Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
09 / 31
09 / 31

Nshapita 6 — Lumu ne Bamanyishi ba Lumu

John Norton Loughborough

GSAM 108.1“Funda Tshikena kumona, utshileje patoke pa bibeji, bua udi utshibala amanye mua kunyema. Bualu bua Tshikena kumona etshi tshidi tshindile tshikondo tshitumbule, kadi ku nshikidilu netshiakule, katshiena tshidinga to; nansha tshijanguluka, utshindile; bualu bua netshilue bulelela, katshiena tshijanguluka to.”1

GSAM 108.2“Ne nakamona muanjelo mukuabo uhahala munkatshi mua diulu, udi ne lumu luimpe lua tshiendelele bua kuluambila bantu badi bikala pa buloba, ne kudi ditunga dionso, ne tshisamba tshionso, ne ludimi luonso, ne bantu bonso, wamba ne diyi dikole ne: Tshinayi Nzambi, numupeshe butumbi; bualu bua diba dia dilumbuluisha diandi diakulua; ne nukukuile yeye wakafuka diulu, ne buloba, ne mai manene, ne mishimi ya mai.”2

GSAM 108.3Bantu bavua bamanyisha dilua dia Mukelenge bavua bamba ne: “Tshikena kumona” etshi, ne tshikondo tshiatshi “tshitumbule” tshivua muprofete Habakuka mutele, tshivua tshisangisha Bikena kumona bia meyi a tshiprofete a Danyele ne a mufundi wa Buakabuluibua. Bavua babileja patoke mu bimfuanyi biabo pa Biata bia Tshiprofete biabo, bua udi ubala diumvuija amanye mua “kunyema” bulelela ne kuambila bakuabo malu au.

GSAM 108Lumu ludi ne Tshikondo Tshijadike

GSAM 108.4Dimanyisha dia Bena Adventiste kadiakadi anu bu meyi avua Paulo muambe kumpala kua Felike ne: “Buakane, ne kudikanda, ne dilumbuluisha didi dilua;” kadiakadi kabidi bu meyi avua Martin Luther muambe pakamanaye kukudimuna Mukanda wa Nzambi, bavua bamba ne: tshikondo tshikese kumpala kua lufu luende wakamba ne: “Ndi muitabuje ne: dilumbuluisha kadiena kule to; bushuwa, Mukelenge nkayende kena ushikija kabidi bidimu bitamba pa nkama isatu kayi mulue to.” Kadiakadi kabidi bu meyi avua John Wesley muambe ne: “uvua wela meji ne bidimu tshinunu bivua mua kutuadija pashishe pa bidimu pabuipi ne nkama umue.” Bena Adventiste bavua bamba ne: bavua bamanyisha Lumu lulejibue ne tshimanyinu mu Buakabuluibua 14:6, 7 ne: “Diba dia dilumbuluisha diandi diakulua,” ne lubila lua mu Buakabuluibua 10:6 ne: “Tshikondo katshiena tshikalaku kabidi to.” Meyi a tshiprofete a mushindu eu kaavua mua kukumbana ne dimanyisha dia bualu buvua “bua kulua,” bulua “mu bidimu nkama isatu,” anyi “mu bidimu nkama umue,” kadi avua akula bua tshikondo tshijadike ne: “diakulua.” Lumu lua mushindu eu mene, ne dijadika dia tshikondo bu muvua meyi a tshiprofete atela mulu alomba, ke luvua Bena Adventiste bamanyishe mu buloba bujima.

GSAM 109Dilumbuluisha pa Dilua dia Kristo

GSAM 109.1Pavua Lumu elu lumanyishibua musangu wa kumpala, bisumbu bionso bia bena Kristo bivua biitabuje ne: dilumbuluisha nedienzeke pa Dilua dia pa buadi dia Kristo. Nunku, bantu bavua mu nsombelu eu, bamanyisha Lumu lua diba dia dilumbuluisha dikadi difike, ne badi anu ne lungenyi elu, bavua ne bua kumanyisha Dilua dia pa buadi dia Kristo. Bulelela, tshivua tshipesha Lumu bukole ne tshinyingisha bantu bikole menemene tshivua dimanyisha dia tshikondo tshijadike. Kumpala bavua bamba ne: nshikidilu wa buloba nealue mu tshikondo kampanda tshia mu “tshidimu tshia bena Yuda” tshia 1843, ne tshikondo etshi tshivua pankatshi pa dituku dia 21 dia ngondo wa 3 wa 1843 ne dituku dia 21 dia ngondo wa 3 wa 1844. Pakapita tshikondo etshi, tudi tubala mu Lubila lua Mundankulu lua tshidimu tshia 1844 ne: dituku dijadike divua ditumbulibue bua nshikidilu wa bikondo bia tshiprofete. Divua dituku dia dikumi dia ngondo wa muanda mutekete wa bena Yuda, didi dikumbana ne dituku dia 22 dia ngondo wa 10 wa 1844.

GSAM 109Dibala dia Matuku binunu bibidi ne nkama isatu

GSAM 109.2Tshishimikidi tshia tshikondo atshi—1843—tshivua Matuku binunu bibidi ne nkama isatu a mu Danyele 8. Bavua bamba ne: bu muvua “matuku” aa masangishibue ne meyi a tshiprofete avua asungula nyama bua kuleja makelenge, “matuku” avua ne bua kuangata mu diumvuija dia bimanyinu bua kuleja bidimu, bilondeshile diumvuija dia Mukelenge dia tshikondo tshilejibue ne bimanyinu, bu mudilu mu Nomba 14:34 ne Yehezekele 4:5, 6; ne: mbingu makumi muanda mutekete—matuku 490—ya mu Danyele 9 ivua ne bua kuikala tshitupa tshia kumpala tshia Matuku binunu bibidi ne nkama isatu, ne bikondo ebi bibidi bivua bituadije pamue. Bualu buvua buleja ntuadijilu wa mbingu makumi muanda mutekete mu Danyele 9 buvua “dipatuka dia mukenji wa kupingaja ne kuibaka Yelushalema.” Mukenji au wakapatuka mu tshidimu tshia muanda mutekete tshia Artaxerxes Longimanus, 457 kumpala kua Kristo, bu mudibu bafunde mu Ezela 7.

GSAM 110.1Ne: etshi tshivua tshikondo tshilelela tshia ntuadijilu wa mbingu makumi muanda mutekete biakajadikibua ne bualu ebu: pakamana mene mbingu makumi asambombo ne tshitema—bidimu 483—kubala ku 457 kumpala kua Kristo, anyi mu tshidimu tshia 27 panyima pa Kristo, Kristo wakabatijibua kudi Yone ne wakatuadija mudimu wende, wamba ne: “Tshikondo tshiakukumbana,”3 ne bikuabo. Ntuadijilu wa mudimu wa Kristo mu tshidimu tshia 27 panyima pa Kristo, dipopedibua diende ku mutshi bidimu bisatu ne tshituha pashishe, “munkatshi [pankatshi] mua lumingu [lua makumi muanda mutekete],” nshikidilu wa mudimu wa pa buawu munkatshi mua bena Yuda mu tshidimu tshia 34 panyima pa Kristo, ne dikudimuka dia Saulo diakalonda lukasa, yeye udi mupostolo wa bisamba bikuabo, biakajadikila ne: mbingu makumi muanda mutekete yakashika ku nshikidilu mu tshidimu atshi, ne nunku yakatuadija mu 457 kumpala kua Kristo. Bakabala bualu ebu nunku: umusha 457 ku 2300, kushala 1843. Ne bu muvua bidimu 457 kumpala kua Kristo, tudi tufikishibua ku nshikidilu wa 1843 bua nshikidilu wa Matuku binunu bibidi ne nkama isatu.

GSAM 110Malu Avua Baluishi Bitabuje

GSAM 110.2Bakamana kuamba ne bulelela ne: “Baluishi ba bulelela pabitabuja malu adi babujadikila, badi bafila bumanyishi butambe bukole.” Kakuena nansha umue wa ku baluishi ba Lumu lua dilua dia Mukelenge uvua muleje ne: Dilumbuluisha dia Kukeba dia bantu ba Mukelenge divua bualu bua kuenzeka kumpala kua dilua dia Kristo to; kadi bavua bela meji pa bualu ebu mu diumvuangana ne Bena Adventiste. Bua kujadikila meyi aa, tudi tuambula meyi a baluishi babidi bavua bamanyike bikole.

GSAM 110.3Tatu N. Colver, pavua usambisha mu nzubu wa disambila wa pa Marlboro Street, mu Boston, mu 1842, uluisha Bena Adventiste, wakamba ne:—

GSAM 111.1“Bikala matuku aa bidimu, buloba nebushike ku nshikidilu mu 1843; muana yonso udi uya ku kalasa udi mua kumona bualu ebu; bualu bua bikala 490 biakamana pa lufu lua Kristo, Matuku binunu bibidi ne nkama isatu neamane mu 1843; ne buloba budi ne bua kushika ku nshikidilu, pa kumbusha bikala muntu mua kuleja ne: kudi bualu bukuabo budi ne bua kuenzeka, ne tshiena mmona mudi muntu mua kuenza nunku to.”

GSAM 111.2Mulongeshi munene Stuart wakamba mu tshikondo tshia pabuipi ne atshi ne:

GSAM 111.2“Ntshintu tshia kukema ne: bungi bua baumvuiji ba mu ditunga dia bena Angeletele ne dia bena Amerika bavua, mu bidimu bia bungi, ne tshibidilu tshia kumvua matuku atumbudibue mu Danyele ne mu Buakabuluibua bu maleji anyi bimanyinu bia bidimu. Bivua binkole bua kupeta ntuadijilu wa tshibidilu etshi tshidi tshimanyike kudi bantu ba bungi, ndi mua kuamba ne: pabuipi ne kudi bantu bonso.”

GSAM 111Bumanyishi bua Mulongeshi Munene Bush

GSAM 111.3Mulongeshi munene Bush wakamba ne: “Yonso udi uluisha Tatu Miller bua tshikondo tshiende udi umuluisha pa bualu budiye mutambe bukole. Tshikondo tshiende tshidi tshilelela; kadi udi mupambuke bua bualu budi ne bua kuenzeka.” Bush uvua muitabuje ne: bantu ba mu buloba bujima nebakudimuke kumpala kua dilua dia Kristo. Lungenyi luende luvua ne: bidimu tshinunu nebituadije mu 1844.

GSAM 111.4Basadidi ba ditabuja dia dilua dia Mukelenge bavua balongesha mu miyuki yabo ya kumpala kua bantu ne: malu a kale a buloba avua aleja ne bisamba bishilangane bivua mene mu nsombelu uvuabu baleje ne tshimanyinu tshia tshimfuanyi tshia mu Danyele 2, pavua dibue ne bua kukuma tshimfuanyi ku makasa, ne Nzambi wa diulu utuadija bukelenge buende; ne mu nshapita wa 7, pavua “bukelenge, ne bukokeshi, ne bunene bua bukelenge budi muinshi mua diulu dionso nebipeshibue kudi bansanto ba Mutambe Bunene.” Bavua kabidi babikila bantu bua kutangila ne: bimanyinu—bia mu bufuki, bia mu makokeshi a matunga, ne bia mu bikadilu bia bantu—bivua mene bu muvua Mifundu ya tshijila mileje ne: nebimueneke pavua Mukelenge pabuipi ne kumueneka.

GSAM 111Malu a Kukema mu Diulu

GSAM 111.5Mukelenge udi wamba ku mukana kua muprofete Yoele ne: “Nenleje malu a kukema mu diulu ne pa buloba: mashi, ne kapia, ne mitshi ya muishi. Diba nedikudimuke mu midima, ne ngondo mu mashi, kumpala kua dituku dinene ne dia buowa dia Mukelenge kulua.”4 Bena Adventiste bavua bitabuja ne balongesha ne: butoke bua kapia bua mu node bua mu bidimu nkama biakapita (budi babikila misangu ya bungi ne: butoke bua mu node) buvua “kapia ne mitshi ya muishi” bivua bikumbaja tshivua muprofete muleje; ne bilondeshile malu matambe bumanyike avuabu mua kupeta mu malu a kale (tudi tutela Mukanda wa Dimanya dia Malu Onso wa Edinburg bu bumanyishi), butoke ebu kabuvua bumueneka misangu ya bungi kumpala kua tshikondo etshi to.

GSAM 112.1Nunku, pavua Lumu lua dilua dia lukasa dia Mukelenge luya ku miaba mitambe kule ya buloba, bimanyinu bivua bilejibua mu diulu, bikolesha bukole bua bulelela ne bikuata ntema ya bantu.

GSAM 112.2Pa dituku dia 25 dia ngondo wa 1 wa 1837, butoke bua kapia bua mu node buakamueneka ne butumbi butambe bunene; buvua bu buvua buya ne meji a bantu ba bungi ku meyi avua muprofete Yoele muambe bua malu avua ne bua kutangila kumpala kua dituku dinene dia Mukelenge. Meyi adi alonda a diumvuija dia tshivua tshimueneke adi mafume mu Mumanyishi wa Busumbishi wa New York wa pa dituku dia 22 dia ngondo wa 10 wa 1839. Adi umvuangana mene ne tshivua mufundi mudimuenene mu Victor, mu tshitupa tshia Ontario, N.Y.

GSAM 112Butoke bua Kapia bua mu Node bua 1837

GSAM 112.3“Butuku bua dituku dia 25 dia ngondo wa 1 wa 1837, malu aa mene a kukema [badi bakula bua butoke bua mu node] akamueneka mu bitupa bishilangane bia ditunga, bu mudi babadi betu ne bua kuvuluka kakuyi mpata. Pavua buloba bubuikidibue ne matalala, tshivua tshimueneka tshivua tshinene ne ‘tshia buowa’ mu mushindu uvua kayi muanji kumueneka to. Mu muaba umue wa pabuipi ne mukuna, bantu bavua batshimonene bakatuambila ne: tshivua tshifuanangana ne ‘mbunda ya kapia ivua isulumuka ku mukuna,’ ne mu miaba ya bungi, bu muvua malu mafikile kutudi, matalala avua mabuikile buloba avua amueneka bu kapia kasangishibue ne mashi, kadi mulu (bu mudi mupostolo wamba), ‘diulu divua dipia kapia,’ difuanangana bikole ne meyi a tshiprofete a dituku dia ku nshikidilu, bua bantu ba bungi kukema; bana bavua batshimonene bakakuata buowa ne bakakonka ne: dilumbuluisha didi dilua anyi? Ne nansha nyama yakazakala ne buowa bunene buvua bumueneka patoke.”

GSAM 113.1Tshimanyinu etshi tshia muprofete Yoele katshiakamueneka anu mu Amerika to; kadi pavua dilongesha dia dilua dia Mukelenge diya dimanyishibua mu Britania Munene, tshimanyinu etshi mene tshivua tshilejibua mu diulu dia ditunga adi. Mumanyishi wa Busumbishi wa New York wa pa dituku dia 22 dia ngondo wa 10 wa 1839 udi wambula meyi aa alonda mu mikanda ya lumu ya ku London bua bualu bua kukema buvua bumueneke mu ditunga adi butuku bua dituku dia 3 dia ngondo wa 9:—

GSAM 113Butoke bua mu Node bua 1839

GSAM 113.2“LONDON, DITUKU DIA 5 DIA NGONDO WA 9 [1839].—Pankatshi pa diba dia dikumi butuku bua dinayi ne diba dia isatu dia dinda dia makelela, mu diulu bakamona tshimue tshia ku malu a kukema atambe butumbi a mishindu eyi, mitoto idi itshika ne butoke bua mu node, avuabu bamone mu bidimu bia bungi biakapita. Tshimanyinu tshia kumpala tshia bualu ebu bua kukema tshivua tuminite dikumi kumpala kua diba dia dikumi, pavua butoke butoke bukunze buvua bumueneka bu mwela wa mai bubanda ku tshitupa tshia node tshia diulu. Buakaya bubandakana kakese kakese too ne pankatshi pa diulu, ne pa diba dia dikumi anyi tuminite dikumi ne itanu pashishe, diulu dionso kufuma ku est too ne ku ouest diakaluabu tshilele tshimue tshinene tshia butoke. Tshivua tshimueneka tshivua tshikuatshisha buowa bikole, ne tshivua mene bu butoke bua kapia kanene katambe bukole. Butoke buvua bushintuluka bikole; tshikondo tshimue buvua bumueneka bu busulumuka, ne diakamue buvua bubanda ne ditoka dikole. Bavua bamona mwishi muingi usangishibue nabu, uya udidinga, ne muntu yonso uvua utangila uvua bu mumanye ne: ebu buvua ‘kapia kanene katambe bukole.’

GSAM 113.3“Buowa bua mu musumba munene buvua bukole bikole; bantu binunu bavua banyema baya ku muaba uvuabu bela meji ne: diakabi dinene diakenzekaku. Bintu bia kujimija kapia bia mu miaba ya bajimiji ba kapia ya mu Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, ne kabidi bia mu miaba ya bajimiji ba kapia ya ku ouest kua London—bulelela, tshintu tshionso tshia kujimija kapia tshia mu London—bivua bikokibua ne tubalu tuvua tunyema ne lubilu luonso tuya ku muaba uvuabu bela meji ne: ‘muaba wa dibutuka,’ ne bukole butambe bua misangu mikuabo; makalu, bantu pa tubalu, ne bisumbu binene bia bantu bivua bibilonda. Bimue bia ku bintu ebi biakaya too ne ku High Gate ne ku Halloway [pabuipi ne mile inayi] kumpala kua bobo kumanya ne: bakapambuka. Malu aa avua amueneka akashikija mêba atamba pa abidi, ne pavuabu baya basemena ku dinda, tshivua tshimueneka tshiakaluabu tshia butumbi bunene.

GSAM 114.1“Pa diba dia ibidi dia dinda, bualu ebu buakaleja tshintu tshia butumbi butambe bunene, tshivua tshikole bikole bua kuumvuija. London mujima uvua mutokeshibue bu munya wa diba dia dikumi ne abidi dia muntshintshi, ne mu lupepele muvua mutoke bikole. Tshitupa tshia sude tshia diulu tshivua mu midima mikole mu tshikondo tshitatele, nansha tshivua katshiyi ne matutu; kadi mitoto ivua kayiyi mua kubadibua ivua itoka bimpe. Tshitupa tshivua ku luseke lukuabo lua diulu tshivua ne dishilangana dia kukema ne dia butumbi bunene; tshivua tshitoke bikole menemene, ne butoke buvua bukole bikole; mitoto itshika ivua itungunuka kumueneka, ishilangane mu butumbi—ivua imueneka bu ifukibua pankatshi pa diulu, ne itangalaka too ne imueneka bu ibutuka. Tshivua tshinyingisha bantu bu lukasa lua nzaji. Tutoto tukese tunyingi tuvua tupatuka ku muaba udi diulu difuangana ne buloba, ne tuenda ne lubilu ku buloba mua mesu kuikala pabuipi ne kupangila kutulonda; tuvua kabidi tumueneka bu tubutuka, ne tuela mwela wa mai mukunze wa mudima pa tshitupa tshijima tshia diulu. Mishindu ya mponda ivua ne butumbi bunene menemene.

GSAM 114.2“Pa diba dia ibidi ne tshituha, tshivua tshimueneka tshiakakudimukabu midima; pakamana midima kutangalaka, bakamona muanze wa mvula utoka pa muaba mutambe mulu wa diulu, ne unyunguluka mubandu wa midima uvua muimane pa tshitupa tshia sude tshia ditunga. Tshikondo tshikese pashishe, mitshi ya butoke bua mponda wa tshiamu tshia arjan yakapatukaku. Yakaya ivula mu mushindu wa kukema, isangishibue ne mwela wa mai mukunze uvua ufukibua mu tshikondo tshimue atshi; ne pakabanda yoyi too ne ku bunene buayi buonso, tshivua tshimueneka tshivua tshitambe bionso bivua bantu mua kuela meji. Mitoto ivua inyema mu nseke yonso, ne yakatungunuka too ne pa diba dia inayi, pavua bionso bishimine.”

GSAM 114Malu a Kukema Avua Amueneka mu Diba

GSAM 114.3Pavua basambishi bavua ne muoyo baleja bulelela bua dilua dia Mukelenge, malu a kukema a bungi ne a mishindu mishilangane avua amueneka mu diulu mu bitupa bishilangane bia buloba. Mu malu aa, muaba utudi nawu udi utuitabujila anu kuleja tshimfuanyi tshia muvua diba dimueneke mu Norwich, mu Angeletele, mu ngondo wa 12 wa 1843. Bualu bufuanangane nabu buakamueneka mu New Haven, Conn., pa dituku dia 9 dia ngondo wa 9 wa 1844, mêba abidi kumpala ne mêba abidi panyima pa diba dia dikumi ne abidi dia muntshintshi, ne bantu binunu bakabumona.

GSAM 115Dimueneka dia Kukema dia Diba

GSAM 115.1Tshitengelu tshikese tshia munda tshidi tshileja diba. Divua ne mponda wa tshimuma tshia lalanje mutoke. Tshitupa tshia pambelu tshia bitengelu bibidi bivua binyunguluka diba, bidi kule nadi mu mishindu mishilangane, tshivua tshimueneka ne mponda au umue; kadi tshitupa tshia munda tshia bitengelu ebi tshivua ne mponda wa njelu mukole, ne diulu dia munda mua bitengelu bivua dimueneka ne mponda wa luivu lua mudima. Ne bitengelu bisatu binene bivua bipita mu diba ne muinshi muadi bivua bimueneka bu butoke butoke buvua buambuluke patoke.

GSAM 115.2Bua bualu buvua buenzeke mu Angeletele, tudi tubala mu mukanda wa E. Lloyd, ku London, wa pa dituku dia 3 dia ngondo wa 1 wa 1844, nunku:—

GSAM 115.3“Kuakadi ‘tshimanyinu mu diba’ tshia kukema, tshivua tshimonene kudi bantu banene ba mu Norwich ne ba mu miaba minyunguluke musumba, tshia mushindu uvua kawuyi muanji kumueneka mu Angeletele to. Tshivua tshimonibue mu ngondo wa 12 wakapita, pabuipi ne diba dia 12 dia muntshintshi, ne tshiakashikija mêba abidi. Tshakakuatshisha bantu bavua bikala mu musumba buowa bikole. Tshiakenzeka anu kumpala kua bana betu Winter, Burgess, ne Routon kutuadija mudimu wabo wa lumu mu musumba au. Tshivua bu tshilongolola njila bua bulelela, bua bobo kupeta dienda bimpe dinene dia mudimu wabo kuaka.”

GSAM 116.1Muyuki wa bualu bua kukema buvua buenzeke mu New Haven, Conn., udi mu Lubila lua Mundankulu lua pa dituku dia 10 dia ngondo wa 10 wa 1844, ne uvua muangatshibue mu Tshilaminyi tshia New Haven tshia pa dituku dia 10 dia ngondo wa 9 wa 1844. Mu muyuki wa mu Lubila, mulongolodi udi wamba ne: “Kakuena muena meji nansha umue uvua muanji kupeta diumvuija dia tshivua tshienzeja bualu ebu bua kukema, didi dimukuatshisha muoyo nkayende to.”

GSAM 116.2Muyuki wa tshivua tshimueneke mu malanda ne diba mu New Haven, Conn., pa dituku dia 9 dia ngondo wa 9 wa 1844, wakapatudibua kabidi mu Hartford Courant wa pa dituku dia 12 dia ngondo wa 9 wa 1844, ne udi wamba nunku:—

GSAM 116.3“Bitengelu binyunguluke diba pa dimue, dituku dia 9 dia ngondo wa 9 wa 1844, mu mêba abidi kumpala ne panyima pa diba dia dikumi ne abidi dia muntshintshi, bidi bimueneka bu bivua bitangidibue ne ntema mukole kudi bantu betu ba bungi; biakabisha dijinga dia kumanya ne meji malu makuabo bua bintu bia mushindu umue bidi bimueneka, ne tshidi tshibienza.

GSAM 116.4“Tshitengelu etshi tshia butoke tshivua tshia kukema bua tshikondo tshile tshivua tshishale, ne tshivua tshipeshe mpunga muimpe bua kutangila bimpe. Pabuipi ne diba dia dikumi ne abidi dia muntshintshi, tshivua nangananga ne bitengelu bibidi bishima: tshimue tshivua ne buabalu bua pabuipi ne bipimu makumi anayi ne bitanu, tshinyunguluke diba divua pankatshi patshi; ne tshikuabo tshivua ne buabalu bua pabuipi ne bipimu makumi muanda mutekete ne bibidi, ne pankatshi patshi pavua pa muaba mutambe mulu wa diulu, kadi tshivua tshipita mu diba ku lubuwa luatshi. Tshitengelu tshikese tshivua tshilondibue ne tshitengelu tshile kakese, tshivua ne mulongo wa bula butambe upita pankatshi patshi, ne tshivua katshiyi tshiambuluke bikole ne tshitengelu tshidi ne muaba umue kufuma pankatshi too ne ku lubuwa luatshi luonso to. Ku luseke luakulangana mene ne diba, ne bipimu makumi asatu ne bisambombo ku node kua muaba mutambe mulu wa diulu, tshitengelu tshinene tshivua tshikosanibue ne bitengelu bikuabo bibidi bia diametele wa pabuipi anyi mene ne umue. Ku muaba uvuabi bikosangana, bivua bifukaku muaba mutoke, bu uvua ne bua kupatuka ku disangisha dia butoke bua bitengelu bisatu bitoka. Tshitengelu tshivua tshinyunguluke diba tshivua tshileja mponda ya muanze wa mvula, misangu ya bungi ne ditoka dikole ne bunengela. Bitengelu bikuabo bivua bitoke ne butoke bukese, bualu bivua kule ne diba. Kadi, bitupa bikese bia bitengelu, bivua ne mponda idi yabuluka bu ya muanze wa mvula, biakamueneka mu bikondo bishilangane ku est ne ku ouest kabidi.... Difuangana dia mushindu wa bintu ebi didi ne bua kulonda mukenji kampanda udi ulombola difukibua dia bitengelu bia butoke; kadi ngikadilu wa mukenji au kawena muanji kumanyibua bimpe to.... Kabavua bapete ntatu ya bungi bua kuumvuija difukibua dia tshitengelu tshinyunguluke diba to, bualu tshidi tshitshipatula tshidi tshifuane kakese ne tshidi tshipatula muanze wa mvula; kadi kuumvuija ntuadijilu wa tshitengelu tshidi lubuwa luatshi lupita pankatshi pa diba biakamueneka bu bitambe bukole.”

GSAM 117Malu a Kukema Adi Akumbaja Meyi a Tshiprofete a mu Mukanda wa Nzambi

GSAM 117.1Tudi mua kumanya muakenzabu mudimu ne malu aa a kukema akamueneka mu diulu, mu Angletere ne mu Amerika, patudi tubala mu mukanda Diumvuija dia Nshapita wa Makumi Abidi ne Inayi wa Matayo, mufunda kudi Sylvester Bliss, mupatula mu Boston mu 1843. Pamanaye kutela amue a malu atudi bumane kuamba, udi wamba ne:—

GSAM 117.2“Nunku ‘bimanyinu binene’ ne ‘bintu bia buowa’ biakadianjila kuambibua mu Mifundu ya bulelela bidi bimueneka bu bimane kukumbana bionso, pamue ne biakamba Musungidi ne nebikumbane kumpala kua dilua diende.

GSAM 117.3“Anu bu mudibi bilelela ne dipatuka dia mabula a mitshi ntshimanyinu tshia tshikondo tshia luya, nunku kabidi, pakumbana bimanyinu ebi, bena Kilisto badi ne bua kumanya ne dilua dia Kilisto didi pabuipi, tô ne ku biibi. Kabena anu bapeshabu mushindu wa kudimanya to, kadi Musungidi wetu udi ubapesha mukenji wa kudimanya.”5

GSAM 117BAMANYISHI BA LUMU

GSAM 117.4Patudi bumane kuleja amue malu manene a Lumu lua Dilua dia pa buadi, bu muakadianjila kulumanyishabu, mbimpe kutangila bakese ba ku bantu bakakuata muaba munene mu diumanyisha dinene edi. Tudi bumane kutela mena a bantu ba bungi bavua munkatshi mua bena mudimu ba Nzambi ba lungenyi lutambe mu matunga makuabu mu tshikondo atshi, bakela lubila elu. Patudi tutela amue a bavua balombodi mu Amerika, bakatekela Mukelenge bujitu bua mudimu ewu, netuleje kabidi ne tshianza tshia Mukelenge tshivua bushuwa mu mudimu ewu.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Kumpala netutangile malu a William Miller, wakakuata muaba munene nunku mu Mudimu wa Dilua dia Pa Buadi mu États-Unis, tô ne bantu ba bungi bamanye mudimu ewu anu bu ‘dilongesha dia Miller.’

GSAM 118.2William Miller wakaledibua mu Pittsfield, Mass., mu ngondo wa 2, 1782. Katshia ku buana buende bukese, wakaleja lungenyi ne bukole bua kudiela meji biakatamba bia bantu bakuabu. Kunyima kua bidimu bikese, bimanyinu ebi biakatamba kumueneka kudi bonso bavua basomba nende. Wakadi ne mubidi mukole, lungenyi lua bukole ne lukolele bimpe katshia ku diledibua, ne ngikadilu muimpe kayi ne tshilema. Wakapeta malu makese a kulonga mu kalasa ka muaba wabu anu bidimu bikese, kadi bantu bakavua bamane kuitabuja ne dimanya diende diakatamba dia balongeshi bavuabu batamba kuteka mudimu.

GSAM 118.3Miller wakasela mu 1802, wakaya kusomba mu Poultney, Vt. Balume bavuaye nende bulunda katshia ku dilamuka diende mu Poultney, bakamukuatshisha bikole mu malu a nsombelu wa pa buloba, bavua balonda bikole malongesha a mpata ne meji a kuitabuja anu ne Nzambi udiku, kadi kena udibueja mu malu a bantu to. Kabavua bantu ba ngikadilu mubi to; bu tshisumbu bavua bena ditunga bimpe, bavua batamba kuikala bantu ba kanemu, ba luse ne ba kuenzela bakuabu bimpe. Kadi bakabenga Mukanda wa Nzambi bu tshikebelu tshia bulelela bua ditendelela, ne bakeba bua dibenga diawu dimueneke bu dia bulelela, batangila mikanda ya Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, ne bakuabu bua kupeta malu a kubakuatshisha. Miller wakalonga mikanda eyi ne ntema yonso, kunshikidilu wakamba patoke ne wakadi muena ditabuja dia mushindu ewu. Yeye muine wakamba ne wakalonda ditabuja edi bidimu dikumi ne bibidi, kubanga pabuipi ne 1804.

GSAM 118.4Pakamupeshabu bukokeshi bua kapitene, wakabuela mu busalayi mu 1810. Pakapinganaye ku busalayi, wakalamuna diku diende waya nadi mu Low Hampton, N.Y., bua kutuadija mudimu wa budimi mu 1812. Bu muena budimi, wakapeta tshikondo tshia bungi bua kubala. Wakasangana ne meji ende a kuitabuja anu ne Nzambi udiku, kayi udibueja mu malu a bantu, kaavua amujadikila disanka kunyima kua muoyo eu to. Kunyima kua lukita, bionso bivua midima ne kanyinganyinga. Bua kuamba mu meyi ende muine:

GSAM 118.4“Dijimina dia tshiendelele diakadi bualu bua meji bua mashika ne buowa, ne kuandamuna bua malu etu kuakadi bushuwa dibutuka dia bantu bonso. Diulu diakadi bu mukuba pa mutu panyi, ne buloba bu tshiamu muinshi mua makasa anyi. Tshiendelele!—tshiakadi tshinyi? Ne lufu!—luakadi bua tshinyi? Muakadi ntamba kudiela meji, ke muakadi ntamba kuya kule ne dijadika dia malu. Muakadi ntamba kuela meji, ke muakadi malu anakapatula aya asalangana. Nakakeba kulekela kudiela meji, kadi tshiakadi mua kulama meji anyi to. Bushuwa nakadi mu dikenga dinene, kadi tshiakadi mumanye tshivua tshidienza to.... Kunyima kua tshikondo tshikese, kakuyi kulindila, ngikadilu wa Musungidi wakamueneka bimpe mu meji anyi. Biakamueneka ne kuakadi mua kuikala muntu muimpe nunku ne wa luse, wakadi mua kudifila yeye muine bua kubuikidila mibi yetu, nunku kutusungila ku dikenga dia dinyoka dia bubi. Diakamue nakumvua buimpe bua dinanga dia muntu wa mushindu eu; nakela meji ne nakadi mua kudiela mu bianza biende ne kumueyemena bua luse luende.”

GSAM 119Dikudimuna dia Mutshima dia William Miller

GSAM 119.1Wakamba kabidi ne:

GSAM 119.1“Nakamona ne Mukanda wa Nzambi wakaleja mene Musungidi wa mushindu unakadi dijinga; ne nakakema, ntangila mushindu wakadi mukanda kayi mufunda ku dilombola dia Nzambi mua kuleja malongesha akanangana bimpe nunku ne majinga a buloba buakatuluka mu bubi. Nakavua ne bua kuitabuja ne Mifundu yakadi bualu buakabulula Nzambi. Yakalua disanka dianyi; ne mu Yesu nakapeta mulunda.... Mpindiewu Mukanda wa Nzambi wakalua tshintu tshinene tshia kulonga tshianyi, ne ndi mua kuamba mu bulelela ne nakawukeba ne disanka dinene. Nakasangana ne kabavua bangambile nansha tshitupa tshimue tshia mu bibidi tshia malu awo to. Nakakema bua tshinyi tshiakadi mumone buimpe ne butumbi buawu kumpala, ne nakadi nkema bua muakadi mua kuubenga.”

GSAM 119.2William Miller udi umvuija mushindu wende wa kulonga Mukanda wa Nzambi mu meyi aa:

GSAM 119.2“Nakangata dipangadika dia kuteka ku luseke meji anyi onso a kumpala, dia kufuanyikija bimpe mifundu ne mifundu, ne dia kutungunuka ne dilonga diawu mu mushindu mulongolola ne ulondangane.... Misangu yonso inakadi nsangana tshintu tshia midima, tshibidilu tshianyi tshiakadi kutshifuanyikija ne bitupa bionso biakadi biakula bua bualu bumue; ne, ku diambuluisha dia Cruden, nakakeba mifundu yonso ya mu Mukanda wa Nzambi muvua musanganyibue muaku kampanda munene wa mu tshitupa tshia midima.... Mu mushindu eu nakatungunuka ne dilonga dia Mukanda wa Nzambi, mu dibala diawu dia kumpala, pabuipi ne bidimu bibidi, ne nakajadika bushuwa ne udi muine diumvuija diawu.

GSAM 120.1“Panakadi ndonga nunku, nakajadika ne, bikala malu a tshiprofete akakumbana kale adi tshipiminu tshia kutangila natshi mushindu wa dikumbana dia malu atshidi kumpala, meji a bungi a bantu a bukelenge bua nyuma bua Kilisto—bukelenge bua bidimu tshinunu pa buloba kumpala kua nshikidilu wa buloba, ne dipingana dia Bena Yuda—kaena ne diyi dia Nzambi bua kuajadika to.... Nakasangana ne Mifundu idi ilongesha patoke ne Yesu Kilisto neapueke kabidi pa buloba ebu, ulua mu matutu a mu diulu, ne butumbi buonso bua Tatu wende.

GSAM 120.2“Nakapeta disanka dia kulonga Mifundu dinakadi tshiyi mwela meji kumpala ne nakadi mua kudipeta mu malongesha ayi. Nakatuadija kuyilonga tshiyi ne ditekemena dia kupeta tshikondo tshia dilua dia Musungidi, ne kumpala biakadi bikole bua meme kuitabuja malu anakasangana; kadi bimanyishi biakankoma ne bukole nunku tô ne tshiakadi mua kubenga bualu bunakadi njadike mu mutshima to. Nakavua pabuipi ne kushikika meji anyi, ne nakatuadija kulindila, ne kutabala, ne kulomba Nzambi bua dilua dia Musungidi.”

GSAM 120.3Udi wamba kabidi ne:

GSAM 120.3“Nakitabuja; ne diakamue nakumvua mu meji anyi ne nakadi ne bualu bua kumanyisha dilongesha edi, bua bantu ba pa buloba bitabuje ne badilongolole bua kusambakana ne Mulumbuluishi ne Mulume wa dibaka pa dilua diende. Tshiena ne bua kulondolola muaba eu malu onso a mateta anyi male ne makole to. Bikumbane kuamba ne, kunyima kua bidimu bia bungi, Nyuma wa Nzambi, bukole bua bulelela, ne dinanga dia mioyo biakansaka bikole bua kuambula mutshi wanyi wa mutshiamakane ne kumanyisha malu aa kudi buloba buvua bufua ne bujimina.”

GSAM 120.4Miller, anu bu bantu bakuabu bakasaka Lumu elu mu matunga makuabu, wakadianjila kudiela meji bua kukumbaja mudimu wakamupeshabu mu kufunda ne kupatula malu mu mikanda ya malu a bantu ne mu tukanda. Wakadianjila kupatula meji ende mu Vermont Telegraph, mukanda wa Bena Batiste muvua mupatula mu Brandon, Vt. Biakadi mu tshidimu tshia 1831. Wakadianjila kuakula kumpala kua bantu bua bualu ebu mu tshidimu tshia 1832. Wakamba bua disangisha edi ne: ‘Mukelenge wakapongolola ngasa wende pa tshisumbu, ne bantu ba bungi bakitabuja bua lupandu lua mioyo yabu.’

GSAM 121.1Mu 1836 malongesha ende akapatudibua mu imue mikanda ya malu a bantu ya mu tshikondo atshi. Mu tshikondo tshia mashika tshia 1837-38, malongesha ende akapatudibua mu kakanda. Mu 1838 kakanda kabidi ka nkasa 204 kakapatudibua, ne mu kakanda aka Miller wakamba ne bukokeshi bua bena Otomane buvua mua kuwa mu tshidimu tshia 1839 anyi 1840. Malongesha ende a kumpala mu bimenga binene akadi mu tshidimu tshia 1836. Wakakula mu bimenga bia Randolph, Lowell, Groton, ne Lynn, Mass.

GSAM 121.2Tô ne mu 1840, Miller wakadi pabuipi nkayende mu kuakula kumpala kua bantu bua dilua dia Kilisto divua pabuipi. Mu tshidimu atshi, kakuyi kulindila, bantu ba nkama ne nkama bakadisangisha nende mu kumanyisha Lumu. Bualu buakavuija dishintuluka dinene edi netubutangile mu nshapita udi ulonda. Mu tshikondo tshia mashika tshia 1839-40, Miller wakafila malongesha a bungi mu Exeter, N.H. Muaba eu ke muakasambakanaye musangu wa kumpala ne Mukulu J. V. Himes, wakitabuja ditabuja edi mu tshikondo atshi; katshia ku dituku adi wakemena pamue ne Mukulu Miller, bu mupatudi wa mikanda ne muyishi wa tshisumi wa Lumu lunene lua Dilua dia pa buadi.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Bua muena mudimu eu wa tshisumi mu mudimu munene ewu, bualu buimpe butudi mua kuenza nkutela meyi a mufundi wa muyuki wa muoyo wende, udi wamba ne:—

GSAM 121.4“Joshua V. Himes wakaledibua mu Wickford, R.I., dituku dia 19 dia ngondo wa 5, 1805. Tatu wende wakadi mumanyika bimpe bu muena mushinga wa ku bisanga bia Inde wa Mubuelu, ne wakakuata muaba munene bu muena ekelezia wa Bena Episcopale wa Paulo wa Tshijila mu Wickford. Mamu wende wakadi ne ngikadilu munanga ne dinanga dia Musungidi, diakadiye ubueja mu matshi a muanende wakadi musue kutelesha.

GSAM 121.5“Tatu wende wakadi ne meji a kulongesha muanende Joshua bua alue muena mudimu mu ekelezia uvua yeye muine ulonda, kadi malu makuabu akakandika bualu ebu. Nzambi wakadi ne mudimu mukuabu bua muana eu, ne wakadi ulongolola malu mu mushindu wakadi mua kufikisha bualu buvua busua. Mu 1817, tatu wende wakatuma biashi bia mushinga munene ku bukokeshi bua Kapitene Carter, ne Alexander Stewart bu mulami wa biashi. Balume aba bakaleja bupidia; pakafikabu ku tshibuejelu tshia matuatu mu bisanga bia Inde wa Mubuelu, bakapana buatu ne biashi, ne bakanyema. Bualu ebu buakashintulula malu onso avua balongolola bua matuku a kumpala a nsonga Joshua, wakadi ne bua kutumibua ku Univelesite wa Brown, mu Providence, R.I. Pa muaba wa bualu ebu, mu ngondo wa 4, 1821, bakamutuala ku New Bedford, Mass., bakamusuika kudi William Knights bua kulonga mudimu wa kubaja bintu bia mu nzubu.

GSAM 122.1“Pakafikaye ku nzubu wende mupia-mupia, wakatuadija mudimu wakamupeshabu ne tshisumi, mudikoleja bua kulua mumanyi munene wa mudimu wende. Kadi, tshikondo tshikese kumane kupita, wakasangana ne malu a ditendelela a muaba au kaavua onso amusankisha to. Udi wamba ne: ‘Mfumu wanyi wakadi muena ditabuja dia kuitabuja Nzambi bu muntu umue, ne wakadi untuala ku ekelezia wende. Muakuidi Orville Dewey wakadi mulami wa ekelezia. Wakavua katataka mulekela malongesha mavua maitabusha kudi ba bungi. Dilongesha dinakapeta kudi Musheveke Griswold ne Muakuidi William Burge, mulami wa Paulo wa Tshijila mu Wickford, ne diteleja dianyi dia misangu ya bungi dia Dr. Crocker wa lungenyi lua kuakula wa ku Yone wa Tshijila mu Providence, R.I., biakavuija bua ngikale tshiyi mua kuitabuja dibenga dia Dewey dia malongesha a Kilisto ne bapostolo bende, nansha muvua kuakula kuende kua lungenyi.’

GSAM 122.2“Bualu bua mu tshikondo atshi kamuakadi ekelezia wa Bena Episcopale mu New Bedford, wakangata dipangadika dia kuya ku Ekelezia wa Kumpala wa Bena Kilisto [ke wa Bayidi to], ne pashishe wakadisangisha ne tshisumbu atshi. Udi wamba ne: ‘Muaba eu nakapeta Mukanda wa Nzambi mubulula ne budikadidi bua kudiela meji, ne nakenzela malu aa abidi mudimu muimpe.’ Ekelezia eu wakadi mu dilama dia Muakuidi Moses Howe. Muakuidi Clough wakabatiza Joshua V. Himes dituku dia 2 dia ngondo wa 2, 1823. Ne mutshima uvua utema ne tshisumi bua Mfumu wende, wakatuadija diakamue, pa bidimu dikumi ne muanda mukulu, kuamba muyuki wa mutshi wa mutshiamakane ne kusengelela bantu bua bakudimune mitshima. Udi wamba bua yeye muine ne:—

GSAM 122.3“‘Tshikondo tshikese kumane kupita, nakalua muena kusengelela bantu, ne bakampesha bukokeshi bua kuenza mudimu ne dipa dianyi.... Nakajikija tshikondo tshianyi tshia kulonga mudimu bimpe, ne bakantumbisha. Kadi bidimu bitanu anyi bisambombo, nakadi ne tshibidilu tshia kuenza mudimu wa bungi kutamba uvua mulombibue; mu mushindu eu nakapeta dituku dimue anyi matuku abidi mu lumingu bua kulonga ne kuenza mudimu wa butangadiki mu miaba ivua mipange diambuluisha; mamuma a mudimu eu nakafila kudi mulami wa ekelezia wanyi.’

GSAM 123.1“Mu 1825 wakapeshabu mudimu wa butangadiki wa Nsangilu wa Bikelesia bia Bena Kilisto bia mu sud wa Massachusetts. Mukulu Himes udi wamba ne: ‘Kakuakadi bulongolodi anyi bintu bia kulama batangadiki to; ne nakangata dipangadika dia kuenza mushinga bua kudilama, ne kuyisha bu munakadi mua kuenza.’

GSAM 123.2“Mu 1828 wakumuka ku New Bedford, kayi ne mpata anyi dipanga dia bukole, kadi ne dipangadika divua ne bua kutshimuna, waya mu Plymouth, muakadiye uyisha diyi dia Nzambi mu nzubu ya kalasa, mu bitupa bia nzubu biakalongololabu bua bualu ebu, ne muaba wonso uvua bantu mua kumuteleja. Mu 1829 wakatungunuka ne mudimu wa mushindu umue mu Fall River tô ne mu 1830, pakalamukaye mu Boston bu mulami wa Ekelezia wa Kumpala ne wa Pa Buadi ya Bena Kilisto; ne muaba eu wakashala bidimu makumi asatu ne bisatu. Mu 1839 wakitabuja mudimu wa Dilua, bu muakawumvuija Mukulu William Miller wakadi mumanyika bikole. Wakabuela mu mudimu mupia-mupia eu ne tshisumi tshiende tshionso, ne mudimu wende wakadi muule tente ne kapia ne bukole. Mu 1840, wakatuadija kupatula Bimanyinu bia Tshikondo, ujadikila mudimu uvua mupeshe mutshima wende mujima. Mfualanga yende yonso, mudimu wende wonso, ne bukole buende buonso wakabifila mu mudimu eu, ne bantu binunu ne binunu bakakudimuna mitshima.”

GSAM 123Midimu ya Miller ne Himes Yakasangishibua

GSAM 123.3Kubanga ku 1840 tô ne tshikondo tshia mapu a mabula tshia 1844, midimu ya Bakulu Miller ne Himes yakatamba kusangishibua, pavuabu baya ku tshimenga ne ku tshimenga; mu tshikondo tshia luya ne tshilulu tshiabu tshinene bikole, mu tshikondo tshia mashika mu bikelesia ne mu nzubu minene ya disangisha dia bantu. Bukole bunene bua mubidi bua Mukulu Himes buakamulama tô ne pabuela mu tshidimu tshiende tshia makumi tshitema ne bibidi. Bukole bua meji ende buakashala bukole tô ne kunshikidilu. Mu tshidimu tshia 1894, dituku dia 28 dia ngondo wa 9, wakafila diyisha ditambe kusaka mutshima kudi tshisumbu tshia Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete bavua batambe binunu bisatu, pa muaba wa kambi mu Lansing, Michigan. Wakamueneka bu udi wakula ne tshisumi ne bukole bua bungi bua matuku a kale. Biakadi bushuwa bualu bua kukema bua muntu wakavua ngondo isatu mu tshidimu tshiende tshia makumi tshitema ne tshimue, ne wakadi ukenga ne disama divua kadiyi mua kondapibua, diakamufuisha mu tshidimu tshia kunyima.

GSAM 124.1Bakulu Miller ne Himes bakemena, bu mua kuamba, ‘kumpala kua buluilu’ mu Mudimu wa Dilua dia Pa Buadi mu Amerika, ne bavua anu babidi ba ku bantu ba makumi ne makumi bakakuata nabo mudimu mu kumanyisha dilongesha dia dilua dia Kilisto. Malu manene avua abamanyisha avua dishindama mu dipangadika diabu ne buakane bua bushuwa. Bantu aba bavua ba bungi ba ku tshisumbu tshidi bantu ba pa buloba babikila ne ‘bantu bakadidiundisha bobo bine,’—bantu bakakola mu kusambakana ne malu makole a muoyo, bakalonga mua kuangata dipangadika bua buimpe bua bualu balonda buakane, kabayi balonda anu bualu bua kudipetela bimpe to. Ngikadilu wabu wakadi bu wa bantu bakamba Mukulu Miller ne ke bavua batamba kuitabuja Lumu mu bikelesia, ‘bena ekelezia bakatamba kunemeka Nzambi, kudifila, ne kuikala ne muoyo.’ Bualu ebu buakajadikibua kudi bena mudimu ba bikelesia bishilangane, bakamba, kunyima kua Bena Adventiste kutapuluka nabo tshiendelele, ne: ‘Diodi [dilongesha] diangate bantu batambe buimpe ba ku tshisumbu tshietu.’

GSAM 124Bakuabu Bamanyishi ba Lumu ba Bena Adventiste Bavua Bamanyika Bikole

GSAM 124.2Mbimpe kutela mena a bakese ba ku balume bakakuata muaba munene ne Bakulu Miller ne Himes mu mudimu wa mu bikondo bia kumpala ebi. Udi wa kumpala pa bulongolodi ndina dia Charles Fitch wa mu Cleveland, Ohio, wakafila meji mu 1842 a kuenza biata bua kuleja bimpe Bikena kumona bia Danyele ne bia Buakabuluibua. Meji aa akabanga pa Habakuka 2:2, 3. Charles Fitch wakafua dituku dia 10 dia ngondo wa 10, 1844.

GSAM 124.3Dr. Josiah Litch wa mu Philadelphia, wakasakibua kudi Mukelenge, bu munetumone mu nshapita udi ulonda, bua kumanyisha bulelela buakavuija, pakakumbanabu, bua bantu batuadije kusua Lumu lua Dilua ne lukasa ne mu bungi kakuyi kulindila.

GSAM 124.4Elon Galusha wa mu Lockport, N.Y., muena mudimu wa Nzambi mumanyike wa Bena Batiste, wakasaka bikole bantu ba mu ekelezia au ku mikanda yende ne midimu yende ya diyisha bua dilua dia Mukelenge divua pabuipi.

GSAM 125.1E. R. Pinney wa mu Seneca Falls, N.Y., muena mudimu mukuabu mudifile wa ekelezia wa Bena Batiste, udi mudimu wende wa diyisha ne mikanda yende biakadi bukole mu mudimu. Bakadi mua kumubikila bimpe ne ‘Mukele wa buloba.’

GSAM 125.2Geo. Storrs wa mu tshimenga tshia New York, wakadi muyishi mumanyike wa kubisha ditabuja dia bantu kumpala kua dikudimuna diende dia mutshima ku dilongesha dia Dilua. Mikanda yende yakadi ne bukole bunene bua kusaka bantu bua kutamba kudifila bobo bine ne bintu biabu mu mudimu; biakadi bikole nunku mu mingu ya ndekelu ya Matuku binunu bibidi ne nkama isatu. Ke yeye, kunyima kua Kanyinganyinga, wakaleja bantu ba Bena Adventiste ne ba pa buloba malongesha ende asambombo bua tshidi muntu, Ngikadilu wa Bafue, ne dinyoka didi dilualua.

GSAM 125.3Mukulu Stockman wa mu Portland, Maine, wakadi muena mudimu mukuabu wa tshisumi mu masangisha a William Miller a kubisha ditabuja mu tshimenga atshi. Wakafua mingu mikese kumpala kua ndekelu wa tshidimu tshia Bena Yuda tshia 1843, pavuabu bantu ba Bena Adventiste batekemena ne balindila ne Mukelenge nealue mu tshikondo atshi.6

GSAM 125.4Kuakadi balume bakuabu bamanyike batunatela anu bualu bua dipanga dia muaba, bu N. N. Whiting, wakakudimuna Tshipungidi Tshipiatshipia mu Tshingelesa, tshimanyike bu Nkudimuinu wa Whiting; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, ne Edwin Burnham (bana ba tatu umue basatu), bonso bena mudimu balenga mu Lumu.

Notes

  1. Habakuka 2:2, 3. ↩
  2. Buakabuluibua 14:6, 7. ↩
  3. Mâko 1:14, 15, ↩
  4. Yoele 2:30, 31. ↩
  5. Diumvuija dia Nshapita wa Makumi Abidi ne Inayi wa Matayo, nkasa 49-60. S. Bliss, Boston, Mass., 1843. ↩
  6. Tudi mua kumona kakuyi lutatu, bu mudibi bilejibue mu Mifundu ya Kumpala, lukasa 17, bua tshinyi Bakulu Fitch ne Stockman bavua basue bikole kumanya biakenzeka katshia ku dilala diabu dia lufu. ↩

Note

Back