Nshapita 8 — Mudia wa Dibaka wa Muana wa Mukoko
GSAM 134.1“Muntu umue wakabangisha mudia munene, wakabikila bantu bavule; wakatuma muena mudimu wende pa tshikondo tshia mudia wa dilolo, bua kubambila aba babikidibue, Nuyie; bualu bintu bionso bidi bilongolola katataka.”1
GSAM 134.2“Badi ne diakalenga aba badi babikidibue ku mudia wa dibaka wa Muana wa Mukoko.”2
GSAM 134.3Mudia wa dilolo udi mudia wa ndekelu wa dituku. Mu tshilangalamba etshi, kudi mbila isatu ku mudia. Tshilangalamba etshi katshiena ne bua kuvulanganyibua ne mbila ku “mudia wa katikati ka dituku” idi itangijibua mu Matayo 22:1-7 to. “Mudia wa katikati ka dituku” udi mudia wa munda munya. Mu tshilangalamba tshia mbila ku mudia wa katikati ka dituku, tudi tumanya ne aba babikile bantu bakenzedibua malu mabi ne bakashipibua, ne mwana wa mukalenge wakafuidibua. Mukalenge uvua mutume lubila “wakabutula babayi abo, ne wakosha tshimenga tshiabo.”
GSAM 134.4Tshilangalamba etshi tshia mbila ku mudia wa katikati ka dituku, tshidi tshileja nshikidilu wa aba bakabenga lubila lua kumpala, tshifwanyikije bimpe tshintu tshiakafikila aba bakabenga Lumu lua Kristo, ne bamubayile ne batumwa bende. Mfumu wakatuma misumba ya basole ku ditunga edi, aba “bakabutula babayi aba, ne bakosha tshimenga tshiabo”—Yerusalema.
GSAM 134Lubila ku Mudia wa Dilolo
GSAM 134.5Lubila elu ku mudia wa dilolo mu tshilangalamba, kakuyi mpata, ludi lutangija “mudia wa dibaka wa Muana wa Mukoko.” Diakalenga didi dimanyishibua bua aba babikidibue ku “mudia wa dibaka.” Mudia wa dibaka ulonda dibaka. Dibaka dia Muana wa Mukoko didi dienzeka kumpala kua yeye kulua; bualu, bu mutudi bamone kale, palua Kristo ku ndekelu, yeye “neafuluke ku dibaka.”3
GSAM 135.1Nunku lubila elu ku mudia wa dibaka ludi ne bua kuikala bualu bumue ne Lumu lua Muanjelo wa Kumpala lua Buakabuluibua 14, ne lubila lua tshikondo lua mu nshapita wa dikumi, ludi twamona kale. Bu muakasoneka Luka, lubila elu lua kumpala ku mudia ludi luya “ku aba babikidibue.” Bena bani aba bakabikidibua?—Aba bakumvile ne bakatabujile Lumu lua Kristo. Badi bamba ne badi banange Kristo, ne badi banange dilua diende dia pa buadi bu dikumbana dijima dia ditekemena diabo. Nansha bualu kayi lubila kaluyie ku bo kumpala? Bu muenze bua Lumu lubambibue kumpala ku Bayuda bakadi ne Mifundu, ne bakadi bamba ne badi balindila kulua kua Masiya,4 ne mu mushindu umue, lumu lua kulua kua Kristo kua pa buadi lwakambibue kumpala ku aba bakadi bamba ne badi bayidi bende ne badi banange kulua kuende.
GSAM 135Lubila Ku Aba Bakabikidibua
GSAM 135.2Lubila lua kumpala ku mudia, bu ludi lua ku aba bakabikidibua, ludi ne bua kuya ku makanisa. Ne mu bulelela, kubanga ku mwaka wa 1833 kufika ku mpampala wa 1844, kubambila kulua kua Kristo kua pabuipi kwakenzeke mu makanisa, ne mu bungi bakulu ba makanisa adi bakambuluija. William Miller wakafumisha mukanda wa kumpala wa bimona biende pa kulua kua Kristo kua pabuipi mu mukanda wa Bena Batiste wa Brandon, Vt. Midimu yende ne ya bakuabu bende kufika ku April, 1844, yakenzeke bikole mu nzubu ya makanisa anyi mu nzubu ya bisangilu ivua makanisa a tshikondo atshi mapete.
GSAM 135.3Mukulu Himes udi wamba nunku pa midimu ya Mukulu Miller kufika ku mpampala wa 1844:
GSAM 135.3“Wakadi wenza mudimu pakati pa bisumbu ne bitupa bionso bia ditabuja, kayi ubuelakana mu bulongolodi buabo anyi mu mikenji yabo, bualu wakadi utabuja ne bena makanisa mashilangane bakadi mua kutungunuka ne kuikala bena makanisa abu, ne pa tshikondo tshimue kudilongolola bua dilua dia Mukalenge wabo.”
GSAM 135.4Mukulu Himes, pa kutangija mudimu wende ne wa Mukulu Miller wa bumue, udi wamba kandi ne: “Bakulu ne makanisa bavule bavua batubuluila bibi biabu, tuetu ne bana betu bakadi babambila lumu lua dilua, bakenza mudimu pamue ne tuetu too ne ku mwaka wa ndekelu”—mwaka wa 1844.
GSAM 136Bibi Bibuluke bua Lumu
GSAM 136.1Pa mudimu wende ne mushindu wawu, Wm. Miller wakamba ne:
GSAM 136.1“Bibi biakambulukila bua kubambila lumu elu lua kulua kua Kristo kua pa buadi mu bitupa bia ditabuja pabuipi ne bionso, nunku nakadi mua kukumbaja anu tshitupa tshikese tshia mbila ivuabu bambikile.... Mu tshibambalu tshionso tshi ndi mufike, bena makanisa batambe kutshina Nzambi, kudifila kudiye ne kuikala ne muoyo wa ditabuja, badi bakuata lubila ne bakangata bimona ebi; kadi muntu udi wamba ne udi muena Kristo kadi udi mulamate malu a pa buloba, Mufarizeyi, mutshilelela, muntu wa lulendo, wa lulendo bua bukole, ne udi udinanga nkayende, badi baseka ne bapepeja lumu lua kulua kua Kristo kua pa buadi.”
GSAM 136.2Pa bualu bua mushindu wa lumu lua dilua, kudi mua kwambibua bualu bumue ne bualu D’Aubigné wakamba pa bualu bua Dilongolola dipiadipia dia Ekelezia,—“Lwakenzeke mu dina dia mikenji ya nyuma. Lwakamba ne, bua mulongi walu, ludi ne Meyi a Nzambi; bua lupandu, ditabuja; bua mishindu ya kulwana, Nyuma Muimpe; ne ku mishindu eyi miine, lwakabenga bintu bionso bia pa buloba.”
GSAM 136Mupungu Munene wa Kufukuka
GSAM 136.3Mushindu wa kufukuka kua bantu kwakalonda dibambila dia lumu lua dilua udi mufotokodibue nunku kudi L. D. Fleming, mulami wa Ekelezia ya Bena Kristo wa mu balabala Casco, mu Portland, Maine:—
GSAM 136.4“Dijinga diakajuka mu bantu bua malongesha ende [a Wm. Miller] didi dia dielangana meji ne dia lutulu, ne nansha dikudimuna edi dia mitshima ya bantu kudi Nzambi didi dinene kupita onso nakadi mumone, kadi dipampakana dia malu a mu mutshima ndike bikole. Didi dimueneka dikuata balume ba mu tshisamba bikole menemene. Tshidi tshienza nanku ntshietshi: Muanetu Miller udi wangata anu muele wa Nyuma, mupatule mu lupapa luawu ne mutaka, uteka luseke luawu lutue pa mutshima mutaka, ne udi ukosa! Anu biabia. Kumpala kua luseke lutue lua tshiamu etshi tshia mvita tshikole, dipanga dia ditabuja didi dikuluka, ne dilongesha dia ne bantu bonso nebasungidibue didi diuma. Bishimikidi bia mashimi bidi bijimina, ne bangenda-mushinga ba Babeli badi bakemuka. Bidi bimueneka kundi ne etshi ntshidi pabuipi menemene ne dikudimuna dia mitshima ya bantu kudi Nzambi dia mu matuku a batumwa kupita bionso bia mushindu eu biakadi bimueneke mu matuku etu aa.”
GSAM 137Bualu Bwakenzeka mu Richmond, Me.
GSAM 137.1Bua kufila tshifwanyikiji tshia mudimu wa kufukuka wakalonda kubambila lumu lua dilua, netuangate meyi mu mulubu wa muntu wakadi wenza mudimu bikole mu Mudimu wa Dilua dia Pa Buadi. Pa kwambila bua nsangilu wa ngondo isatu isatu wakenzeka mu Richmond, Me., uvua ne batumibue ba makanisa makumi asatu a Bena Batiste ba disua dia muntu, udi wamba ne:—
GSAM 137.2“Pandi mbuela mu tshibambalu tshia kusambila, Mukulu Rollins, wakadi wikale kumpala kua tshibambalu tshia mukanda wa lumu ku ndekelu kua nzubu, wakimana ne wakamba ne, ‘Muanetu White, neusangane muaba wa kushikama apa pabuipi nanyi.’ Pashishe pa lumu, bakapesha bantu mushindu wa kwambila, ne nakamba ne dikima pa moyo wa bena Kristo, ne pa butshimunyi bua balenga pa dilua dia pa buadi dia Kristo. Meyi a bantu bavule akela mbila ne, ‘Amen! amen!’ ne bantu bavule mu nsangilu munene eu bakadi badila mansonji.... Pakavua nsangilu eu pabuipi ne kujika, pashishe pa meme mumane kuitaba, Mukulu Rollins wakimana ne wakamba ne: ‘Muanetu White, udi wikale ku diboko dianyi dia balume, udi ulua kwambila mu nzubu wa kusambila wa Reed mpokwa eu, pa bualu bua kulua kua Mfumu wetu Yesu Kristo kua pa buadi. Nuyie, bana betu, numvue nuenu nkayenu. Tudi ne nzubu mukole bua kubapeta bonso. Nuyie, bana betu, kabiena bibi ku muntu nansha umue bua kumva bualu ebu.... Wakadi mumanye bimpe ne bana betu bavule nebafume ku nsangilu yabo mu tshimenga, ne nebayende mayela asatu bua kungumvua, ne tshilongolodi tshia bo tshiakadi tshilekibua. Ne mu bulelela, bitupa bisatu pa binayi bia bakulu ne pabuipi batumibue bonso bakafuma, ne nzubu wa Reed wakazala kumpala kua tshikondo. Bualu buanyi bwakadi Matayo 24. Nyuma wa Nzambi wakampesha dikima dinene. Dijinga dia bantu diakadi dia kukema.
GSAM 137.3“Pandi ndekelesha ne disengelela ku bena Kristo bua kwikala ne moyo onso wa kusankisha Nzambi ne kwikala bakidile, ne ku bena tshilema bua kukeba Kristo ne kwikala bakidile bua dilua dia Mwana wa muntu, bukole bua Nzambi bwakangela ku mubidi wanyi kufika ku tshikondo tshia kukuata mesa a kuyishila ne bianza bibidi bua kudikuatshisha. Tshikondo etshi tshiakadi tshia kanemu kakole. Pandi ntangija ngikadilu wa bena tshilema, bajimine kabayi ne Kristo, nakababikila ne mansonji, nakamba mbala ne mbala ne, ‘Nuyie ku Kristo, muntu wa tshilema, ne nusungidibue pa tshikondo tshia kumona yeye mu butoke buende. Nuyie, muntu wa tshilema, kumpala kua tshikondo tshia ndekelu. Nuyie, muntu wa tshilema, muntu wa tshilema, nuyie.’
GSAM 138.1“Tshibambalu etshi tshiakadi tshia bupole bua kukema. Bakulu ne bantu bakadi balila, bamue bakadi balila ne dîyi dikole. Pa ndekelu wa lubila luonso ku muntu wa tshilema, mulengele wa kulila wakumvwikala mu nsangilu yonso. Nakadi ne makasa anyi ku mpala, panyi mfotolola nshapita ne nambila bantu kupita mêba abidi, ne dîyi dianyi diakadi dibanga kujimina. Nakaleka kuakula, ne nakalila ne dîyi dikole bua bantu aba banange, ne mutshima wa luse mutambe, mushindu udi mumanya muntu umue udi Nzambi ubikila bua kulongesha bulelela buende ku bena bilema. Tshiakadi diba dia tshitema dia butuku, ne kupesha bantu bakuabu ditalala bua kwambila kwakadi kupitisha nsangilu kufika ku katikati ka butuku. Bivua bimpe kujikija nsangilu pavua bantu bumvua nanku bikole mu mitshima yabo, kadi anu pakamana bonso kupeta mushindu wa kusungula kuikala ku luseke lua Mfumu. Pashishe nakabikila bonso mu nsangilu bakadi balongolola bua kusambila neanyi, ne aba bakadi basua kufilua ku ntebe wa luse, bua bobu kuikala bakidile bua kukutana ne Musungidi ne disanka pa dilua diende dia pa buadi, bua kuimana. Muntu yonso mu nzubu munene eu, bu muakangambila pashishe bantu ba mu bitupa bishilangane bia nzubu, wakimana. Pashishe pa tshikondo tshia nsambilu mukese, nsangilu wakajika.”
GSAM 138.2“Mu dinda dia dituku diakalonda nakafuluka ku tshimenga, ne bantu bavule bavule—bitupa muanda mutekete pa muanda mukulu, nansha kupita—ba nsangilu wa ngondo isatu isatu wa Bena Batiste ba disua dia muntu bakadi nanyi. Muntu yonso wakadi wamba bualu bua nsangilu wa butoke bumueneke mu mpokwa wakafikile.”
GSAM 138Mbila ya Lumu mu Miaba Mikuabu
GSAM 138.3“Mu tshikondo tshia kupumuna, batumibue ne bakulu bakambikila bua kuikala nabo mu kulongolola tshikondo tshi nakadi mua kuyisha ku bisumbu bishilangane bia nsangilu wa ngondo isatu isatu, bivua ne nzubu minene ya kusambila. Tshikondo etshi tshiakadi tshia katikati ka ngondo wa 2, ne bakasangana ne kudi kushala tshikondo tshia mingu isambombo tshia kushika bimpe, tshidi tshipesha bantu mushindu wa kuenza nsangilu. Miaba dikumi ne ibidi ya mushinga mutambe bunene yakasungudibua bua mudimu wanyi mu mingu isambombo. Mvua ne bua kufila malongesha dikumi, ne bualu ebu buakadi bundomba kuakula mbala makumi abidi pa lumingu. Etshi tshiakampesha anu ndambu wa dituku pa lumingu, tshikondo tshi nakadi nsangane ne tshidi tshia mushinga bua kuenda mayela dikumi ne atanu anyi makumi abidi ku muaba wa nsangilu ulonda.”5
GSAM 139Bantu Nkama ne Nkama Basungidibue
GSAM 139.1Kufukuka ne kusungidibua kua bantu nkama ne nkama pa miaba yonso kwakalonda diyisha dia lumu lua dilua, nangananga pavuabu basemena pabuipi ne ndekelu wa mwaka wa Bayuda wa 1843 (dituku dia 21 dia ngondo wa 3, 1844). Mu tshikondo tshia mashika atshi, mu tshimenga tshia diledibua dianyi—Victor, N.Y.—ke munakumvua bualu ebu musangu wa kumpala; ne nansha nakadi ne myaka dikumi ne ibidi patupu, nakangata ditabuja dia dilua dia pa buadi, bilondeshile mu nakadi mumvue. Bantu bakumvua bualu ebu ne kanemu kakole, ki anu mu nsangilu to, kadi ku miaba yonso. Victor tshikondo etshi tshiakadi tshimenga tshia bantu nkama ibidi, kadi matunga makumpa akadi azala bantu. Bua tshiakafumina mu nsangilu eyi yakenzeke mu tshimenga tshia bantu bake, bakambila ne bantu nkama itanu bakasungidibua.
GSAM 139Bumanyishi Bua Mukanda wa Mwaka wa Methodist
GSAM 139.2Pa bualu bua mupungu munene wa kufukuka wakalonda lubila lua dilua, tudi tusangana mu Mukanda wa Mwaka wa Methodist ne “mu myaka inayi kufuma ku 1840 kufika ku 1844, bantu 256,000 bakasungidibua mu Amerika.” Bualu buakadi bulelela mu Amerika, buakadi kandi bulelela mu matunga makuabu mudi lubila elu lwambibua. “Bukole bunene buakadi bulonda diyisha, ne bantu bakasungidibua ku miaba yonso.” Bu lubila lua kumpala ku mudia wa dibaka lwakafikile ku makanisa,—“aba babikidibue,”—ku bo ludi lwatandabuka ku muntu yonso wakadi ukeba kulua ne kusangisha lupandu ludi lulindila bantu ba Nzambi. Nansha lumu ludi lumbibua, lusambibua, anyi luyimbibua mu “nzembu ya dilua,” kutambula kua bukole kua Nyuma wa Nzambi kwakadi kulonda mudimu.
GSAM 140Bana Balongesha mu Sweden
GSAM 140.1Mu bualu ebu tudi tumona mushindu udi Mfumu wakenzela bua kubueja lubila mu matunga adi mikenji ikangila kuyisha tshintu tshionso tshidi tshipingana ne “ekelezia mutekibue.” Sweden wakadi umue wa matunga aa. Apanu Mfumu wakenzesa bana bake bua kubueja mudimu. Tshimanyinu tshia kumpala tshia bualu ebu tshiakamueneka mu mpoka wa 1843, mu Eksjö, mu Sweden wa ku nseke wa muaba wa kujula. Mwana mukaji mukese, wa myaka itanu patupu, wakadi kayi mumanye kubala anyi kuyimba, dituku dimue, mu mushindu wa bupole bua kukema, wakayimba bimpe lwimbo lule lua Lutheran, ne pashishe mu bukole bunene wakambila bantu ne, “tshikondo tshia dilumbuluisha diende tshifikile,” ne wakambila bantu ba nzubu bua kwikala bakidile bua kukutana ne Mfumu; bualu Mfumu wakadi pa kulua katataka. Bena nzubu bakadi kabena basungidibue bakabikila Nzambi bua luse, ne bakapeta luse. Mudimu eu wakatandabuka ku bitunga ku bitunga, bana bakuabu babambila lumu. Mudimu umue wa bana wakamueneka kandi mu Norway ne Germany mu bitupa bimwe.
GSAM 140“Ee! Naufukidi Kulongesha”
GSAM 140.2Mu 1896, pa kusangisha nsangilu mu bisumbu dikumi ne muanda-mutekete bia Sweden, nadi mu bisika bingi mo bana balongeshanga mu 1843, ne nadi dibakuji dia kumona bantu bakumvua kulongesha, ne balume balongeshanga pa bakadi bana. Nambila umue wa bo, “Wewena walongesha lumu lua Dilua dia Pa Buadi pa wakadi muana?” Wampindula, “Kulongesha! Ee, naufukidi kulongesha. Tshiakadi mudilongoluele bua kuenza bualu ebu. Bukole bumu bwizanga pamutu panyi, ne nambila tshintu tshionso tshia bukole bwondombela.”
GSAM 140Boquist ne Walbom mu Örebro, Sweden
GSAM 140.3Mu Örebro Län (ditunga), mudimu ewu wakula kufika pa bantu bakulu bakankamuka kumanyisha Lumu. Pashishe bakalaba ba ditunga, bakafukibua kudi bapadri ba “Ekelezia wa bulongolodi,” bakakangila bana balume babidi, Walbom wa bidimu dikumi ne muanda-mukulu ne Ole Boquist wa bidimu dikumi ne itanu, bambila ne bakafukila bantu bonso tshilejelu. Bakabapanda bimuna ku nyima yabo idi butaka, ne babatula mu nzubu wa lukangilu wa Örebro ne bipupu biabo bidi bituluka makila. Panyima pa bipupu bidi kupola, bakabatula mu lukangilu ne bababuja, “Nenu kulekela kulongesha dilongesha edi?” Nansha babapanda ne bimuna lukasa lua bubidi, ne bipupu biabo bikatuka kabidi, mpindulamu umue idi bakumbana kuzwa kwabo yakadi ne, “Tudi kulongesha dilongesha didi Mfumu wetu utubambila.” Ku nshindamena ya mukaji wa bunene wa Ekelezia mu Örebro, Mukelenge munene Oscar I. wakambila bakalaba ne bapatule bana abo mu lukangilu, ne balekele bantu abo mu ditalala. Nunku, bulelela buakatshimuna mu Sweden.
GSAM 141Bumanyishi bua Boquist
GSAM 141.1Mu Review and Herald dia 7 October, 1890, mudi muyuki mulenga menemene bua kulongesha kua bana, wakandikibua kudi O. Boquist mwine. Wamba ne:
GSAM 141.2“Mu mwaka wa 1843, mudimu wa malu a Nzambi wakenzeka mu bantu ba Parish ya Karlskoga, mu Örebro Län. Balombodi ba mudimu ewu bakadi bana ne balume bansonga, babakambila ne ‘rapare.’ Bantu aba balongeshanga ne bukole bua Nzambi, ne bamanyisha bantu bonso, ne bukole bunene, ne ne tshikondo tshia dilumbuluisha dia Nzambi tshifikile.”
GSAM 141.3“Mu nsuku ya mwaka ewu umue, ami O. Boquist, pa nadi ne bidimu dikumi ne itanu, ne mulume musonga mukuabu Erik Walbom, pa wakadi ne bidimu dikumi ne muanda-mukulu, tukafukibua mingi ne bukole ebu bukadi kabuyi bumueneka, nunku katuakadi ne bukokeshi bua kubukandamena. Pashishe tuakakwatshibua kudi bukole ebu bua mu diulu, tuakatangila kulongesha bantu, ne kumanyisha ne diyi dikole ne tshikondo tshia dilumbuluisha tshifikile, ne tubatuma ku Yoele 2:28-32 ne Mbumu 14:6, 7.”
GSAM 141Bana mu Tshikena Kumona
GSAM 141.4Bantu bakangambila ne bantu bakafukibua nunku kudi bukole ebu bua mu diulu kabakadi bumvua nansha bamona bintu biakadi bibanyunguluka. Bakadi mu Tshikena kumona tshia kudi Nzambi, ne balongesha ne bukole bunene buakadi busaka bantu bua kuitabuja bulelela. Bambila ne bana aba baleluke, pa bakadi pansi pa bukole ebu, balongeshanga ne bukole ne bulemu bua balume ne bakaji bakulu. Nunku, bantu babamona bakafika ku dibanza ne ne Mfumu wakabakolesha mu mutendele wa tshiprofete bua kumanyisha malu aa a bunene. Mwandiki wakwata ne:
GSAM 142.1“Bantu basanguka mu bungi bua kutwimukila, ne nsangilu yetu yakadi ikwata dituku ne butuku, ne dibanduka dinene dia malu a Nzambi diakadi mvitshi. Bakulu ne bansonga bakafikibua kudi Nyuma wa Nzambi, ne bakalila kudi Mfumu bua luse, ne batonda mibi yabo kumpala kua Nzambi ne bantu.”
GSAM 142.2“Kadi pa bakamanyisha mupadri wa Ekelezia malu aa, milimo mivule yakafukibua bua kutukandamena, ne bua kujikija disambuka dia malu a Nzambi; kadi milimo yonso yakadi ya busha. Pashishe bakabuja mukalaba bua kutukanga, ne mu mbingu isambombo bakatukeba mu ditu ku tuakadi banyemene bua kusokoma, kadi kabakatupeta.”
GSAM 142.3“Panyima, bakatubikila bua kufika kumpala kua mupadri wa Ekelezia. Tudi bakula kufika pa balume ne bakaji bansonga makumi ana bakafika ku nzubu wa mupadri, kudi bakatukonka nkonko mu tshikondo tshile. Bonso, katuyi ami ne Walbom, bakabalelela ku nzubu yabo; kadi batudi bakakangila, ne dituku dilonda bakatutula mu lukangilu lua Örebro, kudi twasangisha ne bafuji mu celi 14, buetu bantu bakadi benza tshibi tshinene.”
GSAM 142Bumanyishi bua Muanabu mukaji wa Boquist
GSAM 142.4Pa 22 September, 1896, muanabu mukaji wa Boquist, wa bidimu makumi muanda-mutekete ne ibidi, wakafika ku nsangilu wetu mu Örebro, ne wakatubila bua malu a muanabu; bualu yeye wakamona dipanda diandi, lukangilu luandi, ne kufumibua ku lukangilu. Wakatuimbila musambu udi Boquist ne Walbom baimbila pa bakatoka mu lukangilu ne kuya pa tshilamba tshia pa mutu pa dina dia mayi diakadi dinyunguluka nzubu ewu wa bukelenge wa mu bidimu lukama bia dikumi ne isambombo, wakadi utumikibua bu lukangilu mu 1843. Bukole bua Mudimu wa 1843 bwakenda ne bumanyishi ne mwimbu wa musambu. Panyima pa kutatulula mu kingeleji, musambu wakadi nunku:
GSAM 143Musambu wakimbibua kudi Boquist ne Walbom
GSAM 144Mulongeshi Musonga mu Karlskoga
GSAM 144.4Mulume umue wa Örebro wakambila bua tshienzedi tshiakenzeka mu Karlskoga, kudi yeye wakadi mushikame mu 1843. Wamba ne:
GSAM 144.5“Mwana mukese wa bidimu muanda-mukulu, wakadi kayi muyile kubala mikanda, wakatangila kulongesha Lumu, ne wakatuma mikanda ya Nzambi mivule. Bantu bambila ne, ‘Mwana ewu udi muawu Mukanda wa Nzambi.’ Tshienzedi etshi tshiakenzeka panyima pa Mukelenge munene Oscar kuakula bua kuambuluisha bantu bakadi bakandamibua, nunku mupadri wa muaba ewu kakadi mua kutwala mwana kumpala kua balumbuluishi bua kulekesha mudimu; kadi wakambila bantu ne batwale mwana kumpala kaku, ne yeye akaleja bantu ne kena umanye Mukanda wa Nzambi.”
GSAM 144.6“Kumpala kua tshisumbu tshia bantu, mupadri wakabula mukanda wa misambu, ne wabuja mwana bua kumubalila. Mwana wakamuandamuna ne, ‘Tshiena mua kubala’; kadi wakakudimuna nyima yandi kudi mupadri, ne waimba musambu wonso bimpe, kutangila ku ditalangila ne kufika ku ndekelu, pa mupadri yeye utala mukanda ne dikema. Mupadri wambila mwana ne, ‘Udi udi mua kumanya malu onso.’ Mwana wakamuandamuna ne, ‘Kayi. Katuena ne bukenji bua kuamba misangu yonso malu onso tudi bamanye.’”
GSAM 145.1“Pashishe mupadri wakabula Tshipungidi Tshipiatshipia ne wambila mwana ne, ‘Mbalila mu eci.’ Mwana wakamuandamuna ne, ‘Tshiena mua kubala.’ Mupadri wabuja ne, ‘Udi mumanye malu kayi bua Mukanda wa Nzambi?’ Wakamuandamuna ne, ‘Ndi mumanye pa mudi tshibuku tshidi ne diyi ne kati kadi diyi edi misangu dikumi ne inayi.’ Mupadri wamba ne, ‘Tshiena! Kakuena tshibuku tshia nunku mu Mukanda wa Nzambi.’ Mwana wamba ne, ‘Nkuaku ndombela umbalila Mbumu 18:13?’ ‘Ee,’ mupadri wamba. Pa wakadi ubala, bantu bakadi babala, ne mu bulelela diyi ne diakadimu misangu dikumi ne inayi, ne kati ka misangu eyi dikumi ne inayi makadi ‘disuika dia myoyo ya bantu.’ Bantu bakalila ne, ‘Apa! Apa! Mwana udi mumanye Mukanda wa Nzambi mingi kupita mupadri!’ Mupadri wakafikibua ne tshisoni tshinene, wakaleka malu aa, ne pashishe wakaleka bantu mu ditalala.”
GSAM 145.2Nunku, mu kanwa ka bana, Mfumu wakajadika diyi diandi, ne mu mushindu ewu wa dikema wakafikisha bulelela buandi ku matwi a bantu badi mikenji yabo yakadi ikangila kulongesha dilongesha dionso, kumusha dia “Ekelezia wa bulongolodi.”
GSAM 145Bipedi bia Nyuma Bikasangisha ne Lumu
GSAM 145.3Kadi mu Sweden nkayawu makayi, Mfumu, pa kusangisha ne Mudimu wa Dilua dia Pa Buadi, wakambila bantu bandi mu bipedi bia Nyuma wandi. Mu Scotland, mu England, ne mu America kabidi, Mfumu wakalongesha bantu bandi ne bimpandilu bia pa buabo.
GSAM 145Bikena Kumona bia William Foy
GSAM 145.4Mu mwaka wa 1842, ku Boston, Mass., wakadi mushikame mulume wa dilongesha dia bunene, witwa William Foy, wakadi mutangadi wa meyi. Wakadi Mubaptiste, kadi wakadi ulongolola bua kupeta mudimu wa bupristi mu Ekelezia wa Episcopal. Mfumu wakamupana bikena kumona bibidi mu mwaka wa 1842, tshiumue pa 18 January, tshikuabu pa 4 February. Bikena kumona ebi byakadi ne bumanyishi bua patoke ne byakadi bipandilu bia bulelela bia Nyuma wa Nzambi. Bakamubikila bua kulongesha mu mipando ya Ekelezia mu bisika ne bisika, kayi kudi Bena Episcopal nkayawu, kadi ne kudi Bena Baptiste ne mabundu makuabu. Pa wakadi ulongesha, wakadi ulwala tshilamba tshia mupadri, tshidi balongeshi ba Ekelezia ewu balwala pa nsangilu yabo.
GSAM 146.1Bikena kumona bia Tatu Foy byakadi bua Dilua dia pabuipi dia Kristo, makwenda a bantu ba Nzambi kuya ku tshimenga tshia mu diulu, buloba bupiabupia, ne butumbi bua bantu bakapanduka. Pa kubanga kumanya meyi bimpe, ne bukole bua kusolola bintu, wakadi ubikila dikema mu bisika bionso kudi wakadi uya. Bakamubikila, wakadi uya mu bimenga ne bimenga bua kumanyisha malu a dikema aa wakadi umona; ne bua kusangisha bantu ba bungi bakadi basanguka bua kumumvua, bakalongolola nzubu minene, kudi wakambila bantu mafunda malu akamumanyisha bua buloba bua mu diulu, bulenga bua Yerusalema mupiamupia, ne bua bisumbu bia banjelu. Pa wakadi wamba bua luse lua Kristo luhelela ne lwa luse ku bena bubi badi ne dijinga dia luse, wakadi ukankamika bantu batshiena bapanduka bua bakebe Nzambi, ne makumi a bantu bakadi bamupindula mu milombo yandi ya luse.
GSAM 146Tshikena Kumona tshia Mipando Isatu
GSAM 146.2Mudimu wandi wakadisha kufika mu mwaka wa 1844, pabuipi ne ndekelu wa matuku binunu bibidi ne nkama isatu. Pashishe wakapetesha bipandilu bikuabu bia Nyuma Muimpe, tshikena kumona tshia pa isatu, tshidi kakadi mumanye. Mu etshi, bakamumanyisha nzila ya bantu ba Nzambi kufika ku tshimenga tshia mu diulu. Wakamona tshimue tshia bunene, nansha mupando, kudi bantu ba bungi basanguka. Tshikondo tshikuabu muntu umue wakadi ukuluka mu tshimue tshia etshi ne kufumina mu mesu, ne bua muntu eu bakambila ne, “Wakapatuka mu ditabuja.” Pashishe wakamona bantu bakwela ku mupando wa bubidi, ne bakuabu nabo bakuluka mu mupando ne kufumina mu mesu. Panyima, mupando wa pa isatu wakatokamena, wakadi ukoka kufika ku mishiiku ya tshimenga tshia tshijila. Tshisumbu tshinene tshiakadi tshisanguka ne bantu bakafika ku mupando ewu. Pa wakadi ulindila ne Mfumu Yesu akulua mu tshikondo tshikese, kakadi mumona ne lumu lua pa isatu ludi lulonda lumu lua kumpala ne lua pa buadi lua Mbumu 14. Nunku, tshikena kumona etshi tshiakadi tshiena mua kumanyibua kudi yeye, ne wakaleka kulongesha kumpala kua bantu. Panyima pa ndekelu wa tshikondo tshia tshiprofete, mu mwaka wa 1845, wakumvua muntu mukuabu wamba bua tshikena kumona etshi ne umvuija ne “lumu lua kumpala ne lua pa buadi lwafikibue, ne lua pa isatu ludi lulonda.” Pashishe Tatu Foy wakasama ne wakafua.
GSAM 147.1Ne bipandilu bia nunku bia bukole bua Nzambi bisangisha ne kulongesha bua kulua kuandi “pa mishiiku,” ne ne disanka dia bantu ba bungi bakadi bafuma mu bubi bua kukumikila Mfumu ne kulindila kulua kuandi, bantu bakadi batuishibue bikole bua malu aa abidi ne eci tshiakadi bulelela Lumu lua Mfumu ku buloba.
GSAM 147.2Kadi 21 March, 1844, diakafika ne diakapitangana, ne Mfumu kakalua. Kadi bantu bakadi badifile ne bela meji bimpe bakadi batuishibue ne bakadi benze bilondeshile meji a Mfumu, ne ne mu tshikondo tshifwanana malu onso akamanyibua bimpe.