Mũrango 10 — Kwanĩrĩrũo gwa Ũtukũ Gatagatĩ
GSAM 160.1“Ũtukũ gatagatĩ hakĩgĩa kwanĩrĩrũo, Atĩrĩ, mũhikania nĩarooka; umagarai mũkamũtũnge. Hĩndĩ ĩyo airĩtu acio othe makĩũkĩra, makĩhaarĩria matawa mao.”1
GSAM 160.2Nĩtwarĩtie mbere ũhoro wa ihinda rĩa gũcererũo rĩrĩa rĩonanitio thimo-inĩ ĩno ya “airĩtu ikũmi,” na rĩu nĩtũrĩrora na ũmenyereri gĩcunjĩ kĩayo kĩrĩa kĩambĩrĩirio na ciugo iria irĩ hau igũrũ, kĩrĩa etereri a gũũka gwa Kristo meetaga “Kwanĩrĩrũo gwa ũtukũ gatagatĩ.” Mwandĩki ũrĩa warĩ mũmenyeke ũhoro-inĩ ũyũ, nĩandĩkĩte atĩrĩ thĩinĩ wa gathĩti geetagwo Kwanĩrĩrũo gwa Ũtukũ Gatagatĩ, ka mweri wa ikũmi 3, 1844:—
GSAM 160.3“No tũkinyire atĩa ũtukũ-inĩ ũyũ wa gũcererũo? Nĩ tondũ twambĩrĩirie kĩoneki [kĩoneki kĩa matukũ 2300] ihinda-inĩ rĩa kũmera kwa mimea, handũ ha ihinda rĩa mathangũ kũgũa, mwaka wa 457 Kristo atanaciarwo. Twatigairie mĩeri ĩtandatũ na matukũ manini makĩria tũkinye gĩthaka-inĩ kĩa marikabu kĩrĩa twathiiaga. Ũguo nĩguo watũingĩirie ũtukũ-inĩ wa gũcererũo, wa mĩeri ĩtandatũ.”
GSAM 160.4Mwandĩki ũngĩ, S. S. Snow, akĩaria ũhoro wa matukũ 2300, nĩoigire atĩrĩ thĩinĩ wa Kwanĩrĩrũo ka mweri wa kanana 22, 1844:—
GSAM 160.5“Maambĩrĩirie hĩndĩ ĩrĩa watho wa gũcookereria na gwaka Jerusalemu woimanire. Watho ũcio waheanirwo mbere nĩ Kuro, ũgĩcookerwo nĩ Dario, na ũgĩkĩrĩrĩrio nĩ Aritashashita Longimanus mwaka-inĩ wa mũgwanja wa wathani wake. Nĩwamenyithanirio na ũkĩambĩrĩria kũrũmĩrĩrwo ihinda-inĩ rĩa mathangũ kũgũa mwaka wa 457 Kristo atanaciarwo, hĩndĩ ĩrĩa Ezara, thuutha wa gũkinya Jerusalemu nĩ ũndũ wa guoko kwega kwa Mwathani, aacookeririe ũtũũro wa Ayahudi hamwe, agĩthuurĩra athamaki a ciira na atuĩri a ciira, na akĩambĩrĩria gwaka rũthingo.”2
GSAM 160.6Tondũ ihinda rĩa kĩoneki rĩarĩ mĩaka 2300 mĩiganu, nĩhaabataraga mwaka wothe wa 457 na mwaka wothe wa 1843 nĩguo gũkinyanĩre mĩaka 2300; na angĩkorwo watho ũcio ndwoimanire nginya mweri wa mũgwanja wa 457 Kristo atanaciarwo, nĩmarutanaga atĩ ihinda rĩu rĩtingĩathirire nginya mweri wa mũgwanja wa 1844. Tondũ kũrũmĩrĩra mũthenya wa ikũmi wa mweri wa mũgwanja kwonekaga ta ũndũ ũrĩa waambĩrĩirie ihinda rĩu, nĩkuonanitio hatarĩ nganja atĩ mũthenya wa ikũmi wa mweri wa mũgwanja (kũringana na ũtarĩri wa Ayahudi), mweri wa ikũmi 22, 1844, matukũ 2300 nĩmangĩathirire, na ihinda rĩa gũtherio kwa handũ harĩa haamũre rĩkinye. Ũira wothe ũrĩa wahũthĩrĩtwo kuonania mũthia wa ihinda rĩu mwaka wa 1843 warĩ na hinya o ũcio ũtarĩri-inĩ wa 1844, na ũgĩtũma magĩe na ũma atĩ nĩmakorĩte ũtaũri ũrĩa wonekaga ũrĩ wa ma wa gĩtũmi kĩa gũconoka kwao. Njĩra ĩrĩa etereri a gũũka gwa Kristo maahunjirie “Kwanĩrĩrũo gwa ũtukũ gatagatĩ kwa ma,” o ta ũrĩa gwetagwo hĩndĩ ĩyo, ĩtonanĩtio wega makĩria gũkĩra na kũruta ciugo maandĩko-inĩ ma arĩa maathĩĩte na mbere wĩra-inĩ hĩndĩ ĩyo.
GSAM 161“Umagarai Mũkamũtũnge”
GSAM 161.1Thĩinĩ wa Kwanĩrĩrũo ka mweri wa ikũmi 3, 1844, haarĩ na ũhoro wandĩkĩtwo nĩ George Storrs, ũrĩ na mũtwe, “Umagarai Mũkamũtũnge,” na thĩinĩ waguo akoiga atĩrĩ:—
GSAM 161.2“Ndagwata karamu yakwa ndĩ na maiguĩro marĩa ndĩnakorwo namo mbere. Ndingĩĩciria nganja atĩ mũthenya wa ikũmi wa mweri wa mũgwanja nĩguo ũkaagĩa kũguũrio kwa Mwathani witũ Jesũ Kristo matu-inĩ ma igũrũ. Tũtigairie na matukũ manini ũndũ ũcio ũkinye—hĩndĩ ya guoya kũrĩ arĩa matehaarĩirie, no ya riiri kũrĩ arĩa mehaarĩirie.
GSAM 161.3“‘Atĩrĩ, Mũhikania nĩarooka’ mwaka ũyũ; ‘umagarai mũkamũtũnge.’ Nĩtwarĩkia na makanitha ma rĩĩtwa na andũ othe arĩa aaganu, tiga o ũrĩa kwanĩrĩrũo gũkĩahota kũmagwata. Wĩra witũ rĩu nĩ kũũkĩria ‘airĩtu arĩa moire matawa mao magĩthiĩ gũtũnga mũhikania.’ Rĩu tũrĩ ha? ‘Kĩoneki kĩngĩcererwo, gĩeterere.’ Githĩ ũcio ti guo ũcookio witũ kuuma mweri wa gatatũ kana wa kana ũrĩa wahĩtũkire?—Ĩĩ. Nĩ atĩa gwĩkĩkire Mũhikania acererĩte?—Airĩtu othe nĩmaahondokire na makĩgĩa toro, githĩ tiguo? Ciugo cia Kristo itikaagire kũhingio; na ‘Maandĩko matingĩvunjwo.’ Gũtirĩ bata gwĩtua atĩ tũkoragwo tũrĩ aũkĩru; nĩtũkoragwo tũkihondoka, ti ũhoro-inĩ wa atĩ Kristo nĩagooka, no ũhoro-inĩ wa ihinda. Nĩtũingĩrire ihinda-inĩ rĩa gũcererũo; tũtiamenyaga ‘nĩ ihinda rĩigana’ gũcererwo kũrĩĩra, na ũhoro-inĩ ũcio nĩtũhondokire. Amwe aitũ nĩmoigĩte tũrĩ toro-inĩ, ‘Mũtikatuĩre ihinda rĩngĩ!’ ũguo tũgĩthiĩ na mbere gũkoma. Rĩu ũrĩa ũrĩ na hinya nĩ gũtũũkĩria. Mwathani, tũteithie, nĩgũkorwo ũteithio wa mũndũ nĩ wa tũhũ. Aria wee mwene, Mwathani. Aah, korwo rĩu ‘Ithe’ no ‘amenyithanie’ ihinda rĩu.
GSAM 162Ũtukũ Gatagatĩ wa Ndũmĩrĩri
GSAM 162.1“Ihinda rĩa gũcererũo nĩ rĩigana?—Nĩ nuthu ya mwaka. Mũmenyete atĩa?—Nĩ tondũ Mwathani witũ oigaga, ‘ũtukũ gatagatĩ,’ Mũhikania acererĩte. Kĩoneki kĩarĩ kĩa ‘mahwai-hwaĩ na rũciinĩ 2300,’ kana matukũ. ‘Hwaĩ-inĩ,’ kana ũtukũ, nĩ nuthu ya mũthenya ũmwe wa matukũ macio ma ũrathi, na nĩ ũndũ ũcio nĩ mĩeri ĩtandatũ. Ũcio nĩguo ũraihu wothe wa ihinda rĩa gũcererũo. Kwanĩrĩrũo kwa hinya kwa ihinda gũkũ gwa rĩu kwambĩrĩirie hakuhĩ na gatagatĩ ka mweri wa mũgwanja, na nĩgũtambĩte na ihenya inene na hinya, na gũkarũmĩrĩrwo nĩ kuonania hinya wa Roho ũrĩa ndĩnaiguĩra hĩndĩ ĩrĩa kwanĩrĩrũo kwarĩ ‘1843.’ Rĩu ciugo ici nĩcihingĩte o ũrĩa ciandĩkĩtwo: ‘Umagarai mũkamũtũnge.’ Andũ nĩmaratiga indo ciothe na njĩra ĩrĩa ndĩnatuĩrĩte atĩ ĩngĩonĩka. Kwanĩrĩrũo gũkũ kwagwata ngoro, arĩmi matigaga mĩgũnda yao, hamwe na mĩmera yao. Nĩkũrĩ kũrĩra kwa hinya na maithori, na kũheana indo ciothe kũrĩ Ngai, ũrĩa ndĩnaiguĩra. Nĩkũrĩ kwĩhoka ũhoro ũyũ wa ma gũkĩrĩte kũrĩa kwarĩ kwanĩrĩrũo-inĩ kwa mbere, na riiri ũrĩa ũtũmaga andũ marĩre na ngoro inyihe, ũrĩa ũkĩrĩte ũmenyo wothe tiga kũrĩ arĩa magũiguĩte.
GSAM 162.2“Nĩ ũndũ wa ũhoro wa ma wa ihinda rĩrĩ, niĩ, na ũndũ wa wega wa Ngai, nĩngũũmĩrĩria kũheana indo ciothe, na nĩnjĩguaga atĩ kwĩtĩkĩrĩra nganja ũhoro-inĩ waguo kũngĩarakarĩria Ngai na kũndehera ‘wanangĩku wa ihenya.’ Nĩnjĩtĩkĩtie atĩ rĩu ‘mũndũ o wothe ũrĩa ũgeragia kũhonokia muoyo wake,’ harĩa kwanĩrĩrũo gũkũ kũhunjĩtio wega, na njĩra ya kwĩciria atĩ ‘angĩkorwo ndagooka,’ kana nĩ guoya wa kwĩhoka ũhoro ũyũ wa ma, ‘nĩakaaga muoyo wake.’ Nĩgũbataraga wĩtĩkio o ũrĩa watongoririe Iburahĩmu kũruta Isaaka igongona, kana Nuhu gwaka thabĩna, kana Loti kuuma Sodomu, kana ciana cia Isiraeli kũrũgama ũtukũ wothe ciĩtererete kuuma Misiri, kana Danieli gũtoonya irima-inĩ rĩa mĩrũthi, kana Ahibirania arĩa atatũ gũtoonya riiko-inĩ rĩa mwaki. Tũkoragwo tũgĩĩciria atĩ nĩtũkũingĩra ũthamaki-inĩ hatarĩ kũgerio kwa wĩtĩkio ta kũu, no nĩnjĩtĩkĩtie atĩ tũtingĩhota. Ũhoro ũyũ wa ma wa mũthia nĩũrehaga kũgerio ta kũu, na gũtirĩ ũgũkũũmĩrĩria tiga arĩa megũtwara gwĩtũo irimũ, arũaru a meciria, kana ũndũ ũngĩ o wothe ũrĩa Asodomu a mbere ya mũiyũro, kanitha ũrĩa ũtatarĩ mũhĩu kana mũhoru, kana airĩtu arĩa makomete mangĩenda kũmoigĩra. Rĩngĩ nĩndĩanĩrĩre, ‘Ũra nĩguo ũhonokie muoyo waku;’ ‘Ndũkarore thuutha waku;’ ‘Ririkanai mũtumia wa Loti.’”
GSAM 163Ihiga Rĩa Storrs Rĩrĩa Rĩariĩ
GSAM 163.1Thĩinĩ wa Kwanĩrĩrũo gwa Ũtukũ Gatagatĩ ka mweri wa ikũmi 10, 1844, nĩkuonekire ciugo ici kuuma karamu-inĩ ya George Storrs, irĩ na mũtwe, “Mũthia,” no etereri a gũũka gwa Kristo magĩciĩta “Ihiga Rĩa Storrs Rĩrĩa Rĩariĩ”:—
GSAM 163.2“Tũrĩĩhaarĩria atĩa mũthenya ũcio?—Ĩtĩkiai ũhoro wa ma wa Ngai, na mwĩhokage ũhoro ũcio na wĩtĩkio mũnene ũrĩa ũheaga Ngai riiri. No nginya tũkorwo na meciria o marĩa tũngĩakorwo namo angĩkorwo nĩtũrĩmenya atĩ nĩtũrĩkua mũthenya ũcio, na kwĩheana kwothe o kũu kũrĩ Ngai na gũkua kũrĩ maũndũ ma thĩ.
GSAM 163.3“Ndingĩonania ũrĩa ndeenda kuuga na njĩra njega gũkĩra kwĩciria ihiga inene rĩariĩ gatagatĩ ka iria inene. Mũrũ wa mũthamaki ũrĩ riiri na hinya nĩaranĩrĩire atĩ ihinda rĩaamũre nĩagatũma marikabu njega ya mũhũki ĩkuue andũ othe arĩa agakora kuo, arĩ na ũira atĩ nĩmeetĩkĩtie kiugo gĩake biũ, ĩmatware bũrũri mwega wa riiri. Andũ aingĩ nĩmarathii ihiga-inĩ rĩu na kwĩhoka. Amwe, maakinya wega ihiga-inĩ, matũraga mũkanda, na tũmarikabu tũrĩa mookire natũo tũgatwarwo nĩ maaĩ kuuma harĩ o, na matitũrora rĩngĩ, no magatũũra meetererete gũkinya kwa marikabu ya mũhũki. Matirĩ nganja na ma wa kĩĩranĩro kĩu, na makeehoka kĩu na indo ciothe. Angĩ arĩa mokaga kuo meciiragia atĩ gũikara ihiga-inĩ nĩkũiganu. No nĩmendaga gũkorwo ‘arĩ na ũũgĩ’ na matige kũĩkĩra muoyo wao hatari-inĩ makĩria mũno.
GSAM 164.1“‘Gũgĩe kũrĩ we kũringana na wĩtĩkio waku’ nĩkwanĩrĩirwo mbere ya ihinda rĩrĩa marikabu ya mũhũki yeetererwo. Mũthenya ũcio ũgĩkinya. Arĩa meetaga arĩ na ũũgĩ, no kũhoteekĩka atĩ maciiragia gũtũra mĩkanda ya tũmarikabu twao na gũtũtigĩrĩria tũtwarwo nĩ maaĩ, moonete marikabu ya mũhũki ĩgĩũka. Ĩkĩoneka; no rĩu maacererwo gũtũrĩrĩria tũmarikabu twao hatarĩ kũoneka; na rĩngĩ, ũũgĩ ũcio wao o naguo nĩũkũmeeraga matige gũtũtigĩrĩria tũtwarwo nĩ maaĩ nginya mamenye na ũma atĩ matihĩtĩtie ũhoro-inĩ wa marikabu ĩyo ĩrooka. Rĩu ĩgũkuhĩria mũno nginya matingĩhota gũtũra mĩkanda hatarĩ kũoneka.
GSAM 164.2“Marikabu ya mũhũki ĩgĩkinya ihiga-inĩ. ‘Ũira nĩ ũrĩkũ atĩ nĩmwarĩ na kwĩhoka gũtarĩ nganja kĩĩranĩro kĩa gũũka kwa marikabu ya mũhũki?’—‘Mĩkanda ya tũmarikabu twitũ nĩĩtũrĩtwo, na nĩtũtwarĩtwo nĩ maaĩ tukĩraĩha, nginya tũtingĩahotire gũkinya thĩ nyũmũ, na no nginya tũngĩanangĩkire angĩkorwo marikabu ya mũhũki ndĩookire, nĩgũkorwo rĩĩ nĩ ihiga rĩrĩa gũtirĩ marikabu ĩngĩ ĩhĩtũkaga harĩ rĩo.’ ‘Ũguo nĩkũiganu,’ mũtongoria wa marikabu ya mũhũki akĩanĩrĩra; ‘ũkai mũingĩre; kwĩhoka ta kũu gũtingĩconokio.’
GSAM 164.3“Arĩa maohete tũmarikabu twao ihiga-inĩ rĩu magĩcokanĩrĩra, makĩĩrutanĩria gũtoonya marikabu-inĩ ya mũhũki. Mũtongoria akĩũria, ‘Tũmarikabu tũu ndĩrona tũohetwo mahiga-inĩ kũu tũgũuga atĩa, kana tũrĩa mĩkanda yatũo ĩtũrĩtwo o kuuma hĩndĩ ĩrĩa ndoonekire?’ Makĩmũcookeria, ‘Nĩtũreciiragia atĩ nĩtũrĩĩmenyerera, nĩguo angĩkorwo marikabu ya mũhũki ndĩũkire, tũkorwo na kĩndũ kĩa kũtũcookereria thĩ nyũmũ.’ ‘Ũguo nĩmũreharegĩria mwĩrĩ,’ mũtongoria akĩanĩrĩra, ‘na ũguo mũkĩgĩa na nganja ũhoro-inĩ wa ciugo ciakwa? Gũgĩe kũrĩ we kũringana na wĩtĩkio waku. Ũira nĩũramũtuĩra. Nĩmwarehaarĩirie gũcooka, na rĩu no nginya mũgethe maciaro ma ũtaitĩkia wanyu.’ ‘Nĩ ũndũ ũcio matiigana gũhota gũtoonya nĩ ũndũ wa ũtaitĩkia.’ Aah, mũikarĩre wa guoya wa kwaga mwĩhoko!
GSAM 164.4“Tũrai mĩkanda yanyu rĩu, ariũ a Ithe witũ; rekei tũmarikabu twanyu tũtwarwo nĩ maaĩ nginya tũtige kũoneka; ĩĩ, hĩĩhai mbere ya ‘rũũri rwa Mũrũ wa mũndũ kuoneka.’ Hĩndĩ ĩyo nĩmũkaakorwo mũcererwo. Ĩhokai rĩu, na mwĩhokage na indo ciothe. Aah, ngoro yakwa nĩĩramũiguĩra ruo; mũtigacerere; hũrũtai kamarikabu kau thiĩ, kana mũanangĩka; nĩgũkorwo ‘mũndũ o wothe ũrĩa ũgeragia kũhonokia muoyo wake nĩakaaũtee,’ ũguo nĩguo Jesũ Kristo, Mwathani na Mũtuĩri witũ wa ciira, oigaga. Hĩĩhai-rĩ, rĩngĩ nĩndamũthaitha, aah, hĩĩhai! Tũrĩrĩriai o kamarikabu gako karĩa mũrekeehoka rĩu nĩguo mũũre mũkinye thĩ nyũmũ ‘angĩkorwo ndagooka.’ Kiugo kĩu ‘angĩkorwo’ nĩkĩrĩmũniina. Rĩu nĩkĩo kĩgerio na kĩngereretio kĩa mũthia. Ĩkai ta ũrĩa Mwathani witũ eekire na kĩngereretio kĩa mũthia kĩa Mũcukani—‘Ehera haha, Shaitani,’ nĩoigire. Hĩndĩ ĩyo Mũcukani akĩmũtiga, na ‘atĩrĩ, araika magĩũka makĩmũtungatĩra.’ Ũguo noguo gũkaagĩa kũrĩ inyuĩ hĩndĩ ĩrĩa mũkaagĩa na ũhootani ũcio.”
GSAM 165Wĩra wa Ihenya wa Kwanĩrĩrũo gwa Ũtukũ Gatagatĩ
GSAM 165.1Ũhoro-inĩ wa ihenya, hinya, na maciaro ma ndũmĩrĩri ya “Kwanĩrĩrũo gwa ũtukũ gatagatĩ,” tũrĩona wega kuumana na ciugo cia N. Southard, mũharĩria wa gathĩti karĩa twarutĩte ciugo mbere—Kwanĩrĩrũo gwa Ũtukũ Gatagatĩ. Thĩinĩ wa gathĩti ka mweri wa ikũmi 31, 1844, nĩoigire atĩrĩ:—
GSAM 165.2“O mbere ihinda rĩrĩa rĩatuĩtwo nĩrĩregagwo nĩ aingĩ; no gũkĩoneka ta haarĩ na hinya ũrĩa ũtangĩgĩĩrĩrwo ũrũmĩrĩire kũhunjio kwarĩo, ũgĩtũma andũ othe mainame mbere yaguo. Nĩwahĩtũkire bũrũri wothe na ihenya rĩa kĩhuhũkanio, ũgĩkinyĩra ngoro handũ hatiganĩte na haraaya hakuhĩ ihinda o rĩmwe, na njĩra ĩrĩa ĩtangĩtaũrwo tiga o na kwĩtĩkia atĩ Ngai nĩarĩ thĩinĩ wayo. Handũ hothe nĩwarehire kwĩtuĩria ngoro na kũnyiha kwa muoyo mbere ya Igũrũ rĩrĩa Rĩrĩ Igũrũ Mũno makĩria mũno. Nĩwatũmire ngoro itige kwenda maũndũ ma thĩ ĩno, ũkahonia ngũĩ na rũmena, ũgatũma andũ mambũre mahĩtia mao, mainyihie mbere ya Ngai, na mamũthaithage kũrĩ na kwĩrira na ngoro ciunĩkĩte atĩ amohere na ametĩkĩre. Nĩwarehire kwĩnyiihia na kũinama kwa muoyo, ũrĩa tũtĩnaiguĩra mbere. O ta ũrĩa Ngai aathanĩte na kanua ka Joeli, rĩrĩa mũthenya mũnene wa Ngai ũngĩakorirwo ũrĩ hakuhĩ, nĩwatũmire andũ matembũre ngoro ciao hatarĩ nguo ciao, na macooke kũrĩ Mwathani makĩĩhinga kũrĩa irio, makĩrĩra na magĩcakaya. O ta ũrĩa Ngai oigire na kanua ka Zekaria, roho wa wega na mahooya nĩwaitirĩirio ciana ciake; magĩrora ũrĩa maatũrĩte, na gũkĩgĩa kĩrĩro kĩnene bũrũri-inĩ, o mbarĩ ĩrĩ iiki, na atumia ao marĩ oiki; na arĩa meetereire Mwathani makĩnyiihia mioyo yao mbere yake.”
GSAM 166Andũ Makĩnyiitwo nĩ Hinya Ũkĩrĩte wa Mũndũ
GSAM 166.1Rĩngĩ, ũhoro-inĩ wa kũhunjia gũkũ gũkĩarũraga ngoro, nĩoigire atĩrĩ:—
GSAM 166.2“Gũkũ nĩkwonekaga kũrĩ ithuĩ ta gũtiarĩ wĩra wa andũ mũno nginya tũtingĩahotire gũkũona tiga o ta kũhingio kwa ‘Kwanĩrĩrũo gwa ũtukũ gatagatĩ,’ thuutha wa Mũhikania gũcererwo, na airĩtu kũhondoka na gũkoma, hĩndĩ ĩrĩa othe maabataraga gũũkĩra na gũhaarĩria matawa mao. Na wĩra wa mũthia nĩũkuoneka ta nĩũrĩkĩtwo; nĩgũkorwo gũtirĩ hĩndĩ ya mbere ikundi cia etereri a gũũka gwa Kristo ciahooteete kwĩhaarĩria wega ũguo nĩ ũndũ wa gũũka kwa Mwathani.”
GSAM 166Indo cia Thĩ Igĩtiganĩrio Nacio
GSAM 166.3Rĩrĩa kĩrĩra kĩa gũũka gwa Kristo kĩahunjagio na hinya wa kwarũra ngoro, aingĩ nĩmatiganĩrĩire indo ciao cia thĩ, magĩcĩhũthĩra gũteithia ahunjia a mũingĩ wĩra-inĩ wao, kana kũheana magathĩti na tũbuku tũrĩa twacabĩtwo, kana kũhe arĩa abatari kĩrĩa maabataraga, ũguo magĩhe thĩ ũira mwega makĩria wa ũtheri wa ngoro ciao na kĩyo kĩao; no arĩa manyiitĩrĩire indo ciao cia thĩ, na matarutire igongona rĩa mwanya nĩ ũndũ wa wĩra, nĩmoonagwo nĩ andũ a thĩ ta arĩa matetĩkĩtie na ma ũrĩa moiugaga. Nĩ ũndũ wa kuonania ũhoro ũyũ nĩngũheane ciĩonereria igĩrĩ, kĩmwe kĩa o rũhĩa.
GSAM 166Mũgũnda wa Waru
GSAM 166.4Kĩa mbere nĩ kĩa mwĩtĩkĩri weetagwo Hastings ũrĩa watũũraga New Ipswich, N.H., warĩ na mũgũnda mũnene wa waru mwega mũno ũrĩa aatigire atakũũrĩte. Arĩa matũũranagia nake nĩmeetigĩrire waru ũcio, magĩũka kũrĩ we, makĩmwĩtĩkĩra kũmũkũũrĩra na kũmũigĩra kanyũmba-inĩ ka thĩ hatarĩ mũcaara, angĩmetĩkĩrĩirie, “nĩgũkorwo,” makiuga, “no ũkabatarie waru ũcio.” “Aca!” Mũthuri Hastings akiuga, “nĩngũreka mũgũnda ũcio wa waru ũhunjie wĩtĩkio wakwa wa atĩ Mwathani nĩarĩ hakuhĩ kuoneka.”
GSAM 167.1Ihinda-inĩ rĩu rĩa mathangũ kũgũa, o ta ũrĩa kũngĩmenywo kuumana na gathĩti ka Claremont Eagle (N.H.), Riũa rĩa Ma ka New York, na magathĩti mangĩ ma mũingĩ, waru ũrĩa warĩ mĩgũnda-inĩ hakuhĩ wothe nĩwanangĩkire nĩ “mũrimũ wa kũbutha kwa waru.” O ta ũrĩa kwandĩkĩtwo thĩinĩ wa Riũa, “Nĩ ũndũ wa ruo mũno kũmenya atĩ magetha mothe ma gĩthakwa gĩkĩ kĩa bata kĩa kũrĩa nĩmaniinĩtwo nĩ kũbutha. Mũandĩkĩri wa gathĩti ka Philadelphia oigaga atĩ waru wa gĩcigo kĩu gĩa ũthamaki nĩwanangĩkire. Gĩcigo kĩmwe o kĩrĩa kũiguĩkaga mateta manini nĩ Maine, no o kuo waru ndũhonokete mũrimũ ũcio.”
GSAM 167.2Tondũ ihinda rĩa mathangũ kũgũa rĩtiarĩ na heho nene, na waru wa Mũthuri Hastings watigirwo thĩ nginya mweri wa ikũmi na ũmwe, gũtirĩ waru wake wabuthire. Nĩ ũndũ ũcio nĩarĩ na waru mũingĩ wa kũmũigana we mwene na arĩa matũũranagia nake arĩa maakorĩtwo nĩ mũtino, arĩa maamwĩtĩgĩrĩire mũno mweri wa ikũmi ũrĩa wahĩtũkire, na arĩa, ihinda rĩa kũmera kwa mimea rĩakinya, maabatarire kũgũra waru wa kũhanda kuuma harĩ we, na magĩkena kũmũrĩha bei njega. Ũndũ ũrĩa meciiririe ũrĩmũrehere mũtino mũnene ũguo Mũthuri Hastings, Ngai nĩawũgarũrire ũrathime wa maũndũ ma muoyo ũyũ, na ti kũrĩ we wiki, no o na kũrĩ arĩa matũũranagia nake.
GSAM 167Nĩakanire Wĩtĩkio Wake
GSAM 167.3Kĩonereria kĩa keerĩ kĩonekire harĩa ndatũũraga. Kĩarĩ kĩa mũndũ wa kanitha ũrĩa waaragia mũno mĩcemanio-inĩ ũhoro wa gũũka kwa Mwathani ihinda-inĩ rĩa mathangũ kũgũa mwaka wa 1844. Aarĩ mũndũ ũrĩ na indo nyingĩ, na hamwe na indo ingĩ, aarĩ na ngũrwe nyingĩ irĩ mĩaka ĩrĩa yagĩrĩire gũikarĩrio nginya ndũnyũ ya ihinda rĩa kũmera kwa mimea. Mũrũ wa ithe wa baba, ũrĩa ũtethanaga na ũndũ wa ndini, na wĩra wake warĩ kũgũra na kwendia mahiũ, nĩathire kũrĩ mũndũ ũyũ weethanaga Mwetereri wa gũũka gwa Kristo nĩguo agũre ngũrwe ciake, no akĩmenya kuuma harĩ we atĩ ndendaga gũciendia, tondũ nĩegũciikara nginya ihinda rĩa kũmera kwa mimea rĩrĩa rĩngĩ irĩ “ngũrwe cia kũnoria.” Mũrũ wa ithe wa baba agĩũka kũrĩ guka, ũrĩa warĩ Mwetereri wa gũũka gwa Kristo mwĩtĩkĩri, akiuga, “Mũndũ ũcio ndetĩkĩtie ũrĩa oigaga.” “Nĩ kĩĩ?” guka akĩũria. “Nĩ tondũ,” mũrũ wa ithe wa baba akiuga, “oigaga atĩ Mwathani nĩarooka, na atĩ thĩ nĩĩrathira ihinda rĩrĩ rĩa mathangũ kũgũa, no nĩarenda gũikara ngũrwe ciake nginya ihinda rĩa kũmera kwa mimea rĩrĩa rĩngĩ. Ndabatarĩte kũnjĩĩra; ndetĩkĩtie o na kiugo kĩmwe kĩa ũhoro ũcio.”
GSAM 168Indo Igĩrutwo Ihinda Rĩathira
GSAM 168.1Haarĩ na andũ arĩa manyiitĩrĩire indo ciao, makĩrũa na meciria mao hĩndĩ ciothe maiguaga atĩ nĩmagĩrĩirwo nĩ gũcihũthĩra kũthiithia wĩra na mbere, nginya ihinda rĩa gũcihũthĩra rĩathira. Andũ ta acio nĩmookire kũrĩ arĩa maacabaga ndũmĩrĩri, makĩmathaitha na maithori metĩkĩre mbeca ciao, no ũcookio ũkĩgĩa atĩrĩ, “Nĩmũcererwo! Nĩtũrĩhĩte indo ciothe cia gũcaba iria tũngĩahota kũheana mbere ya mũthia. Nĩtũkomborete cuma imwe cia gũcaba irĩ hinya nĩguo ciĩrage ũtukũ na mũthenya; tũtikwenda mbeca ingĩ.” Mũndũ ũrĩa wonire na maitho make nĩanjĩĩrire atĩ nĩonire andũ magĩĩka ngiri cia ndora metha-inĩ mbere ya mũcabi wa Mũgambo wa Ũhoro wa Ma, na makĩmũthaitha na ruo wa ngoro acioye acihũthĩre. Ũcookio warĩ, “Nĩmũcererwo! Rĩu tũtikwenda mbeca cianyu! Tũtingĩhota gũcihũthĩra!” Magĩcooka makĩũria, “Githĩ itingĩheeo athĩni?” Ũcookio warĩ o ũcio, “Nĩtũhaarĩirie indo cia maũndũ ma rĩu marĩa mabatarĩtwo nĩ andũ othe ta acio arĩa tũngĩahota gũkinyĩra.” Na kĩeha kĩa meciria andũ acio makĩoya mbeca ciao magĩthiĩ nacio, makiuga atĩ Ngai nĩamarakarĩire nĩ ũndũ wa kwaga wĩtĩkio, na nĩ ũndũ wa ũkoroku ũrĩa wamatũmĩte magirĩrĩrie indo ciao kuuma wĩra wa Ngai hĩndĩ ĩrĩa ciabatarĩtwo na cingĩahũthĩrĩtwo na gĩkeno.
GSAM 168Amenyereri Magĩthuurwo
GSAM 168.2Mĩtugo na maũndũ marĩa maarũmĩrĩraga arĩa maatigaga mĩmera yao ĩrũgamĩte ĩtagethĩtwo na nduka ciao igakira, nĩguo maheane maandĩko marĩa macabĩtwo kana maarie na mahooe na andũ kuuma nyũmba ĩmwe nginya ĩrĩa ĩngĩ, itiarĩ na ũũru wa gũciirĩrwo. Andũ matiarĩ na nganja atĩ arũme na atumia ta acio nĩmeetĩkĩtie o kiugo kĩrĩa mooigaga, na hamwe na ũguo, nĩmaakoragwo na hinya mũnene ũguo nginya arĩa maarĩ na ngoro theru matingĩahotire kũregana kana gũkararĩria ciugo ciao. Na njĩra ĩno ngiri cia andũ nĩciatongoririo kwĩtĩkia ũhoro wa ma, magĩcaria na magĩkora tha cia Ngai.
GSAM 169.1No mũndũ mũehia wa gũthũtha na mũndũ wa thĩ ũrĩa wethanaga mwĩtĩkĩri nĩmaatuĩrire atĩ wĩra ũyũ wa kũheana maandĩko ma gũũka gwa Kristo no nginya ũgirĩrĩrio. Moiugaga atĩ andũ aya arĩa maacookanaga itũũra kana gĩcigo gĩothe, magĩthiĩ kuuma nyũmba ĩmwe nginya ĩrĩa ĩngĩ na kĩrĩra gĩkĩ kĩa gũũka gwa Kristo, magĩtiga wĩra wao na mĩciĩ yao, no nginya maarĩ arũaru a meciria, na nĩ ũndũ ũcio no nginya mathuurĩrwo amenyereri. Maũndũ marĩa metagwo ũira wa ũrũaru wa meciria ũrĩa etĩkĩri moonanagia (no kũruta wĩra wa ũhonokio wa arĩa angĩ, hatarĩ ũira atĩ mĩciĩ yao nĩyathĩnaga nĩ ũndũ wa gũtiga wĩra wao), matiigana gũkinyanĩra gũtuĩka ũira wa ũrũaru wa meciria; nĩ ũndũ ũcio nĩ andũ anini o matuurĩirwo amenyereri. Kũringana na ũrĩa andũ arĩa magũkararagia ũmũthĩ maaragia ũhoro ũcio na wĩyathi wa rũrĩmĩ, mũndũ no aciirie atĩ kwarĩ na maũndũ maingĩ ta macio; no wĩra-inĩ wakwa wothe ndĩ mũhunjia Mwetereri wa gũũka gwa Kristo, ihinda rĩa mĩaka makĩria ma mĩrongo ĩtano na ĩtandatũ, nĩnjũũĩ o maũndũ meerĩ ma “arũmĩrĩri a Miller” arĩa maatũũrĩirwo amenyereri. Kũheana ũhoro wao na ũkuhĩ no gũkorwo kwagĩrĩire haha.
GSAM 169Mũmenyereri Wake We Mwene
GSAM 169.2Ũndũ wa mbere wonekire gĩcigo-inĩ kĩa ũthamaki kĩa New York, hatigairie mairo manini gũkĩra mĩrongo ĩtatũ kuuma harĩa ndatũũraga. Mũndũ ũmwe nĩetĩkĩrire kĩrĩra kĩa gũũka gwa Kristo, na aarĩ na ũtonga wa ndora hakuhĩ 100,000. Akĩhe mũtumia wake na ciana ciake hakuhĩ nuthu ya mbeca ici, na o matiarĩ hamwe nake wĩtĩkio-inĩ. Iria ciatigairie nĩaaciiririe atĩ ciarĩ ciake cia gũhũthĩra o ũrĩa ũngĩamuoneka kwagĩrĩire; na tondũ imwe nĩciathiĩte wĩra-inĩ wa gũũka gwa Kristo, ciana ciake nĩciaambĩrĩirie kũregana, na igĩthiĩ gũtaarana na mũtuĩri wa ciira, ikĩmũthaitha atĩ ithe wao athuurĩrwo mũmenyereri. Thuutha wa mũtuĩri wa ciira kũmataũrĩra mawĩra na hinya wa mũmenyereri gũtũũria indo, nĩamooririe mathuure ũrĩa mendaga athuurwo nĩ we. Thuutha wa gũtaarana hamwe ihinda, nĩmaatuĩrire atĩ matiarĩ mũndũ ũrĩa mooĩ atĩ no mamwĩhoke na indo icio, magĩcookeria mũtuĩri wa ciira atĩ nĩmathuurĩte ithe wao atuĩke mũmenyereri wake we mwene. Mũtuĩri wa ciira agĩgarũrũkĩra mũndũ ũcio akĩmwĩra, “Mũthuri _____, ciana ciaku nĩigũthuurĩte ũtuĩke mũndũ ũrĩa wagĩrĩire gũtũũria indo ciaku we mwene. Maũndũ maku marĩ o ta ũrĩa maarĩ mbere ya kũrehe kũu kĩirĩro-inĩ.”3
GSAM 170Ũndũ wa Gũthekithia
GSAM 170.1Ũndũ ũrĩa ũngĩ warĩ wa Stockbridge Howland, wa Topsham, Maine. Aarĩ ũmwe wa athondeki a indo arĩa ega makĩria gĩcigo-inĩ gĩothe kĩu, mũruti wĩra mũũgĩ wa gwaka nyũmba cia gũthĩa na ndaraja. Thĩinĩ wa ũhunjia ũyũ wa “Kwanĩrĩrũo gwa ũtukũ gatagatĩ,” Mũthuri Howland aathiire ahaicĩte mbarathi matũũra maingĩ, akĩheana magathĩti na tũbuku twa gũũka gwa Kristo kuuma nyũmba ĩmwe nginya ĩrĩa ĩngĩ, ũndũ ũkĩrakaria mũno arĩa maakũregaga na arĩa maathũthaga, arĩa mooiugaga atĩ gũheana-inĩ kũu kwa tũbuku nĩaatigaga wĩra wake. Ũguo makĩhĩĩha gũtũma athuurĩrwo mũmenyereri, ũrĩa wakorire na wĩra mũingĩ gũkĩra ũrĩa eetereire, tondũ Mũthuri Howland aatũmaga kũrĩ we othe arĩa maacookanagia igooti, na o na o mũndũ wothe ũrĩa ookaga na mathabu ma kũrĩhwo; “nĩgũkorwo,” akiuga, “niĩ ndionagwo ta ndĩ na ũhoti wa gwĩka wĩra o wothe.” Thuutha wa ihinda inini gĩcigo kĩu nĩkĩendire gwaka ndaraja igũrũ rĩa rũũĩ rwa Kennebec,—ndaraja ĩrĩa ĩngĩarũgamĩrĩirie mũkũrũrũko wa maaĩ maingĩ marĩ na hinya na maaĩ magagatu marĩa magereraga, hĩndĩ ya mĩiyũro ya ihinda rĩa kũmera kwa mimea. Athamaki a gĩcigo kĩu na arĩa maathuurĩtwo gũtũũria itũũra nĩmaatuĩrire atĩ Stockbridge Howland nĩwe mũndũ wa wĩra ũcio. Rĩrĩa mookire na ũhoro wa ũrĩa ndaraja ĩraabataraga gwakwo na kĩrĩkanĩro kĩa we kũmĩaka, nĩoigire na gĩthũthũ, “Athuri, no nginya mũthiĩ kũrĩ mũmenyereri wakwa. Nĩmũũĩ atĩ ndionagwo ta ndĩ na ũhoti wa kũmenyerera wĩra wakwa niĩ mwene, na mũrooka kũrĩ niĩ njake ndaraja!” Ũndũ ũcio nĩwatuĩkire wa gũthekithia makĩria kũrĩ andũ arĩ na meciria mega, na ũmenyereri ũcio ũkĩniinwo o rĩmwe. Nĩkũiganu kuuga atĩ arĩa maamũnyariiraga thuutha-inĩ nĩmeetĩkĩrire na kwĩnyiihia mũno atĩ njĩra ĩrĩa maarũmĩrĩire yarĩ ya ũhinya na ĩtabatarĩtwo.