Mũrango 28 — Mũrango Ũrĩa Gũtirĩ Mũndũ Ũngĩhota Kũhinga
GSAM 462.1“Nĩngũigĩire mũrango mũhingũre mbere yaku, na gũtirĩ mũndũ ũngĩhota kũũhinga; nĩgũkorwo ũrĩ na hinya mũnini, na nĩũrũmĩrĩire kiugo gĩakwa, na ndũkanĩte rĩĩtwa rĩakwa.”1
GSAM 462.2Icio nĩcio ciugo ciarĩirio arĩa marĩ ũikarĩre-inĩ wa Filadelifia wa kanitha wa Ũhoro-ũrĩa-Mwega. Kanitha ũyũ nĩ ũrĩa wakũrĩte nĩ ũndũ wa kũhunjio kwa gũũka kwa Kristo kũrĩa kwahakuhĩrĩirie, kana nĩ arĩa maanyitĩrĩire ũrĩa maiguĩte ũhoro-inĩ ũcio; nĩgũkorwo akiuga ũhoro wa kanitha wa Saridi (ũrĩa warĩ o mbere ya Filadelifia), “Nĩ ũndũ ũcio ririkana ũrĩa waamũkĩrire na ũkĩigua, na ũnyitĩrĩre, na wĩrire. Na angĩkorwo ndũgũikara wĩiguĩte, nĩngũgũũkĩra ta mũici, na ndũkamenya thaa ĩrĩa ngaagũũkĩra.”2
GSAM 462.3Nĩ ũndũ ũcio kanitha wa Saridi nĩwaiguĩte ũrutani wa gũũka kwa Mwathani o narua. Arĩa maanyitĩrĩire ũrĩa maiguĩte nĩmathiire na mbere thĩinĩ wa ũhoro wa ma hĩndĩ ĩrĩa “kĩrĩndĩro kĩa tawa” kĩeherio, na magĩtuĩka kanitha wa Filadelifia, ũrĩa eerire atĩrĩ, “Tondũ nĩũrũmĩrĩire kiugo kĩakwa kĩa gũkirĩrĩria, o na niĩ nĩngũkũmenyerera kuuma thaa-inĩ ya kũgerio, ĩrĩa ĩgooka thĩ-inĩ yothe, ĩgerie arĩa matũũraga thĩ. Rora, nĩngũũka o narua: nyitĩrĩra kĩrĩa ũrĩ nakĩo, nĩguo gũtigakorwo na mũndũ ũngĩoya thũmbĩ yaku.”3 Nĩ ũndũ ũcio nĩ kanitha ũyũ wa Filadelifia eraga atĩrĩ, “Nĩngũigĩire mũrango mũhingũre mbere yaku, na gũtirĩ mũndũ ũngĩhota kũũhinga.”
GSAM 462.4Haha nĩho harĩ ũhoro ũrĩa Maandĩko Matheru moigĩte na hinya: atĩ arĩa, nĩ ũndũ wa ũmenyereri wa Ngai, matũmwo gũkaania thĩ ũhoro wa gũũka kwa Mwathani, na gũthaitha andũ meeteeharĩrie gũcemania na Ngai, nĩmekĩrĩtwo wega wa Ngai wa mwanya wĩra-inĩ wao. Andũ no magerie kũmagiria, gũtũma maũndũ mao matikahingio, na kũhinga “mũrango wa kwaria,” no rĩu o na rĩu mũgambo wa Ngai ũiguanaga igũrũ rĩa mĩgambo yothe ĩrĩ na mũrurumo, ũkiuga atĩrĩ, “Nĩngũigĩire mũrango mũhingũre mbere yaku.”
GSAM 463Ũthiĩ wa Mbere wa Mĩaka Mĩrongo Mũgwanja na Ĩna
GSAM 463.1Thĩinĩ wa mathangu ma ibuku rĩĩrĩ marĩa mathirĩte nĩtũrĩtie na ũhũthũ ũhoro wa mĩaka mĩrongo mũgwanja na ĩna, kuuma 1831 nginya 1905, tũkĩrũmĩrĩra kwambĩrĩria na ũthiĩ wa mbere wa ndũmĩrĩri cia gũũka kwa Kristo, na makĩria ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ. Nĩtuonĩtie ũrĩa, kuuma gũtamanyika na ũthĩĩni, ndũmĩrĩri ĩno ĩthiĩte na mbere na hinya ũkĩongerereka o mwaka, nginya ĩgĩkorwo na mĩceni ĩrĩ thĩ-inĩ yothe. Ti atĩ ĩgaacĩrĩte ũguo nĩgũkorwo nĩ ndũmĩrĩri ĩkenagia ngoro cia mwĩrĩ; nĩgũkorwo mbere yayo ĩkuuĩte Thabatũ ya Mwathani, ĩrĩa kũmĩrũmĩrĩra kũrehaga mũtharaba mũritũ, gũgĩtũma mũndũ etigane na wonjoria wa thĩ mũthenya-inĩ wa kiumia ũrĩa ũrĩ na wĩra mũingĩ mũno wa maũndũ ma thĩ. O na ti atĩ ĩthiĩte na mbere nĩ ũndũ wa gũtakararwo; nĩgũkorwo nĩyagĩĩte na mũkaro kuuma mbere, na mũkaro mũrũrũ mũno kuuma nja, o hamwe na mathĩna marĩa marehetwo nĩ andũ matarĩ aamũre kũrĩ Ngai arĩa, kwa ihinda, maatoonyire gĩkundi-inĩ. Ũhoro-inĩ wa ũrĩa kwatũũraga nĩ ũndũ wa mĩbango na kũgeria kwa thũ cia nja, no tuuge wega na ciugo cia Daudi mũandĩki wa thaburi atĩrĩ, “Korwo ti Mwathani warĩ rũhĩa rũitũ, Isiraeli nĩoige ũguo rĩu: korwo ti Mwathani warĩ rũhĩa rũitũ, hĩndĩ ĩrĩa andũ maatũũkĩrĩire: rĩrĩa-rĩ, mangĩtũmĩrire tũrĩ muoyo, hĩndĩ ĩrĩa marakara mao maatũakĩire: rĩrĩa-rĩ, maaĩ mangĩtũhũmbĩire, rũũĩ rũgĩgererera muoyo witũ: rĩrĩa-rĩ, maaĩ marĩa maikarĩte na hinya mangĩgererereire muoyo witũ. Mwathani nĩarathimwo, ũrĩa ũtatũneanĩte tũtuĩke nyama ya magego mao. Muoyo witũ nĩũhonokete ta nyoni kuuma mũtego-inĩ wa ategi a nyoni: mũtego nĩũtũrĩkĩte, na ithuĩ nĩtũhonokete. Ũteithio witũ ũrĩ rĩĩtwa-inĩ rĩa Mwathani, ũrĩa wombire igũrũ na thĩ.”4
GSAM 464Ũteithio Thĩinĩ wa Mwathani
GSAM 464.1Mwathani oigaga atĩ nĩaigĩire andũ ake “mũrango mũhingũre, na gũtirĩ mũndũ ũngĩhota kũũhinga.” Nĩ ũndũ ũcio ti ũndũ wa kũgegania atĩ ndũmĩrĩri ĩthiĩte na mbere o rĩmwe. Nĩ ndũmĩrĩri ya Ngai kũrĩ andũ, na no mũhaka ĩgaacĩre. Thĩinĩ wa Kũguũrĩrio 7:2, wĩra wa gũhaarĩria andũ nĩguo marũgame hĩndĩ ĩrĩa mũthenya mũnene wa mangʼũrĩ ma Ngai ũgooka ũrũgamĩrĩirwo nĩ mũraika “ũkĩambata oimĩte mwena wa irathĩro,” kana, o ta ũrĩa amwe mataũraga, “ta ũrĩa riũa rĩrathaga.” Rora kũkĩa kwa mũthenya: mbere, mĩrangi ya ũtheri yonagwo mwena wa irathĩro; mĩrangi ĩyo ĩgacemanĩrĩra na ĩgĩthera makĩria nginya riũa rĩothe rĩnene rĩkoneke wega. Hĩndĩ ĩrĩa “Mũthamaki wa Mũthenya” ũkũambata nginya gatagatĩ ka igũrũ, ũtheri waguo, ũrugarĩ waguo na hinya waguo ciĩyongeraga kwoneka makĩria.
GSAM 464.2Ũguo nĩguo ma ũthiĩ wa mbere wa ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ ũkorĩtwo kuuma 1848, hĩndĩ ĩrĩa maũndũ ma ũhoro wa ma marĩa maamĩthondekete meekĩrwo ũhoro ũmenyeke wega, na kuuma ihinda-inĩ rĩu nĩtuonĩtie ũkũri ũmenyeke na ũtathiũrũkaga, ũrĩ ũndũ wa kũgegania. Gũtirĩ ũndũ ũngĩ tũngĩtaũrĩra ũguo tiga atĩ Mwathani nĩarahingia kiugo gĩake kũrĩ arĩa ihinda-inĩ rĩĩrĩ, hĩndĩ ĩrĩa ũhonokio wake ũrĩ hakuhĩ gũũka, “mamenyagĩrĩra Thabatũ matikamĩthaahie,”5 na makeheria magũrũ mao matikeeke maũndũ ma kwĩkenia mũthenya-inĩ mũtheru wa Ngai, na nĩ ũndũ ũcio, na “wĩtĩkio wa Jesũ,” o ta ũrĩa ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ thĩinĩ wa Kũguũrĩrio 14 yoigĩte, makarũmĩrĩra “maathani ma Ngai” mothe. Ũhoro wa andũ ta acio Mwathani oigire na kanua ka mũrathi Isaia atĩrĩ, “Rĩrĩa-rĩ, ũtheri waku nĩũkamũka ta rũciinĩ, na kũhona gwaku gũkamũka o narua: na ũthingu waku [‘Mwathani, ũthingu witũ.’ Jeremia 23:6] nĩũgũgũtongoria; na riiri wa Mwathani nĩũgũgũmenyerera na thuutha.”6 Tũrĩ na ciĩranĩro ta icio, tũngĩetererire atĩa ũndũ ũngĩ tiga wĩra gũgaacĩra? “Ngai angĩkorwo arĩ rũhĩa rũitũ, nũũ ũngĩtũkarara?”
GSAM 464Aya Mangĩgaacĩra Atĩa?
GSAM 464.3Tũngĩrora ũrĩa kwarĩ hĩndĩ ĩrĩa, mwaka wa 1846, Mũthuri Joseph Bates aambĩrĩirie kwandika ibuku rĩu rĩa mbere, rĩa mbere mũno kũrutwo nĩ Etereri a Gũũka gwa Kristo a Mũthenya wa Mũgwanja ũhoro-inĩ wa Thabatũ, arĩ na thendi ikũmi na igĩrĩ na nuthu o cio nyene iria aarĩ nacio thĩ-inĩ, na akĩbatario nĩ kũcihũthĩra mbere ya mũthenya wake wa mbere wa kwandika gũthira; na tũngĩrora rĩngĩ Mũthuri James White akĩcaba karatathi gake ka mbere, Ũhoro wa Ma wa Ihinda Rĩrĩ, na mbeca iria aahotete na gũtema nyeki ya kũrĩithia nyamũ mũgũnda-inĩ, na agĩtũma karatathi kau tũhũ kũrĩ o wothe ũngĩgathomire, na akĩaria ũhoro wako ta ndũmĩrĩri ĩrĩa yaagĩrĩirwo nĩ gũkinya mĩthia ya thĩ,—tũngĩrora kwambĩrĩria gũkũ kũnini, mũndũ no orie na ciugo cia andũ a matukũ ma Amosi atĩrĩ, “Jakubu akarũgamio nĩũ? Nĩgũkorwo nĩ mũnini.”7 Tũngĩriganĩria ũguo na ũrĩa kũrĩ mwaka wa 1905, hĩndĩ ĩrĩa gũcaba maũndũ ma ũhoro wa ma wa ndũmĩrĩri kũrehwo nyũmba-inĩ cia gũcaba mabuku mĩrongo ĩĩrĩ, irĩ mĩena ĩtarĩ ĩmwe ya thĩ, iria kaingĩ ikoragwo ikĩruta wĩra na hinya wacio wothe nĩguo andũ magĩe na maũndũ ma gũthoma marĩa mendaga, no tuuge ma atĩrĩ, Rorai, “mũrango mũhingũre” ũrĩa gũtirĩ mũndũ ũhingĩte nginya rĩu.
GSAM 465.1Ũhoro wa arĩa mbere meeriragĩria atĩ wĩra ũtingĩhota gũgaacĩra, no tuuge na ciugo iria mũrathi Zekaria aakũmĩrire andũ arĩa meeriragĩria kũgiria wĩra wa Ngai wa gwaka Jerusalemu rĩngĩ atĩrĩ, “Nũũ ũmenete mũthenya wa maũndũ manini?”8 Ũhoro wa maũndũ marĩa moonagwo ta irĩma cia mathĩna njĩra-inĩ yao, Mwathani oigire na kanua ka mũrathi atĩrĩ,—
GSAM 465Kĩrĩma Gĩtũĩkĩtio Werũ
GSAM 465.2“Wee nĩwe ũũ, wee kĩrĩma kĩnene? Mbere ya Zerubabeli nĩũgatuĩka werũ; na nĩakaruta ihiga rĩa gũcookereria nyũmba, andũ makĩanĩrĩra, makiuga, Wega, wega ũkorwo harĩ rĩo.”9 Ũguo nĩguo kũtũũrĩte wĩra-inĩ wa ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ, na ũguo nĩguo gũgatũũra nginya “ihiga rĩa gũcookereria nyũmba” rĩrehwo, kana na ciugo ingĩ, nginya wĩra ũhingio.
GSAM 465.3Rora andũ arĩa anini a mwaka wa 1846, athĩĩni a indo, athĩĩni maũndũ-inĩ mothe tiga wĩtĩkio thĩinĩ wa Ngai na ũtonga wa ũhoro wa ma, na wone ũrĩa wĩra wao ũkũrĩte. Ririkana indo cia wĩra iria irĩho rĩu, mabuku mothe maharĩirio, magataũrwo, na magacabwa na thiomi itarĩ imwe cia thĩ, na ahunjia a kwendia mabuku arĩa marĩ magana makĩkinyia mabuku maya mĩciĩ-inĩ ya andũ, marĩ na goro wa $400,000 o mwaka. Kĩrathimo kĩa Ngai gĩgĩthiĩ na mbere harĩ wĩra, no tweterere ũgaacĩru. Tũrĩ na indo ici cia wĩra na njĩra ici cia kũũruta iria irongerereka o mweri, na twĩhokete Kristo, gũtirĩ ũngĩ tũgĩrĩirwo nĩ kweterera tiga ũrĩa Solomoni aainĩire kanitha wa Ngai hĩndĩ ũkiuma ũikarĩre-inĩ waguo wa werũ-inĩ, “ũegemete guoko kwa Mwende waguo,” hĩndĩ aawonanirie ũkĩrora na nja, “mwega ta mweri, mũtheru ta riũa, na wa kũmakania ta mbũtũ ya ita ĩrĩ na bendera.”10
GSAM 466Gũteithio nĩ Kĩheo kĩa Ũrathi
GSAM 466.1Ti atĩ nĩtuonete o ũrĩa ũmenyereri wa Mwathani ũhingũrĩte njĩra ya gũtamba kwa ũhoro wa ma, na kĩrathimo gĩake kĩa kwĩonania gĩatũũrĩte na kũgeria kũrĩa kwekĩtwo gũthiĩ njĩra-inĩ cia ũmenyereri wake, no o na thĩinĩ wa kwambĩrĩria na ũthiĩ wa mbere wa ndũmĩrĩri ya mũraika wa gatatũ nĩarĩtie na andũ ake na njĩra ya kĩheo kĩa ũrathi. Ũndũ ũyũ ndũrĩ ũrĩa wa kũguũrĩrio kwerũ kwa kũoya handũ ha Bibilia, kana ũrĩa ũngĩgarũra ma ũrutani wa Maandĩko, no nĩguo wonanie harĩa, ihinda-inĩ rĩĩrĩ, harĩ ũgwati wa gũtigana na ũhoro mũhũthũ wa Ũhoro-ũrĩa-Mwega wa Kristo, harĩa andũ marĩ ũgwati-inĩ wa kũgwatio nĩ mĩtugo ya ihinda rĩĩrĩ, makĩiganĩra na mwĩhianĩre wa kwĩamũrĩra Ngai ũtarĩ hinya.
GSAM 466.2Tũngĩrora ũhoro ũyũ tũrũmĩrĩire kĩonereria11 kĩa arathi a tene, kĩrĩa Mwathani atũheete ta ũmwe wa mĩtaratara ya kũgeria maũndũ ta macio ma kwĩonania, nĩtũonaga atĩ maũndũ marĩa maatũmaga maũndũ ta macio mabatarwo tene nĩmo matũmaga mabatarwo o na rĩu; namo nĩ, o ihinda, ũgwati wa kũrutwo njĩra-inĩ ya ũhoro wa ma nĩ marutani na mĩtugo ya mwanya ĩrĩa ĩtambararĩte ihinda-inĩ rĩu. Mũtũmwo Paulo, akĩaria ũhoro wa kwĩonania kwa ciheo iria Mwathani aigĩte kanitha-inĩ, oigaga atĩ nĩ “nĩguo andũ arĩa atheru makinyanĩrĩrio, nĩguo marute wĩra wa ũtungata, nĩguo mwĩrĩ wa Kristo wakwo; nginya ithuothe tũgakinya ũmwe-inĩ wa wĩtĩkio, na wa kũmenya Mũrũ wa Ngai, tũtuĩke mũndũ mũgima ũkinyanĩire, tũkinye gĩthimi kĩa ũkũrũ wa ũiyũru wa Kristo; nĩguo kuuma rĩu tũtikae gũkorwo tũrĩ ciana, tũgĩikĩrũo gũũ na gũũ, na tũgĩtwarwo nĩ o rũhuho rwa ũrutani, nĩ ũhinga wa andũ, na nĩ ũũgĩ wao wa ũrũ ũrĩa megereire gũheenia; no tũkĩaria ũhoro wa ma na wendo, tũkũre thĩinĩ wake maũndũ-inĩ mothe, ũrĩa ũrĩ mũtwe, o we Kristo: ũrĩa kuuma kũrĩ we mwĩrĩ wothe ũgwatĩtio wega na ũkanyitithanio nĩ ũndũ wa kĩrĩa o kĩũngo kĩrutaga, kũringana na ũrĩa o gĩcunjĩ kĩrutaga wĩra wakĩo na hinya wakĩo, ũtũmaga mwĩrĩ ũkũre na wĩyake thĩinĩ wa wendo.”12
GSAM 467.1Maũndũ marĩa andũ makararaga namo kwĩonania kwa kĩheo kĩa ũrathi ihinda-inĩ rĩĩrĩ mangĩarĩirio na hinya o ũcio ihinda-inĩ rĩa tene; namo nĩ, atĩ nĩtũrĩ na Maandĩko, na nĩ ũndũ ũcio tũtibatarĩte ciheo ta icio. No Maandĩko macio o mo matwĩraga atĩ Kristo nĩaigĩte ciheo ici kanitha-inĩ nĩguo irute wĩra wacio nginya “kĩrĩa gĩkinyanĩru [ũikarĩre ũrĩa mũkinyanĩru] gĩgooka,” na atĩ kanitha ndũgĩrĩirwo nĩ “gũtigara na thuutha harĩ kĩheo o na kĩmwe, ũkĩeterera gũũka kwa Mwathani witũ Jesũ Kristo.”13
GSAM 467Tũbatarĩte Arathi nĩ Kĩĩ?
GSAM 467.2Andũ a tene no meeriragĩrie atĩ nĩmaarĩ na watho wa Ngai wa mĩtugo mĩega, o ta ũrĩa aandĩkĩte na kaara gake we mwene mahiga-inĩ ma kuandĩkwo; atĩ nĩmaarĩ na mawatho, matuĩro ma ciira, na marutani marĩa maarĩirio Musa kuuma kanua-inĩ ka Ngai, na marĩa maandĩkĩtwo na ũmenyereri; na atĩ nĩ kĩĩ kĩngĩ kĩabatarĩtwo? No o na maarĩ na maũndũ macio mothe mega ma ũhoro wa ma, Ngai nĩakenire kwaria nao “mahinda-inĩ maingĩ na na njĩra itarĩ imwe na kanua ka arathi ake arĩa atheru.”
GSAM 467.3Nĩtũonaga atĩ maũndũ ma ũira marĩa maarutirwo nĩ arathi atarĩ amwe, ta Isaia, Jeremia, Ezekieli, Danieli, Hosea, na arĩa angĩ, o harĩ mũrathi othe maarutanaga ũhoro ũcio mũnene ũmwe wa gwathĩkĩra Ngai; no o mũrathi aarĩ na mĩkũmo yake ya mwanya kũrĩ andũ a ihinda rĩake, nĩ ũndũ wa ũrĩa maarĩ na mwerekera wa gũrutwo kuuma mĩtaratara mĩtheru na ĩamũre ya ũthingu nĩ mĩtugo ĩrĩa yatambararĩte ihinda-inĩ rĩrĩa ũrathi ũrĩa waheanirwo.
GSAM 468Ũbatarĩ wa Ciheo
GSAM 468.1O na mũndũ no oige atĩ ti o tũrĩ na marutani marĩa mega ma Maandĩko ma Kĩrĩkanĩro kĩa Tene, no o na kũu igũrũ tũrĩ na ciugo cia Mũhonokia witũ we mwene, na cia atũmwo, na orie atĩrĩ, Tũbatarĩte ũtheri ũngĩ nĩ kĩĩ? Ũhoro wa ma ũrĩa ũtigĩte nĩ atĩ atũmwo acio o atheru nĩmaataarĩire matukũ ma mũthia, hĩndĩ ĩrĩa “mahinda ma ũgwati nĩmagooka,” na hĩndĩ ĩrĩa andũ “magakorwo na mwĩhianĩre wa kwĩamũrĩra Ngai, no makaana hinya waguo,” na magĩtwĩra o na atĩ “amwe nĩmagatigana na wĩtĩkio, marũmĩrĩre maroho ma gũheenia na marutani ma ndaimono.”
GSAM 468.2Nĩ ũndũ wa maũndũ maya mothe, andũ arĩa Paulo aragia ũhoro wao akĩandĩkĩra Athesalonike, arĩa matigakorwo nduma-inĩ atĩ mũthenya wa Kristo ũmakinyĩre ta mũici, no magakorwo marĩ ciana cia ũtheri, nĩmathaithĩtwo “magerie maũndũ mothe” ma “ũrathi,” na “manyitĩrĩre kĩrĩa kĩega.”14 Ũguo nĩ o ta kũmeera atĩ andũ arĩa magakorwo metereire gũũka kwa Mwathani Jesũ Kristo, na arĩa mũthia-inĩ magakoretwo meharĩirie mũthenya ũcio, magakorwo na kwĩonania “kwega,” kwa ma, kwa kĩheo kĩa ũrathi gatagatĩ kao.
GSAM 468Marũũri ma Mũthia
GSAM 468.3Tũrĩ ihinda-inĩ rĩrĩa marũũri maingĩ marĩ o mwena makĩonania atĩ mũthenya wa Mwathani ũrĩ hakuhĩ. Tũrĩ o ihinda-inĩ rĩrĩa andũ maagĩrĩirwo nĩ kũmũka arĩa mangĩrũmĩrĩire maathani mothe, na o na “magĩe na ũira wa Jesũ”15—“roho wa ũrathi.”16 Nĩ kĩĩ tũonaga? Nĩ atĩ mĩaka-inĩ mĩrongo ĩtandatũ ĩrĩa ĩthirĩte andũ ta acio nĩmamũkĩte, makuuĩte ndũmĩrĩri ta ĩyo o, na gatagatĩ kao kĩheo kĩa ũrathi nĩkĩonekete. Tũkĩgeria kĩheo gĩkĩ o ta ũrĩa gĩonekete na njĩra ya Mũtumia wa E. G. White tũrũmĩrĩire mĩtaratara ya Bibilia, nĩtuonete atĩ nĩgĩkĩrĩte kĩgerio maũndũ-inĩ mothe. Kuuma mbere nginya mũthia, maandĩko-inĩ mothe ma Mũtumia wa White gũtiũkoretwo o mũhari ũmwe ũrĩ na rũtha o na rũnini rwa kwĩhia, kana ũrĩ na gũtĩkĩra o na hanini gũtigana na kiugo kĩa Ngai. Maandĩko maya matiekĩte igũrũ rĩa Bibilia, no nĩmethaithanagia o rĩmwe atĩ andũ mathome kiugo kĩa Ngai na ũmenyereri mũnene mũno, makĩkĩonania ta gĩthimi kĩrĩa kĩnene gĩa maũndũ maitũ gũtuĩrĩrwo ciira nayo ciira-inĩ wa mũthia. Thĩinĩ wa maandĩko make Kristo nĩatũũgĩrĩrio mbere iitũ ta kĩonereria kĩmwe kĩrĩa tũgĩrĩirwo nĩ kũrũmĩrĩra. Nĩoigĩtwo na njĩra ĩonekaga wega mũno atĩ nĩwe o mwĩhoko witũ wa ũhootani gũkũ, nĩwe o kĩĩyũbĩko gitũ kuuma mangʼũrĩ-inĩ marĩa magooka, nĩwe o rĩĩtwa na njĩra ĩrĩa tũngĩhonokio nayo.
GSAM 469Ũira wa Gũkumĩria Mũndũ
GSAM 469.1Ũhoro-inĩ wa Mũtumia wa White na ũrĩa wĩra wake ũhaana, ũhoro ũrĩa ũrũmĩrĩire nĩũheanĩtwo, wandĩkĩtwo mwaka wa 1877 nĩ mũndũ ũrĩa aamenyanĩte nake na agĩtuĩria wĩra wake mĩaka mĩingĩ; na thuutha wa kĩgerio kĩa ta mĩaka mĩrongo ĩtano na ĩtatũ, mĩaka ya kũrora na ũmenyereri, nĩnjĩtĩkĩraga na ngoro yakwa yothe o ũhoro wothe woigĩtwo kuo:—
GSAM 469.2“Ũhoro-inĩ wa mũtugo wa Ũkristiano wa Mwarĩ wa Ithe witũ White, nĩndĩhooya njĩtĩkĩrio kuuga atĩ ngĩrĩtie nĩnjũĩ ũhoro ũmwe waguo. Nĩmenyanĩte nake mĩaka ikũmi na ĩnana,—mĩingĩ gũkĩra nuthu ya kahinda ka ũhoro wa andũ aitũ. Nĩngoretwo mũciĩ wao maita maingĩ, mahinda mamwe ngĩikaraga o gĩthimi kĩa ciumia. Nĩmakoretwo nyũmba-inĩ iitũ na mũciĩ witũ maita maingĩ. Nĩndĩthiĩte hamwe nao hakuhĩ handũ hothe; nĩngoretwo hamwe nao makĩĩrĩ matirĩ na andũ angĩ na marĩ harĩ andũ, mĩcemanio-inĩ na nja ya mĩcemanio, na nĩngĩĩte na mahinda marĩa mega mũno ma kũmenya ũhoro ũmwe wa muoyo, mũtugo, na roho wa Mũrũ wa Ithe witũ na Mwarĩ wa Ithe witũ White. Ta mũhunjia nĩmbatariire kũruta wĩra na andũ a mĩthemba yothe, na a mĩtugo ya mĩthemba yothe, nginya ngĩrĩtie no menye ũndũ ũmwe wa ũrĩa mũndũ ahaana, makĩria thuutha wa mĩaka ya kũmenyana hakuhĩ.
GSAM 470.1“Nĩnjũĩ Mwarĩ wa Ithe witũ White arĩ mũtumia ũtethĩnĩkagia gwĩtũũgĩria, mwĩnyiihĩtie, mũtugi wa ngoro, na wa mĩtugo mĩega. Mĩtugo ĩno yake ti atĩ no ya kwĩhumbĩrĩra na ya gwĩrutĩrĩra, no yumaga na wega na na ũhũthũ kuuma ũrĩa ahaana o kuuma mbere. Ndahũũmbaga, ndeonaga arĩ mũthingu kũrĩ arĩa angĩ, na ndeonaga arĩ mũnene, o ta ũrĩa andũ a gũtũũgĩria wĩtĩkio wao makĩria ya gĩthimi matũũraga marĩ. Nĩngomanĩte kaingĩ na andũ a mũthemba ũcio, na o hĩndĩ nĩndĩmakoretwo meiyũrĩtwo nĩ gwĩtũũgĩria, meiyũrĩtwo nĩ mwĩgaatho, mehaarĩirie kuuga meciiria mao, makĩĩgaathĩra ũtheru wao, na maũndũ mangĩ ta macio, no o hĩndĩ nĩndĩkoretwo Mwarĩ wa Ithe witũ White arĩ na mĩtugo ĩtarĩ ĩyo na hanini.
GSAM 470Mũrata wa Athĩĩni
GSAM 470.2“Mũndũ o wothe, o na ũrĩa mũthĩĩni makĩria kana ũrĩa mwĩnyiihĩtie makĩria, no athiĩ kũrĩ we ategũtĩĩra kũhooya ũtaaro na kũhoorerio, na ndagacookio na thuutha. O hĩndĩ nĩamenyagĩrĩra arĩa abatarĩ, arĩa matarĩ na kĩndũ, na arĩa manyamarekaga, akĩmaheaga indo iria mabatarĩte na akĩmathaithanĩra.
GSAM 470.3“Ndimenyanĩte na mũndũ o na ũmwe ũrĩa ũtũũraga akĩĩhumbĩra guoya wa Ngai ta we. Gũtirĩ ũndũ wambagĩrĩrio atehooyetie Ngai na kĩyo. Nĩathomaga kiugo kĩa Ngai na ũmenyereri na o rĩmwe. Nĩnjiguĩte Mwarĩ wa Ithe witũ White akĩaria maita magana maingĩ, nĩndĩthomete ũira wake wothe kuuma mbere nginya mũthia, mũingĩ waguo maita maingĩ, na ndĩnahotete kuona o mũhari ũmwe wa ũũra-mĩtugo thĩinĩ waguo wothe, kana ũndũ o wothe ũtarĩ mũtheru biũ na wa Ũkristiano; gũtirĩ ũndũ ũtongoragia andũ matigane na Bibilia na Kristo; no nĩkuo ngoretwo na mathaitho marĩa ma kĩyo mũno ma gwathĩkĩra Ngai, kwenda Jesũ, gwĩtĩkia Maandĩko, na kũmatuĩria o rĩmwe. Nĩnyonete ũteithio mũnene wa kĩĩroho, maita matangĩtarĩka, kuuma ũira-inĩ ũyũ. Ma, ndĩnawũthoma itekũigua ngĩkũmĩrwo nĩ ũndũ wa kwaga wĩtĩkio thĩinĩ wa Ngai, kwaga kwĩamũra, na kwaga kĩyo kĩa kũhonokia mĩoyo. Angĩkorwo nĩnjĩ na ũhoti wa gũtuĩra, na ũhoti wa gũtaũkĩrwo maũndũ ma kĩĩroho, nĩngoiga atĩ ũira ũyũ ũrĩ na roho o ũcio na ũhoro o ũcio ũrĩ Maandĩko-inĩ.
GSAM 470.4“Mĩaka mĩrongo ĩtatũ [rĩu no tuuge mĩaka mĩrongo ĩtandatũ] andũ aitũ nĩmetĩkĩtie ũira ũyũ na makawũthoma. Ũmakorĩte atĩa? Nĩũmatongoretie matigane na watho wa Ngai? Nĩũmatongoretie matigane na wĩtĩkio thĩinĩ wa Kristo? Nĩũmatongoretie mate Bibilia? Nĩũmatongoretie matuĩke andũ a ũthũku na ũũra-mĩtugo? Nĩnjũĩ atĩ mangĩriganĩrio na kanitha ũngĩ o wothe wa Akristiano no moneke wega.
GSAM 471.1“Ũndũ ũmwe nĩndĩmenyete, na nĩ atĩ arĩa makararaga mũno kĩoneki cia Mwarĩ wa Ithe witũ White nĩmetĩkagĩra atĩ nĩ Mũkristiano. Ndĩũĩ ũrĩa mangĩhota gwĩtĩkĩra ũguo. Mageragia gũtaũra ũhoro ũcio makiuga atĩ nĩaheenetio. Matiagĩrĩte ũhoti wa kuonania o gĩko kĩmwe muoyo-inĩ wake wothe, kana mũhari wa ũũra-mĩtugo maandĩko-inĩ make mothe. No mũhaka metĩkĩre atĩ maandĩko make maingĩ nĩmega mũno, na atĩ ũrĩa ũngĩtũũra arũmĩrĩire maũndũ mothe marĩa oigaga angĩtuĩka Mũkristiano mwega, arĩ na ma atĩ nĩagakinya igũrũ. Ũyũ nĩ ũndũ wa kũgegania mũno, angĩkorwo nĩ kĩndũ gĩa Mũcukani, akĩheeo meciiria nĩ Shaitani, kana angĩkorwo maandĩko make nĩ ma ũũra-mĩtugo kana nĩ maũndũ matharũkangu ma meciiria make we mwene.”
GSAM 471Arĩa Ageni Maruta Ũira wa Maandĩko
GSAM 471.2Hĩndĩ ĩrĩa marũa maitũ ma mahinda marĩ na maandĩko ma Mũtumia wa White matũmagwo, macaragwo nĩ andũ arĩa menyihagia mũno, metigagĩra Ngai, na meamũrĩire. Magĩtũmenyithia ũhoro wa kĩrĩa mathomete, moigaga atĩrĩ, “Twendete mũno makĩria maandĩko ma Mũtumia wa White. Nĩmahootaga kũrũmĩrĩrwo wega muoyo-inĩ, nĩmeiyũrĩtwo nĩ marutani ma gũtongoria mũndũ akuhĩrĩrie Mwathani, na matũme menyihie makĩria, etigĩre Ngai, na eamũre makĩria. Maandĩko maya matũũraga moigaga ũhoro o ũrĩa ũrĩ Maandĩko-inĩ, nginya hĩndĩ ĩrĩa tũmathomaga kũonekaga atĩ Mũtumia wa White no mũhaka akorwo atongoragio nĩ Ngai nĩguo andĩke o ta ũrĩa ekaga.” Ũguo nĩguo ũira ũrĩ maita maingĩ, ma andũ arĩa mandĩkagĩrana marũa na aruti aitũ a wĩra wa ũmĩceni, arĩa o na matingĩkorwo na ũmenyo o na mũnini atĩ meciiria ma Mũtumia wa White maamũkagĩrwo kĩoneki-inĩ kĩrĩa gĩtheru.
GSAM 471Kũrĩa Mũkaro Ũumĩte
GSAM 471.3Tũrĩ na mũhianĩre ũrĩa kĩheo gĩkĩ gĩtũmĩte andũ magĩe naguo mbere iitũ, kiũria nĩkĩũkaga atĩrĩ, Mũkaro wa kwĩonania kwa kĩheo gĩkĩ ũumĩte kũ, na nĩ kĩĩ gĩtũmĩte ũũke? na nĩ atĩa kũtũũrĩte harĩ arĩa makarara? Nĩndĩrorete ũhoro ũyũ na ũmenyereri kuuma 1852, na nĩnyonete atĩ kaingĩ mũkaro wa kwĩonania gũkũ ũumĩte kũrĩ arĩa makũmĩtwo nĩ ũndũ wa maũndũ matarĩ mega mĩtugo-inĩ yao, nĩ ũndũ wa mĩtugo mĩthũku, kana nĩ ũndũ wa njĩra ĩmwe ĩtarĩ njega ũikarĩre-inĩ wao. Aingĩ a arĩa makũmĩtwo no makaanage makiuga atĩ matarĩ athũku o ta ũrĩa ũira ũmeenaga, na atĩ nĩmangĩonania ũrĩa mangĩhota kũnyitĩrĩra ũhoro wa ma o na mangĩrũgama ũrĩa ũteeranĩire na mũkũmo ũrĩa maaheo. Ihinda nĩrĩonanie atĩ aingĩ mũno a andũ ta acio nĩmatiganĩte na wĩtĩkio wao na magĩtiga gĩkundi biũ. Amwe nĩmonete ũũru wao, na magĩnyitĩrĩra ũhoro wa ma na hinya makĩria. Kiũria nĩkĩũkaga atĩrĩ, Korwo arĩa makararaga kĩheo gĩkĩ matongoragio nĩ Mwathani, nĩ kĩĩ gĩngĩtũma morwo nĩ muoyo wao wa kĩĩroho, na macooke na thuutha matigane na Ngai? Mũtaratara wa Mũhonokia witũ nĩ atĩ mũtĩ ũgĩrĩirwo nĩ kũmenyekera maciaro maguo. Nĩoigaga na hinya mũnene mũno atĩ “mũtĩ mũthũku ndũngĩhota gũciara maciaro mega.”
GSAM 472Kũremwo kwa Arĩa Makararaga
GSAM 472.1Nĩtũririkanaga mahinda marĩa mũkaro wa kũbanganĩrio ũambĩrĩirio ũkararage ũira wa Mũtumia wa White, makiuga atĩ ũgaacĩru mũnene ũkaarũmĩrĩra wĩra wao o rĩrĩa magetigana na ũira ũcio. No nĩmaremwo biũ nĩ gũkinyĩria maũndũ marĩa meetereire. Thuutha wa mĩaka ya kũrũa matiretete ũira wa gũtamba ũhoro wa ma wa Thabatũ mbere ya thĩ makĩria ya ũrĩa andũ a mũthemba wao meekire mĩaka mĩrongo ĩna na kenda mĩhĩtũku. Angĩkorwo wao nĩguo warĩ wĩra wa mwanya wa Mwathani, nĩ kĩĩ gĩtũmĩte ndũmĩrĩri yao ĩtaagĩĩte na ũgaacĩru makĩria?
GSAM 472Ũgaacĩru Ũrĩ Ha?
GSAM 472.2Na tũkĩrora ndũmĩrĩri ĩrĩa ĩtũmaga maathani ma Ngai na wĩtĩkio wa Jesũ mahunjĩrio thĩ,—ndũmĩrĩri ĩrĩa ĩgwatane na kwĩonania gũkũ kwa kĩheo kĩa ũrathi, hamwe na mataaro, marutani, na mĩkũmo yakĩo,—nĩtũonaga atĩ ĩthiĩte na mbere na ũrũmu na ĩtathiũrũkaga kuuma kwambĩrĩria kwayo nginya rĩu. Ĩgĩthikĩrĩria mataaro ma Mwathani na njĩra ya kĩheo gĩkĩ, ĩgĩthiĩ na mbere na hinya wa Mwathani, ndũmĩrĩri, o ta ũrĩa tuonĩtie, nĩĩthiũrũrũkĩte thĩ, na ĩrakinya na ihenya kũrĩ “o rũrĩrĩ, na mũhĩrĩga, na rũthiomi, na andũ.”
GSAM 473.1Ũhoro-inĩ wa ũthiĩ wayo wa mbere mahinda-inĩ marĩa mathirĩte no tuuge atĩ kiugo kĩa Ngai nĩkĩhingĩte, hĩndĩ oigire atĩrĩ, “Gũtirĩ kĩndũ kĩa mbaara kĩrĩa gĩthondeketwo gĩgũũkĩrĩre gĩkagaacĩra.” Ma, guoko kwa Ngai nĩkwonekete thĩinĩ wa ũgaacĩru ũrĩa ũrũmĩrĩire kwambĩrĩria na ũthiĩ wa mbere wa mũingĩ ũyũ mũnene wa etereri a gũũka gwa Kristo nginya rĩu, na mahinda-inĩ marĩa magooka nĩtwĩhokete kũhingio kũrĩa gũtarĩ na nganja kwa kiugo kĩake, “Nĩngũigĩire mũrango mũhingũre mbere yaku, na gũtirĩ mũndũ ũngĩhota kũũhinga.” Tũrĩ na wĩhoko ũyũ no tũine tũtarĩ na nganja atĩrĩ:—