Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
27 / 31
27 / 31

Mũrango 24 — Kũhingio kwa Maũndũ Mangĩ Marathirũo

John Norton Loughborough

GSAM 376.1“Ririkanai rĩu kuuma mũthenya wa ũmũthĩ na mbere, kuuma mũthenya wa mĩrongo ĩĩrĩ na ĩna wa mweri wa kenda, o kuuma mũthenya ũrĩa mũthingi wa hekarũ ya Mwathani waigĩirwo, ririkanai ũguo. Mbeũ ĩkĩrĩ ikũmbĩ-inĩ? Ĩĩ, nginya rĩu mũthabibũ, na mũkũyũ, na mũkomamanga, na mũtamaiyũ, itirĩ ciaciarĩte matunda: kuuma mũthenya wa ũmũthĩ nĩngamũrathimaga.”1

GSAM 376.2Ũthiĩ na mbere wa kũĩhokeka na wa hĩndĩ ciothe wa Ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ kuuma kwambĩrĩria kwayo nĩũngĩringithanio na ũgaacĩru ũrĩa warũmĩrĩire Zerubabeli kuuma mũthenya ũrĩa aaigire ihiga rĩa mũthingi wa hekarũ.

GSAM 376Wĩra Ũonekaga Ũgĩtua Andũ Ngoro

GSAM 376.3Rĩrĩa Ayahudi metirwo gwaka hekarũ ya Mwathani, na matirĩ na mbeca kana irio makũmbĩ-inĩ, ũndũ ũcio woonanaga ũrĩ wa gũtua andũ ngoro, kũringana na ũrĩa mũndũ angĩonire. Rĩrĩa maathĩkĩire mwĩtano ũcio na wĩtĩkio, na makĩambĩrĩria wĩra na ngoro ya kwenda, guoko kwa Ngai kũrĩa kũheaga ũgaacĩru nĩkuonekire kũrĩ o. Tũkĩrũmĩrĩra maũndũ marĩa meekĩkire Ndũmĩrĩri ĩno ya gatatũ ĩkĩambĩrĩria, nĩtũonaga guoko kũrĩa gũtongoragia arĩa mathuuraga njĩra yake. O na gũtuĩka mathĩna nĩmo mamakinyagĩra, ũmenyereri wa Ngai nĩ ũndũ wa andũ ake na wĩra wake nĩũmenyekaga hĩndĩ ciothe kũrĩ arĩa mamwĩhokaga.

GSAM 376Ũira Ũkĩonania Mĩtugo ya Andũ

GSAM 376.4Mũthenya wa 24 mweri wa 11, 1862, mĩcemanio ĩĩrĩ nĩyagĩirwo hĩndĩ ĩmwe nyũmba-inĩ ya William Wilson wa Greenville, Mich., nĩguo gũthondekwo makanitha meerĩ ma arĩa metĩkĩtie ũhoro wa ma wa Thabatũ mũena-inĩ ũcio. Mũcemanio wa kanitha wa Greenville watongoretio nĩ Mũthuri White na mũtumia wake kanyũmba kamwe, o rĩrĩa Mũthuri Byington na niĩ twatongoragia mũcemanio wa kanitha wa West Plains kanyũmba kangĩ. O tũkĩrutaga wĩra wa mbere kanyũmba kamwe, nĩtwaiguaga mũgambo wa Mũtumia wa White akĩruta Ũira wake kanyũmba karĩa kangĩ. Nĩtũkoretwo na mathĩna amwe wĩra-inĩ witũ, rĩrĩa, hĩndĩ ĩrĩa twabatara, Mũtumia wa White aahingũrire mũrango, akiuga atĩrĩ, “Mũrũ wa Ithe witũ Loughborough, ngĩrora gĩkundi gĩkĩ nĩndĩrona atĩ ndĩ na Ũira nĩ ũndũ wa andũ amwe arĩa marĩ haha. Mwarĩkia kwĩhaarĩria, nĩngũũka njarie.” Tondũ ĩyo nĩyo hĩndĩ twabatara ũteithio, nĩatoonyire. O tiga Mũthuri Byington na niĩ, nĩamenyaga marĩĩtwa ma andũ atatũ oiki marĩa marĩ kanyũmba-inĩ kau. Arĩa angĩ maarĩ ageni, arĩa atoonire hĩndĩ ĩngĩ, tiga o ũrĩa moonanĩtio kũrĩ we thĩinĩ wa Kĩoneki.

GSAM 377Mũtũũrĩre wa Mũthuri Pratt Ũkĩonĩrio

GSAM 377.1Rĩrĩa aarũgamire kwaria, aaugire atĩrĩ: “Nĩmũkũnjĩtĩkĩria, ndĩkĩheana ũhoro ũrĩa ndĩ naguo, angĩkorwo nĩ ngũmũtaũra na mĩonekere yanyu, tondũ ndimenye marĩĩtwa manyu. Ngĩona ũthiũ wanyu, ũrĩa Mwathani eendire kũnyonĩria ũhoro wanyu nĩũcokaga mbere yakwa. Mũndũ ũcio ũrĩ gĩcunjĩ-inĩ kĩa nyũmba, ũrĩ na riitho rĩmwe [mũndũ ũmwe akĩaria, akiuga atĩrĩ, ‘Rĩĩtwa rĩake nĩ Pratt’], nĩetĩĩaga mũno nĩ ũndũ wa wĩtĩkio wake, na akeonania arĩ mũndũ wa ndini mũno, no ndarĩ acenjũrĩtwo. Mũtigamũtoonyie kanitha arĩ ũguo arĩ rĩu, tondũ ti Mũkristiano. Mahinda maingĩ namo ahĩtũkagia, ategũruta wĩra, handũ harĩa harutagwo mawĩra na maduka-inĩ, akĩanĩrĩra ũrutani wa ũhoro wa ma, o rĩrĩa mũtumia wake mũciĩ abatara gũtina ngũ, kũmenyerera mũgũnda, na mawĩra mangĩ. Akĩgũra kana akĩendia ehĩtaga maũndũ arĩa atahingagia. Atũũrania ake matĩĩhokete ũhoro wake wa ndini. Kũringana na ũrĩa arĩ rĩu, angĩkira o kĩrĩ ũhoro wa ndini, ũndũ ũcio nĩũngĩteithia wĩra wa ndini makĩria.”

GSAM 378Mũrũ wa Ithe witũ Barr Agĩkenio

GSAM 378.1Nĩaathiire na mbere, akiuga atĩrĩ, “Mũrũ wa Ithe witũ ũyũ mũkũrũ [akĩmuonania, mũndũ ũmwe akiuga atĩrĩ, ‘Mũrũ wa Ithe witũ Barr’] nĩnyonĩtio arĩ mwanya mũno na mũndũ ũcio ũngĩ. Mũtũũrĩre wake nĩ wa kũigwo nĩ andũ, nĩamenyagĩrĩra gũhinga maũndũ mothe arĩa ehĩtĩte, na nĩaheaga nyũmba yake iria ĩbatara wega. Ndarĩ na ũcamba wa kwĩra atũũrania ake ũhoro wa ma, akĩĩtigĩra atigacooke athũkie wĩra na arute ũũru. Ndoonaga ũrĩa Mwathani angĩkorwo arĩ na tha nyingĩ atĩ amũrekere mehia make, na eeciragia atĩ ndagĩrĩire o na gũtuĩka mũndũ wa kanitha.” Ningĩ akĩmwĩra atĩrĩ, “Mũrũ wa Ithe witũ Barr, Mwathani nĩanyathire ngwĩre atĩ nĩwombũrĩte mehia mothe ũrĩa woĩ, na atĩ nĩaakũrekĩire mehia maku tene, ũngĩetĩkĩra o ũguo.” Ũthiũ wa mũrũ wa Ithe witũ warĩ na kĩeha ũgĩcenjia na ihenya. Akĩinũa ũthiũ na gĩkeno, akiuga na ũhooreri wake atĩrĩ, “Nĩaandekerĩire?” “Ĩĩ,” Mũtumia wa White agĩcookia, “na nĩndeerirwo ngwĩre atĩrĩ, ‘Ũka, ũgwatane na kanitha; na woneka na mweke, aria kiugo gĩa gũteithia ũhoro wa ma; nĩgĩgaciana wega, tondũ atũũrania aku nĩmagwĩhokete.’” Agĩcookia atĩrĩ, “Nĩngwĩka ũguo.”

GSAM 378.2Ningĩ akiuga atĩrĩ, “Angĩkorwo Mũthuri Pratt nĩangĩtũũra kahinda arĩ na mũikarĩre ta ũrĩa Mũrũ wa Ithe witũ Barr akoretwo naguo, ũndũ ũcio nĩũngĩmũteithia.”

GSAM 378.3Na ũguo kĩndũ kĩmwe kĩarĩ gĩgũtũrehere mathĩna ma gũthondeka mũbango wa kanitha gĩkĩeherio. Mbere ya kũruta Ũira wake, tũtiarĩ tũhote kũrehe Mũthuri Barr etĩkĩre gũgwatanĩra na kanitha; o rĩrĩa, mũena ũrĩa ũngĩ, nĩtũonire atĩ hakuhĩ andũ othe nĩmaregaga gũtoonyia Mũthuri Pratt; no gũtirĩ mũndũ weiguaga arĩ na ũhoti wa kwaria gĩtũmi gĩa kũrega kwake.

GSAM 378Ũiru wa Thĩinĩ wa Nyũmba Ũkĩhorio

GSAM 378.4Thuutha ũcio akĩaria na mũndũ warĩ na rangi wa mwĩrĩ ũtarĩ mũirũ, ũrĩ na ũtune, aikarĩte mũena ũmwe wa kanyũmba; ningĩ akĩonania mũtumia warĩ na ũthiũ mũnini, aikarĩte mũthia wa mũena ũrĩa ũngĩ, akĩaria nao arĩ mũthuuri na mũtumia wake. Akĩonania maũndũ amwe meekĩkire mũtũũrĩre-inĩ wao wa tene, mbere ya o na ũmwe wao kuuga atĩ nĩetĩkĩtie ũhoro wa ma. Aaugire atĩ Shaitani nĩanenehetie maũndũ macio meciiria-inĩ ma mũtumia nginya akĩũrwo nĩ meciria. Mũtumia wa White akiuga atĩrĩ, “Nĩndoonire atĩ mũtumia ũyũ nĩaikarĩte mwaka ũmwe nyũmba-inĩ ya gũtũũria andũ arĩa marwarĩte meciria; no kuuma rĩrĩa aacookereirwo nĩ meciria make, nĩetĩkĩrĩtie meciiria macio o ma ũiru mamũthĩĩnie ngoro, agĩtũma mũthuuriwe arĩ na kĩeha kĩnene, o we ũrĩa wĩkĩte ũrĩa othe angĩhota nĩguo onie mũtumia wake atĩ nĩmwĩhokeku kũrĩ we, na atĩ atirĩ na gĩtũmi gĩa kũmũtiganĩria ũguo ekaga.”

GSAM 379.1O hĩndĩ ĩyo mũtumia agĩũka na ihenya agĩkĩra kanyũmba, agĩturia maru akĩhooya mũthuuriwe amũrekere. Andũ acio maarĩ ta ageni mũena-inĩ ũcio wa bũrũri, na ũhoro wao wa tene ndũoĩkaine. No arĩa maamamenyaga makĩria nĩmooĩ atĩ maarĩ magaatũkane, no matioĩ gĩtũmi.

GSAM 379Ta Ũhoro wa Elisha na Hazaeli

GSAM 379.2Thuutha wa Mũtumia wa White kũruta Ũira wake, wĩra wa gũthondeka mũbango wa kanitha ũkĩrĩkia na ihenya. Mũthuri Barr agĩgwatanĩra na mũbango ũcio na ngoro yake yothe, o rĩrĩa Mũthuri Pratt aatigirwo nja. O mũcemanio warĩkia, ũcio wa keerĩ akiuga na hinya mũnene atĩrĩ, “Rekei ndĩmwĩre, gũtirĩ bata wa kũgeria gũthiĩ na andũ aya na wĩke mũhinga; ndũngĩhota.”

GSAM 379.3Kũonania mĩtugo ya andũ ta ũguo kwĩkĩkire ũhoro-inĩ ũcio ũrĩ igũrũ nĩgũtũririkanagia na hinya ũhoro ũngĩ ũhaanaine na ũcio, ũrĩa wandĩkĩtwo wa matukũ ma Elisha mũrathi:2 Benihadadi, mũthamaki wa Suriya, nĩatũmĩte ndungata yake Hazaeli kũrĩ Elisha, amũũrie kana nĩakahona mũrimũ wake. Elisha nĩonĩtio ũhoro wa Hazaeli, na rĩrĩa mũndũ ũcio ookire mbere yake, akĩrora ũthiũ wake, maũndũ mothe makĩmũcookerera meciiria-inĩ ũhoro ũcio ũkĩoneka wega.

GSAM 379Mũthuri White Agĩhũũrwo nĩ Mũrimũ wa Kũremwo nĩ Gwĩthũngũthia

GSAM 379.4Mũthenya wa kana wa kiumia, 16 mweri wa 8, 1865, Mũthuri White nĩarwarire mũrimũ wa kũremwo nĩ gwĩthũngũthia, nĩ ũndũ wa wĩra wa gũkĩria mũno na gũaga toro wa kũigana. Tondũ ciikaro cia ũgima wa mwĩrĩ gatagatĩ-inĩ ka andũ aitũ itiarĩ ciambĩrĩirio, nĩatwarirwo Dansville, N.Y., handũ ha kũmenyerera ũgima wa mwĩrĩ heetagwo “Mũciĩ Witũ Mũhũuro-inĩ wa Kĩrĩma.” Mũtumia wake na mwandĩki wa ũhoro ũyũ maarĩ hamwe nake kũu kuuma 14 mweri wa 9 nginya 7 mweri wa 12. Tondũ ũrigiti ũrĩa aaheagwo kũu wamũteithagia o hanini, nĩtwathiire mũciĩ wa Bradley Lamson, Lake View, Rochester, N.Y., ũrĩa watũnyiitire ũgeni na ũtugi, na tũgĩikara kũu ta ciumia ithatũ. Haha nĩtwakenire gũcemania na Mũthuri J. N. Andrews, ũrĩa warĩ acooka itũũra-inĩ rĩu, thuutha wa gũikara mĩeri mĩingĩ Maine.

GSAM 380Mahoya nĩ Ũndũ wa Mũthuri White

GSAM 380.1Nyũmba cia Mũthuri Andrews na Mũthuri Orton nĩciagwatanagĩra na ithuĩ o mũthenya thuutha wa mĩaraho, tũkĩhoya hamwe na Mũthuri White na nĩ ũndũ wake. Ũndũ ũcio wathiire na mbere nginya 25 mweri wa 12. O rĩrĩa andũ a thĩ nja maarĩ maiiyũrĩtwo nĩ gĩkeno na iruga mũthenya-inĩ ũcio wa Krismasi, kanitha wa Rochester wamenyereire mũthenya ũcio na kwĩhinga kũrĩa irio na kũhoera Mũthuri White. Nĩtwarĩ na mĩcemanio rũciinĩ na thuutha wa mĩaraho nyũmba-inĩ ya Mũthuri Andrews, njĩra-inĩ ya New Main, na hwaĩ-inĩ arĩa maakoretwo makĩhoya na Mũthuri White magĩcemania hamwe nake rĩngĩ nyũmba-inĩ ya Mũthuri Lamson.

GSAM 380Kĩoneki Kĩaheanirwo Ũtukũ wa Krismasi

GSAM 380.2Mũcemanio wa hwaĩ ũcio nĩwarĩ na hinya mũnene. Mũthuri White nĩaarathimirwo mũno, na Mũtumia wa White agĩheo Kĩoneki kĩa kũgegania, kĩrĩa kĩamũonirie maũndũ maingĩ. Amwe ma macio maarĩ marũgamĩrĩro kũrĩ Mũthuri White ma ũrĩa angĩthiĩ na mbere nĩguo arũmĩrĩre wĩtĩkio wake harĩ Ngai, ũrĩa woonanĩtie wega mũno atĩ nĩarambĩtie guoko gwake amũrũgamĩrĩre nĩguo acooke kũgĩa ũgima wa mwĩrĩ.

GSAM 380Gũtharĩkĩra kwa Shaitani Gũkĩrathwo

GSAM 380.3Kũrĩ arĩa maakoretwo makĩhoera Mũthuri White, Mũtumia wa White aaugire atĩrĩ:

GSAM 380.3“Muoroto wa Shaitani warĩ kũniina mũthuuri wakwa, na kũmũtua mbĩrĩra-inĩ. Nĩ ũndũ wa mahoya maya ma kwĩrutĩra, hinya wake nĩũthũkĩtwo. Nĩnyonĩtio atĩ Shaitani nĩarakarĩire gĩkundi gĩkĩ kĩathiĩte na mbere ciumia ithatũ gĩkĩhoya na kwĩrutĩra nĩ ũndũ wa ndungata ĩno ya Ngai, na rĩu nĩaatuĩte ũrĩa arĩmatharĩkĩra na hinya mũnene. Nĩndeerirwo ndĩmwĩre atĩrĩ, ‘Tũũrai hakuhĩ mũno na Ngai, nĩguo mũkorwo mwĩhaarĩirie nĩ ũndũ wa ũrĩa ũngĩmũkinyĩra.’”

GSAM 381J. T. Orton Akĩigua Atĩ nĩ Arĩ Hatari-inĩ

GSAM 381.1Mũthenya wa mbere wa mweri wa 1, 1866, Mũthuri White na andũ a nyũmba yake nĩmoimire na ngarĩ ya mwaki magĩthiĩ Battle Creek, Mich. Niĩ ngĩtigara mwena wa ithũĩro wa New York kahinda karĩa gaatigarĩte ka heho. Kuuma o hwaĩ ũcio Kĩoneki kĩaheanirwo, Mũthuri J. T. Orton nĩeiguaga atĩ muoyo wake warĩ hatari-inĩ, no ndamenyaga kĩrĩa kĩamũrehagĩra ũndũ ũcio. Ũrĩa eiguaga nĩaweirire andũ amwe. Hwaĩ-inĩ wa Mũthenya wa mbere wa kiumia, 4 mweri wa 3, nĩaacookire Rochester kuuma Parma, kũrĩa aathiĩte mũcemanio wa matukũ meerĩ, arĩ hamwe na Mũthuri E. B. Sanders (ũrĩa rĩu, 1905, atũũraga San Jose, Cal.). Nĩaamũhooyire mekare njĩra-inĩ ĩrĩa yarĩ na ũtheri mũingĩ makĩgera itũũra-inĩ, akiuga atĩrĩ, “Tondũ hĩndĩ ciothe nĩndĩĩguaga ta kũrĩ mũndũ ũkwenda kũgeria kũnjũraga.” No ndoonekaga arĩ na ũndũ o na ũmwe ooĩ wa mũndũ ũrĩa wendaga kũmũniina muoyo.

GSAM 381.2Nĩndacookire Rochester kuuma Parma, mũthenya wa 7 mweri wa 3, na ngĩikara kwa Mũthuri Lamson, mũthoni wa Mũthuri Orton ũrĩa wahikĩtie mwarĩ wake. Mũthenya wa 8, we na mũtumia wa Orton nĩmaatũcemerereire, na tũkĩbanga gũthiĩ rũciinĩ rwa mũthenya ũrĩa ũngĩ na ngarĩ ya mwaki nginya Lancaster, gĩcunjĩ kĩa Erie, kũrĩa ndaarĩ ndongorie igongona rĩa ũhikania wa mũrũwe ũrĩa warĩ ũmwe wiki. Mũthenya ũcio nĩtwaũhĩtũkirie na gĩkeno, no warĩ mũthenya wa gũtũma tũcũũranie maũndũ na ũritũ.

GSAM 381Kũũragwo kwa J. T. Orton

GSAM 381.3Nĩmoimire kwa Mũthuri Lamson thaa 5 hwaĩ-inĩ, na thaa 7:30 hwaĩ-inĩ mũtũmwo agĩũka agĩtũmenyithia atĩ Mũthuri Orton nĩatharĩkĩirwo na ũũru mũnene nĩ mũndũ ũtoĩkaine, kĩũgũ-inĩ gĩake, akĩmenyerera mbarathi ciake. Nĩtwahiũhire gũthiĩ kũu, na tũgĩkora atĩ nĩahũũrĩtwo mũtwe na ũũru mũnene na mũtĩ wa rũrũrũ rwa ngarĩ ya gũkwega, ũrĩa warĩ ũgĩĩkĩirwo kĩgera, na atiamenyaga ũrĩa kwarĩ. Nĩaakuire thaa 12:35 ũtukũ ũcio. Nginya ũmũthĩ gũtioĩ ũrĩa wekire ũũru ũcio. Na ma ti nĩ ũndũ wa mbeca wekĩkirwo, tondũ thaa yake ĩrĩa yarĩ mũhuko-inĩ wa ngũo yake ndĩahutĩtio, o na gĩkabũ gĩake kĩa mbeca, kĩrĩa kĩarĩ na $45, kĩtiarĩ kĩahutĩtio. Ũndũ ũcio nĩwatuire mũtumia wa Orton ngoro mũno, na ndaarĩ acooke kũhona ũrĩa waamũhutĩtie. Ũgima wa mwĩrĩ wake ũgĩthũkanga na ihenya, na ndaatũũrire kahinda karaihu thuutha wa mũthuuriwe gũkua.

GSAM 382Ũrathi Ũrĩa Waheanirwo Krismasi Ĩyo Ũgĩhingio

GSAM 382.1Thuutha wa mĩeri mĩnini kuuma hwaĩ ũcio wa Krismasi wa kũririkanwo, andũ atandatũ thĩinĩ wa arĩa kenda mahoyire ciumia icio ithatũ maarĩ mbĩrĩra-inĩ ciao. Na ũguo ũrathi ũngĩ ũkĩhingio na njĩra ya kũgegania mũno.

GSAM 382Gũteithia Ũrĩa Ũkuĩte Ngoro

GSAM 382.2Rũciinĩ tene wa mũthenya wa 12 mweri wa 12, 1866, Elias Stiles wa North Liberty, Ind., nĩookire mũciĩ wakwa, akĩhoya ngũthiĩ hamwe nake kũu, nĩguo, kwahoteka, ndehe ũteithio kũrĩ James Harvey, ũrĩa wakuĩte ngoro, akeigua atĩ gũtirĩ mwĩhoko warĩ ũtigarĩte kũrĩ we. Nĩndoĩ atĩ Mũtumia wa White nĩonĩtio maũndũ maingĩ mũno thĩinĩ wa Kĩoneki kĩrĩa kĩaheanirwo mũthia, na atĩ ũhoro wa andũ aingĩ nĩwamũonĩtio na njĩra ya ũrathi. Nĩũndũ ũcio ngĩmwĩra atĩrĩ, “No gũkorwo Mwarĩ wa Ithe witũ White nĩonete ũndũ ũmwe wa ũhoro wake, na angĩkorwo nĩ ũguo, na etĩkĩre kũwandĩka, nĩũgakorwo na hinya mũnene gũkĩra ũndũ o wothe ningĩmwĩra.”

GSAM 382.3O hĩndĩ ĩyo nĩtwathiire kũmũceerera, na atĩkĩerĩtwo kiugo o na kĩmwe nĩ ũndũ wa mũikarĩre wa Mũthuri Harvey, ngĩmũũria atĩrĩ, “Mwarĩ wa Ithe witũ White, thĩinĩ wa Cioneki ciothe iria ũheetwo, nĩũkoretwo na ũtheri o na ũmwe nĩ ũndũ wa ũhoro wa Mũrũ wa Ithe witũ James Harvey?” Akĩnjĩra atĩrĩ, “Ĩĩ, nĩndĩ naguo, na matukũ manini maya nĩndĩĩgĩte ta ngĩagĩrĩirwo nĩ kũwandĩka na ndĩmũtũmĩre.” Ningĩ akĩambĩrĩria gũtũtaarĩria ũrĩa oonete. Ngĩmwĩra atĩrĩ, “Rũciinĩ nĩngũthiĩ kũmuona, na ũngĩandĩka ũrĩa ũonĩtio, nĩngũmũtwarĩra.” Tũrĩ na wĩtĩkĩranĩro ũcio nĩtwaamũtigire, na hwaĩ-inĩ tũgĩcooka rĩngĩ. Nĩarĩkĩtie kwandĩka, na agĩtũtuga na gũtũthomera na mũgambo mũnene.

GSAM 383Ũira wa James Harvey arĩ kĩeha kĩnene

GSAM 383.1Ũira ũcio wathondekire wega ũkwĩra atĩ Mũthuri Harvey nĩangĩagĩire na ũgima mũhũthũ wa mwĩrĩ, na atĩ Satani nĩagĩgeria kũmũingĩra kĩeha-inĩ, na kũmũtũma ecirĩrie atĩ gũtirĩ tha nĩ ũndũ wake, o na gũtirĩ kĩrĩgĩrĩro kĩa kũhonoka; no nĩamũonire atĩ nĩathondekire makosa ma mũtũũrĩre wake wa tene na hinya wake wothe, na atĩ Ngai nĩamũrekeire; na kĩngĩ, rĩrĩa angĩgerio nĩ ũndũ wa kwĩũraga, nĩaonirwo araika a Ngai makĩmũringĩrĩra na makĩmũtongoria kũrĩgĩrĩro kũrĩ Ngai na igũrũ. Mĩario ingĩ ya kũmũtũma ngoro ĩĩkage na ya kũmũrũgamĩrĩria yarĩ thĩinĩ wa ũira ũcio.

GSAM 383.2Ndĩ na karatasi gaka, nĩtwathiire North Liberty rũciinĩ rũrĩa rwarũmĩrĩire. Njĩra-inĩ, Mũthuri Stiles akĩnjĩra atĩ Mũthuri Harvey nĩendaga kũndora, no akĩuga atĩ ndingĩamũhe ciugo o na imwe cia kĩrĩgĩrĩro; atĩ rĩrĩa ngĩamũkora, nĩngĩkĩrĩrana nake atĩ kĩrĩa kĩamũkorete gĩtirĩ kĩrĩgĩrĩro, na atĩ nĩ mũndũ mũũre; na thuutha ũcio, ta Eli wa tene rĩrĩa eerirwo atĩ ithandũkũ rĩa Ngai nĩrĩtahĩtwo, angĩagũire na mũgongo akue.

GSAM 383.3Tũkĩkinya kwa Mũthuri Harvey ta 3 P.M. Rĩrĩa ndamũkorete, ndamwĩra atĩ, “Mũrũ wa Ithe witũ Harvey, wĩ atĩa?” Na mũgambo wa kĩeha kĩnene akĩnjokeria atĩ, “Nĩndĩũrĩte! Nĩndĩũrĩte!! NĨNDĨŨRĨTE!!!” Ningĩ ngĩmwĩra atĩ, “Aca! Ndũũrĩte. Kũrĩ kĩrĩgĩrĩro kĩa ũhoro waku!” Rĩrĩa aona ũrĩa ndamũcokerie, akĩuga na mũgambo mũhooreru atĩ, “Nĩndĩcirĩirie kwa ciumia ithatũ atĩ gũtirĩ kĩrĩgĩrĩro kĩakwa, na atĩ nĩndĩũrĩte; na ũmũthĩ, rĩrĩa ndacokaga itũũra-inĩ ngiuma mũgũnda, ngĩkĩra ndaraca ya iria rĩa gĩthĩi, kĩndũ gĩkĩoneka ta kĩrambĩra atĩ, ‘Nĩũũrĩte! Gũtirĩ kĩrĩgĩrĩro kĩaku! Wĩikie iria-inĩ rĩa gĩthĩi ũkue na maĩ!’ Nĩndacirĩirie gwĩka ũguo nĩkũngĩarehere wĩra wa Kristo gĩconoko, nĩ ũndũ ũcio ngĩnyiitwo ndĩkwĩũraga.”

GSAM 384Kũhonokio nĩgũkinyire na ihenya

GSAM 384.1Nĩndamwĩra atĩ, “Ũũ, Mũrũ wa Ithe witũ Harvey, ndũũrĩte!” Ningĩ ngĩmwĩra atĩ, “Ndĩ na ũira haha uumĩte igũrũ ĩmwe kwa ĩmwe, ũkiuga atĩ ndũũrĩte!” Akĩnyanĩria atĩ, “Nĩguo nĩngũũthikĩrĩria.” Ngĩcoka ngĩmũthomera ũira ũcio, ndaamba kũmũmenyithia atĩ gũtirĩ kiugo o na kĩmwe kĩigĩtwo moko-inĩ makwa; rĩrĩa ndĩmarĩirĩria gũthoma, ũthiũ wake ũkĩa na njĩra ya gũkena, akĩuga atĩ, “Nĩguo kũrĩ kĩrĩgĩrĩro kĩa ũhoro wakwa. Nĩnjĩtĩkia Mwathani.”

GSAM 384.2Thuutha wa gũthoma, tũgĩĩkira ihinda rĩa kũhooya, na agĩũka arĩ mũndũ ũhũthĩtio na akĩene. Atwĩrire atĩ maandĩko macio nĩmataarĩirie mĩthiĩre ya meciiria make ma ciumia ithatũ iria ciathirĩte na ma makĩria ma ũrĩa we mwene angĩahotire kũmaandĩka. Nĩ ũguo wendo wa Ngai wonekire rĩrĩa aahotithirie mũrũ wa Ithe witũ ũcio, na njĩra ĩyo, akĩmuuma kĩeha-inĩ.

GSAM 384Mũgũnda wa wĩra nĩwongererekire

GSAM 384.3Nginya mwaka wa 1868, mũgũnda wa wĩra wa Etereri a Gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mũgwanja warĩ o thĩinĩ wa Amerika wiki, na gĩcunjĩ kĩrĩa kĩa Amerika kĩrĩ mwena wa gathigathini wa mũhaka wa gũthini wa Missouri na mwena wa irathĩro wa Rũũĩ rwa Missouri. Mũcemanio-inĩ wa gũcũũrania mĩgũnda ya wĩra na ũrĩa aruti a wĩra mangĩagayanĩtio, hĩndĩ ya mũcemanio wa Kĩama Kĩnene kĩa Kanitha wa Thĩ Yothe ũrĩa wakoretwo Battle Creek, Mich., mweri wa gatano 28, nĩgũtuĩkire atĩ andũ eerĩ a wĩra na hema rĩa magũrũ 60 matũmwo California. Mũthuri D. T. Bourdeau na mwandĩki tũkinyire San Francisco mweri wa mũgwanja 18 wa mwaka ũcio.

GSAM 384Kũambĩrĩria kwa wĩra wa California

GSAM 384.4Kũrĩ kĩndũ kĩmwe ngwenda kũmenyithia gĩtũũrĩre na kũambĩrĩria kwa wĩra wa California, nĩgũkorwo kĩonania wega ũtũũgĩ wa Kĩheo kĩa ũrathi. Paũlũ, rĩrĩa aarĩria iheo cia roho, hamwe na Kĩheo kĩa ũrathi, oigire atĩ nĩ “nĩ ũndũ wa gũkinyanĩria aamũre, nĩ ũndũ wa wĩra wa ũtungata, nĩ ũndũ wa gũaka mwĩrĩ wa Kristo.”3 Hatarĩ nganja, njĩra ĩrĩa ĩhotekete makĩria ya gũkinyanĩria aamũre nĩ kũmonia makosa mao, nĩguo mamacoke maciome, na mamathambwo mehia-inĩ mao nĩ thakame ya bata ya Mwathani witũ Jesũ Kristũ. Nĩ ũndũ ũcio, ũteithio wa Kĩheo kĩa ũrathi thĩinĩ wa wĩra wa ũtungata nĩwonagĩrwo hĩndĩ ciothe hamwe na wĩra wa Ũhoro wa ma wa ihinda rĩrĩ, ũkĩmenyithia ndungata cia Mwathani ũũru ũrĩa ũrĩ njĩra-inĩ yao ya wĩra, na ũrĩa, na njĩra ĩngĩ, mangĩhotire gũtũma andũ aingĩ mahonoke.

GSAM 385Ũira wa ũrĩa gwĩka wĩra California

GSAM 385.1Kahinda kanini thuutha wa gũkinya gwitũ California, twahotire kũheo barua kuuma kũrĩ Mũtumia wa White, ĩrĩa yaarĩ na ũhoro wa kĩoneki kĩrĩa aheirwo Battle Creek hwai-inĩ wa mũthenya wa gatano, mweri wa gatandatũ 12,—mũthenya ũrĩa twarĩ Lancaster, N. Y., mbere ya kũambĩrĩria rũgendo rwa California. Ndangĩkorire California mbere, na ndangĩmenyire mĩtugo ya andũ a kuo. Ma nĩ atĩ, ihinda rĩu ndaarĩ athiĩte mwena wa ithũĩro wa Rũũĩ rwa Missouri o na rĩmwe. Menyo o yothe aarĩ nake ũhoro wa kuo yaarĩ kuuma kũrĩ ũrĩa Mwathani aendire kũmũonekania.

GSAM 385.2Thĩinĩ wa ũrutani wa barua yake, nĩamũtũire njĩra cia gũheana na ũtaana cia andũ a California, na kĩrĩa wĩra wa gũkora mũbango wa ũũgũta, wa “kũmenyerera o kabeca o kothe,” ũngĩtũma marĩ. Rĩrĩa mũrahunjĩria andũ a California, no mũhaka makuhĩrĩrio na roho wa ũtaana ta ũrĩa marutaga wĩra wao, no ti na njĩra ya kũitanga mbeca.

GSAM 385Ũgĩkĩra kwarĩ kwĩrĩirwo nĩwakinyire

GSAM 385.3Rĩrĩa rĩu ndĩciiragia mĩaka mĩrongo ĩtatũ na mũgwanja iria yathire kuuma wĩra ũkambĩrĩria California, na ngĩciiragia ũrĩa maũndũ maarĩ o hĩndĩ ĩyo, na mũtũũrĩre wa andũ, na njĩra ĩrĩa tũngĩthondekire wĩra witũ nayo tũtigĩtwo nĩ ũira ũcio, na rĩrĩa ndĩona maciaro ma kũhingĩra ũrutani ũcio, no njuge atĩ wĩra witũ nĩwathiire mbere makĩria thĩinĩ wa mĩeri ĩtatũ gũkĩra ũrĩa ũngĩathiire mbere thĩinĩ wa mwaka ũmwe, korwo tũtiateithirio “thĩinĩ wa wĩra wa ũtungata” nĩ ũrutani wa Kĩheo kĩa ũrathi. Nginya kĩmera kĩa gũcanũra mahũa kĩa mwaka wa 1871, nĩ ũndũ wa wĩra wa Sonoma, makanitha matano ma Amenyereri a Thabatũ nĩmaimĩrĩirio.

GSAM 386Mũcemanio wa mbere wa hema San Francisco

GSAM 386.1Mweri wa gatandatũ wa mwaka ũcio ũmwe, tũkĩamba hema rĩitũ rĩa mbere San Francisco. Tondũ Mũthuri Bourdeau aacokire mwena wa irathĩro, mũruti ũngĩ wa Michigan nĩatũmirwo agĩĩka handũ hake. Akinyire mweri wa gatandatũ 17, na o rĩmwe akĩnyitanĩra na niĩ wĩra-inĩ itũũra-inĩ rĩu. Thuutha wa ciumia nini cia wĩra hema-inĩ, tũgĩthiĩ na mbere na mĩcemanio yaitũ nginya mweri wa ikũmi na ĩĩrĩ 1, 1871, thĩinĩ wa nyũmba cia gũkombora. Nĩ ũndũ wa wĩra ũyũ, andũ makĩria ma mĩrongo itano nĩmaigwĩtĩkĩire ndũmĩrĩri San Francisco.

GSAM 386Mathĩna ma thĩinĩ California

GSAM 386.2Kũgĩkinya ihinda rĩrĩ, mathĩna maitũ California maarĩ makĩria ma ũkararia wa kuuma nja, no rĩu gũkĩĩka magerio ma wĩtĩkio maitũ matarĩ tũciirĩire, marĩa maarĩ ma mũthemba ũngĩ. Mũruti ũrĩa twarutaga wĩra nake nĩathiĩire na mbere na mĩtugo ĩrĩa ndaarĩ na ma atĩ nĩĩngĩareheire we mwene na wĩra gĩconoko. Twarĩ na thũ njũru itũũra-inĩ rĩu, iria ciabaraga mĩthiĩre yaitũ yothe, na ciarĩ njĩhaarĩrie kũhũthĩra gĩĩko o gĩothe gĩtarĩ kĩa ũũgĩ gũtũũkĩrĩra. Nĩ ũndũ ũcio, kwarĩ na bata mũnene gũthikĩrĩria mũhũũrĩria wa mũtũmwo atĩ tũgacokia migongo “kũrĩa kũoneka kũũru kũothe.”

GSAM 386Kwĩĩgĩrĩra kũrĩ na ũũru

GSAM 386.3Ndiaugire atĩ mũrũ wa Ithe witũ nĩekĩte mehia ma ĩmwe kwa ĩmwe thĩinĩ wa mĩthiĩre yake, no nĩndeciririe atĩ thũ ciitũ nĩingĩahũthĩrire ũũru kĩrĩa ooigaga atĩ gĩtirĩ na mehia. Aakĩrĩire mwanya atĩ nĩarĩ na hakĩrĩra ya “gwĩka ũrĩa endaga” ũhoro-inĩ ũcio, mũno rĩrĩa kwarĩ kũmenyithirio atĩ gũtirĩ mehia kĩrĩa ekaga. Maũndũ magĩthiĩ na mbere nginya mweri wa mbere 23, 1872, rĩrĩa ndathiĩire kuuma Sonoma ngĩthiĩ San Francisco nĩguo ndone kĩrĩa gĩngĩĩka gũtũma maũndũ magĩa na mĩhaka kuo.

GSAM 387.1Kũgĩkinya hĩndĩ ĩyo, thũ ciitũ nĩciahũthagĩra mĩthiĩre yake ta ũrĩa ndetigĩrĩte, nake akĩnyita mũrũgamo wa atĩ ũcio “ti ũhoro wao,” na atĩ nĩangĩamonirie atĩ arĩ na meciiria make mwene, na nĩangĩathiiire njĩra-inĩ ta ũrĩa endaga, na hamwe na ũrĩa endaga, atekũrũmbũiya ciugo ciao. Nĩndagerire na wĩra wa hitho kũmũonania atĩ njĩra ĩyo ndĩingĩĩka, na atĩ roho ĩyo ya kwĩĩgĩrĩra nĩĩgathira na ũũru. We aarĩ na arata ake, arĩa maamũiguaga na ngoro yothe, na amwe makĩambĩrĩria gũkĩrĩra mwanya ũrĩa ũngĩtũma arĩ na gĩconoko kĩnene makĩria. Gĩceera kĩnene gĩa kanitha nĩkĩonire ũũru wa ũyũ wa kwĩyũrĩrĩra, na gĩkĩĩgĩra kũteithia mĩtĩĩo iria ndĩĩkaga nĩguo wĩra ũhonokio kuuma harĩ gĩconoko.

GSAM 387Mũcemanio wa kũũgĩrĩria mũhoro nĩwatũĩrwo

GSAM 387.2Ũguo nĩguo maũndũ maarĩ mũthenya wa Thabatũ, mweri wa mbere 27, rĩrĩa gwatuĩkire atĩ no nginya ũhoro ũcio ũtuĩrio, na kanitha ũtue itua rĩrũmu, nĩguo wĩhonokie kuuma harĩ gĩconoko kĩrĩa roho ũcio wa ũremi warĩ hakuhĩ kũrehe. Mũcemanio nĩwatũĩrwo ũambĩrĩrie Mũthenya wa mbere wa kiumia, mweri wa mbere 28, ta 9 A.M., nĩguo ũũgĩrĩrie mũhoro ũcio na wĩra witũ ta kanitha ũhoro-inĩ waguo. Kwa kũoneka kwothe, kũgawanyĩka kwa kanitha ũcio kwarĩ kũtũũra gũkinya. Nĩndamĩire ihinda rĩa ũtukũ ũcio nĩndĩhooyaga Ngai atĩ arute wĩra nĩ ũndũ witũ.

GSAM 387Kũũgĩrĩria na barua

GSAM 387.3Rũciinĩ rwa mũthenya wa 28, rĩrĩa ndambĩrĩire gũthiĩ mũcemanio-inĩ, ngĩcemania na mũruti wĩra ũrĩa twarutaga nake njĩra-inĩ hakuhĩ na harĩa ndaraaraga, akĩrĩra. Akĩuga atĩ, “Mũrũ wa Ithe witũ Loughborough, ndirĩthiĩ mũcemanio-inĩ ũmũthĩ.”

GSAM 387.4“Ndũrĩthiĩ mũcemanio-inĩ?” ngĩmwĩra; “mũcemanio ũcio nĩ wa ũhoro waku.”

GSAM 388.1Akĩuga atĩ, “Nĩnjũĩ, no ndĩ na ũũru wothe. Wĩ na ciira wa ma ũrĩa wĩkĩte ũhoro-inĩ wakwa. Ũyũ nĩwo barua ya kwĩũgĩrĩria ndĩandĩkĩire kanitha; ĩtware na ũmathomere. Nĩkũgaakĩra we, na nĩkũgaakĩra arĩa mangĩĩtĩa kũnjĩkirĩria, angĩkorwo ndirĩ kuo.”

GSAM 388.2Ngĩmũũria atĩ, “Nĩ kĩĩ gĩtũmĩte ũgarũrũke ũũ mũno kuuma ira?”

GSAM 388Kĩoneki kĩa magegania nĩkĩheirwo

GSAM 388.3Akĩnyanĩria atĩ, “Nĩndathiĩire wabici ya barua ira ũtukũ, thuutha wa Thabatũ, na ngĩheo barua kuuma kũrĩ Mwarĩ wa Ithe witũ White, kuuma Battle Creek, Mich. Nĩ Ũira ũrĩa andĩkĩire niĩ.” Akĩĩheana barua ĩyo, akĩuga atĩ, “Thoma ũyũ, na nĩũkoona ũrĩa Mwathani aona ũhoro wakwa.”

GSAM 388.4Aandũũrire ndĩraerie kanitha atĩ nĩaheirwo Ũira kuuma kũrĩ Mwarĩ wa Ithe witũ White, ũkĩmũhũũrĩria ũhoro wa mĩtugo yake, na atĩ nĩawũtĩkĩire, tondũ warĩ ũhoro wa ma.

GSAM 388Mũthemba wa kĩoneki ũrĩa wa kũtũma mũndũ etĩkie

GSAM 388.5Gĩcunjĩ gĩkĩ kĩarĩ kĩa kĩoneki kĩrĩa Mũtumia White aheirwo Bordoville, Vt., mweri wa ikũmi na ĩĩrĩ 10, 1871. Nĩambĩrĩire kũandĩka gĩceera kĩrĩa kĩarĩ kĩhũũrĩria ũhoro wa mũrũ wa Ithe witũ ũcio mweri wa ikũmi na ĩĩrĩ 27, 1871, no nĩ ũndũ ũtarĩ wa kũmenyeka kũrĩĩkĩrĩria kwa karatasi gako nĩgũtwarĩirio nginya mweri wa mbere 18, 1872, rĩrĩa rĩathirire na rĩtũmwo kuuma Battle Creek. Thuutha wa ũguo, nĩkwarĩ na matukũ ta kenda nĩguo barua ĩkinye na njĩra ya thĩ kuuma Michigan nginya California.

GSAM 388.6Thĩinĩ wa kĩoneki, maũndũ maingĩ nĩmamũonekania na njĩra ya ũrathi. Ũguo nĩkwarĩ kĩoneki gĩkĩ. Hĩndĩ ya kĩoneki kĩu, kwarĩ o kĩĩruru kĩa kĩrĩa gĩacokire kũgĩa rĩrĩa ũira ũkinyire San Francisco. Nĩgũoneka, rĩrĩa tũgeranĩirie matukũ, atĩ mũthia wa ũhoro ũcio San Francisco nĩwakinyire thuutha wa ũira ũrĩa waandĩkĩtwo kuuma handũ ha mbere. Ariũ a Ithe witũ San Francisco nĩmaonire o rĩmwe atĩ gũtirĩ mũndũ ũngĩandĩkĩra Battle Creek na akamenyithia Mũtumia wa White ũhoro ũcio na ihinda rĩa kũmũtũma aandĩke barua ĩyo, tondũ maũndũ macio matiarĩ kuo hĩndĩ ĩyo.

GSAM 389.1Ũhoro ũyũ warĩ na hinya mũnene kũrĩ ariũ a Ithe witũ kuo, na ũgĩtũma metĩkie atĩ kĩoneki kĩu kĩarĩ na hinya wa Ngai. Ndiandĩkĩire Mũthuri White kana mũtumia wake mũhari o na ũmwe ũhoro wa maũndũ marĩa maarĩ San Francisco, nake mũruti wĩra ũcio akĩuga atĩ ndaandĩkĩte kĩndũ; nao ariũ a Ithe witũ makĩuga atĩ, “Korwo nĩaandĩkĩte, ndangĩaugire maũndũ marĩa maaguũririo mamũkoniĩ we mwene.”

GSAM 389Ũrĩa kĩoneki kĩaandĩkĩtwo

GSAM 389.2Rĩrĩa thuutha tũmenyire, kuuma mwena ũngĩ wa njĩra, ũhoro wa kũandĩka na kũtũma ũira, nĩgũkĩoneka makĩria atĩ Mwathani ũrĩa waheire kĩoneki nĩamenyerereire ihinda rĩa kũandĩka na kũtũma ũira kũrĩa waendaga, nĩguo ũkinye kuo ihinda-inĩ rĩrĩa rĩagĩrĩire.

GSAM 389.3Rũciinĩ mũno wa mweri wa mbere 18, 1872, Mũtumia wa White nĩarutirwo toro na ũira ũcio ũkĩmũikarĩra meciiria-inĩ make na ũhoro mũnene. Kĩĩrĩkĩro kĩu kĩarĩ kĩũmĩte wega kũrĩ we ta ciugo ciariĩtwo na mũgambo, “Andĩka o rĩmwe ũira ũcio wa California, na ũtũme na barua ĩrĩa ĩgũthiĩ mbere; nĩũrabatarĩka.” Rĩrĩa ciugo icio ciacokire kũgũrũrũka rĩa keerĩ, nĩarũkire, akĩĩthondeka na ihenya, na akĩmara kũandĩka. Mbere ya irio cia rũciinĩ, nĩaheire mũrũwe Willie barua ĩyo, akĩmwĩra atĩ, “Twara barua ĩno wabici ya barua, no ndũigayĩkĩre handũ ha kũingĩra; ĩhe mũnene wa barua, na ũmũũrie atũma ĩingĩre thĩinĩ wa thũkũ ya barua ĩrĩa ĩgũthiĩ ũmũthĩ.” Thuutha wa ũguo, we oigire atĩ ciugo cia nyina nĩciamũonekire ta nĩ cia kũgegania hanini, no ndamũũrire ciũria, akĩĩka ũrĩa aathĩkĩrĩirio, na “akĩona barua ĩgĩthiĩ thĩinĩ wa thũkũ ya barua.”

GSAM 389Ũira wa kũonania atĩ Ngai nĩatongoragia

GSAM 389.4Kũmenya ũrĩa twarĩ San Francisco hĩndĩ ĩyo, nĩũkoona o na ihenya bata wa kũingĩra barua ĩyo thĩinĩ wa thũkũ ĩyo ya barua. Matukũ-inĩ macio twarĩ na barua ĩmwe ya gũthiĩ na njĩra ya thĩ mũthenya o mũthenya. Angĩkorwo barua ĩyo yakinyire Mũthenya wa mbere wa kiumia ũtukũ, wa 28, handũ ha Thabatũ ũtukũ, wa 27, no gũtĩrĩ na nganja atĩ kũngĩagĩire na kũgawanyĩka kũũru kanitha-inĩ. Angĩkorwo yakinyire ciumia cigana mbere, o na o rĩmwe thuutha wa kũheo kwa kĩoneki, kanitha ndũngĩona hinya wa ũhoro ũcio na njĩra ĩrĩa ĩĩkĩre.

GSAM 390.1Ũyũ warĩ Ũira ũrĩa warĩ na ciira cia kũonania guoko kwa Mwathani, ti tondũ wa kũkinya ihinda-inĩ rĩrĩa rĩagĩrĩire kũthondeka makosa marĩa maarĩ kuo oiki, no o na tondũ mũrũ wa Ithe witũ nĩawũtĩkĩire na akĩũtũma wĩra, ũkĩgĩa na hinya mũnene wa kũrehe ũrũmwe na kũrũgamĩrĩria kanitha ũcio mũnini.

GSAM 390Njĩra ya kũandĩka kĩoneki

GSAM 390.2Gĩceera gĩkĩ kĩonanagia na njĩra ĩngĩ ũhoro ũrĩa we mwene aatĩĩte wa kũandĩka kĩrĩa aoneire. Ũhoro ũyũ oigire atĩ: “Nĩndaarũkĩtwo toro nĩ ũndũ wa kũhĩrĩrwo nĩ mĩhianano ya maũndũ marĩa maarĩ maonanĩtio meciiria-inĩ makwa mbere; na nĩndandĩkaga, gatagatĩ ka ũtukũ, barua iria ciathiaga kuuma mwena ũmwe wa Amerika nginya ũrĩa ũngĩ, na rĩrĩa ciakinyaga ihinda-inĩ rĩa ũgwati mũnene, ciahonokagia wĩra kuuma harĩ mwanangĩko mũnene.”4

Notes

  1. Hagai 2:18, 19. ↩
  2. Athamaki a Keerĩ 8:7-15. ↩
  3. Aefeso 4:12. ↩
  4. Ũira kũrĩ Kanitha, Mbuku ya 5, k. 671. ↩

Note

Back