kũoneka kĩoneki kĩmwe.”

GSAM 96.5Ũhoro wa kĩoneki kĩĩ, kĩarĩ gĩambĩrĩire ta saa ithano cia ũtukũ, mweri wa ikũmi na ũmwe, mũthenya wa 12, na gĩkĩĩrĩra ta saa ikũmi cia rũcinĩ mũthenya wa 13, mũrutani ũcio aũgĩte:—

GSAM 96.6“Arĩa maarĩ na mũrathimo wa kũona kĩoneki kĩa njata iria ciagũaga rũcinĩ rwa mũthenya wa 13 wa mweri wa ikũmi na ũmwe, 1833, no gũkorwo nĩmoonire kĩoneki kĩa mwaki wa igũrũ kĩrĩa kĩnene mũno gũkĩra ciothe iria cionetwo kuuma gũũmbĩrĩrwo kwa thĩ, kana o na thĩinĩ wa ihinda rĩrĩa rĩandĩkĩtwo mabuku-inĩ ma maũndũ marĩa mahĩtũkĩte.”

GSAM 97Mvula ya Njata Ĩonekire na Ũropa

GSAM 97.1Thĩinĩ wa ibuku rĩandĩkĩtwo nĩ Leonard Heinrich Kelber, Stuttgart, Germany, mwaka wa 1835, nĩtũmenyaga atĩ rũũri rũũ rwacokire kũrĩa kũu kungĩ kwa Atlantic, mweri ũcio ũmwe, no thuutha wa matukũ manini. Aũgĩte:—

GSAM 97.2“Mweri wa ikũmi na ũmwe, mũthenya wa 25, 1833, kwarĩ na kĩoneki kĩnene kĩa njata iria ciagũaga thĩinĩ wa Ũropa,” na “kũrĩ Minsterburg, Silesia, njata ciagũire ta mvula ya mwaki. Hamwe na njata icio hagũire mĩbira ya mwaki, ĩgĩtũma ũtukũ ũtherere mũno nginya andũ makĩĩciria atĩ nyũmba iria ciarĩ hakuhĩ nao no nginya ciarĩ ikĩhĩa.”

GSAM 97.3“Hĩndĩ ĩyo kũrĩ Prin, Austria, njata ciagũire kũrĩa kwarĩ ũnene wa makĩria ma 500 mi². Amwe makĩĩuga atĩ kwarĩ ta mĩtaro ya mwaki ĩgĩũka kuuma igũrũ. Angĩ makĩĩta mvula ya mwaki. Mbarathi nĩcamakire nĩ ũndũ ũcio, na ikĩgũa thĩ. Andũ aingĩ makĩrwarĩrwo nĩ guoya.”

GSAM 97Kũhũthĩra Ngerekano

GSAM 97.4Tũgĩthiĩ na mbere thĩinĩ wa ũrathi ũyũ, thuutha wa kũhingio kwa rũũri rwa gatatũ—gũgũa kwa njata—Mwahonokia auga atĩ, “Rĩu mũmenye ngerekano ya mũkũyũ.” Ciugo ici itirĩ cia rũciaro rũrĩa rwaciarĩte rĩrĩa Mwathani aũgĩte ciugo ici, no nĩ cia rũciaro rũrĩa rwagĩa na maũndũ macio mahĩngĩte—ti makĩhingio, no maarĩkĩtie kũhingio. Maũndũ marĩa makagĩa marũũri atĩ Kristo ari kũrĩ mĩrango, matirĩ hamwe na gũcũkĩrĩka kwa igũrũ rĩrĩa agacooka kũoneka arĩ gũũka. Marũũri macio ma gũũka kwake hakuhĩ marĩ na rũũri rwa gatatũ, rũrĩa rwa njata. Ihinda rĩa Mwathani rĩa kũruta andũ ngerekano ya mũkũyũ nĩrĩambĩrĩire thuutha wa 1833. Haha nĩho ihinda rĩa Mwathani rĩa kũarahũra thĩ yothe ĩmenye ũhoro ũnene atĩ gũũka kwake nĩ kũrĩ mĩrango, na atĩ gũũka kwake nĩkũkorwo mbere ya rũciaro rũrĩa rũgũigua ngerekano ĩyo rũhite. Nĩ ũndũ ũcio tũona ũrĩa ihinda rĩĩkĩtwo ũrathini ũyũ, rĩrĩa ndũmĩrĩri nene ya gũũka yagĩrĩire kũheirwo thĩ yothe.

GSAM 98Ndũmĩrĩri Ĩgĩthiĩ Thĩ Yothe

GSAM 98.1Kũhingia kwa ũrathi ũyũ nĩtũona atĩ o hĩndĩ ĩyo ya 1833, Mwathani nĩarĩ aambĩrĩirie kũũrĩra atũmwo kana ahunjia ake kũrĩa kwothe gũkũ thĩ, arĩa kuuma 1833 nginya 1844 marĩrĩire nĩguo matũmanie atĩ gũũka kwa Kristo nĩ kũrĩ hakuhĩ, “o na kũrĩ mĩrango”; na makĩruta ngerekano ya mũkũyũ, makĩĩrĩria marũũri macio ma gũũka kwake, o ta ũrĩa aamarutĩte gwĩka. Ndũmĩrĩri ĩno, na mũruti ũrĩa wĩ muoyo kana na wĩra wa marigiti marĩandĩkĩtwo, nĩyathii kũrĩ icigo ciothe cia wĩra wa amĩceni thĩ yothe, na kũrĩ icukĩro ciothe cia marikabu gũkũ thĩ.

GSAM 98.2Ũnene wa ndũmĩrĩri ĩno nĩwamenyithĩtwo wega nĩ mwandĩki wa Mũgambo wa Ma, wa Rochester, New York, thĩinĩ wa ngathĩti ya mweri wa mbere, 1845:—

GSAM 98.3“Ũhoro Mwega wa tene na tene, o ta ũrĩa ũandĩkĩtwo Kũguũrĩrio 14:6, 7, nĩũhunjĩtio kũrĩ ndũrĩrĩ ciothe, mĩhĩrĩga, thiomi na andũ; ũgĩkwĩra na mũgambo mũnene atĩ, ‘Mwĩtigĩrei Ngai, na mũheane ũgooci kũrĩ we; nĩgũkorwo ihinda rĩa ciira wake nĩrĩkinya: na mũhooe ũrĩa wathondekire igũrũ, na thĩ, na iria, na ithima cia maaĩ.’ Gũtirĩ ũhoro ũngĩhota kũmenyithio na maũndũ ũkĩrĩa ũyũ: atĩ ndũmĩrĩri ĩno nĩĩheirwo mĩhĩrĩga yothe na ndũrĩrĩ ciothe iria irĩ rungu rwa igũrũ, thĩinĩ wa miaka ĩnini ĩrĩa yathire, thĩinĩ wa kũhunjia gũũka kwa Kristo mwaka wa 1843 [1843, ihinda rĩa Ayahudi—ihinda rĩitũ, 1844], kana hakuhĩ. Na njĩra ya makarata ma kũruta na mabuku, mũgambo ũcio nĩwathiĩte thĩ yothe, na ciugo nginya mũthia wa thĩ.”

GSAM 98.4Andũ amwe, matarĩ na ũmenyo wa maũndũ macio, nĩmakĩonaga Mũingĩ wa etereri a gũũka gwa Kristo gwa keerĩ ũrĩ wa handũ kamwe, makĩĩciria atĩ warĩ wĩra wa William Miller na ahunjia magana manini arĩa maarĩ hamwe nake mwena wa gathigathini wa United States. Kũrĩ arĩa acio, nĩ ũndũ wa kũmakania kũmenya atĩ mũingĩ ũrĩa warĩ Amerika, ũrĩa athuri Miller na Himes maarĩ atongoria arĩa maamenyekire, warĩ gĩcunjĩ kĩnini gĩa mũingĩ mũnene ũrĩa, ta ũrĩa tũgĩte mbere, wathiĩte “nginya mĩthia ya thĩ.”

GSAM 99Ũrĩa Mũingĩ wa etereri a gũũka gwa Kristo Wambĩrĩire Ndũrĩrĩ-inĩ Nyingĩ

GSAM 99.1Ihinda rĩa Mwathani rĩakinya nĩguo ndũmĩrĩri ĩno ĩthiĩ thĩ yothe, na kũrĩ handũ mĩrongo ĩĩrĩ kana makĩria wa thĩ, ihinda rĩmwe, andũ makĩũrĩrwo, arĩa matarĩ na ũmenyo wa wĩra wa arĩa angĩ, makĩthiĩ kũrĩa kwothe gũkũ thĩ nĩguo matũmanie ndũmĩrĩri ĩno. Arĩa magwetirwo thĩinĩ wa mũrango wa 4, arĩa maamũkĩrire ũtheri wa ũhoro wa gũthira kwa matukũ 2300, tiga ũmwe—A. Campbell—nĩmatuĩkire nĩguo marute ndũmĩrĩri ya mũraika wa mbere ya Kũguũrĩrio 14; na ũndũ ũyũ waĩkire na ũtungata wa Roho wa Ngai, ti nĩ ũndũ wa kũmenyithania ũtheri ũcio kũrĩ ũmwe na ũmwe.

GSAM 99Kũgeranio na Gũcooka kwa Kanitha

GSAM 99.2Tũgĩtũma watho ũcio ũmwe ũrĩa D’Aubigné atũmire kũrĩa Gũcooka Kũnene kwa Kanitha kĩa mĩaka ya 1500, no mũhaka tũtarĩre mũingĩ ũyũ ta ndũmĩrĩri ya Mwathani na ya ihinda rĩa Mwathani. Ũhoro wa Gũcooka kwa Kanitha kĩa wothe, mũandĩki aũgĩte atĩ:—

GSAM 99.3“Germany ndĩĩrĩrĩire Switzerland ma, kana Switzerland ĩĩrĩrĩire France, kana France ĩĩrĩrĩire England. Ndũrĩrĩ ici ciothe ciĩtĩkĩire ma kuuma kũrĩ Ngai, o ta ũrĩa gĩcunjĩ kĩmwe gĩa thĩ gĩtirĩ kĩheaga ũtheri kũrĩ gĩcunjĩ kĩngĩ; no riũa rĩrĩa rĩtheragĩra hamwe nĩrĩheaga ũtheri kũrĩ thĩ yothe. Kristo, mũthenya ũrĩa wa kũambĩrĩria kuuma igũrũ, ũrĩa wĩkĩte igũrũ mũno kũrĩ andũ othe, nĩwe warĩ mwaki wa Ngai ũrĩa wahaga thĩ muoyo, hĩndĩ ya Gũcooka kwa Kanitha, o ta hĩndĩ ya kũambĩrĩrio kwa Ukristo. Mĩaka ya 1500, ndũmĩrĩri ĩmwe yathondekire o hĩndĩ ĩmwe thĩinĩ wa nyũmba na makanitha ma ndũrĩrĩ cia kũraya na cia mĩthemba yothe. Nĩ ũndũ ũyũ: Roho ũmwe nĩwarĩ wĩra kũrĩa kwothe, agĩtũma wĩtĩkio ũmwe.”

GSAM 99.4“Gũcooka kwa Kanitha kwa Germany na kwa Switzerland nĩkũmenyithagia ma ũhoro ũyũ. Zwingle ndaarĩ aaranĩirie na Luther. Hatarĩ nganja nĩkwarĩ na kĩndũ kĩmanyitithanĩtie andũ acio eerĩ; no twagĩrĩire gũkĩcaria igũrũ rĩa thĩ. Ũrĩa warĩ igũrũ, nĩwe wahĩire Luther ma, na nĩwe wahĩire Zwingle. Ngai nĩwe warĩ njĩra ya kũmenyithania gatagatĩ kao. ‘Nĩndambĩrĩirie kũruta Ũhoro Mwega,’ Zwingle auga, ‘mwaka wa ũtugi wa 1516, kana na ciugo ingĩ, ihinda rĩrĩa rĩĩtwa rĩa Luther rĩtarĩ rĩmenyekete bũrũri-inĩ witũ. Ndiamenyire ndũmĩrĩri ya Kristo kuuma kũrĩ Luther, no nĩndamenyire kuuma kiugo-inĩ kĩa Ngai. Angĩkorwo Luther nĩaruta Kristo, ekaga o ũrĩa niĩ njĩkaga; ũguo tu.’”6

GSAM 100.1Ũhoro wa wĩra wa Farel na Lefèvre thĩinĩ wa France, mũandĩki aũgĩte:—

GSAM 100.2“Nĩ ũndũ ũcio, Gũcooka kwa Kanitha thĩinĩ wa France gũtiarĩ ũndũ ũrehĩtwo kuuma bũrũri-inĩ ũngĩ. Kwambĩrĩria kwakuo nĩkwarĩ tĩĩri-inĩ wa France; gũkĩmĩrĩra Paris; na mĩri yakuo ya mbere yarĩ yunivasiti-inĩ ĩyo nyene ĩrĩa yarĩ hinya wa keerĩ thĩinĩ wa Ukristo wa Roma. Ngai nĩaĩkire mĩtĩmĩre ya wĩra ũyũ ngoro-inĩ cia andũ a ma ma Picardy na Dauphiny, mbere ya kwambĩrĩria kwaguo bũrũri-inĩ ũngĩ o wothe.”

GSAM 100.3“Nĩtũonire atĩ Gũcooka kwa Kanitha kwa Switzerland gũtiambĩrĩirio nĩ kũrĩa kwa Germany. Gũcooka kwa Kanitha kwa France o nakuo gũtiambĩrĩirio nĩ kũrĩa kwa mabũrũri macio meerĩ. Wĩra ũyũ nĩwambĩrĩire o hĩndĩ ĩmwe ndũrĩrĩ-inĩ ici, matarĩ na kĩrĩkanĩro gatagatĩ kao; o ta rĩrĩa kũrĩ mbaara, ikundi ciothe cia thigari iria ithondekete mbũtũ ya ita ithiaga hĩndĩ ĩmwe, o na ũmwe atikĩĩra ũrĩa ũngĩ atambũke, nĩgũkorwo watho ũmwe kuuma kũrĩ Mũtongoria mũnene nĩũigua nĩo othe. Ihinda nĩrĩakinyĩte, andũ nĩmaarĩ mehaarĩirie, na Ngai agĩambĩrĩria Gũcooka kwa Kanitha kake kũrĩa kwothe hĩndĩ ĩmwe. Maũndũ macio nĩmakĩmenyithagia atĩ Gũcooka Kũnene kwa Kanitha kĩa mĩaka ya 1500 kwarĩ wĩra wa Ngai.”7

GSAM 100.4Ũhoro wa Gũcooka kwa Kanitha thĩinĩ wa England, rĩrĩa Thos. Bilney, Fryth, Tyndale, na angĩ maarĩ wĩra-inĩ, D’Aubigné agĩthiĩ na mbere kũuga:—

GSAM 100.5“Nĩ ũndũ ũcio, Gũcooka kwa Kanitha kwa England gũambĩrĩire kwĩyũrũkĩte na Luther na Zwingle, kuumĩte o kũrĩ Ngai wiki. Ndũrĩrĩ ici ciothe cia Ukristo nĩciarĩ na wĩra ũmwe wa ciugo cia Ngai. Kwambĩrĩria kwa Gũcooka kwa Kanitha kũrĩ Oxford, Cambridge, na London kwarĩ Kĩrĩkanĩro Kĩerũ kĩa Kĩyunani kĩrĩa Erasmus aacabithirie. [Tyndale na Thomas Bilney moimire Cambridge mwaka wa 1519.] Mũthenya ũkinyire rĩrĩa England ĩĩtĩĩire kwambĩrĩria kũu kũrĩa Gũcooka kwa Kanitha kwambĩrĩirwo.”8

GSAM 101.1Ndũmĩrĩri ya gũũka yambĩrĩire na mũhianĩre o ta ũrĩa tũonire Gũcooka kwa Kanitha. Andũ nĩmakĩũrĩrwo hĩndĩ ĩmwe kũrĩa kungĩ makĩria ma hĩndĩ inya kũrĩa kwothe thĩ, matarĩ na ũmenyo kana kĩrĩkanĩro kĩa ciĩko gatagatĩ kao, na makĩambĩrĩria kũmenyithia ũhoro o ũcio wa ma wa Maandĩko, ti kũrĩ ndũrĩrĩ inya cia thĩ tu, no kũrĩ mabũrũri mothe marĩa maarĩ makũrĩte ũmenyo na mũtũũrĩre.

GSAM 101Wĩra wa Joseph Wolff

GSAM 101.2Nĩ wega haha kũrora maũndũ marĩa ma ma megĩĩ ũrĩa ũhoro wa gũũka gwa Kristo wahunjirio kũndũ kũingĩ:—

GSAM 101.3“Mwaka-inĩ wa 1831 Joseph Wolff, D.D., nĩwatũmirwo kuuma Britania Nene arĩ mũmĩceni, akĩe kũruta wĩra gatagatĩ ka Ayahudi a Palestina. Kũringana na maandĩko make ma mĩthenya, nginya mwaka wa 1845 nĩwahunjirie ũhoro wa gũũka kwa Mwathani narua kũu Palestina, Misiri, ngaata-inĩ cia Iria Itune, Mesopotamia, Crimea, Perisia, Georgia, ũthamaki-inĩ wothe wa Ottoman, Ũgiriki, Arabia, Ũturuki, Bokhara, Afghanistan, Cashmere, Hindostan, Thibet, Holland, Scotland, Ireland, Constantinople, Jerusalemu, St. Helena, o na arĩ marikabu-inĩ thĩinĩ wa Iria rĩa Mediterranean, na itũũra-inĩ inene rĩa New York, kũrĩ andũ a makanitha mothe. Aroiga atĩ nĩahunjĩtie gatagatĩ ka Ayahudi, Aturuki, Aisilamu, Aparsi, Ahindu, Akalidei, Ayesede, Asiria, Asabea, na kũrĩ atongoria arĩa metagwo pasha, sheikh na shah, athamaki a Organtsh na Bokhara, mũthamaki mũtumia wa Ũgiriki, na arĩa angĩ.”9

GSAM 101.4Kũu Yemen, bũrũri ũrĩa ũtũũragwo nĩ njiarwa cia Hobabu, ũrĩa warĩ ũthoni wa Musa, Joseph Wolff nĩonire ibuku rĩrĩa aaragia ũhoro warĩo akĩuga ũũ: “Aarabu a handũ haha nĩmarĩ na ibuku rĩĩtagwo ‘Seera,’ rĩrĩa rĩaragia ũhoro wa ‘Gũũka gwa Kristo gwa keerĩ, na Wathani Wake thĩinĩ wa Ũkengi!’”10

GSAM 102.1Kũu Yemen nĩatũũrire matukũ matandatũ na Arekabu, arĩa aaragia ũhoro wao akĩuga: “Matanyuaga ndibei, matarihandaga mĩgũnda ya mĩthabibũ, matamĩhaga mbeũ, matũũraga hema-inĩ, na maririkanaga ciugo cia Jonadabu mũrũ wa Rekabu. Hamwe nao nĩkwarĩ na ciana cia Isiraeli cia mũhĩrĩga wa Dani, arĩa matũũraga hakuhĩ na Terim kũu Hatramawt; nao, o ta ciana cia Rekabu, metereire gũũka kwa Mesia narua matu-inĩ ma igũrũ.”

GSAM 102.2Kuuma ũhoro ũcio wa igũrũ nĩtũrona atĩ thĩinĩ wa mĩaka ĩyo ikũmi na ĩna, Wolff we mwene nĩahunjĩtie ũhoro wa gũũka kwa Kristo kũrĩa kwarĩ hakuhĩ mũno, mabũrũri-inĩ matiganĩte ma makĩria ma mĩrongo ĩĩrĩ. Ihinda-inĩ o rĩu mũrutĩre ũcio nĩwaaragĩrĩirio mũno kũu Njeremani, na makĩria mwena wa gũthini gatagatĩ ka Amoravia.

GSAM 102Ndũmĩrĩri Kũu Njeremani na Rũcia

GSAM 102.3Mũandĩki Mwingereza, Mourant Brock, nĩatũmenyithagia atĩ “kũu Württemberg nĩkwarĩ na gĩkundi kĩa Akristiano arĩa matũũranĩtie, nao maarĩ magana ma andũ, arĩa metereraga gũũka kwa Kristo narua.” Mũrutĩre ũcio nĩwahunjirio kũndũ kũngĩ kũa Njeremani nĩ Hengstenberg, ũrĩa ihinda-inĩ rĩu aaragwo nĩwe warĩ mũrutani wa ũhoro wa Ngai warĩ na ũhoti mũnene makĩria kũu Njeremani.

GSAM 102.4Thĩinĩ wa Review and Herald ya mweri wa ikũmi na keerĩ 13, 1892, Mũrĩithi L. R. Conradi wa Njeremani aroiga ũũ:—

GSAM 102.5“Bengel, kũu Njeremani, nĩakĩirie wendo wa kuoneka kwa Mwathani witũ ngoro-inĩ nyingĩ, ũndũ ũcio ũgĩtũma andũ ngiri nyingĩ mathome kiugo kĩa ũrathi na kĩyo gĩtarĩ kĩonekete mbere.... Ũtheri nĩwamũrĩkire kũu Njeremani, na maandĩko marĩa moonanagia ũrĩa Matukũ 2300 maaringanaga na maũndũ ma ũrathi makĩgaywo kuo. Gũcangamũka kwa wĩtĩkio gũgĩrũmĩrĩra, na makĩria kũu Württemberg; na rĩrĩa kũnyariirũo kuambĩrĩirie, nyũmba magana maingĩ igĩthiĩ Rũcia ya gũthini, na kuo makĩhunjia ũhoro ũcio kũrĩ andũ a bũrũri wao arĩa maathamiire kuo mĩaka mĩingĩ mbere. Rĩrĩa arĩithi maahingire makanitha mao, arĩa aingĩ, tiga anini mũno, maacemanagia ‘stunden,’ kana ‘thaa’ yao ya mĩcemanio, nyũmba-inĩ cia andũ, na magana ma andũ magĩgarũrũka. O na ihinda-inĩ rĩu Thabatũ nĩyaaragĩrĩirio gatagatĩ kao, no tondũ gũtirĩ mũndũ wambĩrĩirie kũmĩrũmĩrĩra, ũhoro wayo ũgĩhora. Mũrĩmi Mũrũcia nĩagarũrũkirwo thĩinĩ wa ‘stunden,’ agĩcooka akĩambĩrĩria wĩra o ũcio gatagatĩ ka Arũcia. Ũndũ ũcio wacookire ũgĩkũria mũingĩ mũnene wa ‘Stundist’ wa matukũ maya, ũrĩa ũhoti waguo ũkinyĩte nginya mĩena ĩrĩa ĩrĩ kũraya mũno ya Siberia na bũrũri ũrĩa ũrĩ mwena ũrĩa ũngĩ wa Caucasus.”

GSAM 103.1Thĩinĩ wa Review and Herald ya mweri wa mũgwanja 31, 1891, nĩkũrĩ na ũhoro wa Mũrĩithi Conradi ũkoniĩ Mũrũ wa Ithe witũ Schäche wa Australia, ũrĩa, ihinda-inĩ rĩrĩa araaria ũhoro warĩo, aatũũraga Silesia, na ihinda rĩmwe akaruta wĩra wa gũteithia ũmĩceni wa thĩinĩ wa bũrũri wa Mũthembi Gosner, mũhunjia wa Injili Mũnjeremani warĩ ũtũũĩkĩte. Kuuma kũrĩ Mũrũ wa Ithe witũ Schäche, nĩaheanaga ũhoro ũyũ ũkoniĩ ibuku rĩa Kelber:—

GSAM 103.2“Thutha wa 1836, kana rĩrĩa ihinda rĩrĩa rĩaatarĩtwo nĩ Bengel rĩathirire, nĩkuonekire ũmenyithia thĩinĩ wa gathĩti ka gĩcigo kĩa Schweidnitz, kuuma ndũka-inĩ ya mabuku ya Mũthuuri Sommerfeldt wa kũu, ũkoniĩ ibuku rĩandĩkĩtwo nĩ L. Henry Kelber, rĩkĩaria ũhoro wa maũndũ manene na ma gĩkeno marĩa maarĩ a kũhĩngĩka mĩaka-inĩ ya 1843 na 1844. Ndiririkanaga rĩĩtwa rĩo rĩa ma. Nĩtwagũrire ibuku rĩu na tũkĩrĩthoma hamwe na andũ amwe arĩa mendete ũhoro ũcio, mĩrango ĩhingĩtwo, mwaka-inĩ wa 1839-40. Ibuku rĩu rĩonirie kuuma Danieli, na Kũguũrĩrio, na Mathayo 24, atĩ mũthia nĩwarĩ hakuhĩ, na rĩarĩ o na mũtaratara wa gũtara, ũkĩonania ũrĩa ihinda rĩu rĩa igũrũ rĩakinyĩtwo.”

GSAM 103Ndũmĩrĩri Kũu Britania Nene

GSAM 103.3Thĩinĩ wa rĩandĩko rĩa Kĩingereza rĩĩtagwo Mĩaka Ngiri Imwe, nĩkuugĩtwo atĩ “ahunjia magana mũgwanja a Kanitha wa Ũingereza nĩmaanĩrĩraga ũhoro wa gũcooka kwa Mũkũũri.” Amwe a ahunjia arĩa maarĩ na ũhoti mũnene makĩria ihinda-inĩ rĩu nĩ arĩa maahunjagia mũrutĩre wa gũũka gwa Kristo kũu Ũingereza kuuma 1840 nginya 1844. Gatagatĩ kao nĩtũkwamba kũgweta marĩĩtwa ma Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Daktari Nisbett, Mũthembi A. Dallas, M.A. [thĩinĩ wa ibuku rĩake, Rora Jerusalemu, karatathi 114, nĩoiganĩrĩirie ngerekano ya Mathayo 24 na rũciaro rũrũ], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, na arĩa angĩ.

GSAM 104Ndũmĩrĩri Kũu Holland

GSAM 104.1Mũrutĩre wa Gũũka gwa Kristo gwa keerĩ nĩwahunjirio kũu Holland nĩ Hentzepeter, ũrĩa aaragwo atĩ ihinda-inĩ rĩu nĩwe warĩ mũhunjia warĩ na ũhoti mũnene makĩria bũrũri-inĩ ũcio. Nĩwe warĩ mũmenyereri wa Nyũmba ya Ũthamaki ya Kũiga Indo cia Tene kũu The Hague, athuurĩtwo nĩ mũthamaki. Thĩinĩ wa marũa aake arĩa aandĩkĩire mũharĩrĩria wa Kwanĩrĩrũo gwa ũtukũ gatagatĩ, mweri wa gatandatũ wa 1844, aroiga atĩ ũhoro ũcio waambĩrĩirie kũmũkinyĩra na njĩra ya kĩroto kĩamũhutirie mũno. Nĩatuĩririe Maandĩko makoniĩ ũhoro ũcio, na mwaka-inĩ wa 1830 akĩcabithia kabuku koonanagia mũrutĩre ũcio. Mwaka-inĩ wa 1841 nĩacabithirie kabuku kangĩ ka ũhoro wa mũthia wa thĩ. Thĩinĩ wa marũa o macio aroiga atĩ ũhoro wa mbere aamenyire ũkoniĩ William Miller na arĩa angĩ maahunjagia mbere ya andũ mũrutĩre wa gũũka kwa Kristo kũrĩa kwarĩ hakuhĩ, wamũkinyĩire mwaka-inĩ wa 1842, rĩrĩa aarĩirie na mũndũ wokĩte Holland kuuma Amerika.

GSAM 104Ndũmĩrĩri Kũu Tartary

GSAM 104.2O na kuuma mwaka wa 1821 mũrutĩre wa gũũka kwa Mwathani nĩwetĩkĩtio na ũkarutwo kũu Tartary. Hakuhĩ na ihinda rĩu mũmĩceni Mũireland nĩatũmirwo bũrũri-inĩ ũcio, na mũthĩnjĩri-ngai Mũtartar akĩmũũria, “Kristo agooka rĩ gwa keerĩ?” Nake akĩmũcookeria atĩ ndaarĩ na ũhoro o na ũmwe ũkoniĩ ũndũ ũcio; nĩ ũndũ ũcio mũthĩnjĩri-ngai ũcio akĩgega mũno nĩ ũcooki ta ũcio kuuma kũrĩ mũmĩceni wokĩte kũmaruta mĩrutĩre ya Bibilia, na akĩuga atĩ eeciragia “o mũndũ ũrĩ na Bibilia nĩangĩhota kũmenya ũhoro ũcio.” Mũthĩnjĩri-ngai ũcio agĩcooka akĩheana meciiria make, akĩuga atĩ eeciragia Kristo nĩagooka hakuhĩ na mwaka wa 1844 thutha wa gũciarwo kwa Kristo. Ũhoro ũyũ ũrĩ thĩinĩ wa Gathĩti ka Ireland, 1821.

GSAM 104Ndũmĩrĩri Kũu Amerika, India, na Bũrũri Mũnene wa Ũraya

GSAM 104.3Thĩinĩ wa Tũbuku twa Gũũka gwa Kristo, ibuku rĩa 2, karatathi 135, 1844, Mourant Brock wa Ũingereza aroiga ũũ:—

GSAM 105.1“Kwĩterera gũcooka kwa Mũkũũri kũrĩa kũrĩ hakuhĩ, na kwanĩrĩra kwa kũheana ũmenyithia, gũtirĩ Britania Nene gwiki kũrĩ na ũndũ ũcio, nĩkũrĩ o na Amerika, India, na bũrũri mũnene wa Ũraya. Kũu Amerika, ahunjia a kiugo ta magana matatũ nĩmarahunjia ũũ ‘ũhoro ũyũ mwega wa ũthamaki;’ na bũrũri-inĩ ũyũ, ta magana mũgwanja a Kanitha wa Ũingereza nĩmaranĩrĩra o ũguo.”

GSAM 105Kũrĩ O Handũ ha Marikabu Gũkinyĩra Thĩ Yothe

GSAM 105.2E. R. Pinney wa Seneca Falls, N.Y., mũhunjia mwĩrutĩri wa kanitha wa Abatithi, ũrĩa warutĩire muoyo wake kũhunjia mũrutĩre wa gũũka gwa Kristo, nĩaugire ũũ thĩinĩ wa ibuku rĩake Gũtaũra Mathayo 24, karatathi 8, 9:—

GSAM 105.3“O na kuuma mwaka wa 1842, maandĩko makoniĩ Gũũka gwa Kristo gwa keerĩ nĩmaatũmĩtwo kũrĩ o gĩikaro kĩa ũmĩceni kũu Ũraya, Asia, Afrika, na Amerika, mĩena yeerĩ ya Irĩma cia Rocky.... Anene a marikabu maitũ na arutĩri a wĩra wa marikabu matwĩraga atĩ gũtirĩ handũ ha marikabu gũkinyĩra makinyaga na makore atĩ ũhoro ũyũ ũhunjagio ndũrakinya kuo mbere yao, na kaingĩ nĩmoragio ũhoro ũcio.”

GSAM 105Andũ Ngiri Ithatũ Magĩhunjia Ndũmĩrĩri

GSAM 105.4Mũrĩithi G. W. Mitchel wa Zanesville, Ohio, mũhunjia ũngĩ ũrĩa we mwene aahunjirie mũrutĩre ũcio, nĩeerire mũandĩki, rĩrĩa maariirie kũu Newark, Ohio, mweri wa kanana 8, 1894, atĩ Mũthuuri William Miller nĩamwĩrire, rĩrĩa maariirie kũu McConnellsville, Ohio, mweri wa kenda wa 1844, atĩ aarĩ na “marĩĩtwa na kũrĩa ahunjia ngiri ithatũ maatumagĩrwo marũa, marĩ kũndũ gũtiganĩte thĩinĩ wa thĩ, arĩa maahunjagia atĩ, ‘Mwĩtigĩrei Ngai, na mũmũhe ũkengi; nĩgũkorwo thaa ya ciira wake nĩyakinya,’ na arĩa aingĩ ao maarĩ Amerika ya gathigathini na Britania Nene.”

GSAM 105.5William Miller, akĩaria ũhoro wa ũrĩa ‘kwanĩrĩra’ gũkũ kwatambire kũndũ kũingĩ, nĩaugire ũũ:—

GSAM 105.6“Mũndũ ũmwe kana eerĩ kũrĩ o mwena wa thĩ nĩmahunjĩtie ũhoro ũcio, na othe nĩmarĩ na wĩtĩkio ũmwe wa ihinda,—Wolff wa Asia; Irving, ũrĩa watũũraga Ũingereza; Mason wa Scotland; Davis wa South Carolina; na andũ gĩkundi kĩnene gĩa mwena ũyũ, nĩmaranĩrĩra kana nĩmaanĩrĩire ũhoro ũcio.”11

GSAM 106Mũgambo wa Elija wa Hutchinson Ũgĩtũmwo Kũndũ Kũingĩ

GSAM 106.1Mũthuuri R. Hutchinson, mwaka-inĩ wa 1837, nĩatũmirwo kuuma Ũingereza arĩ mũmĩceni wa kanitha wa Wesley kũu Canada. Mũthia-inĩ nĩaikire ũtũũro Montreal. Nĩoĩ andũ aingĩ mũno mabũrũri-inĩ mangĩ. Mĩaka-inĩ ya 1843 na 1844 nĩacabithirie gathĩti geetagwo Mũgambo wa Elija, karĩa aaragia thĩinĩ wako ũhoro wa mũrutĩre wa gũũka gwa Kristo. Tondũ nĩahotaga kũkinyĩra marikabu ma gũthiĩ mabũrũri mangĩ na ũhũthũ, na akaheeo mweke wa gũtũma mĩrigo mĩnene ya tũgathĩti twake atarĩhĩte mbeca cia borithi, nĩatũmire tũgathĩti tũingĩ mũno kũndũ guothe thĩ. Akĩaria ũhoro wa wĩra wake mwene, nĩaugire atĩ nĩaatũmaga tũgathĩti tũu atarĩhĩtie kũu Nova Scotia, New Brunswick, New Foundland, Ũingereza, Ireland, Scotland, Wales, France, Njeremani, Constantinople, Roma, na mĩena yothe ya ũthamaki wa Britania na mabũrũri marĩa ũcio waathaga.

GSAM 106Thĩinĩ wa Tũũyũ twa Sandwich

GSAM 106.2Thĩinĩ wa Kwanĩrĩrũo gwa ũtukũ gatagatĩ ya mweri wa ikũmi 12, 1843, nĩkwarĩ na marũa kuuma kũrĩ Mũtumia O. S. Burnham wa Kaloa, Kaĩyũ ka Kaui, Tũũyũ twa Sandwich. We hamwe na mũthuuriwe maarĩ arutani a thukuru handũ hau. Nĩmeetĩkĩtie mũrutĩre wa gũũka gwa Kristo na makawũhunjagia kuo, na gĩkundi kĩa etĩkia nĩmaahooyaga hamwe nao tũũyũ-inĩ tũu.

GSAM 106Ndũmĩrĩri Ĩgererainĩtio na Ĩrĩa ya Yohana Mũbatithania

GSAM 106.3Ũũ nĩtũrona atĩ mũrutĩre wa gũũka gwa Kristo wahunjirio kũndũ kũingĩ gũtoshĩte kũhĩngia ũrathi wa Maandĩko ũkoniĩ ũhoro ũcio.

GSAM 106.4Ndũmĩrĩri ĩrĩa yaarĩ ya kũmenyithia gũũka kwa mbere kwa Kristo nĩyoigĩtwo nĩ mũnabii Isaia na ciugo ici: “Mũgambo wa ũrĩa ũranĩrĩra werũ-inĩ, Thondekai njĩra ya Mwathani, rũngai werũ-inĩ njĩra nene ya Ngai witũ. O gĩtuamba nĩgĩgatũũgĩrio, na o kĩrĩma na karĩma nĩigatũũrio thĩ: na njĩra iria njogomu nĩikarũngario, na kũrĩa kũrũgũrũgũ gũtuĩke kũrĩnganĩru: na ũkengi wa Mwathani nĩũkaguũrĩrio, na andũ othe nĩmakawũona hamwe: nĩgũkorwo kanua ka Mwathani nĩko koigĩte ũguo.”12 Ũrathi ũyũ nĩwahĩngirio wĩra-inĩ wa “Yohana Mũbatithania, akĩhunjia werũ-inĩ wa Judea, na akĩuga, Mwĩrirei: nĩgũkorwo ũthamaki wa igũrũ nĩũrĩ hakuhĩ.”13

GSAM 107.1Mũndũ ũyũ, arĩ wiki, thĩinĩ wa mieri ĩtandatũ ya wĩra bũrũri-inĩ ũmwe wa Judea, nĩahĩngirie ũrathi ũyũ wa kũgegania. O na gũtuĩka ũrathi ũyũ nĩwekĩire wĩra wa Yohana mĩhaka ya ihinda na ya handũ, tiguo kũrĩ na ũrathi ũrĩa ũkoniĩ kũmenyithia Gũũka gwa Kristo gwa keerĩ, nĩgũkorwo wĩra ũcio warĩ wa kũrutwo na ‘kwanĩrĩra na mũgambo mũnene,’ ũkinye thĩ yothe.

GSAM 107.2Ũũ nĩkuoneka, na ũtheri wa maũndũ maya ma ma marĩa moonanĩtio, ũrĩa ũrathi ũkoniĩ Ndũmĩrĩri ya gũũka gwa Kristo wahĩngirio na ũrĩa wagĩrĩire. Ihinda rĩa Ngai nĩrĩakinyire rĩa ngerekano ya mũkũyũ kũrutwo, na rĩa ũmenyithia wa mbere wa Ndũmĩrĩri ya mũraika wa mbere kũheanwo, nake akĩinũa atũmwo ake maanĩrĩre ũhoro ũcio kũrĩ mabũrũri mothe, andũ othe, na thiomi ciothe.

Notes

  1. Mathayo 24:32-35. ↩
  2. Aroma 10:14, 15. ↩
  3. Mathayo 24:29, 30. ↩
  4. Mathayo 24:29. ↩
  5. Mariko 13:24. ↩
  6. Ũhoro wa Gũcooka kwa Kanitha, Ibuku rĩa 8, mũrango wa 1, paragrafu cia 2, 3. ↩
  7. Handũ hamwe, Ibuku rĩa 12, mũrango wa 3, paragrafu ya 10. ↩
  8. Handũ hamwe, Ibuku rĩa 18, mũrango wa 2, paragrafu ya 12. ↩
  9. Mũgambo wa Kanitha, karatathi 343. ↩
  10. Wĩra wa Ũmĩceni wa Wolff kũu Bokhara. ↩
  11. Marutani ma William Miller, karatathi 238, 1843. ↩
  12. Isaia 40:3-5. ↩
  13. Mathayo 3:1, 2. ↩

Note

Back